Shiva Purana· Śiva Mahāpurāṇa
7
अध्याय 7 / 11

Shatarudra Samhita

2269 श्लोकभाग 4/9 · श्लोक 16.0–22.55WhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ292 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय ७

श्लोक 16.0

॥ श्रीगणेशाय नमः

|| shrIgaNeshAya namaH

हिन्दी अर्थ

कह रहा हूँ। है अनघे ! तुम प्रेमपूर्वक इसे सुनो

English

"With what shall the churning be carried out lor the attainment of our object?" thus the gods and the Asuras were quite dismayed.

अध्याय ७

श्लोक 16.0-2

श्रीगौरीशङ्कराभ्यां नमः

shrIgaurIsha~NkarAbhyAM namaH

हिन्दी अर्थ

उसकी माताकी मृत्युके विषयमें उससे कहा

English

"With what shall the churning be carried out lor the attainment of our object?" thus the gods and the Asuras were quite dismayed.

अध्याय ७

श्लोक 16.1

श्रीशिवमहापुराणम् ॥ तृतीयायां शतरुद्रसंहितायां ३.१६. षोडशोऽध्यायः ।यक्षेश्वरावतारवर्णनम् ।नन्दीश्वर उवाच ।यक्षेश्वरावतारं च शृणु शम्भोर्मुनीश्वर ।गर्विणं गर्वहन्तारं सतां भक्तिविवर्द्धनम्

shrIshivamahApurANam || tR^itIyAyAM shatarudrasaMhitAyAM 3\.16\. ShoDasho.adhyAyaH | yakSheshvarAvatAravarNanam | nandIshvara uvAcha | yakSheshvarAvatAraM cha shR^iNu shambhormunIshvara | garviNaM garvahantAraM satAM bhaktivivarddhanam

हिन्दी अर्थ

जन्मसे अनाथ एवं बन्धुरहित हो गया है 2

English

Then a celestial voice with the rumbling sound of clouds spoke to the gods and the daityas as a result of diva's wish and consoled them.

अध्याय ७

श्लोक 16.2

पुरा देवाश्च दैत्याश्च पीयूषार्थं महाबलाः ।क्षीरोदधिं ममन्थुस्ते सुकृतस्वार्थसन्धयः

purA devAshcha daityAshcha pIyUShArthaM mahAbalAH | kShIrodadhiM mamanthuste sukR^itasvArthasandhayaH

हिन्दी अर्थ

सारे ऐश्वर्यसे रहित है

English

There also emerged—Dhanvantari the m.oon> the Parijata tree, the horse Uccairavas, the elephant AirS- vata, wine, the bow of Visnu, the conch, the cow Kamadhenu, the jewel Kaustubha and the nectar.

अध्याय ७

श्लोक 16.3

मथ्यमानेऽमृते पूर्वं क्षीराब्धेः सुरदानवैः ।अग्नेः समुत्थितं तस्माद्विषं कालानलप्रभम्

mathyamAne.amR^ite pUrvaM kShIrAbdheH suradAnavaiH | agneH samutthitaM tasmAdviShaM kAlAnalaprabham

हिन्दी अर्थ

सम्पूर्ण मनोरथोंको पूर्ण करनेवाला है

English

Indra and other gods, O dear, overwhelmed by 2§iva*s illusion and harassed by the Daityas sought refuge in Siva.

अध्याय ७

श्लोक 16.4

तं दृष्ट्वा निखिला देवा दैत्याश्च भयविह्वलाः ।विद्रुत्य तरसा तात शम्भोस्ते शरणं ययुः

taM dR^iShTvA nikhilA devA daityAshcha bhayavihvalAH | vidrutya tarasA tAta shambhoste sharaNaM yayuH

हिन्दी अर्थ

उनसे क्षीरका समुद्र प्राप्त कर लूँगा

English

The Daityas were deluded by the gods and Vi|nu the great soul. Those that survived entered the nethjbr regions.

अध्याय ७

श्लोक 16.5

दृष्ट्वा तं शङ्करं सर्वे सर्वदेवशिखामणिम् ।प्रणम्य तुष्टुवुर्भक्त्या साच्युता नतमस्तकाः

dR^iShTvA taM sha~NkaraM sarve sarvadevashikhAmaNim | praNamya tuShTuvurbhaktyA sAchyutA natamastakAH

हिन्दी अर्थ

सारा चराचर लोक प्रज्वलित हो उठा

English

Vinu begot of them sons of great exploits and valour, experts in various kinds of warfare, shaking 'file entire earth.

अध्याय ७

श्लोक 16.6

ततः प्रसन्नो भगवान् शङ्करो भक्तवत्सलः ।पपौ विषं महाघोरं सुरासुरगणार्दनम्

tataH prasanno bhagavAn sha~Nkaro bhaktavatsalaH | papau viShaM mahAghoraM surAsuragaNArdanam

हिन्दी अर्थ

सारा अभीष्ट प्रदान करूँगा, इसमें संशय नहीं है

English

Those sons ofViu of great strength and valour wrought great havoc both in heaven and earth causing misery to all.

अध्याय ७

श्लोक 16.7

पतिं तं विषमं कण्ठे निदधे विषमुल्बणम् ।रेजे तेनाति स विभुर्नीलकण्ठो बभूव ह

patiM taM viShamaM kaNThe nidadhe viShamulbaNam | reje tenAti sa vibhurnIlakaNTho babhUva ha

हिन्दी अर्थ

मुझ इन्द्रको नहीं पहचानते हो

English

On seeing the great harm done to the worlds the gods and the sages approached Brahma and informed him of this after bowing to him.

अध्याय ७

श्लोक 16.8

ततः सुरासुरगणा ममन्थुः पुनरेव तम् ।विषदाहविनिर्मुक्ताः शिवानुग्रहतोऽखिलाः

tataH surAsuragaNA mamanthuH punareva tam | viShadAhavinirmuktAH shivAnugrahato.akhilAH

हिन्दी अर्थ

कल्याण करूँगा। तुम गुणरहित शिवको छोड़ो

English

On hearing it Brahma took them to the mountain Kailasa. On seeing Siva there he bowed to him again and again along with the gods.

अध्याय ७

श्लोक 16.9

ततो बहूनि रत्नानि निस्सृतानि ततो मुने ।अमृतं च पदार्थं हि सुरदानवयोर्मुने

tato bahUni ratnAni nissR^itAni tato mune | amR^itaM cha padArthaM hi suradAnavayormune

हिन्दी अर्थ

भी ईश्वर उन रुद्रको नहीं जानते

English

Saying *'0 lord Siva, be victorious, O Lord of all**, he eulogised him with various hymns with palms joined in reverence and shoulders drooping down.

अध्याय ७

श्लोक 16.10

तं पपुः केवलं देवा नासुराः कृपया हरेः ।ततो बभूव सुमहद्रत्नं तेषां मिथोऽकदम्

taM papuH kevalaM devA nAsurAH kR^ipayA hareH | tato babhUva sumahadratnaM teShAM mitho.akadam

हिन्दी अर्थ

सुखी होंगे, यह बताइये

English

O gods, O Asuras, churn the milk*ocean. Undoubted¬ ly a factual test of your strength will take place.

अध्याय ७

श्लोक 16.11

द्वन्द्वयुद्धं बभूवाथ देवदानवयोर्मुने ।तत्र राहुभयाच्चन्द्रो विदुद्राव तदर्दितः

dvandvayuddhaM babhUvAtha devadAnavayormune | tatra rAhubhayAchchandro vidudrAva tadarditaH

हिन्दी अर्थ

हँसते हुए उससे कहा--

English

Make Mandara your churning rod and Vasuki your churning rope. Unitedly you carry on the churning with firm devotion.

अध्याय ७

श्लोक 16.12

जगाम सदनं शम्भोः शरण भयविह्वलः ।सुप्रणम्य च तुष्टाव पाहि पाहीति संवदन्

jagAma sadanaM shambhoH sharaNa bhayavihvalaH | supraNamya cha tuShTAva pAhi pAhIti saMvadan

हिन्दी अर्थ

होकर इस उत्तम चरित्रका श्रवण करो

English

O excellent sage, on hearing the celestial voice the gods and the Asuras exerted themselves in carrying out the plan.

अध्याय ७

श्लोक 16.13

ततः सतामभयदः शङ्करो भक्तवत्सलः ।दध्रे शिरसि चन्द्रं स विभुः शरणमागतम्

tataH satAmabhayadaH sha~Nkaro bhaktavatsalaH | dadhre shirasi chandraM sa vibhuH sharaNamAgatam

हिन्दी अर्थ

वह पूर्वजन्ममें पाण्ड्य देशका श्रेष्ठ राजा था

English

Allying together they went straight to the excellent mountain Mandara of golden splendour and of diverse lustre.

अध्याय ७

श्लोक 16.14

अथागतस्तदा राहुस्तुष्टाव सुप्रणम्य तम् ।शङ्करं सकलाधीशं वाग्भिरिष्टाभिरादरात्

athAgatastadA rAhustuShTAva supraNamya tam | sha~NkaraM sakalAdhIshaM vAgbhiriShTAbhirAdarAt

हिन्दी अर्थ

प्रजाको प्रसन्‍न रखता था

English

After propitiating l3iva and after obtaining his consent they tried to uproot the Mandara in their desire to take it to the milk-ocean.

अध्याय ७

श्लोक 16.15

शम्भुस्तन्मतमाज्ञाय तच्छिरांस्यच्युतेन ह ।पुरा छिन्नानि वै केतुसंज्ञानि निदधे गले

shambhustanmatamAj~nAya tachChirAMsyachyutena ha | purA ChinnAni vai ketusa.nj~nAni nidadhe gale

हिन्दी अर्थ

तभी नगरमें बड़ा भयानक शब्द हुआ

English

O sage, uprooting and lifting it by means of their arms they went to the milk-ocean. Their strength failing they became incapable of taking it up to the sea.

अध्याय ७

श्लोक 16.16

ततो युद्धेऽसुराः सर्वे देवैश्चैव पराजिताः ।पीत्वामृतं सुराः सर्वे जय प्रापुर्महाबलाः

tato yuddhe.asurAH sarve devaishchaiva parAjitAH | pItvAmR^itaM surAH sarve jaya prApurmahAbalAH

हिन्दी अर्थ

घरसे बाहर निकल पड़ा

English

Slipping from their arms the Mandara became very heavy suddenly and fell over the gods and the Asuras.

अध्याय ७

श्लोक 16.17

विष्णुप्रभृतयः सर्वे बभूवुश्चातिगर्विताः ।बलानि चाङ्कुरन्तोऽन्तः शिवमायाविमोहिताः

viShNuprabhR^itayaH sarve babhUvushchAtigarvitAH | balAni chA~Nkuranto.antaH shivamAyAvimohitAH

हिन्दी अर्थ

निर्दयताके साथ उसका सिर कटवा दिया

English

Failing in their effort the gods and the Asuras broke down. After regaining consciousness they eulogised the lord of the universe.

अध्याय ७

श्लोक 16.18

ततः स शङ्करो देवः सर्वाधीशोऽथ गर्वहा ।यक्षो भूत्वा जगामाशु यत्र देवाः स्थिता मुने

tataH sa sha~Nkaro devaH sarvAdhIsho.atha garvahA | yakSho bhUtvA jagAmAshu yatra devAH sthitA mune

हिन्दी अर्थ

किया, जिससे वह मंगलहीन हो गया

English

At his wish in their next attempt' they lifted up the mountain. They took it to the northern shore of the ocean and hurled it into the waters.

