Mahabharata· Mahābhārata
12
अध्याय 12 / 18

Shanti Parva

शान्तिपर्व

12866 श्लोकभाग 43/65 · श्लोक 260.1–260.39WhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ39 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय १२

श्लोक 260.1

[य] अविरॊधेन भूतानां तयागः षाद्गुण्यकारकः यः सयाद उभय भाग्धर्मस तन मे बरूहि पितामह

[ya] aviròdhena bhūtānāṃ tayāgaḥ ṣādguṇyakārakaḥ yaḥ sayāda ubhaya bhāgdharmasa tana me barūhi pitāmaha

हिन्दी अर्थ

नैव क्रुद्धय॑ति न द्वेष्टि नानृता भाषते गिर: वाग्दण्डकर्ममनसां त्रयाणां च निवर्तक:

English

avoided challenges to battle by beginning a sacrifice. See Harivansa, the sections on the Syamantaka

अध्याय १२

श्लोक 260.2

गार्हस्थ्यस्य च धर्मस्य तयागधर्मस्य चॊभयॊः अदूरसंप्रस्थितयॊः किं सविच छरेयः पितामह

gārhasthyasya ca dharmasya tayāgadharmasya còbhayòḥ adūrasaṃprasthitayòḥ kiṃ savica chareyaḥ pitāmaha

हिन्दी अर्थ

प्रज्ञावद्धिः प्रक्लृप्तानि यानासनगृहाणि च

English

[Yudhishthira said:] "Of the dharma of the householder and the dharma of renunciation, both near at hand, which is the better, grandsire?"

अध्याय १२

श्लोक 260.3

[भी] उभौ धर्मौ महाभागाव उभौ परमदुश्चरौ उभौ महाफलौ तात सद्भिर आचरिताव उभौ

[bhī] ubhau dharmau mahābhāgāva ubhau paramaduścarau ubhau mahāphalau tāta sadbhira ācaritāva ubhau

हिन्दी अर्थ

धर्मज्ञानि विशिष्टानि कार्याकार्योपधारणात् उन्हींमें वेद प्रतिष्ठित है

English

[Bhishma said:] "Both dharmas are great, both very hard to practise, both of great fruit, dear, and both practised by the good.

अध्याय १२

श्लोक 260.4

अत्र ते वर्तयिष्यामि परामान्यम उभयॊस तयॊः शृणुष्वैक मनाः पार्थ छिन्नधर्मार्थसंशयम

atra te vartayiṣyāmi parāmānyama ubhayòsa tayòḥ śṛṇuṣvaika manāḥ pārtha chinnadharmārthasaṃśayama

हिन्दी अर्थ

करके इनके समुच्चयको ही कारण बताते हैं

English

Here I shall tell you the authority of both; hear, Partha, one-pointed, doubts in dharma and wealth cut.

अध्याय १२

श्लोक 260.5

अत्राप्य उदाहरन्तीमम इतिहासं पुरातनम कपिलस्य गॊश च संवादं तन निबॊध युधिष्ठिर

atrāpya udāharantīmama itihāsaṃ purātanama kapilasya gòśa ca saṃvādaṃ tana nibòdha yudhiṣṭhira

हिन्दी अर्थ

कर्मस्था विषयं ब्रूयु: सत्त्वस्था: समदर्शिन: तपस्विन: प्रशान्ताश्न सत्त्वस्थाश्न कृते युगे

English

Here too they cite this ancient tale, the dialogue of Kapila and the cow; learn it, Yudhishthira.

अध्याय १२

श्लोक 260.6

आम्नायम अनुपश्यन हि पुराणं शाश्वतं धरुवम नहुषः पूर्वम आलेभे तवस्तुर गाम इतिनः शरुतम

āmnāyama anupaśyana hi purāṇaṃ śāśvataṃ dharuvama nahuṣaḥ pūrvama ālebhe tavastura gāma itinaḥ śarutama

हिन्दी अर्थ

राग-द्वेषको मनसे हटाकर तपस्याका आश्रय लेते हैं

English

Seeing the ancient, eternal, firm tradition, Nahusha formerly performed the offering of Tvashta's cow, so we have heard.

