Shiva Purana· Śiva Mahāpurāṇa
7
अध्याय 7 / 11

Shatarudra Samhita

2269 श्लोकभाग 5/9 · श्लोक 23.0–28.41WhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ316 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय ७

श्लोक 23.0

॥ श्रीगणेशाय नमः

|| shrIgaNeshAya namaH

हिन्दी अर्थ

माँगो, मैं तुम्हें वह सब कुछ दूँगा

English

The incarnation of Siva as the swan adept in the art of intelligence, was the bestower of great bliss to Dama¬ yanti as well as to Nala.

अध्याय ७

श्लोक 23.0-2

श्रीगौरीशङ्कराभ्यां नमः

shrIgaurIsha~NkarAbhyAM namaH

हिन्दी अर्थ

शिवके सन्निकट स्थित हो गये

English

The incarnation of Siva as the swan adept in the art of intelligence, was the bestower of great bliss to Dama¬ yanti as well as to Nala.

अध्याय ७

श्लोक 23.1

श्रीशिवमहापुराणम् ॥ तृतीयायां शतरुद्रसंहितायां ३.२३. त्रयोविंशोऽध्यायः ।वृषेश्वरसंज्ञकशिवावतारवर्णनम् ।नन्दीश्वर उवाच ।ततो वृषभरूपेण गर्जमानः पिनाकधृक् ।प्रविष्टो विवरं तत्र निनदन्भैरवान् रवान्

shrIshivamahApurANam || tR^itIyAyAM shatarudrasaMhitAyAM 3\.23\. trayoviMsho.adhyAyaH | vR^iSheshvarasa.nj~nakashivAvatAravarNanam | nandIshvara uvAcha | tato vR^iShabharUpeNa garjamAnaH pinAkadhR^ik | praviShTo vivaraM tatra ninadanbhairavAn ravAn

हिन्दी अर्थ

और यह वचन कहा--

English

This great and holy narrative of Siva's incarnation of illustrious fame as swan is wonderful and indeed the bes¬ tower of sidvation

अध्याय ७

श्लोक 23.2

निपेतुस्तस्य निनदैः पुराणि नगराणि च ।प्रकम्पो हि बभूवाथ सर्वेषां पुरवासिनाम्

nipetustasya ninadaiH purANi nagarANi cha | prakampo hi babhUvAtha sarveShAM puravAsinAm

हिन्दी अर्थ

इसकी पूजा की थी

English

O sage, on seeing his brothers Ik$vaku and others having taken their shares, Nabhaga desirous of his share told them affectionately.

अध्याय ७

श्लोक 23.3

ततो वृषो हरेः पुत्रान्सङ्ग्रामोद्यतकार्मुकान् ।शिवमायाविमूढात्ममहाबलपराक्रमान्

tato vR^iSho hareH putrAnsa~NgrAmodyatakArmukAn | shivamAyAvimUDhAtmamahAbalaparAkramAn

हिन्दी अर्थ

नामक स्थानमें स्वयं प्रतिष्ठित हुए

English

On hearing the words of his father, Nabhaga who considered truth as virtue went eagerly where the excellent sacrifice was on.

अध्याय ७

श्लोक 23.4

हरिपुत्रास्ततस्तेऽथ प्राकुप्यन्मुनिसत्तम ।प्रदुद्रुवुः प्रगर्ज्योच्चैर्वीराः शङ्करसम्मुखम्

hariputrAstataste.atha prAkupyanmunisattama | pradudruvuH pragarjyochchairvIrAH sha~Nkarasammukham

हिन्दी अर्थ

भक्तोंके मनोरथको पूर्ण करनेवाले हैं

English

O Nabhaga, the lord has come in that form in order to bless you. Go there. Propitiate him properly,

अध्याय ७

श्लोक 23.5

आयातांस्तान्हरेः पुत्रान् रुद्रो वृषभरूपधृक् ।प्राकुप्यद्विष्णुपुत्रांश्च खुरैः शृङ्गैर्व्यदारयत्

AyAtAMstAnhareH putrAn rudro vR^iShabharUpadhR^ik | prAkupyadviShNuputrAMshcha khuraiH shR^i~NgairvyadArayat

हिन्दी अर्थ

कराता है, वह जीवन्मुक्त हो जाता है

English

Request him to forgive your fault. Bow to him well and eulogise him. That Siva alone is the lord of all, the lord of sacrifice, the lord of everything.

अध्याय ७

श्लोक 23.6

विदारिताङ्गा रुद्रेण सर्वे हरिसुताश्च ते ।नष्टा द्रुतं सन्बभूवुर्गतप्राणा विचेतसः

vidAritA~NgA rudreNa sarve harisutAshcha te | naShTA drutaM sanbabhUvurgataprANA vichetasaH

हिन्दी अर्थ

प्राप्तकर कैवल्यमोक्ष प्राप्त करता है

English

Vinu, Brahma and other gods, Siddhas and the sages, O dear, arc competent in their respective duties only due to his blessings.

अध्याय ७

श्लोक 23.7

हतेषु तेषु पुत्रेषु विष्णुर्बलवतां वरः ।निष्क्रम्याथ प्रगर्ज्योच्चैर्ययौ शीघ्रं हरान्तिकम्

hateShu teShu putreShu viShNurbalavatAM varaH | niShkramyAtha pragarjyochchairyayau shIghraM harAntikam

हिन्दी अर्थ

करनेवाला तथा घुश्माको आनन्द देनेवाला है

English

O foremost of my sons, go there quickly. Do not delay. Propitiate the great god, the lord of all by every means.

अध्याय ७

श्लोक 23.8

दृष्ट्वा रुद्रं प्रव्रजन्तं हतविष्णुसुतं वृषम् ।शरैः सन्ताडयामास दिव्यैरस्त्रैश्च केशवः

dR^iShTvA rudraM pravrajantaM hataviShNusutaM vR^iSham | sharaiH santADayAmAsa divyairastraishcha keshavaH

हिन्दी अर्थ

सरोवरमें ज्योतिर्लिग-स्वरूपसे स्थित हो गये

English

After saying this, Manu Sraddhadeva, sent his son immediately to Siva. After approaching him and bowing to him with palms joined in reverence and head bent down, the delighted Nabhaga of great intellect spoke to him humbly.

अध्याय ७

श्लोक 23.9

ततः क्रुद्धो महादेवो वृषरूपी मदाबलः ।अस्त्राणि तानि विष्णोश्च जग्रास गिरिगोचरः

tataH kruddho mahAdevo vR^iSharUpI madAbalaH | astrANi tAni viShNoshcha jagrAsa girigocharaH

हिन्दी अर्थ

भोगकर अन्तमें मुक्ति प्राप्त कर लेता है

English

O lord, my father says that whatever there is in the three worlds is yours to be sure. What then, about the wealth left over in a sacrifice?

अध्याय ७

श्लोक 23.10

अथ कृत्वा महाकोपं वृषात्मा स महेश्वरः ।विननाद महाघोरं कम्पयंस्त्रिजगन्मुने

atha kR^itvA mahAkopaM vR^iShAtmA sa maheshvaraH | vinanAda mahAghoraM kampayaMstrijaganmune

हिन्दी अर्थ

स बै ममात्मभूतश्र मद्धक्त: कार्यकारक:॥ ५७ हैं

English

He who narrates or listens to the auspicious story of incarnation of Yatinatha hariisa, attains the greatest goal.

अध्याय ७

श्लोक 23.11

तत उत्प्लुत्य तरसा खुरैः शृङ्गैर्व्यदारयत् ।विष्णुं क्रोधाकुलं मूढमजानन्तं निजं हरिम्

tata utplutya tarasA khuraiH shR^i~NgairvyadArayat | viShNuM krodhAkulaM mUDhamajAnantaM nijaM harim

हिन्दी अर्थ

नाना प्रकारका धर्माचरण कराते रहो

English

The city of Nidha or Naiadha associated with King Nala can be identified with Nalapura, modern Narwar situated on the river KSlisindhu to the south-west of Gwalior.

अध्याय ७

श्लोक 23.12

ततः स शिथिलात्मा हि व्यथिताङ्गो बभूव ह ।तत्प्रहारमसह्याशु हरिर्मायाविमोहितः

tataH sa shithilAtmA hi vyathitA~Ngo babhUva ha | tatprahAramasahyAshu harirmAyAvimohitaH

हिन्दी अर्थ

आश्रमको चले गये

English

After hearing this narrative of Siva in the forms of an ascetic and a swan, the hearer enjoys all pleasures here and goes to Siva*» abode hereafter.

अध्याय ७

श्लोक 23.13

गतगर्वो हरिश्चैव विचेता गतचेतनः ।ज्ञातवान् परमेशानं विहरन्तं वृषात्मना

gatagarvo harishchaiva vichetA gatachetanaH | j~nAtavAn parameshAnaM viharantaM vR^iShAtmanA

हिन्दी अर्थ

अर्जुनके दर्शनसे सुखकी प्राप्ति हुई

English

O Sanatkumara, listen lo the description of the great incarnation of Siva, the excellent Krsnadarana who gave perfect wisdom to Nabhaga.

अध्याय ७

श्लोक 23.14

अथ विज्ञाय गौरीशमागतं वृषरूपतः ।प्राह गम्भीरया वाचा नतस्कन्धः कृताञ्जलिः

atha vij~nAya gaurIshamAgataM vR^iSharUpataH | prAha gambhIrayA vAchA nataskandhaH kR^itA~njaliH

हिन्दी अर्थ

भी उस वृत्तान्त-श्रवणसे तृप्त नहीं हुए

English

Iksvaku and others were the sons of Sraddhadeva' of whom Nabhaga, was the ninth. His son was Nabhaga.

अध्याय ७

श्लोक 23.15

हरिरुवाच ।देवदेव महादेव करुणासागर प्रभो ।मायया ते महेशान मोहितोऽहं विमूढधीः

hariruvAcha | devadeva mahAdeva karuNAsAgara prabho | mAyayA te maheshAna mohito.ahaM vimUDhadhIH

हिन्दी अर्थ

अवश्य ही हमलोगोंकी विजय होगी

English

Nabhaga the son of Manu, highly intelligent, and with perfect control of his sense-organs stayed in the abode of his preceptors for studies for a long time.

अध्याय ७

श्लोक 23.16

कृतं युद्धं त्वयेशेन स्वनाथेन मया प्रभो ।कृपां कृत्वा मयि स्वामिन्सोऽपराधो हि सह्यताम्

kR^itaM yuddhaM tvayeshena svanAthena mayA prabho | kR^ipAM kR^itvA mayi svAminso.aparAdho hi sahyatAm

हिन्दी अर्थ

जानकर हर्षित हुए और कहने लगे--

English

During this interval Iksvaku and other sons had their due shares in the property without leaving any share for Nabhaga.

अध्याय ७

श्लोक 23.17

नन्दीश्वर उवाच ।तस्य तद्वचनं श्रुत्वा हरेर्दीनतया मुने ।भगवान् शङ्करः प्राह रमेशं भक्तवत्सलः

nandIshvara uvAcha | tasya tadvachanaM shrutvA harerdInatayA mune | bhagavAn sha~NkaraH prAha rameshaM bhaktavatsalaH

हिन्दी अर्थ

प्राप्त कर लेता है

English

At the behest of their father, the shrewd sons took their shares and enjoyed the kingdom with out any misery. They were fortunate.

अध्याय ७

श्लोक 23.18

हे विष्णो हे महाबुद्धे कथं मां ज्ञातवान्न हि ।युद्धं कृतं कृतस्तेऽद्य ज्ञानं सर्वं च विस्मृतम्

he viShNo he mahAbuddhe kathaM mAM j~nAtavAnna hi | yuddhaM kR^itaM kR^itaste.adya j~nAnaM sarvaM cha vismR^itam

हिन्दी अर्थ

इकतालीसवाँ अध्याय पूर्ण हुआ

English

According to this PurSoa, Sraddhadeva had several sons, Ik|v&ku and others, of whom Nabhaga was the ninth. Nabhaga had a son named Nabhaga. The latter had a son named Ambarifa. Pargiter omits Sr&dd- badeva and Nabhaga and mentions NabhSga instead of Nftbhaga as the father of Ambarifa.

अध्याय ७

श्लोक 23.19

आत्मानं किन्न जानासि मदधीनपराक्रमम् ।त्वया नात्र रतिः कार्या निवर्तस्व कुचारतः

AtmAnaM kinna jAnAsi madadhInaparAkramam | tvayA nAtra ratiH kAryA nivartasva kuchArataH

हिन्दी अर्थ

दर्शन तथा स्पर्शसे पुरुषोंका कल्याण करनेवाले हैं

English

After learning the Vedas with their sections and sub-sections, in due course, the Brahmacarin Nabhga returned.

अध्याय ७

श्लोक 23.20

कामाधीनं कथं ज्ञानं स्त्रीषु सक्तो विहारकृत् ।नोचितं तव देवेश स्मरणं विश्वतारणम्

kAmAdhInaM kathaM j~nAnaM strIShu sakto vihArakR^it | nochitaM tava devesha smaraNaM vishvatAraNam

हिन्दी अर्थ

सभी प्रकारके रोगोंसे छुटकारा पा जाता है

English

O my brothers you have taken your shares duly without leaving anything for me. I have now come for my share. Please give me mine.

अध्याय ७

श्लोक 23.21

तच्छुत्वा शम्भुवचनं विज्ञानप्रदमादरात् ।व्रीड्यन्स्वमनसा विष्णुः प्राह वाचं महेश्वरम्

tachChutvA shambhuvachanaM vij~nAnapradamAdarAt | vrIDyansvamanasA viShNuH prAha vAchaM maheshvaram

हिन्दी अर्थ

भोग तथा मोक्ष प्राप्त करता है

English

Then we had forgotten to allow your share. We shall certainly do it now. Our father is your share. Take him.

अध्याय ७

श्लोक 23.22

विष्णुरुवाच ।ममात्र विद्यते चक्रं तद् गृहीत्वेतदादरात् ।गमिष्यामि स्वलोकं तं त्वदाज्ञापरिपालकः

viShNuruvAcha | mamAtra vidyate chakraM tad gR^ihItvetadAdarAt | gamiShyAmi svalokaM taM tvadAj~nAparipAlakaH

हिन्दी अर्थ

भक्तोंके द्वारा संस्तुत हुए

English

On bearing the words of his brothers Nabhaga was surprised. He approached his father and said.

अध्याय ७

श्लोक 23.23

नन्दीश्वर उवाच ।तदाकर्ण्य महेशानो वचनं वैष्णवं हरः ।प्रत्युवाच वृषात्मा हि वृषरक्षः पुनर्हरिम्

nandIshvara uvAcha | tadAkarNya maheshAno vachanaM vaiShNavaM haraH | pratyuvAcha vR^iShAtmA hi vR^iSharakShaH punarharim

हिन्दी अर्थ

निःसन्देह मुक्ति प्रदान करता है

English

O father, my brothers have taken their shares leaving me out. I had been to the preceptor's abode for study as a student.

अध्याय ७

श्लोक 23.24

न विलम्बः प्रकर्त्तव्यो गन्तव्यमित आशु ते ।मच्छासनाद्धरे लोके चक्रमत्रैव तिष्ठताम्

na vilambaH prakarttavyo gantavyamita Ashu te | machChAsanAddhare loke chakramatraiva tiShThatAm

हिन्दी अर्थ

है, जो भक्तोंको इच्छित फल देनेवाला है

English

When I returned I asked them to allot my share; they replied that you are my share. I have now come for that purpose.

अध्याय ७

श्लोक 23.25

सन्तानादित्यसंस्थानाच्छिवत्ववचनादपि ।अहं घोरतरं तस्माच्चक्रमन्यद्ददामि ते

santAnAdityasaMsthAnAchChivatvavachanAdapi | ahaM ghorataraM tasmAchchakramanyaddadAmi te

हिन्दी अर्थ

पूर्ण करनेवाले वे महादेव आविर्भूत हुए

English

O sage, on hearing his words, his father 8raddha- deva was surprised. He consoled his son who was devoted to truth and virtue.

अध्याय ७

श्लोक 23.26

एतदुक्त्वा हरोऽलेखीद्दिव्यं कालानलप्रभम् ।परं चक्रं प्रदीप्तं हि सर्वदुष्टविनाशनम्

etaduktvA haro.alekhIddivyaM kAlAnalaprabham | paraM chakraM pradIptaM hi sarvaduShTavinAshanam

हिन्दी अर्थ

भोग तथा मोक्ष देनेवाले हैं

English

O dear, do not pay heed to what they said. It was only to deceive you. I am not a share by any means, an instrument Of enjoyment.

अध्याय ७

श्लोक 23.27

विष्णवे प्रददौ चक्रं घोरार्कायुतसुप्रभम् ।सर्वामरमुनीन्द्राणां रक्षकाय महात्मने

viShNave pradadau chakraM ghorArkAyutasuprabham | sarvAmaramunIndrANAM rakShakAya mahAtmane

हिन्दी अर्थ

परमेश्वर ज्योतिर्लिगोंका वर्णन किया

English

Still since I have been given as a share by the deceitful persons I shall tell you the means of livelihood. Hear attentively.

अध्याय ७

श्लोक 23.28

लब्ध्वा सुदर्शनं चान्यञ्चक्रं परमदीप्तिमत् ।उवाच विबुधांस्तत्र विष्णुर्बुद्धिमतां वरः

labdhvA sudarshanaM chAnya~nchakraM paramadIptimat | uvAcha vibudhAMstatra viShNurbuddhimatAM varaH

हिन्दी अर्थ

अर्चनसे भक्तोंके मनोरथोंको पूर्ण करनेवाले हैं

English

The intelligent Ahgirasa brahmins are performing a sacrifice. Every sixth day the rites are marred.

अध्याय ७

श्लोक 23.29

सर्वदेववरा यूयं मद्वाक्यं शृणुतादरात् ।कर्तव्यं तत्तथा शीघ्रं ततः शं वो भविष्यति

sarvadevavarA yUyaM madvAkyaM shR^iNutAdarAt | kartavyaM tattathA shIghraM tataH shaM vo bhaviShyati

हिन्दी अर्थ

सुदक्षिण नामक भक्त राजाकी रक्षा की थी

English

O wise Nabhaga, you go there and praise them.

अध्याय ७

श्लोक 23.30

दिव्या वराङ्गनास्सन्ति पाताले यौवनान्विताः ।ताभिः सार्द्धं महाक्रीडां यः करोतु करोतु सः

divyA varA~NganAssanti pAtAle yauvanAnvitAH | tAbhiH sArddhaM mahAkrIDAM yaH karotu karotu saH

हिन्दी अर्थ

है एवं भोग तथा मोक्षको देनेवाला है

English

O sage, in that sacrifice during the diurnal rites the intelligent son of Manu recited two Vaivadeva suktas clearly.

अध्याय ७

श्लोक 23.31

तच्छुत्वा केशवाद्वाक्यं शूरास्त्रिदशयोनयः ।प्रवेष्टुकामाः पातालं बभूवुर्विष्णुना सह

tachChutvA keshavAdvAkyaM shUrAstridashayonayaH | praveShTukAmAH pAtAlaM babhUvurviShNunA saha

हिन्दी अर्थ

इनकी नित्य ही पूजा करते हैं

English

Lord Siva desirous of testing Nabhaga the son of Manu approached from north and said.

अध्याय ७

श्लोक 23.32

विचारमथ विज्ञाय तं तदा भगवान्हरः ।क्रोधाच्छापं ददौ घोरं देवयोन्यष्टकस्य च

vichAramatha vij~nAya taM tadA bhagavAnharaH | krodhAchChApaM dadau ghoraM devayonyaShTakasya cha

हिन्दी अर्थ

मुमुक्षुओंको वहाँपर मुक्ति प्रदान कर रहे हैं

English

O man, who are you that take away my assets and wealth? Who has sent you here? Tell me the whole truth.