अध्याय ७

श्लोक 16.19

सर्वान् दृष्ट्वाच्युतमुखान्देवान्यक्षपतिः स वै ।महागर्वाढ्यमनसा महेशः प्राह गर्वहा

sarvAn dR^iShTvAchyutamukhAndevAnyakShapatiH sa vai | mahAgarvADhyamanasA maheshaH prAha garvahA

हिन्दी अर्थ

समय ही उसका वध कर दिया

English

Then both the gods and the Asuras made Vasuld the churning rope. Desirous of taking the excellent articles they churned the milk-ocean.

अध्याय ७

श्लोक 16.20

यक्षेश्वर उवाच ।किमर्थं संस्थिता यूयमत्र सर्वे सुरा मिथः ।किमु काष्ठाखिलं ब्रुत कारणं मेऽनु पृच्छते

yakSheshvara uvAcha | kimarthaM saMsthitA yUyamatra sarve surA mithaH | kimu kAShThAkhilaM bruta kAraNaM me.anu pR^ichChate

हिन्दी अर्थ

करनेवाले मनुष्य दरिद्र हो जाते हैं

English

From the sprays and drops that sprang up at the outcome of nectar, many damsels of wonderful beauty were born.

अध्याय ७

श्लोक 16.21

देवा ऊचुः ।अभूदत्र महान्देव रणः परमदारुणः ।असुरा नाशिताः सर्वेऽवशिष्टा विद्रुता गताः

devA UchuH | abhUdatra mahAndeva raNaH paramadAruNaH | asurA nAshitAH sarve.avashiShTA vidrutA gatAH

हिन्दी अर्थ

उत्कृष्ट स्वरूप दिखाया

English

Their faces resembled the full moon in the Autumn; their lustre was as glittering and dazzling as fire, lightning or the sun and they were bedecked in divine Jewels, necklaces, bracelets and bangles.

अध्याय ७

श्लोक 16.22

वयं सर्वे महावीरा दैत्यघ्ना बलवत्तराः ।अग्रेऽस्माकं कियन्तस्ते दैत्याः क्षुद्रबलाः सदा

vayaM sarve mahAvIrA daityaghnA balavattarAH | agre.asmAkaM kiyantaste daityAH kShudrabalAH sadA

हिन्दी अर्थ

गदगद वाणीमें उन प्रभुकी स्तुति करने लगी

English

Sprinkling the ten quarters by the water of necta¬ rine beauty they seemed to madden the world by their beauteous glances.

अध्याय ७

श्लोक 16.23

नन्दीश्वर उवाच ।इति श्रुत्वा वचस्तेषां सुराणां गर्वगर्भितम् ।गर्वहासौ महादेवो यक्षरूपो वचोऽब्रवीत्

nandIshvara uvAcha | iti shrutvA vachasteShAM surANAM garvagarbhitam | garvahAsau mahAdevo yakSharUpo vacho.abravIt

हिन्दी अर्थ

वे भगवान् शिव शीघ्र ही वहीं अन्तर्धान हो गये

English

They emerged in crores from the nectar sprays. Then the nectar that wards off old age and death came out.

अध्याय ७

श्लोक 16.24

यक्षेश्वर उवाच ।हे सुरा निखिला यूयं मद्वचः शृणुतादरात् ।यथार्थं वच्मि नासत्यं सर्वगर्वापहारकम्

yakSheshvara uvAcha | he surA nikhilA yUyaM madvachaH shR^iNutAdarAt | yathArthaM vachmi nAsatyaM sarvagarvApahArakam

हिन्दी अर्थ

राजपुत्रका पालन करने लगी

English

Visiju kept for himself Lak§ml, the conch, Kaus¬ tubha and the sword; the Sun chose the divine horse Uccail- 4ravas for himself.

अध्याय ७

श्लोक 16.25

गर्वमेनं न कुरुत कर्ता हर्तापरः प्रभुः ।विस्मृताश्च महेशानं कथयध्वं वृथा बलाः

garvamenaM na kuruta kartA hartAparaH prabhuH | vismR^itAshcha maheshAnaM kathayadhvaM vR^ithA balAH

हिन्दी अर्थ

घरमें बढ़ने लगे

English

With great eagerness the husband of Saci, the lord of the gods, took Parijata the excellent tree and AirSvata the lordly eleohant.

अध्याय ७

श्लोक 16.26

युष्माकं चेत्स हि मदो जानतां स्वबलं महत् ।मत्स्थापितं तृणमिदं छिन्त स्वास्त्रैश्च तैः सुराः

yuShmAkaM chetsa hi mado jAnatAM svabalaM mahat | matsthApitaM tR^iNamidaM Chinta svAstraishcha taiH surAH

हिन्दी अर्थ

शिवजीका पूजन करने लगे

English

For the protection of the gods, Siva, favourably disposed towards his devotees, voluntarily retained the Kala- kuta in his neck and held the moon on his forehead.

अध्याय ७

श्लोक 16.27

नन्दीश्वर उवाच ।इत्युक्त्वैकं तृणं तेषां निचिक्षेप पुरस्ततः ।जह्रे सर्वमदं यक्षरूप ईशः सतां गतिः

nandIshvara uvAcha | ityuktvaikaM tR^iNaM teShAM nichikShepa purastataH | jahre sarvamadaM yakSharUpa IshaH satAM gatiH

हिन्दी अर्थ

अकण्टक राज्य करने लगा

English

O Vyasa, deluded by the illusion of Siva, the Daityas accepted Sura (wine) and the common people took Dhanvantari (the physician).

अध्याय ७

श्लोक 16.28

अथ सर्वे सुरा विष्णुप्रमुखा वीरमानिनः ।कृत्वा स्वपौरुषं तत्र स्वायुधानि विचिक्षिपुः

atha sarve surA viShNupramukhA vIramAninaH | kR^itvA svapauruShaM tatra svAyudhAni vichikShipuH

हिन्दी अर्थ

वह ब्राह्मणपुत्र उसका भाई हुआ

English

The great sages took the cow Kamadhenu. The damsels, the enchantresses became common to all.

अध्याय ७

श्लोक 16.29

तत्रासन् विफलान्याशु तान्यस्त्राणि दिवौकसाम् ।शिवप्रभावतस्तेषां मूढगर्वापहारिणः

tatrAsan viphalAnyAshu tAnyastrANi divaukasAm | shivaprabhAvatasteShAM mUDhagarvApahAriNaH

हिन्दी अर्थ

सुखोपभोग करने लगा

English

A great battle for the possession of Amfta ensued between the gods and the Asuras who desired to conquer each other and who were agitated in their minds.

अध्याय ७

श्लोक 16.30

अथासीत्तु नभोवाणी देवविस्मयहारिणी ।यक्षोऽयं शङ्करो देवाः सर्वगर्वापहारकः

athAsIttu nabhovANI devavismayahAriNI | yakSho.ayaM sha~Nkaro devAH sarvagarvApahArakaH

हिन्दी अर्थ

शिवपुरको जाता है

English

Visnu, the most excellent of those who wield Maya assuming the form of a woman Mohini deluded the Asuras and made the gods drink it.

अध्याय ७

श्लोक 16.31

कर्ता हर्ता तथा भर्तायमेव परमेश्वरः ।एतद्बलेन बलिनो जीवाः सर्वेऽन्यथा न हि

kartA hartA tathA bhartAyameva parameshvaraH | etadbalena balino jIvAH sarve.anyathA na hi

हिन्दी अर्थ

इति श्रीशिवमहापुराणे तृतीयायां शतरुद्रसंहितायां भिक्षुवर्याह्शिवावतारचरित्रवर्णन॑ नामैकत्रिंशो5 ध्याय:

English

The leading Daityas approached her and said— "Make us drink this nectar. Let there be no break in the lines.**

अध्याय ७

श्लोक 16.32

अस्य मायाप्रभावाद् वै मोहिताः स्वप्रभुं शिवम् ।मदतो बुबुधुर्नैवाद्यापि बोधतनुं प्रभुम्

asya mAyAprabhAvAd vai mohitAH svaprabhuM shivam | madato bubudhurnaivAdyApi bodhatanuM prabhum

हिन्दी अर्थ

नामक डइकतीसवाँ अध्याय पूर्ण हुआ

English

Ail those Daityas and Danavas deluded by Siva*s Maya said thus and gave the nectar to Visnu in disguise.

अध्याय ७

श्लोक 16.33

नन्दीश्वर उवाच ।इति श्रुत्वा नभोवाणीं बुबुधुस्ते गतस्मयाः ।यक्षेश्वरं प्रणेमुश्च तुष्टुवुश्च तमीश्वरम्

nandIshvara uvAcha | iti shrutvA nabhovANIM bubudhuste gatasmayAH | yakSheshvaraM praNemushcha tuShTuvushcha tamIshvaram

हिन्दी अर्थ

करूँगा, आप श्रवण कीजिये

English

In the meantime on seeing the damsels bom of Amrta, the leading Danavas took them to their abodes ac¬ cording to their convenience.

अध्याय ७

श्लोक 16.34

देवा ऊचुः ।देवदेव महादेव सर्वगर्वापहारक ।यक्षेश्वर महालील माया तेऽत्यद्भुता प्रभो

devA UchuH | devadeva mahAdeva sarvagarvApahAraka | yakSheshvara mahAlIla mAyA te.atyadbhutA prabho

हिन्दी अर्थ

उत्पन्न हुआ था

English

The cities built by the architect Maya for those women were divine, hundred times more beautiful than heaven. They were well fortified by terrible machines.

अध्याय ७

श्लोक 16.35

मोहिता माययाद्यापि तव यक्षस्वरूपिणः ।सगर्वमभिभाषन्तस्त्वत्पुरो हि पृथङ्मयाः

mohitA mAyayAdyApi tava yakShasvarUpiNaH | sagarvamabhibhAShantastvatpuro hi pR^itha~NmayAH

हिन्दी अर्थ

३ लगा, हैवयोगसे वह दरिद्र था

English

The daityas made those cities well guarded and set off for fighting after taking this pledge touching their chests. *

अध्याय ७

श्लोक 16.36

इदानीं ज्ञानमायातं तवैव कृपया प्रभो ।कर्ता हर्ता च भर्ता च त्वमेवान्यो न शङ्कर

idAnIM j~nAnamAyAtaM tavaiva kR^ipayA prabho | kartA hartA cha bhartA cha tvamevAnyo na sha~Nkara

हिन्दी अर्थ

गयी और मातासे बारंबार दूध माँगने लगा

English

"We will never touch these women if we were to be defeated by the gods.** After saying this, the heroic Daityas became eager to fight.

अध्याय ७

श्लोक 16.37

त्वमेव सर्वशक्तीनां सर्वेषां हि प्रवर्तकः ।निवर्तकश्च सर्वेशः परमात्माव्ययोऽद्वयः

tvameva sarvashaktInAM sarveShAM hi pravartakaH | nivartakashcha sarveshaH paramAtmAvyayo.advayaH

हिन्दी अर्थ

फुसलाकर वह कृत्रिम दूध उसे दे दिया

English

They roared like lions. Severally they blew their conches as if filling the sky and propitiating the clouds.