अध्याय १२

श्लोक 260.7

तां नियुक्ताम अदीनात्मा सत्त्वस्थः समये रतः जञानवान नियताहारॊ ददर्श पलिलस तदा

tāṃ niyuktāma adīnātmā sattvasthaḥ samaye rataḥ jañānavāna niyatāhārò dadarśa palilasa tadā

हिन्दी अर्थ

तेन सर्वानिवाप्नोति कामान् यान् मनसेच्छति कुर्यादन्यन्न वा कुर्यान्मैत्रो ब्राह्मण उच्यते

English

Her, thus engaged, Palila, undismayed in mind, abiding in goodness and devoted to rule, knowing, restrained in food, then saw.

अध्याय १२

श्लोक 260.8

स बुद्धिम उत्तमां पराप्तॊ नैष्ठिकीम अकुतॊभयाम समरामि शिथिलं सत्यं वेदा इत्य अब्रवीत सकृत

sa buddhima uttamāṃ parāptò naiṣṭhikīma akutòbhayāma samarāmi śithilaṃ satyaṃ vedā itya abravīta sakṛta

हिन्दी अर्थ

संरोधादायुषस्त्वेते व्यस्यन्ते द्वापरे युगे

English

Attaining the highest final understanding, free of fear, he said once, "I remember the loosened truth: the Vedas."

अध्याय १२

श्लोक 260.9

तां गाम ऋषिः सयूम रश्मिः परविश्य यतिम अब्रवीत हंहॊ वेदा यदि मता धर्माः केनापरे मताः

tāṃ gāma ṛṣiḥ sayūma raśmiḥ paraviśya yatima abravīta haṃhò vedā yadi matā dharmāḥ kenāpare matāḥ

हिन्दी अर्थ

दृश्यन्ते नापि दृश्यन्ते कलेरन्ते पुन: किल गवां भूमेश्च ये चापामोषधीनां च ये रसा:

English

The sage Syumarashmi, entering that cow, said to the ascetic: "O Vedas! If the Vedas are authorities, by what are other dharmas held?

अध्याय १२

श्लोक 260.10

तपस्विनॊ धृतिमतः शरुतिविज्ञानचक्षुषः सर्वम आर्षं हि मन्यन्ते वयाहृतं विदितात्मनः

tapasvinò dhṛtimataḥ śarutivijñānacakṣuṣaḥ sarvama ārṣaṃ hi manyante vayāhṛtaṃ viditātmanaḥ

हिन्दी अर्थ

नैवेच्छति न चानिच्छो यात्रामात्रव्यवस्थित:

English

Ascetics, steadfast, with the eye of hearing and discernment, hold all the sages' utterances as known to the self.

अध्याय १२

श्लोक 260.11

तस्यैवं गततृष्णस्य विज्वरस्य निराशिषः का विवक्षास्ति वेदेषु निरारम्भस्य सर्वशः

tasyaivaṃ gatatṛṣṇasya vijvarasya nirāśiṣaḥ kā vivakṣāsti vedeṣu nirārambhasya sarvaśaḥ

हिन्दी अर्थ

नास्येन्द्रियमनेकाग्रं न विक्षिप्तमनोरथ: तुल्यप्रियाप्रियो धीरस्तुल्यनिन्दात्मसंस्तुति:

English

For one so free of craving, free of fever, without hope and wholly without undertaking, what intent to speak is there about the Vedas?"

अध्याय १२

श्लोक 260.12

[कपिल] नाहं वेदान विनिन्दामि न विवक्षामि कर्हि चित पृथग आश्रमिणां कर्माण्य एकार्थानीति नः शरुतम

[kapila] nāhaṃ vedāna vinindāmi na vivakṣāmi karhi cita pṛthaga āśramiṇāṃ karmāṇya ekārthānīti naḥ śarutama

हिन्दी अर्थ

अहिंख: सर्वभूतानामीदृक् सांख्यो विमुच्यते

English

[Kapila said:] "I do not blame the Vedas nor ever wish to; we have heard that the works of those in different stages have one aim.

अध्याय १२

श्लोक 260.13

गच्छत्य एव परित्यागी वानप्रस्थश च गच्छति गृहस्थॊ बरह्मचारी च उभौ ताव अपि गच्छतः

gacchatya eva parityāgī vānaprasthaśa ca gacchati gṛhasthò barahmacārī ca ubhau tāva api gacchataḥ

हिन्दी अर्थ

योगैश्वर्यमतिक्रान्तो यो निष्क्रामति मुच्यते एवं भवति निर्द॑न्द्धो ब्रह्माणं चाधिगच्छति

English

The renouncer goes and the forest-dweller goes; the householder and the celibate student, those two also go.