अध्याय ७

श्लोक 23.33

हर उवाच ।वर्जयित्वा मुनिं शान्तं दानवान्वा मदंशजम् ।इदं यः प्रविशेत्स्थानं तस्य स्यान्निधनं क्षणात्

hara uvAcha | varjayitvA muniM shAntaM dAnavAnvA madaMshajam | idaM yaH pravishetsthAnaM tasya syAnnidhanaM kShaNAt

हिन्दी अर्थ

निर्लिप्त रहकर कैवल्यपदके भागी होते हैं

English

On heaving his words, O dear, the poet Nabhaga, son of Manu humbly replied to the Puru§a Kr§nadarana.

अध्याय ७

श्लोक 23.34

श्रुत्वा वाक्यमिदं घोरं मनुष्यहितवर्धनम् ।प्रत्याख्यातास्तु रुद्रेण देवाः स्वगृहमाययुः

shrutvA vAkyamidaM ghoraM manuShyahitavardhanam | pratyAkhyAtAstu rudreNa devAH svagR^ihamAyayuH

हिन्दी अर्थ

यह आश्चर्यकारी है

English

This wealth of the sacrifice has been given to me by the sages. Why do you, O Kr...adarsana prevent me from taking it.

अध्याय ७

श्लोक 23.35

एवं स्त्रीलः परो विष्णुः शिवेन प्रतिशासितः ।स्वर्लोकमगमद् व्यास स्वास्थ्यं प्राप जगच्च तत्

evaM strIlaH paro viShNuH shivena pratishAsitaH | svarlokamagamad vyAsa svAsthyaM prApa jagachcha tat

हिन्दी अर्थ

निश्चय ही यह भोग तथा मोक्ष देनेवाला है

English

On hearing these truthful words uttered by Nabhaga, the delighted purusa KrnadarSana spoke.

अध्याय ७

श्लोक 23.36

वृषेश्वरोऽपि भगवान् शङ्करो भक्तवत्सलः ।इत्थं कृत्वा देवकार्यं जगाम स्वगिरीश्वरम्

vR^iSheshvaro.api bhagavAn sha~Nkaro bhaktavatsalaH | itthaM kR^itvA devakAryaM jagAma svagirIshvaram

हिन्दी अर्थ

वहींपर स्थित हो गये

English

O dear, in our dispute the ultimate authority is yoitf father. Go to him and ask him. What he says will be true and final.

अध्याय ७

श्लोक 23.37

वृषेश्वरावतारस्तु वर्णितः शङ्करस्य च ।विष्णुमोहहरः शर्वः त्रैलोक्यसुखकारकः

vR^iSheshvarAvatArastu varNitaH sha~Nkarasya cha | viShNumohaharaH sharvaH trailokyasukhakArakaH

हिन्दी अर्थ

यह रामचन्द्रके द्वारा स्थापित किया गया है

English

On hearing his words, the wise Nabhaga son of Manu, approached his father anxiously, O sage, and asked him about what he said.

अध्याय ७

श्लोक 23.38

पवित्रमिदमाख्यानं शत्रुबाधाहरं परम् ।स्वर्ग्यं यशस्यमायुष्यं भुक्तिमुक्तिप्रदं सताम्

pavitramidamAkhyAnaM shatrubAdhAharaM param | svargyaM yashasyamAyuShyaM bhuktimuktipradaM satAm

हिन्दी अर्थ

जानेपर उनको विजयका वरदान दिया था

English

On hearing what his son said, Manu iSraddha- deva remembered the lotus-like fbet of Siva and afler re¬ collecting spoke to him.

अध्याय ७

श्लोक 23.39

य इदं शृणुयाद्भक्त्या श्रावयेद्वै समाहितः ।तथा पठिति यो हीदं पाठयेत् सुधियो नरान् ।स भुक्त्वा सकलान् कामान् अन्ते मोक्षमवाप्नुयात्

ya idaM shR^iNuyAdbhaktyA shrAvayedvai samAhitaH | tathA paThiti yo hIdaM pAThayet sudhiyo narAn | sa bhuktvA sakalAn kAmAn ante mokShamavApnuyAt

हिन्दी अर्थ

सेतुबन्धमें स्थित हो गये

English

Undoubtedly lord Siva deserves everything. What then of the wealth left over in a sacrifice? More depends on the lord's wish.

अध्याय ७

श्लोक 24.0

॥ श्रीगणेशाय नमः

|| shrIgaNeshAya namaH

हिन्दी अर्थ

और भोग तथा मोक्षको प्राप्त कर लेता है

English

The pure-souled Sraddhadeva too with head bent

अध्याय ७

श्लोक 24.0-2

श्रीगौरीशङ्कराभ्यां नमः

shrIgaurIsha~NkarAbhyAM namaH

हिन्दी अर्थ

नामक संहिताका वर्णन कर दिया

English

The pure-souled Sraddhadeva too with head bent

अध्याय ७

श्लोक 24.1

श्रीशिवमहापुराणम् ॥ तृतीयायां शतरुद्रसंहितायां ३.२४. चतुर्विंशोऽध्यायः ।पिप्पलादावतारवर्णनम् ।नन्दीश्वर उवाच ।पिप्पलादाख्यमपरमवतारं महेशितुः ।शृणु प्राज्ञ महाप्रीत्या भक्तिवर्धनमुत्तमम्

shrIshivamahApurANam || tR^itIyAyAM shatarudrasaMhitAyAM 3\.24\. chaturviMsho.adhyAyaH | pippalAdAvatAravarNanam | nandIshvara uvAcha | pippalAdAkhyamaparamavatAraM maheshituH | shR^iNu prAj~na mahAprItyA bhaktivardhanamuttamam

हिन्दी अर्थ

उसके बाद वह मुक्तिको प्राप्त कर लेता है

English

In the meantime, Visnu, Brahma, Indra and the gods, Siddhas and the sages came there.

अध्याय ७

श्लोक 24.2

यः पुरा गदितो विप्रो दधीचिर्मुनिसत्तमः ।महाशैवः सुप्रतापी च्यावनिर्भृगुवंशजः

yaH purA gadito vipro dadhIchirmunisattamaH | mahAshaivaH supratApI chyAvanirbhR^iguvaMshajaH

हिन्दी अर्थ

नामक संहिताका वर्णन कर दिया

English

O son of Brahma, listen to the first incarnation of the great lord, named Avadhutevara, who dispelled the ar¬ rogance of Indra.

अध्याय ७

श्लोक 24.3

क्षुवेण सह सङ्ग्रामे येन विष्णुः पराजितः ।सनिर्जरोऽथ संशप्तो महेश्वरसहायिना

kShuveNa saha sa~NgrAme yena viShNuH parAjitaH | sanirjaro.atha saMshapto maheshvarasahAyinA

हिन्दी अर्थ

उसके बाद वह मुक्तिको प्राप्त कर लेता है

English

O you fool, even though I am asking, you are not giving me any answer. Hence I am going so kill you with' my thunderbolt. O wicked fellow, who is there to protect you?

अध्याय ७

श्लोक 24.4

तस्य पत्नी महाभागा सुवर्चा नाम नामतः ।महापतिव्रता साध्वी यया शप्ता दिवौकसः

tasya patnI mahAbhAgA suvarchA nAma nAmataH | mahApativratA sAdhvI yayA shaptA divaukasaH

हिन्दी अर्थ

द्रादशज्योतिर्लिज्रावतारवर्णन॑ नाम द्विचत्वारिशोउ ध्याय:

English

O great god, lord of the distressed, please raise me up, who have fallen at your feet. Do not be furious. Be kind and loving.

अध्याय ७

श्लोक 24.5

तस्मात्तस्यां महादेवो नानालीलाविशारदः ।प्रादुर्बभूव तेजस्वी पिप्पलादेति नामतः

tasmAttasyAM mahAdevo nAnAlIlAvishAradaH | prAdurbabhUva tejasvI pippalAdeti nAmataH

हिन्दी अर्थ

द्वादशज्योतिर्लिगावतारवर्णन नामक बयालीसवाँ अध्याय पूर्ण हुआ

English

Then that fire originating from the eye in the forehead of Siva and cast off into the briny sea became a boy immediately.

अध्याय ७

श्लोक 24.6

सूत उवाच ।इत्याकर्ण्य मुनिश्रेष्ठो नन्दीश्वरवचोऽद्भुतम् ।सनत्कुमारः प्रोवाच नतस्कन्धः कृताञ्जलिः

sUta uvAcha | ityAkarNya munishreShTho nandIshvaravacho.adbhutam | sanatkumAraH provAcha nataskandhaH kR^itA~njaliH

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

The king of Vidarbha had a terrible fight with them. But his armies were destroyed and he was killed by Salvas due to adverse fate.

अध्याय ७

श्लोक 24.7

सनत्कुमार उवाच ।नन्दीश्वर महाप्राज्ञ साक्षाद् रुद्रस्वरूपधृक् ।धन्यस्त्वं सद्गुरुस्तात श्रावितेयं कथाद्भुता

sanatkumAra uvAcha | nandIshvara mahAprAj~na sAkShAd rudrasvarUpadhR^ik | dhanyastvaM sadgurustAta shrAviteyaM kathAdbhutA

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

The thirsty mother, the wife of the king, entered the lake for drinking water but as willed by fate she was devoured by a crocodile in the water.

अध्याय ७

श्लोक 24.8

क्षुवेण सह सङ्ग्रामे श्रुतो विष्णुपराजयः ।ब्रह्मणा मे पुरा तात तच्छापश्च शिलादज

kShuveNa saha sa~NgrAme shruto viShNuparAjayaH | brahmaNA me purA tAta tachChApashcha shilAdaja

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

The son bereft of father and mother, distressed by hunger and thirst at the time of birth, cried out.

अध्याय ७

श्लोक 24.9

अधुना श्रोतुमिच्छामि देवशापं सुवर्चया ।दत्तं पश्चात् पिप्पलादचरितं मङ्गलायनम्

adhunA shrotumichChAmi devashApaM suvarchayA | dattaM pashchAt pippalAdacharitaM ma~NgalAyanam

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

A wandering beggar woman came there acciden¬ tally, urged mentally by Siva, the dispeller of fear.

अध्याय ७

श्लोक 24.10

सूत उवाच ।इति श्रुत्वाथ शैलादिर्विधिपुत्रवचः शुभम् ।प्रत्युवाच प्रसन्नात्मा स्मृत्वा शिवपदाम्बुजम्

sUta uvAcha | iti shrutvAtha shailAdirvidhiputravachaH shubham | pratyuvAcha prasannAtmA smR^itvA shivapadAmbujam

हिन्दी अर्थ

द्रादशज्योतिर्लिज्रावतारवर्णन॑ नाम द्विचत्वारिशोउ ध्याय:

English

They were jubilant. They joined their palms In reverence. With great devotion they severally bowed down and eulogised.

अध्याय ७

श्लोक 24.11

नन्दीश्वर उवाच ।एकदा निर्जराः सर्वे वासवाद्या मुनीश्वर ।वृत्रासुरसहायैश्च दैत्यैरासन्पराजिताः

nandIshvara uvAcha | ekadA nirjarAH sarve vAsavAdyA munIshvara | vR^itrAsurasahAyaishcha daityairAsanparAjitAH

हिन्दी अर्थ

द्वादशज्योतिर्लिगावतारवर्णन नामक बयालीसवाँ अध्याय पूर्ण हुआ

English

Then the delighted Rudra, Krnadarana glanced at them with sympathetic eyes and smilingly spoke to Nabhaga.

अध्याय ७

श्लोक 24.12

स्वानि स्वानि वरास्त्राणि दधीचस्याश्रमेऽखिलाः ।निःक्षिप्य सहसा सद्योऽभवन् देवाः पराजिताः

svAni svAni varAstrANi dadhIchasyAshrame.akhilAH | niHkShipya sahasA sadyo.abhavan devAH parAjitAH

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Hence I am delighted with your holy rites. Sympathetically I ata conferring on you the eternal Brahman, the perfect knowledge.

अध्याय ७

श्लोक 24.13

तदा सर्वे सुराः सेन्द्रा वध्यमानास्तथर्षयः ।ब्रह्मलोकं गताः शीघ्रं प्रोचुः स्वं व्यसनं च तत्

tadA sarve surAH sendrA vadhyamAnAstatharShayaH | brahmalokaM gatAH shIghraM prochuH svaM vyasanaM cha tat

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Be great aiifi wise, O Nabhaga, along with the brahmins immediately.'; Take all this wealth granted by me out of compassion.

अध्याय ७

श्लोक 24.14

तच्छ्रुत्वा देववचनं ब्रह्मा लोकपितामहः ।सर्वं शशंस तत्त्वेन त्वष्टुश्चैव चिकीर्षितम्

tachChrutvA devavachanaM brahmA lokapitAmahaH | sarvaM shashaMsa tattvena tvaShTushchaiva chikIrShitam

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

O intelligent one, enjoy all pleasures without any aberration. By my grace you will attain the good goal along with the brahmin sacrificers.

अध्याय ७

श्लोक 24.15

भवद्वधार्थं जनितस्त्वष्ट्रायं तपसा सुराः ।वृत्रो नाम महातेजाः सर्वदैत्याधिपो महान्

bhavadvadhArthaM janitastvaShTrAyaM tapasA surAH | vR^itro nAma mahAtejAH sarvadaityAdhipo mahAn

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

' O dear, after saying this, lord $iva, favourably disposed to truth, vanished there itself even as all were watching.

अध्याय ७

श्लोक 24.16

अथ प्रयत्नः क्रियतां भवेदस्य वधो यथा ।तत्रोपायं शृणु प्राज्ञ धर्महेतोर्वदामि ते

atha prayatnaH kriyatAM bhavedasya vadho yathA | tatropAyaM shR^iNu prAj~na dharmahetorvadAmi te

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Vijnu, Brahma, the gods and all others, O ex¬ cellent sage, went to their respective abodes after joyously bowing to that direction.

अध्याय ७

श्लोक 24.17

महामुनिर्दधीचिर्यः स तपस्वी जितेन्द्रियः ।लेभे शिवं समाराध्य वज्रास्थित्ववरं पुरा

mahAmunirdadhIchiryaH sa tapasvI jitendriyaH | lebhe shivaM samArAdhya vajrAsthitvavaraM purA

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

iSraddhadeva too, accompanied by his son, went joyously to his abode. After enjoying extensive pleasures he went to Siva's city in the end.

अध्याय ७

श्लोक 24.18

तस्यास्थीन्येव याचध्वं स दास्यति न संशयः ।निर्माय तैर्दण्डवज्रं वृत्रं जहि न संशयः

tasyAsthInyeva yAchadhvaM sa dAsyati na saMshayaH | nirmAya tairdaNDavajraM vR^itraM jahi na saMshayaH

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Thus, O Brahmin, the incarnation of Siva, named Kr$nadarlana, bestower of bliss on Nabhaga, has been narrated to you.

अध्याय ७

श्लोक 24.19

नन्दीश्वर उवाच ।तच्छ्रुत्वा ब्रह्मवचनं शक्रो गुरुसमन्वितः ।आगच्छत्सामरः सद्यो दधीच्याश्रममुत्तमम्

nandIshvara uvAcha | tachChrutvA brahmavachanaM shakro gurusamanvitaH | AgachChatsAmaraH sadyo dadhIchyAshramamuttamam

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

The intelligent man who remembers this narrative both in the morning and in the evening becomes wise and knower of mantras. He attains the greatest goal in the end.

अध्याय ७

श्लोक 24.20

दृष्ट्वा तत्र मुनिं शक्रः सुवर्चान्वितमादरात् ।ननाम साञ्जलिर्नम्रः सगुरुः सामरश्च तम्

dR^iShTvA tatra muniM shakraH suvarchAnvitamAdarAt | nanAma sA~njalirnamraH saguruH sAmarashcha tam

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

O sage, formerly Indra accompanied by Bfhaspati and the other gods went to Kailasa in order to see Siva.

अध्याय ७

श्लोक 24.21

तदभिप्रायमाज्ञाय स मुनिर्बुधसत्तमः ।स्वपत्नीं प्रेषयामास सुवर्चां स्वाश्रमान्तरम्

tadabhiprAyamAj~nAya sa munirbudhasattamaH | svapatnIM preShayAmAsa suvarchAM svAshramAntaram

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

On knowing that Brhaspati and Indra wer6 coming and in order to test their mind in their eagerness to see him, the lord indulging in different kinds of sports as¬ sumed the form of an Avadhuta. He was naked. He looked fierce and had the lustre of blazing fire.

अध्याय ७

श्लोक 24.22

ततस्स देवराजश्च सामरः स्वार्थसाधकः ।अर्थशास्त्रपरो भूत्वा मुनीशं वाक्यमब्रवीत्

tatassa devarAjashcha sAmaraH svArthasAdhakaH | arthashAstraparo bhUtvA munIshaM vAkyamabravIt

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

The Avadhuta, the goal of the good, blocked their way. He stood there with matted hair hanging loosely, and the whole feature shining brilliantly.

अध्याय ७

श्लोक 24.23

शक्र उवाच ।त्वष्ट्रा विप्रकृताः सर्वे वयं देवास्तथर्षयः ।शरण्यं त्वां महाशैवं दातारं शरणं गताः

shakra uvAcha | tvaShTrA viprakR^itAH sarve vayaM devAstatharShayaH | sharaNyaM tvAM mahAshaivaM dAtAraM sharaNaM gatAH

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Passing that way towards Siva, Bfhaspati and Indra saw the gigantic figure of wonderful features on the way.

अध्याय ७

श्लोक 24.24

स्वास्थीनि देहि नो विप्र महावज्रमयानि हि ।अस्थ्ना ते स्वपविं कृत्वा हनिष्यामि सुरद्रुहम्

svAsthIni dehi no vipra mahAvajramayAni hi | asthnA te svapaviM kR^itvA haniShyAmi suradruham

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Who are you? Whence have you come in this form of a naked Avadhuta? What is your true name? Tell me quickly and factually.

अध्याय ७

श्लोक 24.25

इत्युक्तस्तेन स मुनिः परोपकरणे रतः ।ध्यात्वा शिवं स्वनाथं हि विससर्ज कलेवरम्

ityuktastena sa muniH paropakaraNe rataH | dhyAtvA shivaM svanAthaM hi visasarja kalevaram

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Is iSiva in his abode? Or has he gone out? I am now going to see him along with my preceptor and the gods.

अध्याय ७

श्लोक 24.26

ब्रह्मलोकं गतः सद्यः स मुनिर्ध्वस्तबन्धनः ।पुष्पवृष्टिरभूत्तत्र सर्वे विस्मयमागताः

brahmalokaM gataH sadyaH sa munirdhvastabandhanaH | puShpavR^iShTirabhUttatra sarve vismayamAgatAH

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Indra asked him again; but Siva whose ways are unknown, who was in the naked form and who was the creator of fanciful things did not say anything.

अध्याय ७

श्लोक 24.27

अथ गां सुरभिं शक्र आहूयाशु ह्यलेहयत् ।अस्त्रनिर्मितये त्वाष्ट्रं निर्दिदेश तदस्थिभिः

atha gAM surabhiM shakra AhUyAshu hyalehayat | astranirmitaye tvAShTraM nirdidesha tadasthibhiH

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Again Indra, the lord of heaven and the master of the three worlds, asked him. The great Yogn of great sports remained silent.

अध्याय ७

श्लोक 24.28

विश्वकर्मा तदाज्ञप्तश्चक्लृपेऽस्त्राणि कृत्स्नशः ।तदस्थिभिर्वज्रमयैः सुदृढैः शिववर्चसा

vishvakarmA tadAj~naptashchaklR^ipe.astrANi kR^itsnashaH | tadasthibhirvajramayaiH sudR^iDhaiH shivavarchasA

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Though asked by Indra again and again thus, lord Siva remained silent desirous of quelling the arrogance of Indra.