अध्याय ७

श्लोक 16.38

यक्षेश्वरस्वरूपेण सर्वेषां नो मदो हृतः ।कृतो मन्यामहे तत्तेऽनुग्रहो हि कृपालुना

yakSheshvarasvarUpeNa sarveShAM no mado hR^itaH | kR^ito manyAmahe tatte.anugraho hi kR^ipAlunA

हिन्दी अर्थ

इसमें सन्देह नहीं करना चाहिए

English

A terrible fight ensued between the gods and the Asuras. The unrivalled battle between the gods and Asuras is famous in the three worlds.

अध्याय ७

श्लोक 16.39

अथो स यक्षनाथोऽनुगृह्य वै सकलान् सुरान् ।विबोध्य विविधैर्वाक्यैस्तत्रैवान्तरधीयत

atho sa yakShanAtho.anugR^ihya vai sakalAn surAn | vibodhya vividhairvAkyaistatraivAntaradhIyata

हिन्दी अर्थ

करो, सब भला ही होगा

English

Protected by Vinu, the gods gained victory. The Daityas fled and those who remained were killed by Vifu and his associate gods.

अध्याय ७

श्लोक 16.40

इत्थं स वर्णितः शम्भोरवतारः सुखावहः ।यक्षेश्वराख्यः सुखदः सतां तुष्टोऽभयङ्करः

itthaM sa varNitaH shambhoravatAraH sukhAvahaH | yakSheshvarAkhyaH sukhadaH satAM tuShTo.abhaya~NkaraH

हिन्दी अर्थ

उससे विदा ले तप करनेके लिये चल पड़ा

English

The powerful Vinu armed with his diseus chased them even after they had gone to the ultimate end of Patala* excessively frightened.

अध्याय ७

श्लोक 16.41

इदमाख्यानममलं सर्वगर्वापहारकम् ।सतां सुशान्तिदं नित्यं भुक्तिमुक्तिप्रदं नृणाम्

idamAkhyAnamamalaM sarvagarvApahArakam | satAM sushAntidaM nityaM bhuktimuktipradaM nR^iNAm

हिन्दी अर्थ

उनका पूजन करने लगा

English

In the meantime Viiiu saw those damsels bom of nectar sprays who were haughty due to their divine beauty and whose faces resembled the full moon.

अध्याय ७

श्लोक 16.42

य इदं शृणुयाद्भक्त्या श्रावयेद्वा सुधीः पुमान् ।सर्वकामानवाप्नोति ततश्च लभते गतिम्

ya idaM shR^iNuyAdbhaktyA shrAvayedvA sudhIH pumAn | sarvakAmAnavApnoti tatashcha labhate gatim

हिन्दी अर्थ

हुए उसने बहुत कालपर्यन्त घोर तप किया

English

Fascinated by the Cupid's arrows Vi 9 i;iu attained highest pleasure only there. He began to indulge in sexual dalliance with those women of exquisite beauty.

अध्याय ७

श्लोक 17.0

॥ श्रीगणेशाय नमः

|| shrIgaNeshAya namaH

हिन्दी अर्थ

ब्रह्मा-विष्णु आदि देवोंसे श्रेष्ठ हैं

English

For the protection of the worlds and for the redemption of Vi?riu, Siva was eulogised thus by Brahma, the gods and the sages.

अध्याय ७

श्लोक 17.0-2

श्रीगौरीशङ्कराभ्यां नमः

shrIgaurIsha~NkarAbhyAM namaH

हिन्दी अर्थ

मुझे वर प्रदान करेंगे

English

For the protection of the worlds and for the redemption of Vi?riu, Siva was eulogised thus by Brahma, the gods and the sages.

अध्याय ७

श्लोक 17.1

श्रीशिवमहापुराणम् ॥ तृतीयायां शतरुद्रसंहितायां ३.१७. सप्तदशोऽध्यायः ।शिवदशावतारवर्णनम् ।शृण्वथो गिरिशस्याद्यावतारान् दशसङ्ख्यकान् ।महाकालमुखान् भक्त्योपासनाकाण्डसेवितान्

shrIshivamahApurANam || tR^itIyAyAM shatarudrasaMhitAyAM 3\.17\. saptadasho.adhyAyaH | shivadashAvatAravarNanam | shR^iNvatho girishasyAdyAvatArAn dashasa~NkhyakAn | mahAkAlamukhAn bhaktyopAsanAkANDasevitAn

हिन्दी अर्थ

अन्य देवतासे वरदान नहीं माँगूँगा

English

Then lord Siva, the ocean of mercy, realising the havoc caused by the sons of Vinu assumed the form of a bull.

अध्याय ७

श्लोक 17.2

तत्राद्यो हि महाकालो भुक्तिमुक्तिप्रदः सताम् ।शक्तिस्तत्र महाकाली भक्तेप्सितफलप्रदा

tatrAdyo hi mahAkAlo bhuktimuktipradaH satAm | shaktistatra mahAkAlI bhaktepsitaphalapradA

हिन्दी अर्थ

स्वेच्छापूर्वक भक्ष्यादि भोगोंका भोग करो

English

Unable to bear the onslaught, Vi$nu deluded by Maya was exhausted and utterly shattered.

अध्याय ७

श्लोक 17.3

तारनामा द्वितीयश्च ताराशक्तिस्तथैव सा ।भुक्तिमुक्तिप्रदौ चोभौ स्वसेवकसुखप्रदौ

tAranAmA dvitIyashcha tArAshaktistathaiva sA | bhuktimuktipradau chobhau svasevakasukhapradau

हिन्दी अर्थ

भी प्रदान करता हूँ

English

O lord of the gods, O ocean of mercy, O lord Siva, I had been deluded by your Maya and my mind had been confused.

अध्याय ७

श्लोक 17.4

भुवनेशो हि बालाह्वस्तृतीयः परिकीर्तितः ।भुवनेशी शिवा तत्र बालाह्वा सुखदा सताम्

bhuvanesho hi bAlAhvastR^itIyaH parikIrtitaH | bhuvaneshI shivA tatra bAlAhvA sukhadA satAm

हिन्दी अर्थ

भी प्रेमपूर्वक माँगो

English

O lord, I fought with you, Siva. Taking pity on me, O lord, let this offence be excu.sed.

अध्याय ७

श्लोक 17.5

श्रीविद्येशः षोडशाह्वः श्रीर्विद्या षोडशी शिवा ।चतुर्थो भक्तसुखदो भुक्तिमुक्तिफलप्रदः

shrIvidyeshaH ShoDashAhvaH shrIrvidyA ShoDashI shivA | chaturtho bhaktasukhado bhuktimuktiphalapradaH

हिन्दी अर्थ

तेजस्वी, दिव्यज्ञानी तथा महाप्रभु हो जाओ

English

O sage, on hearing those piteous words of Vi 9 ]?iu, lord Siva favourably disposed to his devotees spoke to Vinu.

अध्याय ७

श्लोक 17.6

पञ्चमो भैरवः ख्यातः सर्वदा भक्तकामदः ।भैरवी गिरिजा तत्र सदुपासककामदा

pa~nchamo bhairavaH khyAtaH sarvadA bhaktakAmadaH | bhairavI girijA tatra sadupAsakakAmadA

हिन्दी अर्थ

दक्षता तथा अपना पद भी प्रदान किया

English

Why don't you realise yourself as one whose ex¬ ploit is dependent on me. You should not have indulged in sexual dalliance there. You should have refrained from all misdeeds.

अध्याय ७

श्लोक 17.7

छिन्नमस्तकनामासौ शिवः षष्ठः प्रकीर्तितः ।भक्तकामप्रदा चैव गिरिजा छिन्नमस्तका

ChinnamastakanAmAsau shivaH ShaShThaH prakIrtitaH | bhaktakAmapradA chaiva girijA ChinnamastakA

हिन्दी अर्थ

महादेवकी स्तुति की

English

Why should your intellect be subservient to lust? That you should indulge in dalliance with women does not behove you, O lord of gods. Remember the task of uplifting the universe.

अध्याय ७

श्लोक 17.8

धूमवान् सप्तमः शम्भुः सर्वकामफलप्रदः ।धूमवती शिवा तत्र सदुपासककामदा

dhUmavAn saptamaH shambhuH sarvakAmaphalapradaH | dhUmavatI shivA tatra sadupAsakakAmadA

हिन्दी अर्थ

सुनते ही उपमन्युसे कहा--

English

On hearing those words of Siva that imparted knowledge Vi$nu was ashamed of himself and then he spoke to lord Siva respectfully.

अध्याय ७

श्लोक 17.9

शिवावतारः सुखदो ह्यष्टमो बगलामुखः ।शक्तिस्तत्र महानन्दा विख्याता बगलामुखी

shivAvatAraH sukhado hyaShTamo bagalAmukhaH | shaktistatra mahAnandA vikhyAtA bagalAmukhI

हिन्दी अर्थ

शिव वहींपर अन्तर्हिंत हो गये

English

On hearing the words of Vi?nu, lord Siva the protector of virtue in the guise of a bull, replied to Vi??u again.

अध्याय ७

श्लोक 17.10

शिवावतारो मातङ्गो नवमः परिकीर्तितः ।मातङ्गी तत्र शर्वाणी सर्वकामफलप्रदा

shivAvatAro mAta~Ngo navamaH parikIrtitaH | mAta~NgI tatra sharvANI sarvakAmaphalapradA

हिन्दी अर्थ

शरीर छोड़ देता है, वह शिवलोकको जाता है

English

Then bellowing in the form of a Bull, the PinSka- bearing lord entered the crevice and shouted terribly.

अध्याय ७

श्लोक 17.11

दशमः कमलः शम्भुर्भुक्तिमुक्तिफलप्रदः ।कमला गिरिजा तत्र स्वभक्तपरिपालिनी

dashamaH kamalaH shambhurbhuktimuktiphalapradaH | kamalA girijA tatra svabhaktaparipAlinI

हिन्दी अर्थ

अपना यह शरीर त्याग दूँगा

English

At his bellowing sound, cities and towns crumbled down and all the citizens trembled.

अध्याय ७

श्लोक 17.12

एते दशमिताः शैवा अवताराः सुखप्रदाः ।भुक्तिमुक्तिप्रदाश्चैव भक्तानां सर्वदा सताम्

ete dashamitAH shaivA avatArAH sukhapradAH | bhuktimuktipradAshchaiva bhaktAnAM sarvadA satAm

हिन्दी अर्थ

त्यागकर इन्द्रको मारनेके लिये उद्यत हो गये

English

Then the bull attacked Vi?nu's sons wielding their bows for fighting, deluded by Siva's Maya and proud of their great strength and exploit.

अध्याय ७

श्लोक 17.13

एते दशावतारा हि शङ्करस्य महात्मनः ।नानासुखप्रदा नित्यं सेवतां निर्विकारतः

ete dashAvatArA hi sha~Nkarasya mahAtmanaH | nAnAsukhapradA nityaM sevatAM nirvikArataH

हिन्दी अर्थ

उन मुनिने घोर शब्द किया

English

O excellent sage, the sons of Vinu became furious. Those heroes roared loudly and rushed against Siva.