अध्याय १२

श्लोक 260.14

देव याना हि पन्थानश चत्वारः शाश्वता मताः तेषां जयायः कनीयस्त्वं फलेषूक्तं बलाबलम

deva yānā hi panthānaśa catvāraḥ śāśvatā matāḥ teṣāṃ jayāyaḥ kanīyastvaṃ phaleṣūktaṃ balābalama

हिन्दी अर्थ

ब्रह्मभावको प्राप्त होता है, इसमें कोई संशय नहीं है

English

The four paths of the gods are held eternal; among them the greater and lesser differ; the strength and weakness is told in the fruits.

अध्याय १२

श्लोक 260.15

एवं विदित्वा सर्वार्थान आरभेद इति वैदिकम नारभेद इति चान्यत्र नैष्ठिकी शरूयते शरुतिः

evaṃ viditvā sarvārthāna ārabheda iti vaidikama nārabheda iti cānyatra naiṣṭhikī śarūyate śarutiḥ

हिन्दी अर्थ

षट्त्रिंशदधिकद्धिशततमो ध्याय: शान्तिके लिये वास्तविक ज्ञानके आश्रित हो जाय

English

Having thus known all aims, one should undertake: so says the Vedic; elsewhere the final scripture says one should not undertake.

अध्याय १२

श्लोक 260.16

अनारम्भे हय अदॊषः सयाद आरम्भे ऽदॊष उत्तमः एवं सथितस्य शास्त्रस्य दुर्विज्ञेयं बलाबलम

anārambhe haya adòṣaḥ sayāda ārambhe 'dòṣa uttamaḥ evaṃ sathitasya śāstrasya durvijñeyaṃ balābalama

हिन्दी अर्थ

पुष्यते च पुनः सर्वान् प्रज्ञया मुक्तहेतुकान्

English

In not undertaking there would be no fault; in undertaking faultlessness is best; for a scripture so stated, the strength and weakness are hard to know.

अध्याय १२

श्लोक 260.17

यद्य अत्र किं चित परत्यक्षम अहिंसायाः परं मतम ऋते तव आगमशास्त्रेभ्यॊ बरूहि तद यदि पश्यसि

yadya atra kiṃ cita paratyakṣama ahiṃsāyāḥ paraṃ matama ṛte tava āgamaśāstrebhyò barūhi tada yadi paśyasi

हिन्दी अर्थ

वचनोंका बारंबार पोषण करता रहता है पूत्वा तृणमिषीकां वा ते लभन्ते न किंचन

English

If here you see anything direct, held higher than non-violence, apart from the scriptures of tradition, tell it."

अध्याय १२

श्लोक 260.18

[सयूमरष्मि] सवर्गकामॊ यजेतेति सततं शरूयते शरुतिः फलं परकल्प्य पूर्वं हि ततॊ यज्ञः परतायते

[sayūmaraṣmi] savargakāmò yajeteti satataṃ śarūyate śarutiḥ phalaṃ parakalpya pūrvaṃ hi tatò yajñaḥ paratāyate

हिन्दी अर्थ

जानकर परमेश्वरकी उपासनासे निवृत्त हो जाते हैं, वे कल्याणके भागी नहीं होते

English

[Syumarashmi said:] "'One desiring heaven should sacrifice': so scripture is constantly heard; having first imagined the fruit, the sacrifice is then extended.

अध्याय १२

श्लोक 260.19

अजश चाश्वश च मेषश च गौश च पक्षिगणाश च ये गराम्यारण्या ओषधयः पराणस्यान्नम इति शरुतिः

ajaśa cāśvaśa ca meṣaśa ca gauśa ca pakṣigaṇāśa ca ye garāmyāraṇyā oṣadhayaḥ parāṇasyānnama iti śarutiḥ

हिन्दी अर्थ

निरुक्तमेतयोरेतत् स्‍्वभावपरिभावयो: स्वभाव और परिभावके तत्त्वका यह आगे बताया जानेवाला विवेचन सुनो

English

Goat, horse, ram, cow, and flocks of birds, village and forest herbs: food for breath, so scripture says.