अध्याय ७

श्लोक 24.29

तस्य वंशोद्भवैर्वज्रं शरो ब्रह्मशिरस्तथा ।अन्यास्थिभिर्बहूनि स्वपराण्यस्त्राणि निर्ममे

tasya vaMshodbhavairvajraM sharo brahmashirastathA | anyAsthibhirbahUni svaparANyastrANi nirmame

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Then the lord of the gods proud of his suzerainty over the three worlds became furious and said rebuking the lord having matted hair.

अध्याय ७

श्लोक 24.30

तमिन्द्रो वज्रमुद्यम्य वर्द्धितः शिववर्चसा ।वृत्रमभ्यद्रवत्क्रुद्धो मुने रुद्र इवान्तकम्

tamindro vajramudyamya varddhitaH shivavarchasA | vR^itramabhyadravatkruddho mune rudra ivAntakam

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Afler saying this and staring at him in fury Indra raised his thunderbolt in order to kill the naked persori.

अध्याय ७

श्लोक 24.31

ततः शक्रः सुसन्नद्धस्तेन वज्रेण स द्रुतम् ।उच्चकर्त शिरो वार्त्रं गिरिशृङ्गमिवौजसा

tataH shakraH susannaddhastena vajreNa sa drutam | uchchakarta shiro vArtraM girishR^i~NgamivaujasA

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

On seeing Indra lifting up the thunderbolt, Siva made his hand stunned.

अध्याय ७

श्लोक 24.32

तदा समुत्सवस्तात बभूव त्रिदिवौकसाम् ।तुष्टुवुर्निर्जराः शक्रं पेतुः कुसुमवृष्टयः

tadA samutsavastAta babhUva tridivaukasAm | tuShTuvurnirjarAH shakraM petuH kusumavR^iShTayaH

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Then that Puru$a, furious and terrific, with terrible eyes, blazed with his brilliance as though he would burn everything.

अध्याय ७

श्लोक 24.33

इति ते कथितं तात प्रसङ्गाच्चरितं त्विदम् ।पिप्पलादावतारं मे शृणु शम्भोर्महादरात्

iti te kathitaM tAta prasa~NgAchcharitaM tvidam | pippalAdAvatAraM me shR^iNu shambhormahAdarAt

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

The lord of iSaci burnt within himself due to the anger resulting from the benumbed state of his hand like a serpent whose fury had been curbed by a magical formula.

अध्याय ७

श्लोक 24.34

सुवर्चा सा मुनेः पत्नी दधीचस्य महात्मनः ।ययौ स्वमाश्रमाभ्यन्तस्तदाज्ञप्ता पतिव्रता

suvarchA sA muneH patnI dadhIchasya mahAtmanaH | yayau svamAshramAbhyantastadAj~naptA pativratA

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

On seeing the Purusa blazing thus in his own brilliance Brhaspati knew him to be Siva and bowed to him soon.

अध्याय ७

श्लोक 24.35

आगत्य तत्र सा दृष्ट्वा न पतिं स्वं तपस्विनी ।गृहकार्यं च सा कृत्वाखिलं पतिनिदेशतः

Agatya tatra sA dR^iShTvA na patiM svaM tapasvinI | gR^ihakAryaM cha sA kR^itvAkhilaM patinideshataH

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Brhaspati of liberal mind kept his palms joined together and prostrated on the ground like a staff and eu¬ logised him with devotion.

अध्याय ७

श्लोक 24.36

आजगाम पुनस्तत्र पश्यन्ती बह्वशोभनम् ।देवांश्च तान्मुनिश्रेष्ठ सुवर्चा विस्मिताभवत्

AjagAma punastatra pashyantI bahvashobhanam | devAMshcha tAnmunishreShTha suvarchA vismitAbhavat

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

O great god, lord of the gods, favourably disposed towards those who seek refuge in you, O lord of Gaurl, be pleased. O lord of all, obeisance be to you.

अध्याय ७

श्लोक 24.37

ज्ञात्वा च तत्सर्वमिदं सुराणां कृत्यं तदानीं च चुकोप साध्वी ।ददौ तदा शापमतीव रुष्टा तेषां सुवर्चा ऋषिवर्यभार्या

j~nAtvA cha tatsarvamidaM surANAM kR^ityaM tadAnIM cha chukopa sAdhvI | dadau tadA shApamatIva ruShTA teShAM suvarchA R^iShivaryabhAryA

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Even Brahma, Visnu and others are all deluded by your Maya, They do not know you really. If at all they know, it is only by your blessings.

अध्याय ७

श्लोक 24.38

सुवर्चोवाच ।अहो सुरा द्रुष्टतराश्च सर्वे स्वकार्यदक्षा ह्यबुधाश्च लुब्धाः ।तस्माच्च सर्वे पशवो भवन्तु सेन्द्राश्च मेऽद्यप्रभृतीत्युवाच

suvarchovAcha | aho surA druShTatarAshcha sarve svakAryadakShA hyabudhAshcha lubdhAH | tasmAchcha sarve pashavo bhavantu sendrAshcha me.adyaprabhR^itItyuvAcha

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

After eulogising lord Siva, Brhaspati made Indra fill at his feet.

अध्याय ७

श्लोक 24.39

एवं शापं ददौ तेषां सुराणां सा तपस्विनी ।सशक्राणां च सर्वेषां सुवर्चा मुनिकामिनी

evaM shApaM dadau teShAM surANAM sA tapasvinI | sashakrANAM cha sarveShAM suvarchA munikAminI

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

O dear, then the liberal-minded preceptor of the gods, Brhaspati, the intelligent one, bowed humbly and spoke thus.

अध्याय ७

श्लोक 24.40

अनुगन्तुं पतेर्लोकमथेच्छत्सा पतिव्रता ।चितां चक्रे समेधोभिः सुपवित्रैर्मनस्विनी

anugantuM paterlokamathechChatsA pativratA | chitAM chakre samedhobhiH supavitrairmanasvinI

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

O great god, be satisfied. Save Indra who has sought refuge in you. Fire originating from your eye in the forehead i.s coming out.

अध्याय ७

श्लोक 24.41

ततो नभोगिरा प्राह सुवर्चां तां मुनिप्रियाम् ।आश्वासयन्ती गिरिशप्रेरिता सुखदायिनी

tato nabhogirA prAha suvarchAM tAM munipriyAm | AshvAsayantI girishapreritA sukhadAyinI

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

On hearing the words of Brhaspati, the lord in the form of Avadhuta, the ocean of mercy, indulging in good sports, laughingly said.

अध्याय ७

श्लोक 24.42

आकाशवाण्युवाच ।साहसं न कुरु प्राज्ञे शृणु मे परमं वचः ।मुनितेजस्त्वदुदरे तदुत्पादय यत्नतः

AkAshavANyuvAcha | sAhasaM na kuru prAj~ne shR^iNu me paramaM vachaH | munitejastvadudare tadutpAdaya yatnataH

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

How can I withhold the fiic that has come out of

अध्याय ७

श्लोक 24.43

ततः स्वाभीष्टचरणं देवि कर्तुं त्वमर्हसि ।सगर्भा न दहेद् गात्रमिति ब्रह्मनिदेशनम्

tataH svAbhIShTacharaNaM devi kartuM tvamarhasi | sagarbhA na dahed gAtramiti brahmanideshanam

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

On hearing these words of 8iva, Bfhaspati with his mind agitated due to fright spoke again with palms joined in reverence.

अध्याय ७

श्लोक 24.44

नन्दीश्वर उवाच ।इत्युक्त्वा सा नभोवाणी विरराम मुनीश्वर ।तां श्रुत्वा सा मुनेः पत्नी विस्मिताभूत्क्षणं च सा

nandIshvara uvAcha | ityuktvA sA nabhovANI virarAma munIshvara | tAM shrutvA sA muneH patnI vismitAbhUtkShaNaM cha sA

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

O lord, devotees are always to be pitied. O Siva, thus make your name Bhaktavatsala true.

अध्याय ७

श्लोक 24.45

सुवर्चा सा महासाध्वी पतिलोकमभीप्सती ।उपविश्याश्मना भूयः सोदरं विददार ह

suvarchA sA mahAsAdhvI patilokamabhIpsatI | upavishyAshmanA bhUyaH sodaraM vidadAra ha

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

O lord of the gods, it behoves you to cast off this fire elsewhere. Please lift up Indra since you arc the up- lifter of all devotees.

अध्याय ७

श्लोक 24.46

निर्गतो जठरात्तस्या गर्भो मुनिवरस्य सः ।महादिव्यतनुर्दीप्तो भासयंश्च दिशो दश

nirgato jaTharAttasyA garbho munivarasya saH | mahAdivyatanurdIpto bhAsayaMshcha disho dasha

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Thus requested by Brhaspati, Siva who bore the name of Bhaktavatsala, the delighted soul and the dispcller of the distress of those who bow down, replied.

अध्याय ७

श्लोक 24.47

साक्षाद् रुद्रावतारोऽसौ दधीचिवरतेजसः ।प्रादुर्भूतः स्वयं तात स्वलीलाकरणे क्षमः

sAkShAd rudrAvatAro.asau dadhIchivaratejasaH | prAdurbhUtaH svayaM tAta svalIlAkaraNe kShamaH

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

O preceptor of the gods, I am pleased with you.

अध्याय ७

श्लोक 24.48

तं दृष्ट्वा स्वसुतं दिव्यं स्वरूपं मुनिकामिनी ।सुवर्चाज्ञाय मनसा साक्षाद् रुद्रावतारकम्

taM dR^iShTvA svasutaM divyaM svarUpaM munikAminI | suvarchAj~nAya manasA sAkShAd rudrAvatArakam

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

I shall cast off this fire which has cofne out of the eye in my forehead, and which is unbearable to the gods, so that it will not afflict Indra.

अध्याय ७

श्लोक 24.49

प्रहृष्टाभून्महासाध्वी प्रणम्याशु नुनाव सा ।स्वहृदि स्थापयामास तत्स्वरूपं मुनीश्वर

prahR^iShTAbhUnmahAsAdhvI praNamyAshu nunAva sA | svahR^idi sthApayAmAsa tatsvarUpaM munIshvara

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

After saying this he took the wonderful fire, origi¬ nating from his eye in the forehead in his hand and cast it off into the briny sea.®

अध्याय ७

श्लोक 24.50

सुवर्चा तनयं तं च प्रहस्य विमलेक्षणा ।जननी प्राह सुप्रीत्या पतिलोकमभीप्सती

suvarchA tanayaM taM cha prahasya vimalekShaNA | jananI prAha suprItyA patilokamabhIpsatI

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

He became tbc lord of Asuras known as Jalandhara and Sindhuputra (Son of the Sea). At the request of the gods, lord Siva slew him.

अध्याय ७

श्लोक 24.51

सुवर्चोवाच ।हे तात परमेशान चिरं तिष्ठास्य सन्निधौ ।अश्वत्थस्य महाभाग सर्वेषां सुखदो भवेः

suvarchovAcha | he tAta parameshAna chiraM tiShThAsya sannidhau | ashvatthasya mahAbhAga sarveShAM sukhado bhaveH

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

It refers to the briny ocean lying to the west of Bhfirata.

अध्याय ७

श्लोक 24.52

मामाज्ञापय सुप्रीत्या पतिलोकाय चाधुना ।तत्रस्थाहं च पतिना त्वां ध्याये रुद्ररूपिणम्

mAmAj~nApaya suprItyA patilokAya chAdhunA | tatrasthAhaM cha patinA tvAM dhyAye rudrarUpiNam

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

After carrying out this task §iva, the benefactor of the worlds in the form of Avadhuta, vanished from there.

अध्याय ७

श्लोक 24.53

नन्दीश्वर उवाच ।इत्येवं सा बभाषेऽथ सुवर्चा तनयं प्रति ।पतिमन्वगमत्साध्वी परमेण समाधिना

nandIshvara uvAcha | ityevaM sA babhAShe.atha suvarchA tanayaM prati | patimanvagamatsAdhvI parameNa samAdhinA

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

The gods became happy and fearless. Bfhaspati and Indra became free from terror and attained supreme happiness.

अध्याय ७

श्लोक 24.54

एवं दधीचपत्नी सा पतिना सङ्गता मुने ।शिवलोकं समासाद्य सिषेवे शङ्करं मुदा

evaM dadhIchapatnI sA patinA sa~NgatA mune | shivalokaM samAsAdya siSheve sha~NkaraM mudA

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

After seeing the lord for which they had come there, Brhaspati and Indra returned to their respective abodes joyous and contented.

अध्याय ७

श्लोक 24.55

एतस्मिन्नन्तरे देवाः सेन्द्राश्च मुनिभिः सह ।तत्राजग्मुस्त्वरा तात आहूता इव हर्षिताः

etasminnantare devAH sendrAshcha munibhiH saha | tatrAjagmustvarA tAta AhUtA iva harShitAH

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Thus the incarnation Avadhute§vara of lord Siva has been narrated by me. It yields the highest bliss and punishes the wicked.

अध्याय ७

श्लोक 24.56

हरिर्ब्रह्मा च सुप्रीत्यावतीर्णं शङ्करं भुवि ।सुवर्चायां दधीचाद्वा ययतुः स्वगणैः सह

harirbrahmA cha suprItyAvatIrNaM sha~NkaraM bhuvi | suvarchAyAM dadhIchAdvA yayatuH svagaNaiH saha

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

He who listens to this or narrates this with atten¬ tive mind enjoys all pleasures and attains the goal of Siva in the end.

अध्याय ७

श्लोक 24.57

तत्र दृष्ट्वावतीर्णं तं मुनिपुत्रत्वमागतम् ।रुद्रं सर्वे प्रणेमुश्च तुष्टुवुर्बद्धपाणयः

tatra dR^iShTvAvatIrNaM taM muniputratvamAgatam | rudraM sarve praNemushcha tuShTuvurbaddhapANayaH

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

O excellent sage, I shall now narrate the incarna¬ tion of Siva in which he dispelled the suspicion of a brahmin woman.

अध्याय ७

श्लोक 24.58

तदोत्सवो महानासीद्देवानां मुनिसत्तम ।नेदुर्दुन्दुभयस्तत्र नर्तक्यो ननृतुर्मुदा

tadotsavo mahAnAsIddevAnAM munisattama | nedurdundubhayastatra nartakyo nanR^iturmudA

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

O sage, as the king ruled over the kingdom virtuously observing piety to Siva, a long time elapsed very happily.

अध्याय ७

श्लोक 24.59

जगुर्गन्धर्वपुत्राश्च किन्नरा वाद्यवादकाः ।वादयामासुरमराः पुष्पवृष्टिं च चक्रिरे

jagurgandharvaputrAshcha kinnarA vAdyavAdakAH | vAdayAmAsuramarAH puShpavR^iShTiM cha chakrire

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Once a great fight ensued between that king and the Salvas who laid siege to his city with many armies puffed up with their strength.

अध्याय ७

श्लोक 24.60

दधीचेः पिप्पलपितुर्विलसन्तं सुतं च तम् ।संस्कृत्य विधिवत्सर्वे विष्ण्वाद्यास्तुष्टुवुः पुनः

dadhIcheH pippalapiturvilasantaM sutaM cha tam | saMskR^itya vidhivatsarve viShNvAdyAstuShTuvuH punaH

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

When the king was. kiJied in the battle by the $alvas, the terrihed soldiers who survived death ded along with the ministers.

अध्याय ७

श्लोक 24.61

पिप्पलादेति तन्नाम चक्रे ब्रह्मा प्रसन्नधीः ।प्रसन्नो भव देवेश इत्यूचे हरिणा सुरैः

pippalAdeti tannAma chakre brahmA prasannadhIH | prasanno bhava devesha ityUche hariNA suraiH

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Coming out of the city the grief-stricken crowned queen slowly went very far in the eastern direction with her heart set on the lotus-like feet of Siva.

अध्याय ७

श्लोक 24.62

इत्युक्त्वा तमनुज्ञाय ब्रह्मा विष्णुः सुरास्तथा ।स्वं स्वं धाम ययुः सर्वे विधाय च महोत्सवम्

ityuktvA tamanuj~nAya brahmA viShNuH surAstathA | svaM svaM dhAma yayuH sarve vidhAya cha mahotsavam

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Early in the morning next day after she had traversed a long way, the queen saw a pure lake, thanks to the mercy of Siva.

अध्याय ७

श्लोक 24.63

अथ रुद्रः पिप्पलादोऽश्वत्थमूले महाप्रभुः ।तताप सुचिरं कालं लोकानां हितकाम्यया

atha rudraH pippalAdo.ashvatthamUle mahAprabhuH | tatApa suchiraM kAlaM lokAnAM hitakAmyayA

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

After reaching the banks of the lake the distressed beloved of the king, of tender body, resorted to a shady tree for rest and stay.

अध्याय ७

श्लोक 24.64

इत्थं सुतपतस्तस्य पिप्पलादस्य सम्मुखे ।महाकालो व्यतीयाय लोकचर्यानुसारिणः

itthaM sutapatastasya pippalAdasya sammukhe | mahAkAlo vyatIyAya lokacharyAnusAriNaH

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Fortunately in an auspicious and meritorious hour the queen gave birth to a son endowed with all divine characteristics.

अध्याय ७

श्लोक 25.0

॥ श्रीगणेशाय नमः

|| shrIgaNeshAya namaH

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

"An extremely wonderful thing has been seen by me now. It cannot be conceived by the mind or explained in words.

अध्याय ७

श्लोक 25.0-2

श्रीगौरीशङ्कराभ्यां नमः

shrIgaurIsha~NkarAbhyAM namaH

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

"An extremely wonderful thing has been seen by me now. It cannot be conceived by the mind or explained in words.

अध्याय ७

श्लोक 25.1

श्रीशिवमहापुराणम् ॥ तृतीयायां शतरुद्रसंहितायां ३.२५. पञ्चविंशोऽध्यायः ।पिप्पलादावतारचरितवर्णनम् ।नन्दीश्वर उवाच ।अथ लोके व्यवस्थाय धर्मस्य स्थापनेच्छया ।महालीलां चकारेशस्तामहो सन्मुने शृणु

shrIshivamahApurANam || tR^itIyAyAM shatarudrasaMhitAyAM 3\.25\. pa~nchaviMsho.adhyAyaH | pippalAdAvatAracharitavarNanam | nandIshvara uvAcha | atha loke vyavasthAya dharmasya sthApanechChayA | mahAlIlAM chakAreshastAmaho sanmune shR^iNu

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

This infant who.se umbilical cord has not been cut lies on the bare ground. He has no mnther. He is weeping but he is very brilliant

अध्याय ७

श्लोक 25.2

एकदा पुष्पभद्रायां स्नातुं गच्छन्मुनीश्वरः ।ददर्श पद्मां युवतीं शिवांशां सुमनोहराम्

ekadA puShpabhadrAyAM snAtuM gachChanmunIshvaraH | dadarsha padmAM yuvatIM shivAMshAM sumanoharAm

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Siva in the guise of a mendicant spoke to the brahmin lady who had attained perfect knowledge by seeing him and who evinced the desire to know the details.

अध्याय ७

श्लोक 25.3

तल्लिप्सुस्तत्पितुः स्थानमनरण्यस्य भूपतेः ।जगाम भुवनाचारी लोकतत्त्वविचक्षणः

tallipsustatpituH sthAnamanaraNyasya bhUpateH | jagAma bhuvanAchArI lokatattvavichakShaNaH

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

O brahmin lady, I shall answer all questions in detail. Listen with attention to this excellent narrative.

अध्याय ७

श्लोक 25.4

राजा नराणां तं दृष्ट्वा प्रणम्य च भयाकुलः ।मधुपर्कादिकं दत्त्वा पूजयामास भक्तितः

rAjA narANAM taM dR^iShTvA praNamya cha bhayAkulaH | madhuparkAdikaM dattvA pUjayAmAsa bhaktitaH

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

The father of this boy, the king of Vidarbha, was the excellent king Pandya®® in his previous birth.