अध्याय ७

श्लोक 17.14

एतद्दशावताराणां माहात्म्यं वर्णितं मुने ।सर्वकामप्रदं ज्ञेयं तन्त्रशास्त्रादिगर्भितम्

etaddashAvatArANAM mAhAtmyaM varNitaM mune | sarvakAmapradaM j~neyaM tantrashAstrAdigarbhitam

हिन्दी अर्थ

करते हुए उपमन्यु स्थित हो गये

English

When their limbs were split by Rudra, they swoon* ed and lost their lives. They were immediately destroyed.

अध्याय ७

श्लोक 17.15

एतासामादिशक्तीनामद्भुतो महिमा मुने ।सर्वकामप्रदो ज्ञेयस्तत्रंशास्त्रादिगर्भितः

etAsAmAdishaktInAmadbhuto mahimA mune | sarvakAmaprado j~neyastatraMshAstrAdigarbhitaH

हिन्दी अर्थ

आग्नेयी धारणाको रोक दिया

English

When they were killed Visnu the foremost of the strong came out shouting loudly and hastened towards Siva.

अध्याय ७

श्लोक 17.16

शत्रुमारणकार्यादौ तत्तच्छक्तिः परा मता ।खलदण्डकरी नित्यं ब्रह्मतेजोविवर्द्धिनी

shatrumAraNakAryAdau tattachChaktiH parA matA | khaladaNDakarI nityaM brahmatejovivarddhinI

हिन्दी अर्थ

शिवजीके आदेशसे नन्दीने बीचमें ही पकड़ लिया

English

On seeing Siva in the form of the bull going along

अध्याय ७

श्लोक 17.17

इत्युक्तास्ते मया ब्रह्मन्नवतारा महेशितुः ।सशक्तिका दशमिता महाकालमुखाः शुभाः

ityuktAste mayA brahmannavatArA maheshituH | sashaktikA dashamitA mahAkAlamukhAH shubhAH

हिन्दी अर्थ

शिवजीको दण्डवत् प्रणाम करने लगे

English

Then the infuriated Siva, the highly powerful one in the form of a bull stood like a mountain and caught hold of all those missiles of Viu.

अध्याय ७

श्लोक 17.18

शैवपर्वेसु सर्वेषु योऽधीते भक्तितत्परः ।एतदाख्यानममलं सोऽतिशम्भुप्रियो भवेत्

shaivaparvesu sarveShu yo.adhIte bhaktitatparaH | etadAkhyAnamamalaM so.atishambhupriyo bhavet

हिन्दी अर्थ

सूँघकर उन्हें वर प्रदान किये

English

O sage, shouting furiously, lord Siva in the form of a bull shook the three worlds terribly.

अध्याय ७

श्लोक 17.19

ब्राह्मणो ब्रह्मवर्चस्वी क्षत्रियो विजयी भवेत् ।धनाधिपो हि वैश्यः स्याच्छूद्रः सुखमवाप्नुयात्

brAhmaNo brahmavarchasvI kShatriyo vijayI bhavet | dhanAdhipo hi vaishyaH syAchChUdraH sukhamavApnuyAt

हिन्दी अर्थ

मैंने परीक्षा कर ली कि तुम हमारे दृढ़ भक्त हो

English

The lord leaped up suddenly and kicked the in¬ furiated Visnu who was deluded and could not realise him. The lord then tore him with his horns.

अध्याय ७

श्लोक 17.20

शाङ्करा निजधर्मस्थाः शृण्वन्तश्चरितं त्विदम् ।सुखिनः स्युर्विशेषेण शिवभक्ता भवन्तु च

shA~NkarA nijadharmasthAH shR^iNvantashcharitaM tvidam | sukhinaH syurvisheSheNa shivabhaktA bhavantu cha

हिन्दी अर्थ

तुम सर्वदा कुमार बने रहोगे

English

'JThen on realising that Siva himself had come in the form of a Bull, Vinu spoke in a shrill voice with droop¬ ing shoulders and palms joined in reverence.

अध्याय ७

श्लोक 18.0

॥ श्रीगणेशाय नमः

|| shrIgaNeshAya namaH

हिन्दी अर्थ

मातासे सारा वृत्तान्त निवेदन किया

English

I shall give you a discus more terrible than the sun at the time of dissolution and more efficacious than the words of Siva.

अध्याय ७

श्लोक 18.0-2

श्रीगौरीशङ्कराभ्यां नमः

shrIgaurIsha~NkarAbhyAM namaH

हिन्दी अर्थ

सुख प्राप्त करने लगे

English

I shall give you a discus more terrible than the sun at the time of dissolution and more efficacious than the words of Siva.

अध्याय ७

श्लोक 18.1

श्रीशिवमहापुराणम् ॥ तृतीयायां शतरुद्रसंहितायां ३.१८. अष्टादशोऽध्यायः ।एकादशावतारवर्णनम् ।नन्दीश्वर उवाच ।एकादशवतारान्वै शृण्वथो शाङ्करान्वरान् ।यान् श्रुत्वा न हि बाध्येत बाधासत्यादिसम्भवा

shrIshivamahApurANam || tR^itIyAyAM shatarudrasaMhitAyAM 3\.18\. aShTAdasho.adhyAyaH | ekAdashAvatAravarNanam | nandIshvara uvAcha | ekAdashavatArAnvai shR^iNvatho shA~NkarAnvarAn | yAn shrutvA na hi bAdhyeta bAdhAsatyAdisambhavA

हिन्दी अर्थ

सुख प्रदान करनेवाला है

English

After saying this Siva created another blazing dis¬ cus, as lustrous as the Kala hre, for the destruction of the wicked.

अध्याय ७

श्लोक 18.2

पुरा सर्वे सुराः शक्रमुखा दैत्यपराजिताः ।त्यक्त्वामरावतीं भीत्यापलायन्त निजां पुरीम्

purA sarve surAH shakramukhA daityaparAjitAH | tyaktvAmarAvatIM bhItyApalAyanta nijAM purIm

हिन्दी अर्थ

भावकी परीक्षा करनेका विचार किया

English

He who listens to this with devotion and narrates this with purity enjoys all pleasures here and attains salva¬ tion hereafter. So also is the case with him who reads or teaches this to intelligent men.

अध्याय ७

श्लोक 18.3

दैत्यप्रपीडिता देवा जग्मुस्ते कश्यपान्तिकम् ।बध्वा करान्नतस्कन्धाः प्रणेमुस्तं सुविह्वलम्

daityaprapIDitA devA jagmuste kashyapAntikam | badhvA karAnnataskandhAH praNemustaM suvihvalam

हिन्दी अर्थ

कहती हूँ, इसमें किंचिन्मात्र भी असत्य नहीं है

English

On hearing the words of the gods Brahma, the grand¬ father of the worlds, mentioned the details of what Tvatr was desirous of doing.

अध्याय ७

श्लोक 18.4

सुनुत्वा तं सुराः सर्वे कृत्वा विज्ञप्तिमादरात् ।सर्वं निवेदयामासुः स्वदुःखं तत्पराजयम्

sunutvA taM surAH sarve kR^itvA vij~naptimAdarAt | sarvaM nivedayAmAsuH svaduHkhaM tatparAjayam

हिन्दी अर्थ

महान् क्रोध उत्पन्न हुआ है

English

Then the king of gods, accompanied by the gods bent upon achieving his own object, and most efficient in polity spoke to the great sage.

अध्याय ७

श्लोक 18.5

ततः स कश्यपस्तात तत्पिता शिवसक्तधीः ।तदाकर्ण्यामराकं वै दुःखितोऽभून्न चाधिकम्

tataH sa kashyapastAta tatpitA shivasaktadhIH | tadAkarNyAmarAkaM vai duHkhito.abhUnna chAdhikam

हिन्दी अर्थ

परिताप हो रहा है

English

All of us, the gods and the sages are oppressed by Tvastr. We seek refuge in you, worthy of refuge, a great devotee of Siva and a liberal donor.

अध्याय ७

श्लोक 18.6

तानाश्वास्य मुनिः सोऽथ धैर्यमाधाय शान्तधीः ।काशीं जगाम सुप्रीत्या विश्वेश्वरपुरीं मुने

tAnAshvAsya muniH so.atha dhairyamAdhAya shAntadhIH | kAshIM jagAma suprItyA vishveshvarapurIM mune

हिन्दी अर्थ

मनोरथको पूर्ण करेंगे

English

O brahmin, give us your bones of adamanatine strength. I shall make my thunderbolt with your love and kill the demon.

अध्याय ७

श्लोक 18.7

गङ्गाम्भसि ततः स्नात्वा कृत्वा तं विधिमादरात् ।विश्वेश्वरं समानर्च साम्बं सर्वेश्वरं प्रभुम्

ga~NgAmbhasi tataH snAtvA kR^itvA taM vidhimAdarAt | vishveshvaraM samAnarcha sAmbaM sarveshvaraM prabhum

हिन्दी अर्थ

शिव ब्रह्मके रूपमें निर्गुण एवं अव्यय कहे जाते हैं

English

Thus requested, the sage fond of helping others meditated on lord Siva and abandoned his body.

अध्याय ७

श्लोक 18.8

शिवलिङ्गं सुसंस्थाप्य चकार विपुलं तपः ।शम्भुमुद्दिश्य सुप्रीत्या देवानां हितकाम्यया

shivali~NgaM susaMsthApya chakAra vipulaM tapaH | shambhumuddishya suprItyA devAnAM hitakAmyayA

हिन्दी अर्थ

साथ पुनः सम्भाषण न हो सके

English

Immediately he reached Brahma's region with his bondage of actions quashed. There was a shower of flowers and the people were agreeably surprised.

अध्याय ७

श्लोक 18.9

महान्कालो व्यतीयाय तपतस्तस्य वै मुने ।शिवपादाम्बुजासक्तमनसो धैर्यशालिनः

mahAnkAlo vyatIyAya tapatastasya vai mune | shivapAdAmbujAsaktamanaso dhairyashAlinaH

हिन्दी अर्थ

नीचेकी ओर मुख की हुई उनसे कहा--

English

Indra then called the divine cow Surabhi to lick up the marrow etc. He directed Visvakarman to make the weapon with the bones.

अध्याय ७

श्लोक 18.10

अथ प्रादुरभूच्छम्भुर्वरं दातुं तदर्षये ।स्वपदासक्तमनसे दीनबन्धुः सतां गतिः

atha prAdurabhUchChambhurvaraM dAtuM tadarShaye | svapadAsaktamanase dInabandhuH satAM gatiH

हिन्दी अर्थ

मोक्ष प्रदान करनेवाला है

English

He gave the discus, as lustruous as ten thousand fierce suns, to Vi§nu, the great Atman, the protector of the gods and the leading sages.

अध्याय ७

श्लोक 18.11

वरं ब्रूहीति चोवाच सुप्रसन्नो महेश्वरः ।कश्यपं मुनिशार्दूलं स्वभक्तं भक्तवत्सलः

varaM brUhIti chovAcha suprasanno maheshvaraH | kashyapaM munishArdUlaM svabhaktaM bhaktavatsalaH

हिन्दी अर्थ

शिवसायुज्य प्राप्त कर लेता है

English

After securing another SudarSana discus of more brilliance, Vinu the foremost of intelligent gods spoke to the gods.