अध्याय १२

श्लोक 260.20

तथैवान्नं हय अहर अहः सायं परातर्निरुप्यते पशवश चाथ धान्यं च यज्ञस्याङ्गम इति शरुतिः

tathaivānnaṃ haya ahara ahaḥ sāyaṃ parātarnirupyate paśavaśa cātha dhānyaṃ ca yajñasyāṅgama iti śarutiḥ

हिन्दी अर्थ

प्रज्ञावन्त: प्रयोक्तारो ज्ञानवद्धिरनुछिता: कार्योका यथावत् अनुष्ठान होता है (स्वभावसे--अपने-आप नहीं)

English

Likewise food is offered day by day, evening and morning; animals and grain are a limb of sacrifice, so scripture says.

अध्याय १२

श्लोक 260.21

एतानि सहयज्ञेन परजापतिर अकल्पयत तेन परजापतिर देवान यज्ञेनायजत परभुः

etāni sahayajñena parajāpatira akalpayata tena parajāpatira devāna yajñenāyajata parabhuḥ

हिन्दी अर्थ

राजानो भुज्जते राज्यं प्रज्ञया तुल्यलक्षणा:

English

These together with sacrifice Prajapati devised; by it the lord Prajapati sacrificed to the gods by sacrifice.

अध्याय १२

श्लोक 260.22

ते समान्यॊन्यं चराः सर्वे परानिनः सप्त सप्त च यज्ञेषूपाकृतं विश्वं पराहुर उत्तमसंज्ञितम

te samānyònyaṃ carāḥ sarve parāninaḥ sapta sapta ca yajñeṣūpākṛtaṃ viśvaṃ parāhura uttamasaṃjñitama

हिन्दी अर्थ

दूसरोंपर शासन करते हैं विद्यया तात सृष्टानां विद्यैवेह परा गति:

English

They all say that these moving beings, seven and seven, are equal to each other; the universe offered in sacrifices is called the highest.

अध्याय १२

श्लोक 260.23

एतच चैवाभ्यनुज्ञातं पूर्वैः पूर्वतरैस तथा कॊ जातु न विचिन्वीत विद्वान सवां शक्तिम आत्मनः

etaca caivābhyanujñātaṃ pūrvaiḥ pūrvataraisa tathā kò jātu na vicinvīta vidvāna savāṃ śaktima ātmanaḥ

हिन्दी अर्थ

जगतमें सब प्राणियोंकी सृष्टि विद्यासे हुई है और उनकी परम गति विद्या ही है

English

And this was approved by earlier and still earlier; what learned man would not examine his own power?

अध्याय १२

श्लोक 260.24

पशवश च मनुष्याश च दरुमाश चौषधिभिः सह सवर्गम एवाभिकाङ्क्षन्ते न च सवर्गस तव ऋते मखम

paśavaśa ca manuṣyāśa ca darumāśa cauṣadhibhiḥ saha savargama evābhikāṅkṣante na ca savargasa tava ṛte makhama

हिन्दी अर्थ

जरायुजाण्डजोद्धिज्जस्वेदजं चोपलक्षयेत् प्राणी हैं, उन सबके जन्मकी ओर भी लक्ष्य करना चाहिए

English

Animals, men, trees with herbs wish for heaven alone, and there is no heaven without sacrifice.

अध्याय १२

श्लोक 260.25

ओषध्यः पशवॊ वृक्षा वीरुदाज्यं पयॊ दधि हविर भूमिर दिशः शरद्धा कालश चैतानि दवादश

oṣadhyaḥ paśavò vṛkṣā vīrudājyaṃ payò dadhi havira bhūmira diśaḥ śaraddhā kālaśa caitāni davādaśa

हिन्दी अर्थ

उपपन्नं हि यच्चेष्टा विशिष्येत विशेष्यया

English

Herbs, animals, trees, creepers, ghee, milk, curds, oblation, earth, the quarters, faith and time: these twelve.

अध्याय १२

श्लोक 260.26

ऋचॊ यजूंसि सामानि यजमानश च सॊदशः अग्निर जञेयॊ गृहपतिः स सप्तदश उच्यते अङ्गान्य एतानि यज्ञस्य यज्ञॊ मूलम इति शरुतिः

ṛcò yajūṃsi sāmāni yajamānaśa ca sòdaśaḥ agnira jañeyò gṛhapatiḥ sa saptadaśa ucyate aṅgānya etāni yajñasya yajñò mūlama iti śarutiḥ

हिन्दी अर्थ

विशिष्टता स्वत: सिद्ध है बहुपाद्धयो विशिष्टानि द्विपदानि बहून्यपि

English

The Rik, Yajus and Saman verses, and the sacrificer as sixteenth; fire, the householder, is known as seventeenth. These are the limbs of sacrifice; sacrifice is the root, so scripture says.