अध्याय ७

श्लोक 25.5

स्नेहात्सर्वं गृहीत्वा स ययाचे कन्यकां मुनिः ।मौनी बभूव नृपतिः किञ्चिन्निर्वक्तुमक्षमः

snehAtsarvaM gR^ihItvA sa yayAche kanyakAM muniH | maunI babhUva nR^ipatiH ki~nchinnirvaktumakShamaH

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Observing fast and other rites in the day and night on a Trayodali (thirteenth) day, once he worshipped Siva, the lord of all, at dusk.

अध्याय ७

श्लोक 25.6

मुनिः प्रोवाच नृपतिं कन्यां मे देहि भक्तितः ।अन्यथा भस्मसात्सर्वं करिष्येऽहं त्वया सह

muniH provAcha nR^ipatiM kanyAM me dehi bhaktitaH | anyathA bhasmasAtsarvaM kariShye.ahaM tvayA saha

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

On hearing that noise, the king left the worship of Siva unfinished and went out of his palace suspecting the arrival of enemies.

अध्याय ७

श्लोक 25.7

अथो बभूवुराच्छन्नाः सर्वे राजजनास्तदा ।तेजसा पिप्पलादस्य दाधीचस्य महामुने

atho babhUvurAchChannAH sarve rAjajanAstadA | tejasA pippalAdasya dAdhIchasya mahAmune

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

In the meantime his powerful minister came near the king catching hold of the enemy king.*'

अध्याय ७

श्लोक 25.8

अथ राजा महाभीतो विलप्य च मुहुर्मुहुः ।कन्यामलङ्कृतां पद्मां वृद्धाय मुनये ददौ

atha rAjA mahAbhIto vilapya cha muhurmuhuH | kanyAmala~NkR^itAM padmAM vR^iddhAya munaye dadau

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

The Purarjia docs not motion the P 4 ndya king by name.

अध्याय ७

श्लोक 25.9

पद्मां विवाह्य स मुनिः शिवांशाम्भूपतेः सुताम् ।पिप्पलादो गृहीत्वा तां मुदितः स्वाश्रमं ययौ

padmAM vivAhya sa muniH shivAMshAmbhUpateH sutAm | pippalAdo gR^ihItvA tAM muditaH svAshramaM yayau

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Without concluding the worship ofl&iva, the*defiled king, confused in mind and bereft of auspiciousness, took his food at night with pleasure.

अध्याय ७

श्लोक 25.10

तत्र गत्वा मुनिवरो वयसा जर्जरोऽधिकः ।उवास नार्या स तया तपस्वी नातिलम्पटः

tatra gatvA munivaro vayasA jarjaro.adhikaH | uvAsa nAryA sa tayA tapasvI nAtilampaTaH

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

He has no parents or persons to help him. What might have caused this? A/as, haw strong is power of fate!

अध्याय ७

श्लोक 25.11

अथोऽनरण्यकन्या सा सिषेवे भक्तितो मुनिम् ।कर्मणा मनसा वाचा लक्ष्मीर्नारायणं यथा

atho.anaraNyakanyA sA siSheve bhaktito munim | karmaNA manasA vAchA lakShmIrnArAyaNaM yathA

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Without knowing his birth and parentage I shall not touch him'" although I wish to nourish him and bring him up as a child born of me."

अध्याय ७

श्लोक 25.12

इत्थं स पिप्पलादो हि शिवांशो मुनिसत्तमः ।रेमे तया युवत्या च युवाभूय स्वलीलया

itthaM sa pippalAdo hi shivAMsho munisattamaH | reme tayA yuvatyA cha yuvAbhUya svalIlayA

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Lord Siva of great sports, bestower of happiness on devotees in every respect, unconditionally for ever, by himself assumed the form of a mendicant.

अध्याय ७

श्लोक 25.13

दश पुत्रा महात्मानो बभूवुः सुतपस्विनः ।मुनेः पितुः समाः सर्वे पद्मायाः सुखवर्द्धनाः

dasha putrA mahAtmAno babhUvuH sutapasvinaH | muneH pituH samAH sarve padmAyAH sukhavarddhanAH

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

O brahmin lady, do not entertain any doubt in your mind. Do not be sorry. Protect this pure boy, your adopted son, lovingly.

अध्याय ७

श्लोक 25.14

एवं लीलावतारो हि शङ्करस्य महाप्रभोः ।पिप्पलादो मुनिवरो नानालीलाकरः प्रभुः

evaM lIlAvatAro hi sha~Nkarasya mahAprabhoH | pippalAdo munivaro nAnAlIlAkaraH prabhuH

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Ere long you will attain a great glory through this infant. Nourish this extremely brilliant infant by all means.

अध्याय ७

श्लोक 25.15

येन दत्तो वरः प्रीत्या लोकेभ्यो हि दयालुना ।दृष्ट्वा लोके शनेः पीडां सर्वेषामनिवारिणीम्

yena datto varaH prItyA lokebhyo hi dayAlunA | dR^iShTvA loke shaneH pIDAM sarveShAmanivAriNIm

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

That brahmin lady respectfully and lovingly asked Siva, the storehouse of mercy, in the form of a mendicant who spoke thus.

अध्याय ७

श्लोक 25.16

षोडशाब्दावधि नृणां जन्मतो न भवेच्च सा ।तथा च शिवभक्तानां सत्यमेतद्धि मे वचः

ShoDashAbdAvadhi nR^iNAM janmato na bhavechcha sA | tathA cha shivabhaktAnAM satyametaddhi me vachaH

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

At your behest I shall nourish and bring up this boy as though he is my own son. There shall be no; doubt in this. You have come here by my good fortune.

अध्याय ७

श्लोक 25.17

अथानादृत्य मद्वाक्यं कुर्यात्पीडां शनिः क्वचित् ।तेषां नृणां तदा स स्याद्भस्मसान्न हि संशयः

athAnAdR^itya madvAkyaM kuryAtpIDAM shaniH kvachit | teShAM nR^iNAM tadA sa syAdbhasmasAnna hi saMshayaH

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Read »TfSrCI for of tho printed Ski. text.

अध्याय ७

श्लोक 25.18

इति तद्भयतस्तात विकृतोऽपि शनैश्चरः ।तेषां न कुरुते पीडां कदाचिद् ग्रहसत्तमः

iti tadbhayatastAta vikR^ito.api shanaishcharaH | teShAM na kurute pIDAM kadAchid grahasattamaH

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

O lord, O excellent mendicant, again and again the thought occurs to me that you are Siva, the ocean of mercy and this infant had been your devotee formerly.

अध्याय ७

श्लोक 25.19

इति लीलामनुष्यस्य पिप्पलादस्य सन्मुने ।कथितं सुचरित्रं ते सर्वकामफलप्रदम्

iti lIlAmanuShyasya pippalAdasya sanmune | kathitaM sucharitraM te sarvakAmaphalapradam

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Through some defect in his past actions he has attained this plight. After experiencing it he will surely attain glory, thanks to your bliss.

अध्याय ७

श्लोक 25.20

गाधिश्च कौशिकश्चैव पिप्पलादो महामुनिः ।शनैश्चरकृतां पीडां नाशयन्ति स्मृतास्त्रयः

gAdhishcha kaushikashchaiva pippalAdo mahAmuniH | shanaishcharakR^itAM pIDAM nAshayanti smR^itAstrayaH

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

O brahmin lady, listen with pleasure to the an¬ tecedents of this boy. O sinless one, I shall mention all the details to you.

अध्याय ७

श्लोक 25.21

पिप्पलादस्य चरितं पद्माचरितसंयुतम् ।यः पठेच्छृणुयाद्वापि सुभक्त्या भुवि मानवः

pippalAdasya charitaM padmAcharitasaMyutam | yaH paThechChR^iNuyAdvApi subhaktyA bhuvi mAnavaH

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

She came here in the morning and gave birth to this boy. Due to thirst she got into the lake and as fate would have it, was seized by the crocodile.

अध्याय ७

श्लोक 25.22

शनिपीडाविनाशार्थमेतच्चरितमुत्तमम् ।यः पठेच्छृणुयाद्वापि सर्वान्कामानवाप्नुयात्

shanipIDAvinAshArthametachcharitamuttamam | yaH paThechChR^iNuyAdvApi sarvAnkAmAnavApnuyAt

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Thus he narrated to her all the details, the manner of his birth, the death of his father in the battle and that of his mother due to the crocodile.

अध्याय ७

श्लोक 25.23

धन्यो मुनिवरो ज्ञानी महाशैवः सतां प्रियः ।अस्य पुत्रो महेशानः पिप्पलादाख्य आत्मवान्

dhanyo munivaro j~nAnI mahAshaivaH satAM priyaH | asya putro maheshAnaH pippalAdAkhya AtmavAn

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

O great sage, then the brahmin lady who was surprised asked the mendicant of perfect knowledge in the form of a Siddha, again.

अध्याय ७

श्लोक 25.24

इदमाख्यानमनघं स्वर्ग्यं कुग्रहदोषहृत् ।सर्वकामप्रदं तात शिवभक्तिविवर्द्धनम्

idamAkhyAnamanaghaM svargyaM kugrahadoShahR^it | sarvakAmapradaM tAta shivabhaktivivarddhanam

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

On hearing these words of the brahmin wife, the delighted mendicant, lord Siva himself, said laughingly.

अध्याय ७

श्लोक 26.0

॥ श्रीगणेशाय नमः

|| shrIgaNeshAya namaH

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Thus their activities have been narrated to you. People having no devotion to Siva and not worshipping him attain poverty,

अध्याय ७

श्लोक 26.0-2

श्रीगौरीशङ्कराभ्यां नमः

shrIgaurIsha~NkarAbhyAM namaH

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Thus their activities have been narrated to you. People having no devotion to Siva and not worshipping him attain poverty,

अध्याय ७

श्लोक 26.1

श्रीशिवमहापुराणम् ॥ तृतीयायां शतरुद्रसंहितायां ३.२६. षड्विंशोऽध्यायः ।वैश्यनाथाह्वयशिवावतारवर्णनम् ।नन्दीश्वर उवाच ।शृणु तात प्रवक्ष्यामि शिवस्य परमात्मनः ।अवतारं परानन्दं वैश्यनाथाह्वयं मुने

shrIshivamahApurANam || tR^itIyAyAM shatarudrasaMhitAyAM 3\.26\. ShaDviMsho.adhyAyaH | vaishyanAthAhvayashivAvatAravarNanam | nandIshvara uvAcha | shR^iNu tAta pravakShyAmi shivasya paramAtmanaH | avatAraM parAnandaM vaishyanAthAhvayaM mune

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

O brahmin lady, hence your son has incurred poverty. Seek refuge in S'va in order to ward off that sin.

अध्याय ७

श्लोक 26.2

नन्दिग्रामे पुरा काचिन्महानन्देति विश्रुता ।बभूव वारवनिता शिवभक्ता सुसुन्दरी

nandigrAme purA kAchinmahAnandeti vishrutA | babhUva vAravanitA shivabhaktA susundarI

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

O sage, after a year had elapsed, the prince once went to a forest along with the brahmin boy. There a Gandharva came by chance and gave his daughter in mar¬ riage to the prince. The prince ruled over the kingdom without any check or hindrance.

अध्याय ७

श्लोक 26.3

महाविभवसम्पन्ना सुधनाढ्या महोज्ज्वला ।नानारत्नपरिच्छिन्नशृङ्गाररसनिर्भरा

mahAvibhavasampannA sudhanADhyA mahojjvalA | nAnAratnaparichChinnashR^i~NgArarasanirbharA

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

After drinking the artificial milk given by his mother the boy said "O, this is not milk" and cried again.

अध्याय ७

श्लोक 26.4

सर्वसङ्गीतविद्यासु निपुणातिमनोहरा ।तस्या गेयेन हृष्यन्ति राज्ञ्यो राजान एव च

sarvasa~NgItavidyAsu nipuNAtimanoharA | tasyA geyena hR^iShyanti rAj~nyo rAjAna eva cha

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Parvati took the form of Saci. The Ganas became the gods, Nandin became the elephant Airavata. Everything belonging to Siva became that of Indra.

अध्याय ७

श्लोक 26.5

समानर्च सदा साम्बं सा वेश्या शङ्करं मुदा ।शिवनामजपासक्ता भस्मरुद्राक्षभूषणा

samAnarcha sadA sAmbaM sA veshyA sha~NkaraM mudA | shivanAmajapAsaktA bhasmarudrAkShabhUShaNA

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

I choose the boon from that deity whom the knowers of reality consider free from causations, disputes and the bestower of the principles of Sahkhya and Yoga.

अध्याय ७

श्लोक 26.6

शिवं सम्पूज्य सा नित्यं सेवन्ती जगदीश्वरम् ।ननर्त परया भक्त्या गायन्ती शिवसद्यशः

shivaM sampUjya sA nityaM sevantI jagadIshvaram | nanarta parayA bhaktyA gAyantI shivasadyashaH

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

"Dear Upamanyu, I am pleased with your ex¬ cellent behaviour. O brahmin sage, you are very firm in your devotion. I just desired to know you thoroughly.

अध्याय ७

श्लोक 26.7

रुद्राक्षैर्भूषयित्वैकं मर्कटं चैव कुक्कुटम् ।करतालैश्च गीतैश्च सदा नर्तयति स्म सा

rudrAkShairbhUShayitvaikaM markaTaM chaiva kukkuTam | karatAlaishcha gItaishcha sadA nartayati sma sA

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

After granting him the boons, lord Siva took him with both the hands, sniffed at his head and showed him to the goodess saying: "This is your son."

अध्याय ७

श्लोक 26.8

नृत्यमानौ च तौ दृष्ट्वा शिवभक्तिरता च सा ।वेश्या स्म विहसत्युच्चैः प्रेम्णा सर्वसखीयुता

nR^ityamAnau cha tau dR^iShTvA shivabhaktiratA cha sA | veshyA sma vihasatyuchchaiH premNA sarvasakhIyutA

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Listening with pleasure and placing her hands on his head she granted him the everlasting status of a son.

अध्याय ७

श्लोक 26.9

रुद्राक्षैः कृतकेयूरकर्णाभरणमण्डना ।मर्कटः शिक्षया तस्याः पुरो नृत्यति बालवत्

rudrAkShaiH kR^itakeyUrakarNAbharaNamaNDanA | markaTaH shikShayA tasyAH puro nR^ityati bAlavat

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

She gave him undecaying, compressed ocean of milk, the prosperity and power of yoga, the undying knowledge of Brahman and the great assets.

अध्याय ७

श्लोक 26.10

शिखासम्बद्धरुद्राक्षः कुक्कुटः कपिना सह ।नित्यं ननर्त नृत्यज्ञः पश्यतां हितमावहन्

shikhAsambaddharudrAkShaH kukkuTaH kapinA saha | nityaM nanarta nR^ityaj~naH pashyatAM hitamAvahan

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Let the worship of Siva be performed by these two sons. Only after the investiture with the sacred *'read will Siva bestow glory.

अध्याय ७

श्लोक 26.11

एवं सा कुर्वती वेश्या कौतुकं परमादरात् ।शिवभक्तिरता नित्यं महानन्दभराभवत्

evaM sA kurvatI veshyA kautukaM paramAdarAt | shivabhaktiratA nityaM mahAnandabharAbhavat

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

After instructing her thus, Siva in the form of a mendicant, favourably disposed towards his devotees, revealed his real self to her.

अध्याय ७

श्लोक 26.12

शिवभक्तिं प्रकुर्वन्त्या वेश्याया मुनिसत्तम ।बहुकालो व्यतीयाय तस्याः परमसौख्यतः

shivabhaktiM prakurvantyA veshyAyA munisattama | bahukAlo vyatIyAya tasyAH paramasaukhyataH

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Even as the brahmin lady stood watching, Siva who had taken the form of a mendicant vanished there itself.

अध्याय ७

श्लोक 26.13

एकदा च गृहे तस्या वैश्यो भूत्वा शिवः स्वयम् ।परीक्षितुं च तद्भावमाजगाम शुभो व्रती

ekadA cha gR^ihe tasyA vaishyo bhUtvA shivaH svayam | parIkShituM cha tadbhAvamAjagAma shubho vratI

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

When the mendicant disappeared, the care-free brahmin woman took that boy and her son home.

अध्याय ७

श्लोक 26.14

त्रिपुण्ड्रविलसद्भालो रुद्राक्षाभरणः कृती ।शिवनामजपासक्तो जटिलः शैववेषभृत्

tripuNDravilasadbhAlo rudrAkShAbharaNaH kR^itI | shivanAmajapAsakto jaTilaH shaivaveShabhR^it

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

She took up residence in the beautiful city Eka- cakra®** and nourished the prince and her own son with excellent food.

अध्याय ७

श्लोक 26.15

स बिभ्रद्भस्मनिचयं प्रकोष्ठे वरकङ्कणम् ।महारत्नपरिस्तीर्णं राजते परकौतुकी

sa bibhradbhasmanichayaM prakoShThe varaka~NkaNam | mahAratnaparistIrNaM rAjate parakautukI

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Their sacred rites and the investiture with the sacred thread were performed by the brahmins. They grew up thus devoted to the worship of Siva in their own house.

अध्याय ७

श्लोक 26.16

तमागतं सुसम्पूज्य सा वेश्या परया मुदा ।स्वस्थाने सादरं वैश्यं सुन्दरी हि न्यवेशयत्

tamAgataM susampUjya sA veshyA parayA mudA | svasthAne sAdaraM vaishyaM sundarI hi nyaveshayat

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

O dear, at the behest of the sage Sandilya they observed vows and restraints and performed the worship of Siva during dusk.

अध्याय ७

श्लोक 26.17

तत्प्रकोष्ठे वरं वीक्ष्य कङ्कणं सुमनोहरम् ।तस्मिञ्जातस्पृहा सा च तं प्रोवाच सुविस्मिता

tatprakoShThe varaM vIkShya ka~NkaNaM sumanoharam | tasmi~njAtaspR^ihA sA cha taM provAcha suvismitA

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Once when the prince went to the river for his bath without the brahmin boy, he found an excellent pot of treasure.

अध्याय ७

श्लोक 26.18

महानन्दोवाच ।महारत्नमयश्चायं कङ्कणस्त्वत्करे स्थितः ।मनो हरति मे सद्यो दिव्यस्त्रीभूषणोचितः

mahAnandovAcha | mahAratnamayashchAyaM ka~NkaNastvatkare sthitaH | mano harati me sadyo divyastrIbhUShaNochitaH

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Thus four months elapsed as the two boys con¬ tinued their worship of Siva.

अध्याय ७

श्लोक 26.19

नन्दीश्वर उवाच ।इति तां नवरत्नाढ्ये सस्पृहां करभूषणे ।वीक्ष्योदारमतिर्वैश्यः सस्मितं समभाषत

nandIshvara uvAcha | iti tAM navaratnADhye saspR^ihAM karabhUShaNe | vIkShyodAramatirvaishyaH sasmitaM samabhAShata

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

As they continued the worship of Siva again with great joy, a year elapsed in the very same house.

अध्याय ७

श्लोक 26.20

वैश्यनाथ उवाच ।अस्मिन् रत्नवरे दिव्ये सस्पृहं यदि ते मनः ।त्वमेवाधत्स्व सुप्रीत्या मौल्यमस्य ददासि किम्

vaishyanAtha uvAcha | asmin ratnavare divye saspR^ihaM yadi te manaH | tvamevAdhatsva suprItyA maulyamasya dadAsi kim

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

He considered the brahman lady who brought him up as his mother and the brahmin boy as his brother.

अध्याय ७

श्लोक 26.21

वेश्योवाच ।वयं हि स्वैरचारिण्यो वेश्यास्तु न पतिव्रताः ।अस्मत्कुलोचितो धर्मो व्यभिचारो न संशयः

veshyovAcha | vayaM hi svairachAriNyo veshyAstu na pativratAH | asmatkulochito dharmo vyabhichAro na saMshayaH

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

In name of Dharmagupta he continued to propi¬ tiate the lord of gods and enjoyed pleasures along with the princess in the kingdom of Vidarbha.