अध्याय ७

श्लोक 18.12

दृष्ट्वाथ तं महेशानं स प्रणम्य कृताञ्जलिः ।तुष्टाव कश्यपो हृष्टो देवतातः प्रसन्नधीः

dR^iShTvAtha taM maheshAnaM sa praNamya kR^itA~njaliH | tuShTAva kashyapo hR^iShTo devatAtaH prasannadhIH

हिन्दी अर्थ

इ॒ति श्रीशिव की शतरुद्रसंहितायां सुरेश्वराख्यशिवावतारचरितवर्णन नाम द्वात्रिशो3 ध्याय:

English

"O ye gods, you listen to my statement eagerly. You must act accordingly and immediately. It will be to your advantage.

अध्याय ७

श्लोक 18.13

कश्यप उवाच ।देवदेव महेशान शरणागतवत्सल ।सर्वेश्वः परमात्मा त्वं ध्यानगम्योऽद्वयोऽव्ययः

kashyapa uvAcha | devadeva maheshAna sharaNAgatavatsala | sarveshvaH paramAtmA tvaM dhyAnagamyo.advayo.avyayaH

हिन्दी अर्थ

नामक बत्तीसवाँ अध्याय पूरा हुआ

English

There are many youthful maidens in the nether regions exquisitely dressed. Any one of you can go and in¬ dulge in sexual dalliance with them.**

अध्याय ७

श्लोक 18.14

बलनिग्रहकर्ता त्वं महेश्वर सतां गतिः ।दीनबन्धुर्दयासिन्धुर्भक्तरक्षणदक्षधीः

balanigrahakartA tvaM maheshvara satAM gatiH | dInabandhurdayAsindhurbhaktarakShaNadakShadhIH

हिन्दी अर्थ

अत्यन्त प्रेमपूर्वक सुनिये

English

On hearing these words of Visnu the valorous gods

अध्याय ७

श्लोक 18.15

एते सुरास्त्वदीया हि त्वद्भक्ताश्च विशेषतः ।दैत्यैः पराजिताश्चाथ पाहि तान्दुःखितान् प्रभो

ete surAstvadIyA hi tvadbhaktAshcha visheShataH | daityaiH parAjitAshchAtha pAhi tAnduHkhitAn prabho

हिन्दी अर्थ

हिमालयद्ठारा मेनाके गर्भसे पार्वती नामसे उत्पन्न हुईं

English

Knowing their intention then, lord Siva angrily cursed all the eight** types of the gods.

अध्याय ७

श्लोक 18.16

असमर्थो रमेशोऽपि दुःखदस्ते मुहुर्मुहुः ।अतः सुरा मच्छरणा वेदयन्तोऽसुखं च तत्

asamartho ramesho.api duHkhadaste muhurmuhuH | ataH surA machCharaNA vedayanto.asukhaM cha tat

हिन्दी अर्थ

अत्यन्त निर्दोष तप करने लगीं

English

''Excepting a quiescent sage and the Danavas born of my parts whoever enters this place shall die in a trice.

अध्याय ७

श्लोक 18.17

तदर्थं देवदेवेश देवदुःखविनाशक ।तत्पूरितुं तपोनिष्ठां प्रसन्नार्थं तवासदम्

tadarthaM devadevesha devaduHkhavinAshaka | tatpUrituM taponiShThAM prasannArthaM tavAsadam

हिन्दी अर्थ

तपः:स्थानपर सप्तर्षियोंको भेजा

English

After hearing these terrible words which are con¬ ducive to the increase of the benefit of human beings, the gods thus restrained by Rudra returned to their own abodes.

अध्याय ७

श्लोक 18.18

शरणं ते प्रपन्नोऽस्मि सर्वथाहं महेश्वर ।कामं मे पूरय स्वामिन्देवदुःखं विनाशय

sharaNaM te prapanno.asmi sarvathAhaM maheshvara | kAmaM me pUraya svAmindevaduHkhaM vinAshaya

हिन्दी अर्थ

उनके तपकी परीक्षा की, किंतु वे सफल नहीं हुए

English

Lord Siva, favourably disposed towards his devotees, returned to his mountain after carrying out the task of the gods in the guise of a bull.

अध्याय ७

श्लोक 18.19

पुत्रदुःखैश्च देवेश दुःखितोऽहं विशेषतः ।सुखिनं कुरु मामीश सहायस्त्वं दिवौकसाम्

putraduHkhaishcha devesha duHkhito.ahaM visheShataH | sukhinaM kuru mAmIsha sahAyastvaM divaukasAm

हिन्दी अर्थ

तथा उनकी आज्ञा लेकर स्वर्गलोक चले गये

English

Thus the bull incarnation of Siva that dispelled Vinu's delusion and caused happiness to the three worlds, has been narrated.

अध्याय ७

श्लोक 18.20

भूत्वा मम सुतो नाथ देवा यक्षाः पराजिताः ।दैत्यैर्महाबलैः शम्भो सुरानन्दप्रदो भव

bhUtvA mama suto nAtha devA yakShAH parAjitAH | daityairmahAbalaiH shambho surAnandaprado bhava

हिन्दी अर्थ

ब्रह्मचारीका स्वरूप धारण किया

English

O intelligent one, listen with very great pleasure to the Pippalada incarnation of Siva that is excellent and that inspires devotion.

अध्याय ७

श्लोक 18.21

सदैवास्तु महेशान सर्वलेखसहायकः ।यथा दैत्यकृता बाधा न बाधेत सुरान्प्रभो

sadaivAstu maheshAna sarvalekhasahAyakaH | yathA daityakR^itA bAdhA na bAdheta surAnprabho

हिन्दी अर्थ

अत्यन्त प्रीतियुक्त होकर गिरिजाके वनमें गये

English

In the fight with Kuva, Viu and other gods were defeated by this sage who had the support of Siva and they were cursed.

अध्याय ७

श्लोक 18.22

नन्दीश्वर उवाच ।इत्युक्तस्य तु सर्वेशस्तथेति प्रोच्य शङ्करः ।पश्यतस्तस्य भगवांस्तत्रैवान्तर्दधे हरः

nandIshvara uvAcha | ityuktasya tu sarveshastatheti prochya sha~NkaraH | pashyatastasya bhagavAMstatraivAntardadhe haraH

हिन्दी अर्थ

दृष्टिसे प्रसन्‍न हो शीघ्रतासे कहा--

English

The great lord, an expert in different kinds of sports and extremely brilliant was born of her in the name of Pippalada.

अध्याय ७

श्लोक 18.23

कश्यपोऽपि महाहृष्टः स्वस्थानमगमद् द्रुतम् ।देवेभ्यः कथयामास सर्ववृत्तान्तमादरात्

kashyapo.api mahAhR^iShTaH svasthAnamagamad drutam | devebhyaH kathayAmAsa sarvavR^ittAntamAdarAt

हिन्दी अर्थ

करनेवाला हूँ, इसमें संशय नहीं

English

On hearing these wonderful words of Nandiivara, the excellent sage Sanatkumara spoke with palms joined in reverence and shoulders drooping down.

अध्याय ७

श्लोक 18.24

ततः स शङ्करः शर्वः सत्यं कर्तुं स्वकं वचः ।सुरभ्यां कश्यपाज्जज्ञे एकादशस्वरूपवान्

tataH sa sha~NkaraH sharvaH satyaM kartuM svakaM vachaH | surabhyAM kashyapAjjaj~ne ekAdashasvarUpavAn

हिन्दी अर्थ

सन्निकट स्थित हो गये

English

O Nandiivara, O intelligent one, you are blessed in that you have assumed the form of Rudra himself. O dear, you are my excellent preceptor. This wonderful story has been narrated by you.

अध्याय ७

श्लोक 18.25

महोत्सवस्तदासीद् वै सर्वं शिवमयं त्वभूत् ।आसन्हृष्टाः सुराश्चाथ मुनिना कश्यपेन च

mahotsavastadAsId vai sarvaM shivamayaM tvabhUt | AsanhR^iShTAH surAshchAtha muninA kashyapena cha

हिन्दी अर्थ

और अत्यन्त अशेभनीय कार्य दिखायी पड़ रहा है

English

O son of Silida, from my father Brahma, the acc¬ ount of the battle with Kuva and the defeat of Viu has already been heard by me. So also the curse has been heard by me.

अध्याय ७

श्लोक 18.26

कपाली पिङ्गलो भीमो विरूपाक्षो विलोहितः ।शास्ताजपादहिर्बुध्न्यश्शम्भुश्चण्डो भवस्तथा

kapAlI pi~Ngalo bhImo virUpAkSho vilohitaH | shAstAjapAdahirbudhnyashshambhushchaNDo bhavastathA

हिन्दी अर्थ

जन्म भारतवर्षमें हिमालयके घरमें हुआ है

English

On hearing these auspicious words of the son of

अध्याय ७

श्लोक 18.27

एकादशैते रुद्रास्तु सुरभीतनयाः स्मृताः ।देवकार्यार्थमुत्पन्नाः शिवरूपाः सुखास्पदम्

ekAdashaite rudrAstu surabhItanayAH smR^itAH | devakAryArthamutpannAH shivarUpAH sukhAspadam

हिन्दी अर्थ

मैंने योगके द्वारा अपना शरीर त्याग दिया था

English

O great sage, once Indra and other gods were defeated by the Daityas who had the support of the demon Vrtra.

अध्याय ७

श्लोक 18.28

ते रुद्राः काश्यपा वीरा महाबलपराक्रमाः ।दैत्यान् जघ्नुश्च सङ्ग्रामे देवसाहाय्यकारिणः

te rudrAH kAshyapA vIrA mahAbalaparAkramAH | daityAn jaghnushcha sa~NgrAme devasAhAyyakAriNaH

हिन्दी अर्थ

त्याग करके चले गये हैं

English

All the gods had formerly kept their respective weapons in the hermitage of Dadhica. Hence they were immediately defeated.

अध्याय ७

श्लोक 18.29

तद्रुद्रकृपया देवा दैत्यान् जित्वा च निर्भयाः ।चक्रुः स्वराज्यं सर्वे ते शक्राद्याः स्वस्थमानसाः

tadrudrakR^ipayA devA daityAn jitvA cha nirbhayAH | chakruH svarAjyaM sarve te shakrAdyAH svasthamAnasAH

हिन्दी अर्थ

संयत होकर तप करनेके लिये यहाँ आयी हूँ

English

Then the harassed gods and the sages along with Indra immediately went to Brahma's region and narrated their distress to him.

अध्याय ७

श्लोक 18.30

अद्यापि ते महारुद्राः सर्वे शिवस्वरूपकाः ।देवानां रक्षणार्थाय विराजन्ते सदा दिवि

adyApi te mahArudrAH sarve shivasvarUpakAH | devAnAM rakShaNArthAya virAjante sadA divi

हिन्दी अर्थ

मनकी उत्सुकतासे इस समय तपमें प्रवृत्त हूँ

English

This Asura has been created by Tvastr by means of his penance in order to kill you. The name of that Asura is Vrtra. He is of great brilliance and the leader of all Daityas.