अध्याय १२

श्लोक 260.27

आज्येन पयसा दध्ना शकृद आमिक्षया तवचा वालैः शृङ्गेन पादेन संभवत्य एव गौर्मखम एवं परत्येकशः सर्वं यद यद अस्य विधीयते

ājyena payasā dadhnā śakṛda āmikṣayā tavacā vālaiḥ śṛṅgena pādena saṃbhavatya eva gaurmakhama evaṃ paratyekaśaḥ sarvaṃ yada yada asya vidhīyate

हिन्दी अर्थ

पार्थिवानि विशिष्टानि तानि ह्ान्ञानि भुज्जते

English

With ghee, milk, curds, dung, curd-cheese, skin, hair, horn and foot the cow becomes the sacrifice; so each is for whatever is ordained for it.

अध्याय १२

श्लोक 260.28

यज्ञं वहन्ति संभूय सहर्त्विग्भिः सदक्षिणैः संहत्यैतानि सर्वाणि यज्ञं निर्वर्तयन्त्य उत

yajñaṃ vahanti saṃbhūya sahartvigbhiḥ sadakṣiṇaiḥ saṃhatyaitāni sarvāṇi yajñaṃ nirvartayantya uta

हिन्दी अर्थ

(पक्षी)। अपार्थिवोंसे पार्थिव श्रेष्ठ हैं, क्योंकि वे अन्न भोजन करते हैं मध्यमानि विशिष्टानि जातिधर्मोपधारणात्

English

They carry the sacrifice together, with priests and fees; all these together bring the sacrifice to completion.

अध्याय १२

श्लोक 260.29

यज्ञार्थानि हि सृष्टानि यथा वै शरूयते शरुतिः एवं पूर्वे पूर्वतराः परवृत्ताश चैव मानवाः

yajñārthāni hi sṛṣṭāni yathā vai śarūyate śarutiḥ evaṃ pūrve pūrvatarāḥ paravṛttāśa caiva mānavāḥ

हिन्दी अर्थ

मनुष्य अधमकी अपेक्षा श्रेष्ठ हैं; क्योंकि वे जाति-धर्मको धारण करते हैं

English

These are created for sacrifice, as scripture is heard; so the earlier and still earlier men acted.

अध्याय १२

श्लोक 260.30

न हिनस्ति हय आरभते नाभिद्रुह्यति किं चन यज्ञॊ यस्तव्य इत्य एव यॊ यजत्य अफलेप्सया

na hinasti haya ārabhate nābhidruhyati kiṃ cana yajñò yastavya itya eva yò yajatya aphalepsayā

हिन्दी अर्थ

प्रवक्तृणि विशिष्टानि सर्वधर्मोपधारणात्

English

He who sacrifices without desire for fruit, thinking 'sacrifice must be done,' neither harms nor betrays anyone.

अध्याय १२

श्लोक 260.31

यज्ञाङ्गान्य अपि चैतानि यथॊक्तानि न संशयः विधिना विधियुक्तानि तारयन्ति परस्परम

yajñāṅgānya api caitāni yathòktāni na saṃśayaḥ vidhinā vidhiyuktāni tārayanti parasparama

हिन्दी अर्थ

सधर्मा निखिला वेदा: २80 के भ्यो विनि:सृता: आत्मज्ञानि विशिष्टानि जन्माजन्मोपधारणात्

English

These limbs of sacrifice, as stated, without doubt, joined by rule, carry each other across.

अध्याय १२

श्लोक 260.32

आम्नायम आर्षं पश्यामि यस्मिन वेदाः परतिष्ठिताः तं विद्वांसॊ ऽनुपश्यन्ति बराह्मणस्यानुदर्शनात

āmnāyama ārṣaṃ paśyāmi yasmina vedāḥ paratiṣṭhitāḥ taṃ vidvāṃsò 'nupaśyanti barāhmaṇasyānudarśanāta

हिन्दी अर्थ

स त्यागी सत्यसंकल्प: सत्य: शुचिरथेश्वर:

English

I see the tradition of the sages in which the Vedas are established; the learned see it by following the brahmana.