अध्याय ७

श्लोक 26.22

यद्येतदखिलं चित्तं गृह्णाति करभूषणम् ।दिनत्रयमहोरात्रं पत्नी तव भवाम्यहम्

yadyetadakhilaM chittaM gR^ihNAti karabhUShaNam | dinatrayamahorAtraM patnI tava bhavAmyaham

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Thus the incarnation of Siva as the Bhik§uvarya bestowing happiness on the prince Dharmagupta has been narrated by me now-

अध्याय ७

श्लोक 26.23

वैश्य उवाच ।तथास्तु यदि ते सत्यं वचनं वीरवल्लभे ।ददामि रत्नवलयं त्रिरात्रं भव मे वधूः

vaishya uvAcha | tathAstu yadi te satyaM vachanaM vIravallabhe | dadAmi ratnavalayaM trirAtraM bhava me vadhUH

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

He who listens to this talc or narrates this to others with pure mind enjoys all pleasures here and goes to the region of Siva hereafter.

अध्याय ७

श्लोक 26.24

एतस्मिन्व्यवहारे तु प्रमाणं शशिभास्करौ ।त्रिवारं सत्यमित्युक्त्वा हृदयं मे स्पृश प्रिये

etasminvyavahAre tu pramANaM shashibhAskarau | trivAraM satyamityuktvA hR^idayaM me spR^isha priye

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

O dear, listen, I shall narrate the incarnation of Siva, the great soul, as Indra in which he was beneScial to Dhaumya's elder brother.

अध्याय ७

श्लोक 26.25

वेश्योवाच ।दिनत्रयमहोरात्रं पत्नी भूत्वा तव प्रभो ।सहधर्मं चरामीति सत्यं सत्यं न संशयः

veshyovAcha | dinatrayamahorAtraM patnI bhUtvA tava prabho | sahadharmaM charAmIti satyaM satyaM na saMshayaH

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

The intelligent son of Vyaghrapada, Upamanyu, the beloved of the good, became the son of a sage in another birth. He achieved great attainments then.

अध्याय ७

श्लोक 26.26

नन्दीश्वर उवाच ।इत्युक्त्वा हि महानन्दा त्रिवारं शशिभास्करौ ।प्रमाणीकृत्य सुप्रीत्या सा तद् हृदयमस्पृशत्

nandIshvara uvAcha | ityuktvA hi mahAnandA trivAraM shashibhAskarau | pramANIkR^itya suprItyA sA tad hR^idayamaspR^ishat

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Upamanyu, the son of Vyaghrapada, while yet a small child stayed in his uncle's house along with his mother. Due to adverse fate he was very poor.

अध्याय ७

श्लोक 26.27

अथ तस्यै स वैश्यस्तु प्रदत्त्वा रत्नकङ्कणम् ।लिङ्गं रत्नमयं तस्य हस्ते दत्त्वेदमब्रवीत्

atha tasyai sa vaishyastu pradattvA ratnaka~NkaNam | li~NgaM ratnamayaM tasya haste dattvedamabravIt

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Once he tasted a little milk in his uncle's hermitage. Approaching his mother he implored for milk, yearning for it.

अध्याय ७

श्लोक 26.28

वैश्यनाथ उवाच ।इदं रत्नमयं लिङ्गं शैवं मत्प्राणदवल्लभम् ।रक्षणीयं त्वया कान्ते गोपनीयं प्रयत्नतः

vaishyanAtha uvAcha | idaM ratnamayaM li~NgaM shaivaM matprANadavallabham | rakShaNIyaM tvayA kAnte gopanIyaM prayatnataH

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

On hearing the words of her son the pitiable mother went in and thought of a proper means to satisfy the child.

अध्याय ७

श्लोक 26.29

नन्दीश्वर उवाच ।एवमस्त्विति सा प्रोच्य लिङ्गमादाय रत्नजम् ।नाट्यमण्डपिकामध्ये निधाय प्राविशद् गृहम्

nandIshvara uvAcha | evamastviti sA prochya li~NgamAdAya ratnajam | nATyamaNDapikAmadhye nidhAya prAvishad gR^iham

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

She ground some seeds and grains she got by gleaning, into a paste with water. She gave this artificial milk to her son after fondling and coaxing him.

अध्याय ७

श्लोक 26.30

सा तेन सङ्गता रात्रौ वैश्येन विटधर्मिणा ।सुखं सुष्वाप पर्यङ्के मृदुतल्पोपशोभिते

sA tena sa~NgatA rAtrau vaishyena viTadharmiNA | sukhaM suShvApa parya~Nke mR^idutalpopashobhite

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

On hearing the cry of her son, she wiped off his lotus-like eyes and said in grief.

अध्याय ७

श्लोक 26.31

ततो निशीथसमये मुने वैश्यपतीच्छया ।अकस्मादुत्थिता वाणी नृत्यमण्डपिकान्तरे

tato nishIthasamaye mune vaishyapatIchChayA | akasmAdutthitA vANI nR^ityamaNDapikAntare

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

How can we the dwellers of the forest for ever have milk? Without the grace of Siva we can never have milk.

अध्याय ७

श्लोक 26.32

महाप्रज्वलितो वह्निः सुसमीरसहायवान् ।नाट्यमण्डपिकां तात तामेव सहसावृणोत्

mahAprajvalito vahniH susamIrasahAyavAn | nATyamaNDapikAM tAta tAmeva sahasAvR^iNot

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

O son, only that can be attained what we had dedicated to Siva in our previous birth. We need not worry in this matter.

अध्याय ७

श्लोक 26.33

मण्डपे दह्यमाने तु सहसोत्थाय सम्भ्रमात् ।मर्कटं मोचयामास सा वेश्या तत्र बन्धनात्

maNDape dahyamAne tu sahasotthAya sambhramAt | markaTaM mochayAmAsa sA veshyA tatra bandhanAt

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

On hearing the words of his mother, the son of Vyaghrapada excessively fond of his mother, freed of his grief, replied to her.

अध्याय ७

श्लोक 26.34

स मर्कटो मुक्तबन्धः कुक्कुटेन सहामुना ।भिया दूरं हि दुद्राव विधूयाग्निकणान्बहून्

sa markaTo muktabandhaH kukkuTena sahAmunA | bhiyA dUraM hi dudrAva vidhUyAgnikaNAnbahUn

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

"O blessed mother, do not grieve. Cast off this sorrow. If Siva is the benefactor, everything will result in welfare.

अध्याय ७

श्लोक 26.35

स्तम्भेन सह निर्दग्धं तल्लिङ्गं शकलीकृतम् ।दृष्ट्वा वेश्या स वैश्यश्च दुरन्तं दुःखमापतुः

stambhena saha nirdagdhaM talli~NgaM shakalIkR^itam | dR^iShTvA veshyA sa vaishyashcha durantaM duHkhamApatuH

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

After saying thus with pleasure and repeating "Let there be a welfare*', he bowed to his mother and left her. He began to perform penance.

अध्याय ७

श्लोक 26.36

दृष्ट्वा ह्यात्मसमं लिङ्गं दग्धं वैश्यपतिस्तदा ।ज्ञातुं तद्भावमन्तःस्थं मरणाय मतिं दधे

dR^iShTvA hyAtmasamaM li~NgaM dagdhaM vaishyapatistadA | j~nAtuM tadbhAvamantaHsthaM maraNAya matiM dadhe

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

It was on the mountain Himavat that he went to perform his penance with pure mind taking nothing in except air. He installed!§iva's phallic image of clay after making a pedestal for it with eight bricks. He invoked Siva along with Parvati into the phallic image with devotion. He repeated the five-syllabled mantra.® The boy worshipped Siva with leaves, flowers and other things.

अध्याय ७

श्लोक 26.37

निविश्येऽतितरां खेदाद्वैश्यस्तामाह दुःखिताम् ।नानालीलो महेशानः कौतुकान्नरदेहवान्

nivishye.atitarAM khedAdvaishyastAmAha duHkhitAm | nAnAlIlo maheshAnaH kautukAnnaradehavAn

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

He meditated on Siva along with Parvati repeating the five-syllabled mantra. Worshipping thus he performed great penance for a long time.

अध्याय ७

श्लोक 26.38

वैश्यपतिरुवाच ।शिवलिङ्गे तु निर्भिन्ने दग्धे महत्प्राणवल्लभे ।सत्यं वच्मि न सन्देहो नाहं जीवितुमुत्सहे

vaishyapatiruvAcha | shivali~Nge tu nirbhinne dagdhe mahatprANavallabhe | satyaM vachmi na sandeho nAhaM jIvitumutsahe

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

O sage, due to the penance of the boy Upamanyu, the great soul, the whole world consisting of the mobile and immobile beings blazed as it were.

अध्याय ७

श्लोक 26.39

चितां कारय मे भद्रे स्वभृत्यैस्त्वं वरैर्लघु ।शिवे मनः समावेश्य प्रवेक्ष्यामि हुताशनम्

chitAM kAraya me bhadre svabhR^ityaistvaM varairlaghu | shive manaH samAveshya pravekShyAmi hutAshanam

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

In the meantime, requested by Visnu aud others, Siva assumed the form of Indra in order to test his devotion.

अध्याय ७

श्लोक 26.40

यदि ब्रह्मेन्द्रविष्ण्वाद्या वारयेयुः समेत्य माम् ।तथाप्यस्मिन् क्षणे भद्रे प्रविशामि त्यजाम्यसून्

yadi brahmendraviShNvAdyA vArayeyuH sametya mAm | tathApyasmin kShaNe bhadre pravishAmi tyajAmyasUn

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Then Siva accompanied by Parvati and the Ganas, and assuming the form of Indra went to the hermitage of Upamanyu in order to bless him.

अध्याय ७

श्लोक 26.41

नन्दीश्वर उवाच ।तमेवं दृढनिर्बन्धं सा विज्ञाय सुदुःखिता ।स्वभृत्यैः कारयामास चितां स्वभवनाद् बहिः

nandIshvara uvAcha | tamevaM dR^iDhanirbandhaM sA vij~nAya suduHkhitA | svabhR^ityaiH kArayAmAsa chitAM svabhavanAd bahiH

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

O great sage, in order to test his devotion, Siva in the form of India, spoke to the boy in a grave tone.

अध्याय ७

श्लोक 26.42

ततः स वैश्यः शिव एक एव प्रदक्षिणीकृत्य समिद्धमग्निम् ।विवेश पश्यत्सु नरेषु धीरः सुकौतुकी सङ्गतिभावमिच्छुः

tataH sa vaishyaH shiva eka eva pradakShiNIkR^itya samiddhamagnim | vivesha pashyatsu nareShu dhIraH sukautukI sa~NgatibhAvamichChuH

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

**0 boy of good rites,,1 am pleased with you and your penance. Mention the boon you wish to have. I shall give you whatever you desire. There is no doubt about this."

अध्याय ७

श्लोक 26.43

दृष्ट्वा सा तद्गतिं वेश्या महानन्दातिविस्मिता ।अनुतापं च युवती प्रपेदे मुनिसत्तम

dR^iShTvA sA tadgatiM veshyA mahAnandAtivismitA | anutApaM cha yuvatI prapede munisattama

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

On hearing it Indra said—"You do not know me

अध्याय ७

श्लोक 26.44

अथ सा दुःखिता वेश्या स्मृत्वा धर्म सुनिर्मलम् ।सर्वान्बन्धुजनान्वीक्ष्य बभाषे करुणं वचः

atha sA duHkhitA veshyA smR^itvA dharma sunirmalam | sarvAnbandhujanAnvIkShya babhAShe karuNaM vachaH

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

O brahmin sage, be my devotee. Worship me alone on every occasion. I shall grant you every benefit. Leave off Rudra devoid of attributes.

अध्याय ७

श्लोक 26.45

महानन्दोवाच ।रत्नकङ्कणमादाय मया सत्यमुदाहृतम् ।दिनत्रयमहं पत्नी वैश्यस्यामुष्य सम्मता

mahAnandovAcha | ratnaka~NkaNamAdAya mayA satyamudAhR^itam | dinatrayamahaM patnI vaishyasyAmuShya sammatA

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Enough of Rudra devoid of attributes. What pur¬ pose of yourg can be achieved by his worship? He is out of the caste of ihe gods. He has become a Pisaca.

अध्याय ७

श्लोक 26.46

कर्मणा मत्कृतेनायं मृतो वैश्यः शिवव्रती ।तस्मादहं प्रवेक्ष्यामि सहानेन हुताशनम्

karmaNA matkR^itenAyaM mR^ito vaishyaH shivavratI | tasmAdahaM pravekShyAmi sahAnena hutAshanam

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

On hearing these words, the son of the sage con¬ sidered them an obstacle to his austerities. Repeating the five-s' llabled mantra he told him who had come to create obs'acles.

अध्याय ७

श्लोक 26.47

स्वधर्मचारिणीत्युक्तमाचार्यैः सत्यवादिभिः ।एवं कृते मम प्रीत्या सत्यं मयि न नश्यतु

svadharmachAriNItyuktamAchAryaiH satyavAdibhiH | evaM kR^ite mama prItyA satyaM mayi na nashyatu

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

All this has been mentioned by you indulging in insult of Siva. Incidentally you have mentioned that Siva, the lord of the gods, is attributeless as well as Pisaca.

अध्याय ७

श्लोक 26.48

सत्याश्रयः परो धर्मः सत्येन परमा गतिः ।सत्येन स्वर्गमोक्षौ च सत्ये सर्वं प्रतिष्ठितम्

satyAshrayaH paro dharmaH satyena paramA gatiH | satyena svargamokShau cha satye sarvaM pratiShThitam

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

You do not know Siva, lord of the chiefs of gods, the father and progenitor of Brahma, Vtsnu and Mahe!5a and greater than Prakrti.

अध्याय ७

श्लोक 26.49

नन्दीश्वर उवाच ।इति सा दृढनिर्बन्धा वार्यमाणापि बन्धुभिः ।सत्यलोपभिया नारी प्राणांस्त्यक्तुं मनो दधे

nandIshvara uvAcha | iti sA dR^iDhanirbandhA vAryamANApi bandhubhiH | satyalopabhiyA nArI prANAMstyaktuM mano dadhe

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

I choose the boon from that deity, whom the philo¬ sophers call eternal, the single, the multitude, separate from the existent and non-existent and the unmanifest.

अध्याय ७

श्लोक 26.50

सर्वस्वं द्विजमुख्येभ्यो दत्त्वा ध्यात्वा सदाशिवम् ।तमग्निं त्रिःपरिक्रम्य प्रवेशाभिमुखी ह्यभूत्

sarvasvaM dvijamukhyebhyo dattvA dhyAtvA sadAshivam | tamagniM triHparikramya praveshAbhimukhI hyabhUt

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

I do not wish to take a boon from you or Bra¬ hma or Visnu. Nor do I want any boon from any other god. Let Siva be the bestower of boons on me.

अध्याय ७

श्लोक 26.51

तां पतन्तीं समिद्धेऽग्नौ स्वपदार्पितमानसाम् ।वारयामास विश्वात्मा प्रादुर्भूतः स वै शिवः

tAM patantIM samiddhe.agnau svapadArpitamAnasAm | vArayAmAsa vishvAtmA prAdurbhUtaH sa vai shivaH

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

O enemy of mountains, listen to my feeling in

अध्याय ७

श्लोक 26.52

सा तं विलोक्याखिलदेवदेवं त्रिलोचनं चन्द्रकलावतंसम् ।शशाङ्कसूर्यानलकोटिभासं स्तब्धेव भीतेव तथैव तस्थौ

sA taM vilokyAkhiladevadevaM trilochanaM chandrakalAvataMsam | shashA~NkasUryAnalakoTibhAsaM stabdheva bhIteva tathaiva tasthau

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

O base god, let it be that I had yearned for milk. I shall kill you by Siva's missile and then leave off my mortal frame,

अध्याय ७

श्लोक 26.53

तां विह्वलां सुवित्रस्तां वेपमानां जडीकृताम् ।समाश्वास्य गलद्बाष्पां करौ धृत्वाब्रवीद्वचः

tAM vihvalAM suvitrastAM vepamAnAM jaDIkR^itAm | samAshvAsya galadbAShpAM karau dhR^itvAbravIdvachaH

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

He took some ashes from the receptacle and in¬ voked it with the mantra Aghorastra, The sage, thereafter discharged it against Indra and roared.

अध्याय ७

श्लोक 26.54

शिव उवाच ।सत्यं धर्मं च धैर्यं च भक्तिं च मयि निश्चलाम् ।परीक्षितुं त्वत्सकाशं वैश्यो भूत्वाहमागतः

shiva uvAcha | satyaM dharmaM cha dhairyaM cha bhaktiM cha mayi nishchalAm | parIkShituM tvatsakAshaM vaishyo bhUtvAhamAgataH

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Remembering the feet of Siva, his favourite deity, he got ready to burn himself. He stood there bearing the fiery pose.

अध्याय ७

श्लोक 26.55

माययाग्निं समुद्दीप्य दग्धं ते नाट्यमण्डपम् ।दग्धं कृत्वा रत्नलिङ्गं प्रविष्टोऽहं हुताशनम्

mAyayAgniM samuddIpya dagdhaM te nATyamaNDapam | dagdhaM kR^itvA ratnali~NgaM praviShTo.ahaM hutAshanam

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

At the behest of Siva, Nandin the favourite of Siva delightedly caught hold of the Aghorastra discharged by him, in the middle.

अध्याय ७

श्लोक 26.56

सा त्वं सत्यमनुस्मृत्य प्रविष्टाग्निं मया सहा ।अतस्ते सम्प्रदास्यामि भोगांस्त्रिदशदुर्लभान्

sA tvaM satyamanusmR^itya praviShTAgniM mayA sahA | ataste sampradAsyAmi bhogAMstridashadurlabhAn

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Assuming his own form with the moon for his crest, lord Siva revealed it to the brahmin.

अध्याय ७

श्लोक 26.57

यद्यदिच्छसि सुश्रोणि तदेव हि ददामि ते ।त्वद्भक्त्याहं प्रसन्नोऽस्मि तवादेयं न विद्यते

yadyadichChasi sushroNi tadeva hi dadAmi te | tvadbhaktyAhaM prasanno.asmi tavAdeyaM na vidyate

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

The lord then showed him a thousand milk oceans, the ocean of curds and the ocean of different food¬ stuffs.

अध्याय ७

श्लोक 26.58

नन्दीश्वर उवाच ।इति ब्रुवति गौरीशे शङ्करे भक्तवत्सले ।महानन्दा च सा वेश्या शङ्करं प्रत्यभाषत

nandIshvara uvAcha | iti bruvati gaurIshe sha~Nkare bhaktavatsale | mahAnandA cha sA veshyA sha~NkaraM pratyabhAShata

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

The drums were sounded in the heaven. There was a shower of flowers. All the ten quarters were covered by Brahma, Visnu and other gods.

अध्याय ७

श्लोक 26.59

वेश्योवाच ।न मे वाञ्छास्ति भोगेषु भूमौ स्वर्गे रसातले ।तव पादाम्बुजस्पर्शादन्यत्किञ्चिन्न कामये

veshyovAcha | na me vA~nChAsti bhogeShu bhUmau svarge rasAtale | tava pAdAmbujasparshAdanyatki~nchinna kAmaye

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

In the meantime the smiling lord Siva called him

अध्याय ७

श्लोक 26.60

ये मे भृत्याश्च दास्यश्च ये चान्ये मम बान्धवाः ।सर्वे त्वद्दर्शनपरास्त्वयि सन्न्यस्तवृत्तयः

ye me bhR^ityAshcha dAsyashcha ye chAnye mama bAndhavAH | sarve tvaddarshanaparAstvayi sannyastavR^ittayaH

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Enjoy the pleasure of eating sumptuously for¬ ever along with your kinsmen. Be ever happy and free from misery. Be devoted to me.