अध्याय ७

श्लोक 18.31

ऐशान्यां पुरि ते वासं चक्रिरे भक्तवत्सलाः ।विरमन्ते सदा तत्र नानालीलाविशारदाः

aishAnyAM puri te vAsaM chakrire bhaktavatsalAH | viramante sadA tatra nAnAlIlAvishAradAH

हिन्दी अर्थ

वस्तुतः पतिरूपमें प्राप्त करना चाहती हूँ

English

You shall make such efforts as would ensure his death. O intelligent one, listen to the means thereof. For the sake of virtue I shall tell you the same.

अध्याय ७

श्लोक 18.32

तेषामनुचरा रुद्राः कोटिशः परिकीर्तिताः ।सर्वत्र संस्थितास्तत्र त्रिलोकेष्वभिभागशः

teShAmanucharA rudrAH koTishaH parikIrtitAH | sarvatra saMsthitAstatra trilokeShvabhibhAgashaH

हिन्दी अर्थ

कठोर तप कर रही हो 2

English

You all request for his bones. He will undoubtedly give them to you. Make the thunderbolt staff therewith and kill Vrtra without hesitation.

अध्याय ७

श्लोक 18.33

इति ते वर्णितास्तातावताराः शङ्करस्य वै ।एकादशमिता रुद्राः सर्वलोकसुखावहाः

iti te varNitAstAtAvatArAH sha~Nkarasya vai | ekAdashamitA rudrAH sarvalokasukhAvahAH

हिन्दी अर्थ

लगाना तुम्हारे लिये उचित नहीं है

English

On hearing the words of Brahma, Indra accompa¬ nied by his preceptor and other gods went immediately to the excellent hermitage of Dadhici.

अध्याय ७

श्लोक 18.34

इदमाख्यानममलं सर्वपापप्रणाशकम् ।धन्यं यशस्यमायुष्यं सर्वकामप्रदायकम्

idamAkhyAnamamalaM sarvapApapraNAshakam | dhanyaM yashasyamAyuShyaM sarvakAmapradAyakam

हिन्दी अर्थ

आगे पुनः अनेक प्रकारसे अपनी निन्‍्दा की

English

There Indra saw the sage in the company of Suvarca. Along with the preceptor and other gods he humbly and respectfully bowed to him with palms joined in reverence,

अध्याय ७

श्लोक 18.35

य इदं शृणुयात्तात श्रावयेद्वै समाहितः ।इह सर्वसुखं भुक्त्वा ततो मुक्तिं लभेत सः

ya idaM shR^iNuyAttAta shrAvayedvai samAhitaH | iha sarvasukhaM bhuktvA tato muktiM labheta saH

हिन्दी अर्थ

आपका वध नहीं कर रही हूँ

English

On realising his intention the sage, the most ex¬ cellent of scholars sent his wife Suvarca to the inner apart¬ ments of the hermitage.

अध्याय ७

श्लोक 19.0

॥ श्रीगणेशाय नमः

|| shrIgaNeshAya namaH

हिन्दी अर्थ

आकर अनेक प्रकारके वचन कहे--

English

With his backbone he made the thunderbolt, arrow and the missile called Brahmasiras. With the other bones he made many other weapons.

अध्याय ७

श्लोक 19.0-2

श्रीगौरीशङ्कराभ्यां नमः

shrIgaurIsha~NkarAbhyAM namaH

हिन्दी अर्थ

लिये कोई भी वस्तु मुझे अदेय नहीं है

English

With his backbone he made the thunderbolt, arrow and the missile called Brahmasiras. With the other bones he made many other weapons.

अध्याय ७

श्लोक 19.1

श्रीशिवमहापुराणम् ॥ तृतीयायां शतरुद्रसंहितायां ३.१९. एकोनविंशोऽध्यायः ।दुर्वासश्चरितवर्णनम् ।नन्दीश्वर उवाच ।अथान्यच्चरितं शम्भोः शृणु प्रीत्या महामुने ।यथा बभूव दुर्वासाः शङ्करो धर्महेतवे

shrIshivamahApurANam || tR^itIyAyAM shatarudrasaMhitAyAM 3\.19\. ekonaviMsho.adhyAyaH | durvAsashcharitavarNanam | nandIshvara uvAcha | athAnyachcharitaM shambhoH shR^iNu prItyA mahAmune | yathA babhUva durvAsAH sha~Nkaro dharmahetave

हिन्दी अर्थ

देखे मेरा एक-एक क्षण युगके समान बीत रहा है

English

O sage, flourishing with Siva's brilliance, the in¬ furiated Indra lifted the thunderbolt and rushed against Vrtra like Rudra rushing against the.god of death.

अध्याय ७

श्लोक 19.2

ब्रह्मपुत्रो बभूवातितपस्वी ब्रह्मवित्प्रभुः ।अनसूयापतिर्धीमान्ब्रह्माज्ञाप्रतिपालकः

brahmaputro babhUvAtitapasvI brahmavitprabhuH | anasUyApatirdhImAnbrahmAj~nApratipAlakaH

हिन्दी अर्थ

हैं और मैं सर्वदा आपकी भक्त हूँ

English

O gentle lady, later on, you may do as you please. It is the command of Brahmfi that a pregnant woman should not bum herself.

अध्याय ७

श्लोक 19.3

सुनिर्देशाद् ब्रह्मणो हि सस्त्रीकः पुत्रकाम्यया ।स त्र्यक्षकुलनामानं ययौ च तपसे गिरिम्

sunirdeshAd brahmaNo hi sastrIkaH putrakAmyayA | sa tryakShakulanAmAnaM yayau cha tapase girim

हिन्दी अर्थ

हास करते हुए देखा

English

On seeing him there, incarnated as the sage's son, they bowed to him with palms joined in reverence and made obeisances.

अध्याय ७

श्लोक 19.4

प्राणानायम्य विधिवन्निर्विन्ध्यातटिनीतटे ।तपश्चचार सुमहद् अद्वन्द्वोऽब्दशतं मुनिः

prANAnAyamya vidhivannirvindhyAtaTinItaTe | tapashchachAra sumahad advandvo.abdashataM muniH

हिन्दी अर्थ

कहिये, वे आपलोगोंका कार्य करेंगे

English

Not identified, tiff. See F. 600 note.

अध्याय ७

श्लोक 19.5

य एक ईश्वरः कश्चिदविकारी महाप्रभुः ।स मे पुत्रवरं दद्यादिति निश्चितमानसः

ya eka IshvaraH kashchidavikArI mahAprabhuH | sa me putravaraM dadyAditi nishchitamAnasaH

हिन्दी अर्थ

गतिको प्राप्त करता है

English

If Saturn were to disregard my instruction and harass men, he will undoubtedly be reduced to ashes."

अध्याय ७

श्लोक 19.6

बहुकालो व्यतीयाय तस्मिंस्तपति सत्तपः ।आविर्बभूव तस्मात्तु शुचिर्ज्वाला महीयसी

bahukAlo vyatIyAya tasmiMstapati sattapaH | AvirbabhUva tasmAttu shuchirjvAlA mahIyasI

हिन्दी अर्थ

बलको रोक नहीं सके

English

Thus that prostitute indulging in these delighthil pranks and pursuing devotional service* to Siva was very happy always.

अध्याय ७

श्लोक 19.7

तयासन्निखिला लोका दग्धप्राया मुनीश्वराः ।तथा सुरर्षयः सर्वे पीडिता वासवादयः

tayAsannikhilA lokA dagdhaprAyA munIshvarAH | tathA surarShayaH sarve pIDitA vAsavAdayaH

हिन्दी अर्थ

फल प्रदान करनेवाला है

English

O beloved harlot, if your words are true, let it be as you say. I shall give you the gemset bangle. Be my wife for three days and nights.

अध्याय ७

श्लोक 19.8

अथ सर्वे वासवाद्या सुराश्च मुनयो मुने ।ब्रह्मस्थानं ययुः शीघ्रं तज्ज्वालातिप्रपीडिताः

atha sarve vAsavAdyA surAshcha munayo mune | brahmasthAnaM yayuH shIghraM tajjvAlAtiprapIDitAH

हिन्दी अर्थ

लेकर सुखपूर्वक अपना समय बिताने लगे

English

After repeating this for three times, with the moon and the sun as witnesses, MahSnandS touched his heart with pleasure.

अध्याय ७

श्लोक 19.9

नत्वा नुत्वा विधिं देवाः तत्स्वदुःखं न्यवेदयन् ।ब्रह्मा सह सुरैस्तात विष्णुलोकं ययावरम्

natvA nutvA vidhiM devAH tatsvaduHkhaM nyavedayan | brahmA saha suraistAta viShNulokaM yayAvaram

हिन्दी अर्थ

महामुनि दुर्वासा पाण्डवोंके निकट गये

English

After giving her the gemset bangle that merchant handed to her a gemset phallic image and spoke thus.

अध्याय ७

श्लोक 19.10

तत्र गत्वा रमानाथं नत्वा नुत्वा विधिः सुरैः ।स्वदुःखं तत्समाचख्यौ विष्णवेऽनन्तकं मुने

tatra gatvA ramAnAthaM natvA nutvA vidhiH suraiH | svaduHkhaM tatsamAchakhyau viShNave.anantakaM mune

हिन्दी अर्थ

शीघ्र ही कैलासपर्वतपर चलता हूँ

English

O dear, thus this story of Vftra's slaughter is related to you as arising from the context. Now listen respect¬ fully to the incarnation of Siva as Pippalada.

अध्याय ७

श्लोक 19.11

विष्णुश्च विधिना देवै रुद्रस्थानं ययौ द्रुतम् ।हरं प्रणम्य तत्रैत्य तुष्टाव परमेश्वरम्

viShNushcha vidhinA devai rudrasthAnaM yayau drutam | haraM praNamya tatraitya tuShTAva parameshvaram

हिन्दी अर्थ

आप मेरे पति हों--ऐसा पार्वतीने शिवसे कहा

English

At the behest of her lord Suvarca the chaste wife of the sage Dadhici the noble soul went to the inner apart¬ ments of the hermitage.

अध्याय ७

श्लोक 19.12

स्तुत्वा बहुतया विष्णुः स्वदुःखं च न्यवेदयत् ।शर्वं ज्वालासमुद्भूतमत्रेश्च तपसः परम्

stutvA bahutayA viShNuH svaduHkhaM cha nyavedayat | sharvaM jvAlAsamudbhUtamatreshcha tapasaH param

हिन्दी अर्थ

देवताओंका कार्य सम्पन्न किया

English

At the behest of her husband she finished her household duties and came there, 'fhe pitiable lady could n(}t see her lord there.

अध्याय ७

श्लोक 19.13

अथ तत्र समेतास्तु ब्रह्मविष्णुमहेश्वराः ।मुने सम्मन्त्रयाञ्चक्रुरन्योऽन्यं जगतां हितम्

atha tatra sametAstu brahmaviShNumaheshvarAH | mune sammantrayA~nchakruranyo.anyaM jagatAM hitam

हिन्दी अर्थ

सद्गति प्राप्त करेगा

English

Afler ccaning there and seeing the most inauspicious occurrence there, O excellent sage, the surprised Suvarca spoke to the gods.