अध्याय १२

श्लोक 260.33

बराह्मण परभवॊ यज्ञॊ बराह्मणार्पण एव च अनु यज्ञं जगत सर्वं यज्ञश चानु जगत सदा

barāhmaṇa parabhavò yajñò barāhmaṇārpaṇa eva ca anu yajñaṃ jagata sarvaṃ yajñaśa cānu jagata sadā

हिन्दी अर्थ

शब्दब्रह्मणि निष्णातं परे च कृतनिश्चयम् ज्ञानान्विता हि पश्यन्ति ते देवास्तात ते द्विजा:

English

Sacrifice has the brahmana as its source and is offered to the brahmana; the whole world follows sacrifice and sacrifice follows the world.

अध्याय १२

श्लोक 260.34

ओम इति बरह्मणॊ यॊनिर नमः सवाहा सवधा वसत यस्यैतानि परयुज्यन्ते यथाशक्ति कृतान्य अपि

oma iti barahmaṇò yònira namaḥ savāhā savadhā vasata yasyaitāni parayujyante yathāśakti kṛtānya api

हिन्दी अर्थ

तेषां माहात्म्यभावस्य सदृशं नास्ति किंचन

English

Om is the womb of Brahman; salutation, svaha, svadha, vashat: for him who uses these, even if done as far as he is able,

अध्याय १२

श्लोक 260.35

न तस्य तरिषु लॊकेषु परलॊकभयं विदुः इति वेदा वदन्तीह सिद्धाश च परमर्षयः

na tasya tariṣu lòkeṣu paralòkabhayaṃ viduḥ iti vedā vadantīha siddhāśa ca paramarṣayaḥ

हिन्दी अर्थ

चतुर्विधस्य भूतस्य सर्वस्येशा: स्वयम्भुव: ज्ञानवानेव कर्माणि कुर्वन् सर्वत्र सिध्यति

English

they say he has no fear of the next world in the three worlds: so the Vedas say here, and the perfected and great sages.

अध्याय १२

श्लोक 260.36

रिचॊ यजूंसि सामानि सतॊभाश च विधिचॊदिताः यस्मिन्न एतानि सर्वाणि बहिर एव स वै दविजः

ricò yajūṃsi sāmāni satòbhāśa ca vidhicòditāḥ yasminna etāni sarvāṇi bahira eva sa vai davijaḥ

हिन्दी अर्थ

कि तु कर्म स्वभावोयं ज्ञानं कर्मेति वा पुन:

English

The Rik, Yajus, Saman and stobha verses enjoined by rule: the twice-born in whom all these are only outward.

अध्याय १२

श्लोक 260.37

अग्न्याधेये यद भवति यच च सॊमे सुते दविज यच चेतरैर महायज्ञैर्वेद तद भगवान सवतः

agnyādheye yada bhavati yaca ca sòme sute davija yaca cetaraira mahāyajñairveda tada bhagavāna savataḥ

हिन्दी अर्थ

क्या यह कर्म स्वभावसिद्ध है अथवा ज्ञानजनित? सहित इस विषयका वर्णन करूँगा, तुम उसे सुनो

English

In the setting up of the fires, in the soma pressing, twice-born, and in the other great sacrifices, the blessed Veda knows it of itself.

अध्याय १२

श्लोक 260.38

तस्माद बरह्मन यजेतैव याजयेच चाविचारयन यजतः सवर्गविधिना परेत्य सवर्गफलं महत

tasmāda barahmana yajetaiva yājayeca cāvicārayana yajataḥ savargavidhinā paretya savargaphalaṃ mahata

हिन्दी अर्थ

हैवमेके प्रशंसन्ति स्वभावमपरे जना:

English

Therefore, brahmana, one should sacrifice and cause to sacrifice without doubting; for the sacrificer, by the rule of heaven, there is great fruit of heaven after death.

अध्याय १२

श्लोक 260.39

नायं लॊकॊ ऽसत्य अयज्ञानां परश चेति विनिश्चयः वेदवादविदश चैव परमानम उभयं तदा

nāyaṃ lòkò 'satya ayajñānāṃ paraśa ceti viniścayaḥ vedavādavidaśa caiva paramānama ubhayaṃ tadā

हिन्दी अर्थ

की प्रशंसा करते हैं और दूसरे लोग स्वभावके गुण गाते हैं त्रयमेतत् पृथग्भूतमविवेक॑ तु केचन

English

"This world is not for the non-sacrificers, nor the next": so it is settled; the knowers of Vedic disputation also hold both as authority."

स्रोत: bhavykhatri/DharmicData · प्राप्त 1/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Mahabharata — Chapter 12
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.