अध्याय ७

श्लोक 26.61

सर्वानेतान्मया सार्धं निनीयात्मपरं पदम् ।पुनर्जन्मभयं घोरं विमोचय नमोऽस्तु ते

sarvAnetAnmayA sArdhaM ninIyAtmaparaM padam | punarjanmabhayaM ghoraM vimochaya namo.astu te

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

O fortunate Upamanyu, you have been made eternally my son today. Parvati, here, is your mother.

अध्याय ७

श्लोक 26.62

नन्दीश्वर उवाच ।ततः स तस्या वचनं प्रतिनन्द्य महेश्वरः ।ताः सर्वाश्च तया सार्धं निनाय स्वं परं पदम्

nandIshvara uvAcha | tataH sa tasyA vachanaM pratinandya maheshvaraH | tAH sarvAshcha tayA sArdhaM ninAya svaM paraM padam

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

O great sage, thousands of oceans of milk, curd, ghee and honey, and of different foodstuffs I grant you lovingly. Accept them. I confer on you the state of a god and the eternal chieftainship of Ganas.

अध्याय ७

श्लोक 26.63

वैश्यनाथावतारस्ते वर्णितः परमो मया ।महानन्दासुखकरो भक्तानन्दप्रदः सदा

vaishyanAthAvatAraste varNitaH paramo mayA | mahAnandAsukhakaro bhaktAnandapradaH sadA

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

I, l§iva, am your father and she, Parvati, is your mother. Choose your boons whatever you desire.

अध्याय ७

श्लोक 26.64

इदं चरित्रं परमं पवित्रं सतां च सर्वप्रदमाशु दिव्यम् ।शिवावतारस्य विशाम्पतेर्महा- नन्दामहासौख्यकरं विचित्रम्

idaM charitraM paramaM pavitraM satAM cha sarvapradamAshu divyam | shivAvatArasya vishAmpatermahA\- nandAmahAsaukhyakaraM vichitram

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Be unaging and undying and free from misery. You will be famous, brilliant and endowed with divine knowledge. You will be a great lord."

अध्याय ७

श्लोक 26.65

इदं यः शृणुयाद्भक्त्या श्रावयेद्वा समाहितः ।च्यवते न स्वधर्मात्स परत्र लभते गतिम्

idaM yaH shR^iNuyAdbhaktyA shrAvayedvA samAhitaH | chyavate na svadharmAtsa paratra labhate gatim

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Then considering his great penance, the de¬ lighted!§iva gave ten boons to the sage Upamanyu. He bestowed on him the knowledge of Siva and his rites. He instructed him in the vows of Siva. He gave him fluency of speech and efficiency. He bestowed his own region on him.

अध्याय ७

श्लोक 27.0

॥ श्रीगणेशाय नमः

|| shrIgaNeshAya namaH

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Then the delighted sage requested the lord of the gods affer bowing to him with palms joined in reverence.

अध्याय ७

श्लोक 27.0-2

श्रीगौरीशङ्कराभ्यां नमः

shrIgaurIsha~NkarAbhyAM namaH

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Then the delighted sage requested the lord of the gods affer bowing to him with palms joined in reverence.

अध्याय ७

श्लोक 27.1

श्रीशिवमहापुराणम् ॥ तृतीयायां शतरुद्रसंहितायां ३.२७. सप्तविंशोऽध्यायः ।द्विजेशाख्यशिवावतारवर्णनम् ।नन्दीश्वर उवाच ।शृणु तात प्रवक्ष्यामि शिवस्य परमात्मनः ।द्विजेश्वरावतारं च सशिवं सुखदं सताम्

shrIshivamahApurANam || tR^itIyAyAM shatarudrasaMhitAyAM 3\.27\. saptaviMsho.adhyAyaH | dvijeshAkhyashivAvatAravarNanam | nandIshvara uvAcha | shR^iNu tAta pravakShyAmi shivasya paramAtmanaH | dvijeshvarAvatAraM cha sashivaM sukhadaM satAm

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

O lord of gods, be pleased. O supreme lord, be pleased. Grant me the greatest devotion unto you, divine and unswerving.

अध्याय ७

श्लोक 27.2

यः पूर्वं वर्णितस्तात भद्रायुर्नृपसत्तमः ।यस्मिन्नृषभरूपेणानुग्रहं कृतवाञ्छिवः

yaH pUrvaM varNitastAta bhadrAyurnR^ipasattamaH | yasminnR^iShabharUpeNAnugrahaM kR^itavA~nChivaH

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

He who listens to this with devotion and narrates this with purity of mind enjoys all pleasures here and attains Siva's goal hereafter.

अध्याय ७

श्लोक 27.3

तद्धर्मस्य परीक्षार्थं पुनराविर्बभूव सः ।द्विजेश्वरस्वरूपेण तदेव कथयाम्यहम्

taddharmasya parIkShArthaM punarAvirbabhUva saH | dvijeshvarasvarUpeNa tadeva kathayAmyaham

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

There he saw the goddess Parvati, seated on the dais surrounded by her friends. She appeared like the pure digit of the moon.

अध्याय ७

श्लोक 27.4

ऋषभस्य प्रभावेण शत्रूञ्जित्वा रणे प्रभुः ।प्राप्तसिंहासनस्तात भद्रायुः सम्बभूव ह

R^iShabhasya prabhAveNa shatrU~njitvA raNe prabhuH | prAptasiMhAsanastAta bhadrAyuH sambabhUva ha

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Mentally, verbally and through activities too, Siva has been chosen by me as my husband. I am telling you the truth and not falsehood.

अध्याय ७

श्लोक 27.5

चन्द्राङ्गदस्य तनया सीमन्तिन्याः शुभाङ्गजा ।पत्नी तस्याभवद् ब्रह्मन्सुसाध्वी कीर्तिमालिनी

chandrA~Ngadasya tanayA sImantinyAH shubhA~NgajA | patnI tasyAbhavad brahmansusAdhvI kIrtimAlinI

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

You do not know Siva, You are averse to Siva. Since I had already welcomed and honoured you I am now distressed.

अध्याय ७

श्लोक 27.6

स भद्रायुः कदाचित्स्वप्रियया गहनं वनम् ।प्राविशत्संविहारार्थं वसन्तसमये मुने

sa bhadrAyuH kadAchitsvapriyayA gahanaM vanam | prAvishatsaMvihArArthaM vasantasamaye mune

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

After assuming that divine form which Parvati was meditating upon, Siva spoke to her as she stood face downwards.

अध्याय ७

श्लोक 27.7

अथ तस्मिन्वने रम्ये विजहार स भूपतिः ।शरणागतपालिन्या तया स्वप्रियया सह

atha tasminvane ramye vijahAra sa bhUpatiH | sharaNAgatapAlinyA tayA svapriyayA saha

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

O sage, when goddess Parvatl, daughter of Him- avat, performed the pious penance in order to attain Siva, after going to the forest, Siva was much delighted at her austerity. He approached to test her conduct and out of pleasure to grant her the desired boon.

अध्याय ७

श्लोक 27.8

अथ तद्धर्मदृढतां प्रतीक्षन्परमेश्वरः ।लीलां चकार तत्रैव शिवया सह शङ्करः

atha taddharmadR^iDhatAM pratIkShanparameshvaraH | lIlAM chakAra tatraiva shivayA saha sha~NkaraH

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

O lord of gods, if you are delighted, if a boon shall be granted to me, O Siva, you be my lord and husband. Please take pity on me.

अध्याय ७

श्लोक 27.9

शिवा शिवश्च भूत्वोभौ तद्वने द्विजदम्पती ।व्याघ्रं मायामयं कृत्वाविर्भूतौ निजलीलया

shivA shivashcha bhUtvobhau tadvane dvijadampatI | vyAghraM mAyAmayaM kR^itvAvirbhUtau nijalIlayA

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

With your permission I shall go to my father's abode. O lord, you shall approach my father.

अध्याय ७

श्लोक 27.10

अथाविदूरे तस्यैव द्रवन्तौ भयविह्वलौ ।अन्वीयमानौ व्याघ्रेण रुदन्तौ तौ बभूवतुः

athAvidUre tasyaiva dravantau bhayavihvalau | anvIyamAnau vyAghreNa rudantau tau babhUvatuH

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

O great god, give me great faith in persons de¬ voted to you, the state of being your servant, your great affection and your constant presence.

अध्याय ७

श्लोक 27.11

अथ विद्धौ च तौ तात भद्रायुः स महीपतिः ।ददर्श क्रन्दमानौ हि शरण्यः क्षत्रियर्षभः

atha viddhau cha tau tAta bhadrAyuH sa mahIpatiH | dadarsha krandamAnau hi sharaNyaH kShatriyarShabhaH

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

After saying this, the delighted excellent brahmin Upamanyu eulogised great lord with words choked in de¬ light.

अध्याय ७

श्लोक 27.12

अथ तौ मुनिशार्दूल स्वमायाद्विजदम्पती ।भद्रायुषं महाराजमूचतुर्भयविह्वलौ

atha tau munishArdUla svamAyAdvijadampatI | bhadrAyuShaM mahArAjamUchaturbhayavihvalau

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Thus requested,!§iva, the lord of all, replied

अध्याय ७

श्लोक 27.13

द्विजदम्पती ऊचतुः ।पाहि पाहि महाराज नावुभौ धर्मवित्तम ।एष आयाति शार्दूलो जग्धुमावां महाप्रभो

dvijadampatI UchatuH | pAhi pAhi mahArAja nAvubhau dharmavittama | eSha AyAti shArdUlo jagdhumAvAM mahAprabho

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

O dear Upamanyu, O sinless one, you are blessed. You are especially my devotee. Whatever has been chosen by you has been given to you.

अध्याय ७

श्लोक 27.14

एष हिंस्रः कालसमः सर्वप्राणिभयङ्करः ।यावन्न खादति प्राप्य तावन्नौ रक्ष धर्मवित्

eSha hiMsraH kAlasamaH sarvaprANibhaya~NkaraH | yAvanna khAdati prApya tAvannau rakSha dharmavit

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Be unaging and undying and free from misery. Be respectable to all, free from aberrations and the foremost among devotees.

अध्याय ७

श्लोक 27.15

नन्दीश्वर उवाच ।इत्थमाक्रन्दितं श्रुत्वा तयोश्च नृपतीश्वरः ।अति शीघ्रं महावीरः स यावद्धनुराददे

nandIshvara uvAcha | itthamAkranditaM shrutvA tayoshcha nR^ipatIshvaraH | ati shIghraM mahAvIraH sa yAvaddhanurAdade

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

O excellent brahmin, yon will have undwindling kinsmen, family and race. Your devotion to me will be permanent.

अध्याय ७

श्लोक 27.16

तावदभ्येत्य शार्दूलः त्वरमाणोऽतिमायिकः ।स तस्य द्विजवर्यस्य मध्ये जग्राह तां वधूम्

tAvadabhyetya shArdUlaH tvaramANo.atimAyikaH | sa tasya dvijavaryasya madhye jagrAha tAM vadhUm

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

O sage, I shall be ever present in your hermitage. Stay at ease. Do not be anxious.

अध्याय ७

श्लोक 27.17

हे नाथ नाथ हे कान्त हा शम्भो हा जगद्गुरो ।इति रोरूयमानां तां व्याघ्रो जग्रास भीषणः

he nAtha nAtha he kAnta hA shambho hA jagadguro | iti rorUyamAnAM tAM vyAghro jagrAsa bhIShaNaH

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

After saying this and granting him all excellent boons, the lord vanished from there, accompanied by Parvatl and the Ganas.

अध्याय ७

श्लोक 27.18

तावत्स राजा निशितैर्भल्लैर्व्याघ्रमताडयत् ।न स तैर्विव्यथे किञ्चिद्गिरीन्द्र इव वृष्टिभिः

tAvatsa rAjA nishitairbhallairvyAghramatADayat | na sa tairvivyathe ki~nchidgirIndra iva vR^iShTibhiH

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

After receiving excellent boons, the delighted Upamanyu went to the abode of his mother and described everything to her.

अध्याय ७

श्लोक 27.19

स शार्दूलो महासत्त्वो राज्ञः स्वैरकृतव्यथः ।बलादाकृष्य तां नारीमपाक्रमत सत्वरः

sa shArdUlo mahAsattvo rAj~naH svairakR^itavyathaH | balAdAkR^iShya tAM nArImapAkramata satvaraH

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

O dear, thus, the incarnation of Siva the great

अध्याय ७

श्लोक 27.20

व्याघ्रेणापहृतां नारीं वीक्ष्य विप्रोऽतिविस्मितः ।लौकिकीं गतिमाश्रित्य रुरोदाति मुहुर्मुहुः

vyAghreNApahR^itAM nArIM vIkShya vipro.ativismitaH | laukikIM gatimAshritya rurodAti muhurmuhuH

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

O Sanatkumara, listen to the incarnation of Siva the great soul. It is named Jatila and is very sanctifying.

अध्याय ७

श्लोक 27.21

रुदित्वा चिरकालं च स विप्रो माययेश्वरः ।भद्रायुषं महीपालं प्रोवाच मदहारकः

ruditvA chirakAlaM cha sa vipro mAyayeshvaraH | bhadrAyuShaM mahIpAlaM provAcha madahArakaH

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Desiring to attain Siva as her husband, she went to the dense forest and performed a pure penance. She was attended upon by two of her friends.

अध्याय ७

श्लोक 27.22

द्विजेश्वर उवाच ।राजन् क्व ते महास्त्राणि क्व ते त्राणं महद्धनुः ।क्व ते द्वादशसाहस्रमहानागयुतं बलम्

dvijeshvara uvAcha | rAjan kva te mahAstrANi kva te trANaM mahaddhanuH | kva te dvAdashasAhasramahAnAgayutaM balam

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

In order to test her penance, Siva an expert in various kinds of sports sent the seven sages®® to the penance grove of Parvati.

अध्याय ७

श्लोक 27.23

किं ते खड्गेन शङ्खेन किं ते मन्त्रास्त्रविद्यया ।किं सत्त्वेन महास्त्राणां किं प्रभावेण भूयसा

kiM te khaDgena sha~Nkhena kiM te mantrAstravidyayA | kiM sattvena mahAstrANAM kiM prabhAveNa bhUyasA

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

The sages went there and thoroughly tested her. As she was strenuous in her effort they could not dissuade her from her penance.

अध्याय ७

श्लोक 27.24

तत्सर्वं विफलं जातं यच्चान्यत्त्वयि तिष्ठति ।यस्त्वं वनौकसां घातं न निवारयितुं क्षमः

tatsarvaM viphalaM jAtaM yachchAnyattvayi tiShThati | yastvaM vanaukasAM ghAtaM na nivArayituM kShamaH

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

They returned and bowed to Siva. After mention¬ ing all the details to him and obtaining his permission they returned to heaven eagerly.

अध्याय ७

श्लोक 27.25

क्षत्रस्यायं परो धर्मो क्षताच्च परिरक्षणम् ।तस्मिन्कुलोचिते धर्मे नष्टे त्वज्जीवितेन किम्

kShatrasyAyaM paro dharmo kShatAchcha parirakShaNam | tasminkulochite dharme naShTe tvajjIvitena kim

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

When they had gone to their abodes, lord Siva, the cause of excellent sports, desired to test Siva's activity himself.

अध्याय ७

श्लोक 27.26

आर्तानां शरणाप्तानां त्राणं कुर्वन्ति पार्थिवाः ।प्राणैरर्थैश्च धर्मज्ञास्तद्विना च मृतोपमाः

ArtAnAM sharaNAptAnAM trANaM kurvanti pArthivAH | prANairarthaishcha dharmaj~nAstadvinA cha mR^itopamAH

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

The seven sages are: Marici, Atri, AAgiras, Pulastya, Pulaha, K.ratu and Vasitha. See note.

अध्याय ७

श्लोक 27.27

आर्तत्राणविहीनानां जीवितान्मरणं वरम् ।धनिनां दानहीनानां गार्हस्थ्याद्भिक्षुता वरम्

ArtatrANavihInAnAM jIvitAnmaraNaM varam | dhaninAM dAnahInAnAM gArhasthyAdbhikShutA varam

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Then the lord assumed the pleasant, self-controlled and wonderful form of a student-ascetic.

अध्याय ७

श्लोक 27.28

वरं विषाशनं प्राज्ञैर्वरमग्निप्रवेशनम् ।कृपणानामनाथानां दीनानामपरक्षणात्

varaM viShAshanaM prAj~nairvaramagnipraveshanam | kR^ipaNAnAmanAthAnAM dInAnAmaparakShaNAt

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

He looked very old and had assumed the body of a brahmin. He was shining with brilliance. He had a staff and an umbrella. He was mentally delighted.

अध्याय ७

श्लोक 27.29

नन्दीश्वर उवाच ।इत्थं विलपितं तस्य स्ववीर्यस्य च गर्हणम् ।निशम्य नृपतिः शोकादात्मन्येवमचिन्तयत्

nandIshvara uvAcha | itthaM vilapitaM tasya svavIryasya cha garhaNam | nishamya nR^ipatiH shokAdAtmanyevamachintayat

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Assuming this form of a Jaila (one with matted hair), the delighted Siva, favourably disposed to his devotees went to the penance-grove of Parvati.

अध्याय ७

श्लोक 27.30

अहो मे पौरुषं नष्टमद्य दैवविपर्ययात् ।अद्य कीर्तिश्च मे नष्टा पातकं प्राप्तमुत्कटम्

aho me pauruShaM naShTamadya daivaviparyayAt | adya kIrtishcha me naShTA pAtakaM prAptamutkaTam

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

On seeing the brahmin visitor of wonderful splendour, quiet with hairy limbs, bearing the staff and hide of deer, the aged bachelor with matted hair and the water-pot, she welcomed and worshipped him with all the articles of worship.

अध्याय ७

श्लोक 27.31

धर्मः कुलोचितो नष्टो मन्दभाग्यस्य दुर्मतेः ।नूनं मे सम्पदो राज्यमायुष्यं क्षयमेष्यति

dharmaH kulochito naShTo mandabhAgyasya durmateH | nUnaM me sampado rAjyamAyuShyaM kShayameShyati

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

The goddess Parvati enquired after the health of that aged bachelor respectfully after worshipping him with great joy.

अध्याय ७

श्लोक 27.32

अद्य चैनं द्विजन्मानं हतदारं शुचार्दितम् ।हतशोकं करिष्यामि दत्त्वा प्राणानतिप्रियान्

adya chainaM dvijanmAnaM hatadAraM shuchArditam | hatashokaM kariShyAmi dattvA prANAnatipriyAn

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

"O most excellent one among the knowers of the Vedas, who are you, please, in the guise of a student-ascetic and whence have you come illuminating this forest?

अध्याय ७

श्लोक 27.33

इति निश्चित्य मनसा स भद्रायुर्नृपोत्तमः ।पतित्वा पादयोस्तस्य बभाषे परिसान्त्वयन्

iti nishchitya manasA sa bhadrAyurnR^ipottamaH | patitvA pAdayostasya babhAShe parisAntvayan

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

On being asked thus by Parvati, that brahmin replied immediately with great pleasure in order to test the feelings of Siva.

अध्याय ७

श्लोक 27.34

भद्रायुरुवाच ।कृपां कृत्वा मयि ब्रह्मन् क्षत्रबन्धौ हतौजसि ।शोकन्त्यज महाप्राज्ञ दास्याम्यद्य तु वाञ्छितम्

bhadrAyuruvAcha | kR^ipAM kR^itvA mayi brahman kShatrabandhau hataujasi | shokantyaja mahAprAj~na dAsyAmyadya tu vA~nChitam

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

I am a brahmin bachelor going about here and there as I please. I am a saint pleasing and helping others undoubtedly.