अध्याय ७

श्लोक 19.14

तदा ब्रह्मादयो देवास्त्रयस्ते वरदर्षभाः ।जग्मुस्तदाश्रमं शीघ्रं वरं दातुं तदर्षये

tadA brahmAdayo devAstrayaste varadarShabhAH | jagmustadAshramaM shIghraM varaM dAtuM tadarShaye

हिन्दी अर्थ

इति श्रीशिवमहापुराणे तृतीयायां शतरुद्रसंहितायां ब्रह्मचारिशिवावतारवर्णन॑ नाम त्रयस्त्रिशो5 ध्याय:

English

The chaste lady, on realising that all this was the action of the gods, became angry. The infuriated wife of the excellent sage, Suvarca, cursed them.

अध्याय ७

श्लोक 19.15

स्वचिह्नचिह्नितांस्तान्स दृष्ट्वात्रिर्मुनिसत्तमः ।प्रणनाम च तुष्टाव वाग्भिरिष्टाभिरादरात्

svachihnachihnitAMstAnsa dR^iShTvAtrirmunisattamaH | praNanAma cha tuShTAva vAgbhiriShTAbhirAdarAt

हिन्दी अर्थ

नामक तेंतीसवाँ अध्याय पूरा हुआ

English

**Ah! the gods are very wicked. They are covetous, stupid but very skiful in manipulating their own affairs. Let them all, inclusive of Indra, become beasts from today.**

अध्याय ७

श्लोक 19.16

ततः स विस्मितो विप्रस्तानुवाच कृताञ्जलिः ।ब्रह्मपुत्रो विनीतात्मा ब्रह्मविष्णुहराभिधान्

tataH sa vismito viprastAnuvAcha kR^itA~njaliH | brahmaputro vinItAtmA brahmaviShNuharAbhidhAn

हिन्दी अर्थ

उन्हें भलीभाँति प्रणमकर वे कहने लगीं--

English

Suvarca, a woman saint and the beloved wife of the sage cursed the gods inclusive of Indra thus.

अध्याय ७

श्लोक 19.17

अत्रिरुवाच ।हे ब्रह्मन् हे हरे रुद्र पूज्यास्त्रिजगतां मताः ।प्रभवश्चेश्वराः सृष्टिरक्षासंहारकारकाः

atriruvAcha | he brahman he hare rudra pUjyAstrijagatAM matAH | prabhavashcheshvarAH sR^iShTirakShAsaMhArakArakAH

हिन्दी अर्थ

तो मेरे पति बनें और मेरे ऊपर कृपा करें

English

That chaste lady desired to go to the worlds of her husband. With the sacred twigs, the noble lady prepared the funeral pyre.

अध्याय ७

श्लोक 19.18

एक एव मया ध्यात ईश्वरः पुत्रहेतवे ।यः कश्चिदीश्वरः ख्यातो जगतां स्वस्त्रिया सह

eka eva mayA dhyAta IshvaraH putrahetave | yaH kashchidIshvaraH khyAto jagatAM svastriyA saha

हिन्दी अर्थ

गृहस्थाश्रम पूरी तरहसे सफल करें

English

Then a pleasant celestial voice urged by liva spoke to Suvarcfi, consoling her.

अध्याय ७

श्लोक 19.19

यूयं त्रयस्सुराः कस्मादागता वरदर्षभाः ।एतन्मे संशयं छित्त्वा ततो दत्तेप्सितं वरम्

yUyaM trayassurAH kasmAdAgatA varadarShabhAH | etanme saMshayaM ChittvA tato dattepsitaM varam

हिन्दी अर्थ

मेरा पाणिग्रहण करें

English

O intelligent lady, do not carry out this calami¬ tous task. Listen to my weighty words, llie semen of the sage is in your womb. Develop it carefully.

अध्याय ७

श्लोक 19.20

इति श्रुत्वा वचस्तस्य प्रत्यूचुस्ते सुरास्त्रयः ।यादृक्कृतस्ते सङ्कल्पस्तथैवाभून्मुनीश्वर

iti shrutvA vachastasya pratyUchuste surAstrayaH | yAdR^ikkR^itaste sa~NkalpastathaivAbhUnmunIshvara

हिन्दी अर्थ

देखनेके लिये प्रसन्‍नतापूर्वक गये

English

O great sage, after saying this the celestial voice stopped. On bearing that voice the wife of the sage was surprised for a moment.

अध्याय ७

श्लोक 19.21

वयं त्रयो भवेशानाः समाना वरदर्षभाः ।अस्मदंशभवास्तस्माद्भविष्यन्ति सुतास्त्रयः

vayaM trayo bhaveshAnAH samAnA varadarShabhAH | asmadaMshabhavAstasmAdbhaviShyanti sutAstrayaH

हिन्दी अर्थ

मंगलाचार कराया

English

That great chaste lady, Suvarcfi, desirous of attain¬ ing the world of her husband sat down and broke open her belly with a stone.

अध्याय ७

श्लोक 19.22

विदिता भुवने सर्वे पित्रोः कीर्तिविवर्द्धनाः ।इत्युक्त्वा त्रयो देवाः स्वधामानि ययुर्मुदा

viditA bhuvane sarve pitroH kIrtivivarddhanAH | ityuktvA trayo devAH svadhAmAni yayurmudA

हिन्दी अर्थ

मनोहर गान करने लगे

English

The foetus of the child of the great sage, ofbril-

अध्याय ७

श्लोक 19.23

वरं लब्ध्वा मुनिः सोऽथ जगाम स्वाश्रमं मुदा ।युतोऽनुसूयया प्रीतो ब्रह्मानन्दप्रदो मुने

varaM labdhvA muniH so.atha jagAma svAshramaM mudA | yuto.anusUyayA prIto brahmAnandaprado mune

हिन्दी अर्थ

हो गये और मेना भी मोहित हो उठीं

English

On seeing her son of divine form, the beloved wife of the sage Suvarca realised in her mind that it was the incarnation of Rudra himself. The geat chaste lady became delighted, bowed to him and eulogised him. O great sage, that form of the child was impressed on her heart.

अध्याय ७

श्लोक 19.24

अथ ब्रह्मा हरिः शम्भुरवतेरुः स्त्रियां ततः ।पुत्ररूपैः प्रसन्नास्ते नानालीलाप्रकाशकाः

atha brahmA hariH shambhuravateruH striyAM tataH | putrarUpaiH prasannAste nAnAlIlAprakAshakAH

हिन्दी अर्थ

देनेके लिये गयीं

English

Suvarca of pure vision, the mother, desirous of going to her husband's region, smilingly and lovingly spoke to her son.

अध्याय ७

श्लोक 19.25

विधेरंशाद्विधुर्जज्ञेऽनसूयायां मुनीश्वरात् ।आविर्बभूवोदधितः क्षिप्तो देवैः स एव हि

vidheraMshAdvidhurjaj~ne.anasUyAyAM munIshvarAt | AvirbabhUvodadhitaH kShipto devaiH sa eva hi

हिन्दी अर्थ

उत्तम नृत्य तथा गान करने लगे

English

O dear, O lord Siva, O fortunate one, stay near this holy fig tree for a long time. Be the bestower of hap¬ piness to all.

अध्याय ७

श्लोक 19.26

विष्णोरंशात् स्त्रियां तस्यामत्रेर्दत्तो व्यजायत ।संन्यासपद्धतिर्येन वर्द्धिता परमा मुने

viShNoraMshAt striyAM tasyAmatrerdatto vyajAyata | sa.nnyAsapaddhatiryena varddhitA paramA mune

हिन्दी अर्थ

उसे बाहर निकालनेकी इच्छा की

English

Out of affection allow me to go to the region of my husband. Staying there along with my husband I shall meditate on you in the form of Rudra.

अध्याय ७

श्लोक 19.27

दुर्वासा मुनिशार्दूलः शिवांशान्मुनिसत्तम ।जज्ञे तस्यां स्त्रियामत्रेर्वरधर्मप्रवर्तकः

durvAsA munishArdUlaH shivAMshAnmunisattama | jaj~ne tasyAM striyAmatrervaradharmapravartakaH

हिन्दी अर्थ

उस भिक्षुकको सामने आँगनमें स्थित देखा

English

After speaking thus to her son that chaste lady Suvarca followed her husband by means of the great trans¬ cendental meditation.

अध्याय ७

श्लोक 19.28

भूत्वा रुद्रश्च दुर्वासा ब्रह्मतेजोविवर्द्धनः ।चक्रे धर्मपरीक्षां च बहूनां स दयापरः

bhUtvA rudrashcha durvAsA brahmatejovivarddhanaH | chakre dharmaparIkShAM cha bahUnAM sa dayAparaH

हिन्दी अर्थ

निकालनेके लिये अपने सेवकोंको आज्ञा दी

English

In the meantime the delighted gods inclusive of Indra, hurriedly came there along with the sages as though invited there.

अध्याय ७

श्लोक 19.29

सूर्यवंशे समुत्पन्नो योऽम्बरीषो नृपोऽभवत् ।तत्परीक्षामकार्षीत्स तां शृणु त्वं मुनीश्वर

sUryavaMshe samutpanno yo.ambarISho nR^ipo.abhavat | tatparIkShAmakArShItsa tAM shR^iNu tvaM munIshvara

हिन्दी अर्थ

अपना अनन्त प्रभाव दिखलाया

English

Vinu and Brahmi too, accompanied by their attendants came over there to see Siva who had taken in¬ carnation in the world through SuvarcS and Dadhici.

अध्याय ७

श्लोक 19.30

सोऽम्बरीषो नृपवरः सप्तद्वीपरसापतिः ।नियमं हि चकारासावेकादश्यां व्रते दृढम्

so.ambarISho nR^ipavaraH saptadvIparasApatiH | niyamaM hi chakArAsAvekAdashyAM vrate dR^iDham

हिन्दी अर्थ

और अन्य कुछ भी ग्रहण नहीं किया

English

The sons of Gandharvas sang. Kinnaras and other players played on instruments. The gods showered flowers.

अध्याय ७

श्लोक 19.31

एकादश्या व्रतं कृत्वा द्वादश्यां चैव पारणाम् ।करिष्यामीति सुदृढसङ्कल्पस्तु नराधिपः

ekAdashyA vrataM kR^itvA dvAdashyAM chaiva pAraNAm | kariShyAmIti sudR^iDhasa~Nkalpastu narAdhipaH

हिन्दी अर्थ

शीघ्र ही अपने स्थानको चले गये

English

After consecrating the refulgent child and the fig tree who became tlie father of Rudra, Vi§nu and other gods eulogised him again.

अध्याय ७

श्लोक 19.32

ज्ञात्वा तन्नियमं तस्य दुर्वासा मुनिसत्तमः ।तदन्तिकं गतः शिष्यैर्बहुभिः शङ्करांशजः

j~nAtvA tanniyamaM tasya durvAsA munisattamaH | tadantikaM gataH shiShyairbahubhiH sha~NkarAMshajaH

हिन्दी अर्थ

शिवजीमें उन दोनोंकी उत्कट भक्ति हो गयी

English

The delighted Brahma named him Pippalada. Visu and the gods said "O lord of the gods be pleased'*.

अध्याय ७

श्लोक 19.33

पारणे द्वादशीं स्वल्पां ज्ञात्वा यावत्स भोजनम् ।कर्त्तुं व्यवसितस्तावदागतं स न्यमन्त्रयत्

pAraNe dvAdashIM svalpAM j~nAtvA yAvatsa bhojanam | karttuM vyavasitastAvadAgataM sa nyamantrayat

हिन्दी अर्थ

विधानके साथ किया

English

After saying this and making great jubilation, Brahma, Visnu and the gods went to their respective abodes.