अध्याय ७

श्लोक 27.35

इदं राज्यमियं राज्ञी ममेदं च कलेवरम् ।त्वदधीनमिदं सर्वं किन्तेऽभिलषितं वरम्

idaM rAjyamiyaM rAj~nI mamedaM cha kalevaram | tvadadhInamidaM sarvaM kinte.abhilaShitaM varam

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

In your fresh youth, the means of good enjoyment and the cause of happiness through all requisite articles of pleasure, you are performing this penance in vain.

अध्याय ७

श्लोक 27.36

ब्राह्मण उवाच ।किमादर्शेन चान्धस्य किं गृहेर्भैक्ष्यजीविनः ।किं पुस्तकेन मूढस्य निस्त्रीकस्य धनेन किम्

brAhmaNa uvAcha | kimAdarshena chAndhasya kiM gR^iherbhaikShyajIvinaH | kiM pustakena mUDhasya nistrIkasya dhanena kim

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Who are you? Whose daughter are you? Why are you performing a penance in this desolate forest? Your penance is such as cannot be outdone even by sages of elevated souls.

अध्याय ७

श्लोक 27.37

अतोऽहं हतपत्नीको भुक्तभोगो न कर्हिचित् ।इमान्तवाग्रमहिषीं कामये दीयतामिति

ato.ahaM hatapatnIko bhuktabhogo na karhichit | imAntavAgramahiShIM kAmaye dIyatAmiti

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

On hearing his words, Parvati laughed and spoke to the excellent student ascetic with reverence.

अध्याय ७

श्लोक 27.38

भद्रायुरुवाच दाता रसान्तवित्तस्य राज्यस्य गजवाजिनाम् ।आत्मदेहस्य कस्यापि कलत्रस्य न कर्हिचित्

bhadrAyuruvAcha dAtA rasAntavittasya rAjyasya gajavAjinAm | Atmadehasya kasyApi kalatrasya na karhichit

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

O sage, O brahmin bachelor, listen to the details of my wife. I am born in Bharata in the house of Himavat.

अध्याय ७

श्लोक 27.39

परदारोपभोगेन यत्पापं समुपार्जितम् ।न तत्क्षालयितुं शक्यं प्रायश्चित्तशतैरपि

paradAropabhogena yatpApaM samupArjitam | na tatkShAlayituM shakyaM prAyashchittashatairapi

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

O brahmin, in this birth too, Siva came my way due to merit but he reduced Kama to ashes, abandoned me and went away.

अध्याय ७

श्लोक 27.40

ब्राह्मण उवाच ।आस्तां ब्रह्मवधं घोरमपि मद्यनिषेवणम् ।तपसा विधमिष्यामि किं पुनः पारदारिकम्

brAhmaNa uvAcha | AstAM brahmavadhaM ghoramapi madyaniShevaNam | tapasA vidhamiShyAmi kiM punaH pAradArikam

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

For the close similarity of ideas and verbal expressions in verses 20 to 61, see Kalidasa's Kumira V., also RudrasamhitS, Ffirvati- kharjda, Cbs 26, 27.

अध्याय ७

श्लोक 27.41

तस्मात्प्रयच्छ भार्यां स्वामियां कामो न मेऽपरः ।अरक्षणाद्भयार्तानां गन्तासि निरयं ध्रुवम्

tasmAtprayachCha bhAryAM svAmiyAM kAmo na me.aparaH | arakShaNAdbhayArtAnAM gantAsi nirayaM dhruvam

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Leaving off Indra and other gods, Vi?nu and Brahma I wish to obtain iSiva as my husband really.

अध्याय ७

श्लोक 27.42

नन्दीश्वर उवाच ।इति विप्रगिरा भीतश्चिन्तयामास पार्थिवः ।अरक्षणान्महापापं पत्नीदानं ततो वरम्

nandIshvara uvAcha | iti vipragirA bhItashchintayAmAsa pArthivaH | arakShaNAnmahApApaM patnIdAnaM tato varam

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

O sage, on hearing these firm words of Parvat! that Jatila Rudra laughingly spoke again.

अध्याय ७

श्लोक 27.43

अतः पत्नीं द्विजाग्र्याय दत्त्वा निर्मुक्तकिल्बिषः ।सद्यो वह्निं प्रवेक्ष्यामि कीर्तिश्च विदिता भवेत्

ataH patnIM dvijAgryAya dattvA nirmuktakilbiShaH | sadyo vahniM pravekShyAmi kIrtishcha viditA bhavet

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

O gentle lady, O daughter of Himavat, what is this idea that has struck you? You are performing this great penance for obtaining Iiva after leaving off all the gods.

अध्याय ७

श्लोक 27.44

इति निश्चित्य मनसा समुज्ज्वाल्य हुताशनम् ।तमाहूय द्विजं चक्रे पत्नीदानं सहोदकम्

iti nishchitya manasA samujjvAlya hutAshanam | tamAhUya dvijaM chakre patnIdAnaM sahodakam

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

I know that iSiva. Listen. I shall tell you that bull-bannered Siva wears matted hair and is ill-mannered.

अध्याय ७

श्लोक 27.45

स्वयं स्नातः शुचिर्भूत्वा प्रणम्य विबुधेश्वरान् ।तमग्निं त्रिः परिक्रम्य शिवं दध्यौ समाहितः

svayaM snAtaH shuchirbhUtvA praNamya vibudheshvarAn | tamagniM triH parikramya shivaM dadhyau samAhitaH

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

O gentle lady, your features etc. and those of Siva are ill-matched. I do not like this. But do as you please.

अध्याय ७

श्लोक 27.46

तमथाग्निं पतिष्यन्तं स्वपदासक्तचेतसम् ।प्रत्यषेधत विश्वेशः प्रादुर्भूतो द्विजेश्वरः

tamathAgniM patiShyantaM svapadAsaktachetasam | pratyaShedhata vishveshaH prAdurbhUto dvijeshvaraH

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

After saying this, Siva in the guise of a student- ascetic rebuked himself in her presence in order to test her.

अध्याय ७

श्लोक 27.47

तमीश्वरं पञ्चमुखं त्रिनेत्रं पिनाकिनं चन्द्रकलावतंसम् ।प्रलम्बपिङ्गांशुजटाकलापं मध्याह्नसद्भास्करकोटितेजसम्

tamIshvaraM pa~nchamukhaM trinetraM pinAkinaM chandrakalAvataMsam | pralambapi~NgAMshujaTAkalApaM madhyAhnasadbhAskarakoTitejasam

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

On hearing his intolerable words, Parvati replied extremely infuriated at him who was engrossed in insulting liva.

अध्याय ७

श्लोक 27.48

मृणालगौरं गजचर्मवाससं गङ्गातरङ्गोक्षितमौलिदेशकम् ।नागेन्द्रहारावलिकण्ठभूषणं किरीटकाञ्च्यङ्गदकङ्कणोज्ज्वलम्

mR^iNAlagauraM gajacharmavAsasaM ga~NgAtara~NgokShitamaulideshakam | nAgendrahArAvalikaNThabhUShaNaM kirITakA~nchya~Ngadaka~NkaNojjvalam

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Till now I thought that you would be some one fit to be killed. But now it is quite clear that you are not to be killed.

अध्याय ७

श्लोक 27.49

शूलासिखट्वाङ्गकुठारचर्म- मृगाभयाष्टाङ्गपिनाकहस्तम् ।वृषोपरिस्थं शितिकण्ठभूषणं प्रोद्भूतमग्रे स नृपो ददर्श

shUlAsikhaTvA~NgakuThAracharma\- mR^igAbhayAShTA~NgapinAkahastam | vR^iShoparisthaM shitikaNThabhUShaNaM prodbhUtamagre sa nR^ipo dadarsha

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

You are some foolish knave in the guise of a student-ascetic. O fool, l§iva has been insulted by you. Hence, I am infuriated.

अध्याय ७

श्लोक 27.50

ततोऽम्बराद् द्रुतं पेतुर्दिव्याः कुसुमवृष्टयः ।प्रणेदुर्देवतूर्य्याणि देव्यश्च ननृतुर्जगुः

tato.ambarAd drutaM peturdivyAH kusumavR^iShTayaH | praNedurdevatUryyANi devyashcha nanR^iturjaguH

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

The accumulated merits of the person who insults Siva without knowing reality are reduced to ashes.

अध्याय ७

श्लोक 27.51

तत्राजग्मुः स्तूयमाना हरिर्ब्रह्मा तथासुराः ।इन्द्रादयो नारदाद्या मुनयश्चापरेऽपि च

tatrAjagmuH stUyamAnA harirbrahmA tathAsurAH | indrAdayo nAradAdyA munayashchApare.api cha

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

One should perform, expiation after touching a Siva-hater.

अध्याय ७

श्लोक 27.52

तदोत्सवो महानासीत्तत्र भक्तिप्रवर्धनः ।सति पश्यति भूपाले भक्तिनम्रीकृताञ्जलौ

tadotsavo mahAnAsIttatra bhaktipravardhanaH | sati pashyati bhUpAle bhaktinamrIkR^itA~njalau

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

O wicked fellow, you said I know Siva. Certainly he is not known to you. Siva alone is the great lord.

अध्याय ७

श्लोक 27.53

तद्दर्शनानन्दविजृम्भिताशयः प्रवृद्धबाष्पाम्बुविलिप्तगात्रः ।प्रहृष्टरोमा स हि गद्गदाक्षरस्तुष्टाव गीर्भिर्मुकुलीकृताञ्जलिः

taddarshanAnandavijR^imbhitAshayaH pravR^iddhabAShpAmbuviliptagAtraH | prahR^iShTaromA sa hi gadgadAkSharastuShTAva gIrbhirmukulIkR^itA~njaliH

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Assuming many guises through his Maya,*Rudra may appear in any form. But the beloved of the good, having no aberrations, lavishly bestows all desired things on me.

अध्याय ७

श्लोक 27.54

ततस्स भगवान् राज्ञा संस्तुतः परमेश्वरः ।प्रसन्नः सह पार्वत्या तमुवाच दयानिधिः

tatassa bhagavAn rAj~nA saMstutaH parameshvaraH | prasannaH saha pArvatyA tamuvAcha dayAnidhiH

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

After saying this, Parvati expatiated on Siva's principle, where Siva was explained as attributeless and un> changing performing the penance of Brahman.

अध्याय ७

श्लोक 27.55

राजंस्ते परितुष्टोऽहं भक्त्या त्वद्धर्मतोऽधिकम् ।वरं ब्रूहि सपत्नीकम्प्रयच्छामि न संशयः

rAjaMste parituShTo.ahaM bhaktyA tvaddharmato.adhikam | varaM brUhi sapatnIkamprayachChAmi na saMshayaH

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

On hearing her words, the brahmin began to say something; but by that time, Parvati whose mind was attached to Siva and who was averse to Siva being insulted, immediately spoke to her friend Vijaya.

अध्याय ७

श्लोक 27.56

तव भावपरीक्षार्थं द्विजो भूत्वाहमागतः ।व्याघ्रेण या परिग्रस्ता साक्षाद्देवी शिवा हि सा

tava bhAvaparIkShArthaM dvijo bhUtvAhamAgataH | vyAghreNa yA parigrastA sAkShAddevI shivA hi sA

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Friend, this base brahmin must be prevented. He is going to speak again. He is sure to insult Siva.

अध्याय ७

श्लोक 27.57

व्याघ्रो मायामयो यस्ते शरैरक्षत विग्रहः ।धीरतान् द्रष्टुकामस्ते पत्नीं याचितवानहम्

vyAghro mAyAmayo yaste sharairakShata vigrahaH | dhIratAn draShTukAmaste patnIM yAchitavAnaham

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

A rebuker of Siva shall be slain by all means by Siva's attendants. If he happens to be a brahmin he shall be abandoned. He shall go away from that place imme¬ diately.

अध्याय ७

श्लोक 27.58

नन्दीश्वर उवाच ।इत्याकर्ण्य प्रभोर्वाक्यं स भद्रायुर्महीपतिः ।पुनः प्रणम्य संस्तूय स्वामिनं नतकोऽब्रवीत्

nandIshvara uvAcha | ityAkarNya prabhorvAkyaM sa bhadrAyurmahIpatiH | punaH praNamya saMstUya svAminaM natako.abravIt

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

This wicked fellow will insult Siva again. Being a brahmin he cannot be killed. He shall be abandoned. He should not even be looked at.

अध्याय ७

श्लोक 27.59

भद्रायुरुवाच ।एक एव वरो नाथ यद्भवान्परमेश्वरः ।भवतापप्रतप्तस्य मम प्रत्यक्षतां गतः

bhadrAyuruvAcha | eka eva varo nAtha yadbhavAnparameshvaraH | bhavatApaprataptasya mama pratyakShatAM gataH

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Let us leave this place and go elsewhere. Do not delay, lest there should be any further talk with this igno¬ rant man.

अध्याय ७

श्लोक 27.60

यद्ददासि पुनर्नाथ वरं स्वकृपया प्रभो ।वृणेऽहं परमं त्वत्तो वरं हि वरदर्षभात्

yaddadAsi punarnAtha varaM svakR^ipayA prabho | vR^iNe.ahaM paramaM tvatto varaM hi varadarShabhAt

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

''O Parvati, where are you going, leaving me? You cannot be forsaken by me. You have been tested by me O faultless one, you are really steady in your devotion to me.

अध्याय ७

श्लोक 27.61

वज्रबाहुः पिता मे हि सपत्नीको महेश्वर ।सपत्नीकस्त्वहं नाथ सदा त्वत्पादसेवकः

vajrabAhuH pitA me hi sapatnIko maheshvara | sapatnIkastvahaM nAtha sadA tvatpAdasevakaH

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Desirous of knowing your feelings I have ap¬ proached you in the guise of a student-asectic and spoke these diverse words.

अध्याय ७

श्लोक 27.62

वैश्यः पद्माकरो नाम तत्पुत्रः सनयाभिधः ।सर्वानेतान्महेशान सदा त्वं पार्श्वगान्कुरु

vaishyaH padmAkaro nAma tatputraH sanayAbhidhaH | sarvAnetAnmaheshAna sadA tvaM pArshvagAnkuru

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

O Parvati, I am delighted at your steady devotion. Mention the boon that you have cherished in your mind. There is nothing that cannot be given to you.

अध्याय ७

श्लोक 27.63

नन्दीश्वर उवाच ।अथ राज्ञी च तत्पत्नी प्रमत्ता कीर्तिमालिनी ।भक्त्या प्रसाद्य गिरिशं ययाचे वरमुत्तमम्

nandIshvara uvAcha | atha rAj~nI cha tatpatnI pramattA kIrtimAlinI | bhaktyA prasAdya girishaM yayAche varamuttamam

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

O loving lady, I have been made your slave from now onwards by means of your penance. Due to your beauty, even a moment seems to expand into a Yoga.

अध्याय ७

श्लोक 27.64

राज्ञ्युवाच ।चन्द्राङ्गदो मम पिता माता सीमन्तिनी च मे ।तयोर्याचे महादेव त्वत्पाश्वे सन्निधिं मुदा

rAj~nyuvAcha | chandrA~Ngado mama pitA mAtA sImantinI cha me | tayoryAche mahAdeva tvatpAshve sannidhiM mudA

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Leave off your bashfulness. You are my eternal wife. O beloved, come on, I shall go to my hilly abode along with you.**

अध्याय ७

श्लोक 27.65

नन्दीश्वर उवाच ।एवमस्त्विति गौरीशः प्रसन्नो भक्तवत्सलः ।तयोः कामवरान्दत्त्वा क्षणादन्तर्हितोऽभवत्

nandIshvara uvAcha | evamastviti gaurIshaH prasanno bhaktavatsalaH | tayoH kAmavarAndattvA kShaNAdantarhito.abhavat

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

When the lord of gods said thus, Parvati rejoiced much. Whatever misery she experienced in performing the penance, she cast off immediately.

अध्याय ७

श्लोक 27.66

भद्रायुरपि सुप्रीत्या प्रसादं प्राप्य शूलिनः ।सहितः कीर्तिमालिन्या बुभुजे विषयान्बहून्

bhadrAyurapi suprItyA prasAdaM prApya shUlinaH | sahitaH kIrtimAlinyA bubhuje viShayAnbahUn

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

On seeing that divine form of Siva, Parvati replied to the lord with face lowered due to bashfulness.

अध्याय ७

श्लोक 27.67

कृत्वा वर्षायुतं राज्यमव्याहतपराक्रमः ।राज्यं विक्षिप्य तनये जगाम शिवसन्निधिम्

kR^itvA varShAyutaM rAjyamavyAhataparAkramaH | rAjyaM vikShipya tanaye jagAma shivasannidhim

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

O lord of gods, if you are delighted, if you have pity on me, be my lord and husband."

अध्याय ७

श्लोक 27.68

चन्द्राङ्गदोऽपि राजेन्द्रो राज्ञी सीमन्तिनी च सा ।भक्त्या सम्पूज्य गिरिशं जग्मतुः शाम्भवं पदम्

chandrA~Ngado.api rAjendro rAj~nI sImantinI cha sA | bhaktyA sampUjya girishaM jagmatuH shAmbhavaM padam

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

O dear, thus the incarnation of Siva in the form of a student-ascctic wherein he tested the feelings of Parvati has been narrated to you.

अध्याय ७

श्लोक 27.69

द्विजेश्वरावतारस्ते वर्णितः परमो मया ।महेश्वरस्य भद्रायुपरमानन्ददः प्रभो

dvijeshvarAvatAraste varNitaH paramo mayA | maheshvarasya bhadrAyuparamAnandadaH prabho

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

O omniscient Sanatkumara, listen to the incarna* tion of lord Siva, the great soul, as Sunartaka nata.

अध्याय ७

श्लोक 27.70

इदं चरित्रं परमं पवित्रं शिवावतारस्य पवित्रकीर्त्तेः ।द्विजेशसंज्ञस्य महाद्भुतं हि शृण्वन्पठन् शम्भुपदं प्रयाति

idaM charitraM paramaM pavitraM shivAvatArasya pavitrakIrtteH | dvijeshasa.nj~nasya mahAdbhutaM hi shR^iNvanpaThan shambhupadaM prayAti

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

O sage, the delighted Siva revealed his real form to her and told Parvatl, "Mention the boon you wish to have."

अध्याय ७

श्लोक 27.71

य इदं शृणुयान्नित्यं श्रावयेद्वा समाहितः ।न श्चोतति स्वधर्मात्स परत्र लभते गतिम्

ya idaM shR^iNuyAnnityaM shrAvayedvA samAhitaH | na shchotati svadharmAtsa paratra labhate gatim

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

On hearing the words of Siva and on seeing his excellent form, Parvati was delighted. She spoke to him after paying her homage.

अध्याय ७

श्लोक 28.0

॥ श्रीगणेशाय नमः

|| shrIgaNeshAya namaH

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

O lord Siva, it behoves to marry me with due rites for the fulfilment of the task of the gods.

अध्याय ७

श्लोक 28.0-2

श्रीगौरीशङ्कराभ्यां नमः

shrIgaurIsha~NkarAbhyAM namaH

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

O lord Siva, it behoves to marry me with due rites for the fulfilment of the task of the gods.

अध्याय ७

श्लोक 28.1

श्रीशिवमहापुराणम् ॥ तृतीयायां शतरुद्रसंहितायां ३.२८. अष्टाविंशोऽध्यायः ।यतिनाथब्रह्महंसाह्वयशिवावतारचरितवर्णनम् ।नन्दीश्वर उवाच ।शृणु प्राज्ञ प्रवक्ष्यामि शिवस्य परमात्मनः ।अवतारं परानन्दं यतिनाथाह्वयं मुने

shrIshivamahApurANam || tR^itIyAyAM shatarudrasaMhitAyAM 3\.28\. aShTAviMsho.adhyAyaH | yatinAthabrahmahaMsAhvayashivAvatAracharitavarNanam | nandIshvara uvAcha | shR^iNu prAj~na pravakShyAmi shivasya paramAtmanaH | avatAraM parAnandaM yatinAthAhvayaM mune

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

O lord, you are without aberrations. Please fulfil my desires. You are favourably disposed to the devotees.

अध्याय ७

श्लोक 28.2

अर्बुदाचलसंज्ञे तु पर्वते भिल्लवंशजः ।आहुकश्च तदभ्याशे वसति स्म मुनीश्वर

arbudAchalasa.nj~ne tu parvate bhillavaMshajaH | Ahukashcha tadabhyAshe vasati sma munIshvara

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

He did not accept those gems. He wished to have Parvati for his alms. Eagerly he began to dance and sing again.

अध्याय ७

श्लोक 28.3

तत्पत्नी ह्याहुका नाम बभूव किल सुव्रता ।उभावपि महाशैवावास्तां तौ शिवपूजकौ

tatpatnI hyAhukA nAma babhUva kila suvratA | ubhAvapi mahAshaivAvAstAM tau shivapUjakau

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Our Parvatl who has performed a hard penance shall be given to him", thinking thus they became extreme¬ ly devoted to Siva.

अध्याय ७

श्लोक 28.4

कस्मिंश्चित्समये भिल्लः शिवभक्तिरतः सदा ।आहारार्थं स्वपत्न्याश्च सुदूरं स गतो मुने

kasmiMshchitsamaye bhillaH shivabhaktirataH sadA | AhArArthaM svapatnyAshcha sudUraM sa gato mune

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

O preceptor, if the mountain gives his daughter to Siva 'with great faith he will attain salvation. Lei him stay on the Earth itself.

अध्याय ७

श्लोक 28.5

एतस्मिन्नन्तरे तत्र गेहे भिल्लस्य शङ्करः ।भूत्वा यतिवपुः सायं परीक्षार्थं समाययौ

etasminnantare tatra gehe bhillasya sha~NkaraH | bhUtvA yativapuH sAyaM parIkShArthaM samAyayau

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Or you all, including Indra, go to Brahma's region. Tell him all your details. He will carry out your work.

अध्याय ७

श्लोक 28.6

तस्मिन्नवसरे तत्राजगाम स गृहाधिपः ।पूजनं च यतीशस्य चकार प्रेमतः सुधीः

tasminnavasare tatrAjagAma sa gR^ihAdhipaH | pUjanaM cha yatIshasya chakAra premataH sudhIH

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

On hearing these words and reflecting thereon, the gods went to Brahma's assembly. They submitted all the details to Brahma.

अध्याय ७

श्लोक 28.7

तद्भावस्य परीक्षार्थं यतिरूपः स शङ्करः ।महालीलातरः प्रीत्या भीतः प्रोवाच दीनगीः

tadbhAvasya parIkShArthaM yatirUpaH sa sha~NkaraH | mahAlIlAtaraH prItyA bhItaH provAcha dInagIH

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

On hearing their words and reflecting deeply Brahma told them—''I shall not censure him, for that will yield misery to us and dispel out happiness for ever.

अध्याय ७

श्लोक 28.8

यतिनाथ उवाच ।अद्य स्थलं निवासार्थं देहि मे प्रातरेव हि ।यास्यामि सर्वथा भिल्ल स्वस्ति स्यात्तव सर्वदा

yatinAtha uvAcha | adya sthalaM nivAsArthaM dehi me prAtareva hi | yAsyAmi sarvathA bhilla svasti syAttava sarvadA

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

O gods, you go to Kailasa and propitiate Siva. Reques! that lord to go to the abode of Himavat.

अध्याय ७

श्लोक 28.9

भिल्ल उवाच ।सत्यं प्रोक्तं त्वया स्वामिन् शृणु मद्वचनं च ते ।अति स्वल्पं स्थलं मे हि स्यान्निवासः कथं तव

bhilla uvAcha | satyaM proktaM tvayA svAmin shR^iNu madvachanaM cha te | ati svalpaM sthalaM me hi syAnnivAsaH kathaM tava

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Let him approach the lord of mountains and cen¬ sure himself. Censuring others is conducive to destruction and censuring oneself is conducive to glory.

अध्याय ७

श्लोक 28.10

नन्दीश्वर उवाच ।इत्युक्तः स यतिस्तेन गमनाय मतिं दधे ।तावद्भिल्ल्या वचः प्रोक्तं स्वामिनं संविचार्य वै

nandIshvara uvAcha | ityuktaH sa yatistena gamanAya matiM dadhe | tAvadbhillyA vachaH proktaM svAminaM saMvichArya vai

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

After making her beauty fruitful, Parvatl returned

अध्याय ७

श्लोक 28.11

भिल्ल्युवाच ।स्वामिन्देहि यतेः स्थानं विमुखं कुरु मातिथिम् ।गृहधर्मं विचार्य त्वमन्यथा धर्मसङ्क्षयः

bhillyuvAcha | svAmindehi yateH sthAnaM vimukhaM kuru mAtithim | gR^ihadharmaM vichArya tvamanyathA dharmasa~NkShayaH

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

On hearing Parvati's return, Himavat accompanied by his attendants and his wife Mena joyously came to see his daughter.

अध्याय ७

श्लोक 28.12

स्थीयतां ते गृहाभ्यन्तः सुखेन यतिना सह ।अहं बहिः स्थितिं कुर्यामायुधानि बृहन्त्यपि

sthIyatAM te gR^ihAbhyantaH sukhena yatinA saha | ahaM bahiH sthitiM kuryAmAyudhAni bR^ihantyapi

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

On seeing her delighted, both of them received her suitably wiihin the house and glad at heart celebrated the event with pleasure.

अध्याय ७

श्लोक 28.13

नन्दीश्वर उवाच ।तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा भिल्ल्या धर्मान्वितं शिवम् ।स्वपत्न्या मनसा तेन भिल्लेन च विचारितम्

nandIshvara uvAcha | tasyAstadvachanaM shrutvA bhillyA dharmAnvitaM shivam | svapatnyA manasA tena bhillena cha vichAritam

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Then Mena joyously stayed for a while in the yard with her daughter and Himavat went to the Ganges for a bath.

अध्याय ७

श्लोक 28.14

स्त्रियं बहिश्च निष्कास्य कथं स्थेयं मया गृहे ।यतेरन्यत्र गमनमधर्मकरमात्मनः

striyaM bahishcha niShkAsya kathaM stheyaM mayA gR^ihe | yateranyatra gamanamadharmakaramAtmanaH

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

In the meantime Siva, favourably disposed towards his devotees and indulging in good sports, assumed the form of a dancer and approached Menaka.

अध्याय ७

श्लोक 28.15

द्वयमप्युचितं नैव सर्वथा गृहमेधिनः ।यद्भावि तद्भवेदेव मया स्थेयं गृहाद् बहिः

dvayamapyuchitaM naiva sarvathA gR^ihamedhinaH | yadbhAvi tadbhavedeva mayA stheyaM gR^ihAd bahiH

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

He held the horn in his left hand and the small drum in his right. He carried a bundle of patched garments on his back. He wore a red cloth. He appeared to be an expert in dance and music.

अध्याय ७

श्लोक 28.16

इत्याग्रहं तदा कृत्वा गृहान्तः स्थाप्य तौ मुदा ।स्वायुधानि च संस्थाप्य भिल्लोऽतिष्ठद् गृहाद् बहिः

ityAgrahaM tadA kR^itvA gR^ihAntaH sthApya tau mudA | svAyudhAni cha saMsthApya bhillo.atiShThad gR^ihAd bahiH

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Then the lord in the form of a dancer performed various dances joyously in the yard of Menaka and sang sweetly.

अध्याय ७

श्लोक 28.17

रात्रौ तं पशवः क्रूराः हिंसकाः समपीडयन् ।तेनापि च यथाशक्ति कृतो यत्नो महांस्तदा

rAtrau taM pashavaH krUrAH hiMsakAH samapIDayan | tenApi cha yathAshakti kR^ito yatno mahAMstadA

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

He blew on the horn and played on Damaru pro¬ ducing sweet notes. With great pleasure he exhibited a variety of splendid sports.

अध्याय ७

श्लोक 28.18

एवं यत्नं प्रकुर्वाणः स भिल्लो बलवानपि ।प्रारब्धात्प्रेरितैर्हिंस्रैर्बलादासीच्च भक्षितः

evaM yatnaM prakurvANaH sa bhillo balavAnapi | prArabdhAtpreritairhiMsrairbalAdAsIchcha bhakShitaH

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

The citizens including men, women, children and old women gathered there suddenly to see him.

अध्याय ७

श्लोक 28.19

प्रातरुत्थाय स यतिर्दृष्ट्वा हिंस्रैश्च भक्षितम् ।भिल्लं वनेचरं तं वै दुःखितोऽभूदतीव हि

prAtarutthAya sa yatirdR^iShTvA hiMsraishcha bhakShitam | bhillaM vanecharaM taM vai duHkhito.abhUdatIva hi

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

O sage, hearing the sweet song and witnessing the splendid dance, the people were fascinated and Mena too was highly delighted.

अध्याय ७

श्लोक 28.20

दुखितं तं यतिं दृष्ट्वा भिल्ली सा दुःखितापि हि ।धैर्यात्स्वदुःखं संहृत्य वचनं चेदमब्रवीत्

dukhitaM taM yatiM dR^iShTvA bhillI sA duHkhitApi hi | dhairyAtsvaduHkhaM saMhR^itya vachanaM chedamabravIt

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

In the meantime the lord of the mountains re¬ turned from the Ganges. He saw the mendicant in the form of a man standing before him in the yard.

अध्याय ७

श्लोक 28.21

भिल्ल्युवाच ।किमर्थं क्रियते दुःखं भद्रं जातं यतेऽधुना ।धन्योऽयं कृतकृत्यश्च यज्जातो मृत्युरीदृशः

bhillyuvAcha | kimarthaM kriyate duHkhaM bhadraM jAtaM yate.adhunA | dhanyo.ayaM kR^itakR^ityashcha yajjAto mR^ityurIdR^ishaH

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

On hearing from Mena all the details he too was infuriated. He ordered his attendants to drive out the mendicant.

अध्याय ७

श्लोक 28.22

अहं चैनं गमिष्यामि भस्म भूत्वानले यते ।चितां कारय सुप्रीत्या स्त्रीणां धर्मः सनातनः

ahaM chainaM gamiShyAmi bhasma bhUtvAnale yate | chitAM kAraya suprItyA strINAM dharmaH sanAtanaH

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

O excellent sage, no one could drive him out. He was blazing and brilliant like a big fire and could not be touched.

अध्याय ७

श्लोक 28.23

इति तद्वचनं श्रुत्वा हितं मत्वा स्वयं यतिः ।चितां व्यरचयत्सा हि प्रविवेश स्वधर्मतः

iti tadvachanaM shrutvA hitaM matvA svayaM yatiH | chitAM vyarachayatsA hi pravivesha svadharmataH

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

O dear, then that mendicant, an expert in differ¬ ent sports, exhibited his infinite power to the mountain.

अध्याय ७

श्लोक 28.24

एतस्मिन्नन्तरे साक्षात्पुरः प्रादुरभूच्छिवः ।धन्ये धन्ये इति प्रीत्या प्रशंसस्तां हरोऽब्रवीत्

etasminnantare sAkShAtpuraH prAdurabhUchChivaH | dhanye dhanye iti prItyA prashaMsastAM haro.abravIt

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Immediately the mountain saw him assuming the form of Visnu, then the form of Brahma and in a trice that of the sun.

अध्याय ७

श्लोक 28.25

हर उवाच ।वरं ब्रूहि प्रसन्नोऽस्मि त्वदाचरणतोऽनघे ।तवादेयं न वै किञ्चिद् वश्योऽहं ते विशेषतः

hara uvAcha | varaM brUhi prasanno.asmi tvadAcharaNato.anaghe | tavAdeyaM na vai ki~nchid vashyo.ahaM te visheShataH

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

O dear, then he saw him in the excessively wonderful form of Siva accompanied by Parvatl. He was exquisitely handsome and brilliant. He was laughing.

अध्याय ७

श्लोक 28.26

नन्दीश्वर उवाच ।तच्छुत्वा शम्भुवचनं परमानन्ददायकम् ।सुखं प्राप्तं विशेषेण न किञ्चित्स्मरणं ययौ

nandIshvara uvAcha | tachChutvA shambhuvachanaM paramAnandadAyakam | sukhaM prAptaM visheSheNa na ki~nchitsmaraNaM yayau

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Thus he saw him in various forms. He was much surprised and extremely delighted.

अध्याय ७

श्लोक 28.27

तस्यास्तद्गतिमालक्ष्य सुप्रसन्नो हरोऽभवत् ।उवाच च पुनः शम्भुर्वरं ब्रूहीति तां प्रभुः

tasyAstadgatimAlakShya suprasanno haro.abhavat | uvAcha cha punaH shambhurvaraM brUhIti tAM prabhuH

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Then the leading mendicant of good sports beg¬ ged for Durga as his alms, of her (Mena) and of him (the mountain). He did not accept anything else.

अध्याय ७

श्लोक 28.28

शिव उवाच ।अयं यतिश्च मद्रूपो हंसरूपो भविष्यति ।परजन्मनि वां प्रीत्या संयोगं कारयिष्यति

shiva uvAcha | ayaM yatishcha madrUpo haMsarUpo bhaviShyati | parajanmani vAM prItyA saMyogaM kArayiShyati

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Then lord Siva in the form of the mendicant, urged by Durga's words vanished and went away to his abode suddenly.

अध्याय ७

श्लोक 28.29

भिल्लश्च वीरसेनस्य नैषधे नगरे वरे ।महान्पुत्रो नलो नाम भविष्यति न संशयः

bhillashcha vIrasenasya naiShadhe nagare vare | mahAnputro nalo nAma bhaviShyati na saMshayaH

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Perfect knowledge then dawned on Mena and the lord of mountains. They thought: "The lord Siva has deceived us and returned to his abode.

अध्याय ७

श्लोक 28.30

त्वं सुता भीमराजस्य वैदर्भे नगरेऽनघे ।दमयन्ती च विख्याता भविष्यसि गुणान्विता

tvaM sutA bhImarAjasya vaidarbhe nagare.anaghe | damayantI cha vikhyAtA bhaviShyasi guNAnvitA

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Thence after performing great sports, Siva per¬ formed the marriage rites duly with Parvati delighting all devotees.

अध्याय ७

श्लोक 28.31

युवां चोभौ मिलित्वा च राजभोगं सुविस्तरम् ।भुक्त्वा मुक्तिं च योगीन्द्रैर्लप्स्येथे दुर्लभां ध्रुवम्

yuvAM chobhau militvA cha rAjabhogaM suvistaram | bhuktvA muktiM cha yogIndrairlapsyethe durlabhAM dhruvam

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

O dear, thus the incarnation of Siva as Sunart- aka nata in which the desire of Parvati was fulfilled has been explained to you by me.

अध्याय ७

श्लोक 28.32

नन्दीश्वर उवाच ।इत्युक्त्वा च स्वयं शम्भुर्लिङ्गरूपोऽभवत्तदा ।तस्मान्न चलितो धर्मादचलेश इति स्मृतः

nandIshvara uvAcha | ityuktvA cha svayaM shambhurli~NgarUpo.abhavattadA | tasmAnna chalito dharmAdachalesha iti smR^itaH

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

Thus the pious narrative of great value has been

अध्याय ७

श्लोक 28.33

स भिल्ल आहुकश्चापि वीरसेनसुतोऽभवत् ।नैषधे नगरे तात नलनामा महानृपः

sa bhilla AhukashchApi vIrasenasuto.abhavat | naiShadhe nagare tAta nalanAmA mahAnR^ipaH

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

O omniscient Sanatlcumara, listen to the incarnation of Siva, the supreme soul, as Brahmin in the garb of a saint.

अध्याय ७

श्लोक 28.34

आहुका सा महाभिल्ली भीमस्य तनयाभवत् ।वैदर्भे नगरे राज्ञो दमयन्तीति विश्रुता

AhukA sA mahAbhillI bhImasya tanayAbhavat | vaidarbhe nagare rAj~no damayantIti vishrutA

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

On realising the excellent devotion of Mena and Himavat towards Siva, the gods became worried and they consulted one another eagerly.

अध्याय ७

श्लोक 28.35

यतिनाथाह्वयः सोऽपि हंसरूपोऽभवच्छिवः ।विवाहं कारयामास दमयन्त्या नलेन वै

yatinAthAhvayaH so.api haMsarUpo.abhavachChivaH | vivAhaM kArayAmAsa damayantyA nalena vai

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

If the mountain were to give his daughter to Siva with undiluted devotion, certainly he will attain salvation immediately.

अध्याय ७

श्लोक 28.36

पूर्वसत्काररूपेण महापुण्येन शङ्करः ।हंसरूपं विधायैव ताभ्यां सुखमदात्प्रभुः

pUrvasatkArarUpeNa mahApuNyena sha~NkaraH | haMsarUpaM vidhAyaiva tAbhyAM sukhamadAtprabhuH

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

He will cast off the stationary state of a mountain and assume a divine form. After giving his daughter in marriage to the trident-bearing lord he will go to Siva's region.

अध्याय ७

श्लोक 28.37

शिवो हंसावतारो हि नानावार्ताविचक्षणः ।दमयन्त्या नलस्यापि परमानन्ददायकः

shivo haMsAvatAro hi nAnAvArtAvichakShaNaH | damayantyA nalasyApi paramAnandadAyakaH

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

With the blessings of Siva he will attain identity in form with the great god. He will enjoy all great plea¬ sures there and then attain liberation.

अध्याय ७

श्लोक 28.38

इदं चरितं परमं पवित्रं शिवावतारस्य पवित्रकीर्तेः ।यतीशसंज्ञस्य महाद्भुतं हि हंसाह्वयस्यापि विमुक्तिदं हि

idaM charitaM paramaM pavitraM shivAvatArasya pavitrakIrteH | yatIshasa.nj~nasya mahAdbhutaM hi haMsAhvayasyApi vimuktidaM hi

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

O sage, after discussing like this, the gods went to the abode of their preceptor. In order to achieve their self-interest they submitted to the preceptor thus.

अध्याय ७

श्लोक 28.39

यतीशब्रह्महंसाख्यावतारचरितं शुभम् ।शृणुयाच्छ्रावयेद्यो हि स लभेत परां गतिम्

yatIshabrahmahaMsAkhyAvatAracharitaM shubham | shR^iNuyAchChrAvayedyo hi sa labheta parAM gatim

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

O preceptor, please go to the abode of Himavat for the accomplishment of our task. Reproach lord Siva and try to prevent the mountain's excessive devotion to him.

अध्याय ७

श्लोक 28.40

इदमाख्यानमनघं सर्वकामफलप्रदम् ।स्वर्ग्यं यशस्यमायुष्यं भक्तिवर्धनमुत्तमम्

idamAkhyAnamanaghaM sarvakAmaphalapradam | svargyaM yashasyamAyuShyaM bhaktivardhanamuttamam

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

On hearing the words of the gods, he thought over that and spoke to them.

अध्याय ७

श्लोक 28.41

श्रुत्वैतच्चरितं शम्भोर्यतिहंसस्वरूपयोः ।इह सर्वसुखं भुक्त्वा सोऽन्ते शिवपुरं व्रजेत्

shrutvaitachcharitaM shambhoryatihaMsasvarUpayoH | iha sarvasukhaM bhuktvA so.ante shivapuraM vrajet

हिन्दी अर्थ

॥ समाप्तेयं तृतीया शतरुद्रसंहिता

English

O gods, one of you shall go to the mountain for achieving the end. I am incapable of doing it.

स्रोत: https://sanskritdocuments.org/doc_purana/ · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Shiva Purana — Chapter 7
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.