अध्याय ७

श्लोक 19.34

ततः स्नानार्थमगमद्दुर्वासाः शिष्यसंयुतः ।विलम्बं कृतवांस्तत्र परीक्षार्थं मुनिर्बहु

tataH snAnArthamagamaddurvAsAH shiShyasaMyutaH | vilambaM kR^itavAMstatra parIkShArthaM munirbahu

हिन्दी अर्थ

नाम चतुस्त्रिंशो5 ध्याय:

English

Then Rudra, the great lord in the form of Pippalada, performed a penance for a long time at the foot of the fig tree, with a desire to bestow benefit on the worlds.

अध्याय ७

श्लोक 19.35

धर्मविघ्नं तदा ज्ञात्वा स नृपः शास्त्रशासनात् ।जलं प्राश्यास्थितस्तत्र तदागमनकाङ्क्षया

dharmavighnaM tadA j~nAtvA sa nR^ipaH shAstrashAsanAt | jalaM prAshyAsthitastatra tadAgamanakA~NkShayA

हिन्दी अर्थ

नामक चॉतीसवाँ अध्याय पूर्ण हुआ

English

As Pippalada, following the convention of the world, performed the penance, a long time passed by.

अध्याय ७

श्लोक 19.36

एतस्मिन्नन्तरे तत्र दुर्वासा मुनिरागतः ।कृताशनं नृपं ज्ञात्वा परीक्षार्थं धृताकृतिः

etasminnantare tatra durvAsA munirAgataH | kR^itAshanaM nR^ipaM j~nAtvA parIkShArthaM dhR^itAkR^itiH

हिन्दी अर्थ

आदरपूर्वक परस्पर मन्त्रणा को

English

After arranging and establishing Dharma with a desire for its good foundation, lord Siva performed great sports. O good sage, listen to that.

अध्याय ७

श्लोक 19.37

चुक्रोधाति नृपे तस्मिन्परीक्षार्थं वृषस्य सः ।प्रोवाच वचनं तूग्रं स मुनिः शङ्करांशजः

chukrodhAti nR^ipe tasminparIkShArthaM vR^iShasya saH | provAcha vachanaM tUgraM sa muniH sha~NkarAMshajaH

हिन्दी अर्थ

रत्नगर्भा--यह नाम व्यर्थ हो जायगा

English

Once while going to the river Pu?pabhadra*' for his ablution, the great sage saw the beautiful youthful maiden Padma, a part of Siva herself.

अध्याय ७

श्लोक 19.38

दुर्वासा उवाच ।मां निमन्त्र्य नृपाभोज्य जलं पीतं त्वयाधम ।दर्शयामि फलं तस्य दुष्टदण्डधरो ह्यहम्

durvAsA uvAcha | mAM nimantrya nR^ipAbhojya jalaM pItaM tvayAdhama | darshayAmi phalaM tasya duShTadaNDadharo hyaham

हिन्दी अर्थ

भोगोंको भोगकर बादमें मोक्ष प्राप्त कर लेंगे

English

Desirous of getting her, the sage traversing the world and an expert in following the established conventions went to the abode of king Anaranya, her father.

अध्याय ७

श्लोक 19.39

इत्युक्त्वा क्रोधताम्राक्षो नृपं दग्धुं समुद्यतः ।समुत्तस्थौ द्रुतं चक्रं तत्स्थं रक्षार्थमैश्वरम्

ityuktvA krodhatAmrAkSho nR^ipaM dagdhuM samudyataH | samuttasthau drutaM chakraM tatsthaM rakShArthamaishvaram

हिन्दी अर्थ

कि वे यहीं पृथ्वीपर रहें

English

On seeing him, the awe-struck king of men bowed to him. Offering him Madhuparka* he worshipped him devotedly.

अध्याय ७

श्लोक 19.40

प्रजज्वालाति तं चक्रं मुनिं दग्धुं सुदर्शनम् ।शिवरूपं तमज्ञात्वा शिवमायाविमोहितम्

prajajvAlAti taM chakraM muniM dagdhuM sudarshanam | shivarUpaM tamaj~nAtvA shivamAyAvimohitam

हिन्दी अर्थ

सर्व निवेदयामासुस्तद्वृत्तं पुरतो विधे:॥ १३ लोगोंने ब्रह्मके आगे सारा वृत्तान्त निवेदन किया

English

The sage accepted everything with regard and requested for the hand his daughter. Thereupon the king was unable to say anything. He was silent.

अध्याय ७

श्लोक 19.41

एतस्मिन्नन्तरे व्योमवाण्युवाचाशरीरिणी ।अम्बरीषं महात्मानं ब्रह्मभक्तं च वैष्णवम्

etasminnantare vyomavANyuvAchAsharIriNI | ambarIShaM mahAtmAnaM brahmabhaktaM cha vaiShNavam

हिन्दी अर्थ

प्रणामकर उन लोगोंने सारा वृत्तान्त निवेदन किया

English

The sage repeated the request, saying "Give me your daughter devoutly. Otherwise I will reduce everything to ashes along with you."

अध्याय ७

श्लोक 19.42

व्योमवाण्युवाच ।सुदर्शनमिदं चक्रं हरये शम्भुनार्पितम् ।शान्तं कुरु प्रज्वलितमद्य दुर्वाससे नृप

vyomavANyuvAcha | sudarshanamidaM chakraM haraye shambhunArpitam | shAntaM kuru prajvalitamadya durvAsase nR^ipa

हिन्दी अर्थ

साथ शीघ्र हिमालयसे कहा--

English

O great sage, then all the people of the king were enveloped by the brilliance of Pippalada, son of Dadhici.

अध्याय ७

श्लोक 19.43

दुर्वासायं शिवः साक्षात्स चक्रं हरयेऽर्पितम् ।एवं साधारणमुनिं न जानीहि नृपोत्तम

durvAsAyaM shivaH sAkShAtsa chakraM haraye.arpitam | evaM sAdhAraNamuniM na jAnIhi nR^ipottama

हिन्दी अर्थ

करना चाहते हैं

English

After marrying Padma, the daughter of the king and a part of Siva, the sage Pippalada joyously took her to his hermitage.

अध्याय ७

श्लोक 19.44

तव धर्मपरीक्षार्थमागतोऽयं मुनीश्वरः ।शरणं याहि तस्याशु भविष्यत्यन्यथा लयः

tava dharmaparIkShArthamAgato.ayaM munIshvaraH | sharaNaM yAhi tasyAshu bhaviShyatyanyathA layaH

हिन्दी अर्थ

उपहास ही करेंगे

English

After going to the hermitage the aged excellent sage stayed there with that woman. The sage was not too indulgent.

अध्याय ७

श्लोक 19.45

नन्दीश्वर उवाच ।इत्युक्त्वा च नभोवाणी विरराम मुनीश्वर ।अस्तावीत्स हरांशं तमम्बरीषोऽपि चादरात्

nandIshvara uvAcha | ityuktvA cha nabhovANI virarAma munIshvara | astAvItsa harAMshaM tamambarISho.api chAdarAt

हिन्दी अर्थ

तथा सदा अज्ञात गतिवाले हैं

English

Then the daughter of Anaranya served the sage with devotion, in mind, word and deed, like LaksmI serving Vi?nu.

अध्याय ७

श्लोक 19.46

अम्बरीष उवाच ।यद्यस्ति दत्तमिष्टं च स्वधर्मो वा स्वनुष्ठितः ।कुलं नो विप्रदैवं चेद्धरेरस्त्रं प्रशाम्यतु

ambarISha uvAcha | yadyasti dattamiShTaM cha svadharmo vA svanuShThitaH | kulaM no vipradaivaM cheddharerastraM prashAmyatu

हिन्दी अर्थ

कहकर शीघ्र ही अपने स्थानको चले गये

English

Then the excellent sage Pippalada, a part of Siva, became a young man by means of his divine sport and sported with that young lady.

अध्याय ७

श्लोक 19.47

यदि नो भगवान्प्रीतो मद्भक्तो भक्तवत्सलः ।सुदर्शनमिदं चास्त्रं प्रशाम्यतु विशेषतः

yadi no bhagavAnprIto madbhakto bhaktavatsalaH | sudarshanamidaM chAstraM prashAmyatu visheShataH

हिन्दी अर्थ

हमें क्या करना चाहिए

English

Ten noble sons, all of them great sons, were born to the sage. They were equal to their father and increased the pleasure of Padma.

अध्याय ७

श्लोक 19.48

नन्दीश्वर उवाच ।इति स्तुवति रुद्राग्रे शैवं चक्रं सुदर्शनम् ।अशाम्यत्सर्वथा ज्ञात्वा तं शिवांशं सुलब्धधीः

nandIshvara uvAcha | iti stuvati rudrAgre shaivaM chakraM sudarshanam | ashAmyatsarvathA j~nAtvA taM shivAMshaM sulabdhadhIH

हिन्दी अर्थ

देवकार्य सम्पन्न किया

English

On seeing the harassment by the planet Saturn of every one irremediably, the sympathetic lord lovingly granted a boon to all the world.

अध्याय ७

श्लोक 19.49

अथाम्बरीषः स नृपः प्रणनाम च तं मुनिम् ।शिवावतारं संज्ञाय स्वपरीक्षार्थमागतम्

athAmbarIShaH sa nR^ipaH praNanAma cha taM munim | shivAvatAraM sa.nj~nAya svaparIkShArthamAgatam

हिन्दी अर्थ

वर्णन आपसे किया

English

"For sixteen years from birth no man will have that affliction. Similarly to the devotees of Siva too. This word of mine is true.

अध्याय ७

श्लोक 19.50

सुप्रसन्नो बभूवाथ स मुनिः शङ्करांशजः ।भुक्त्वा तस्मै वरं दत्त्वा स्वाभीष्टं स्वालयं ययौ

suprasanno babhUvAtha sa muniH sha~NkarAMshajaH | bhuktvA tasmai varaM dattvA svAbhIShTaM svAlayaM yayau

हिन्दी अर्थ

ह्ति मा हक शतरुद्रसंहितायां साधुद्विजशिवावतारवर्णन॑ नाम पश्ञत्रिशोउ ध्याय:

English

O dear, thus, afraid of him the excellent planet Saturn, though in aberration, does not afflict men at anytime.

अध्याय ७

श्लोक 19.51

अम्बरीषपरीक्षायां दुर्वासश्चरितं मुने ।प्रोक्तामन्यच्चरित्रं त्वं शृणु तस्य मुनीश्वर

ambarIShaparIkShAyAM durvAsashcharitaM mune | proktAmanyachcharitraM tvaM shR^iNu tasya munIshvara

हिन्दी अर्थ

नामक पेंतीसवाँ अध्याय पूर्ण हुआ

English

Thus I have narrated to you the good story of the great sage Pippal&da who had assumed the form of p human being in the course of his divine sports. Hie story yields the fruit of all desires.

अध्याय ७

श्लोक 19.52

पुनर्दाशरथेश्चक्रे परीक्षां नियमेन वै ।मुनिरूपेण कालेन यः कृतो नियमो मुने

punardAsharatheshchakre parIkShAM niyamena vai | munirUpeNa kAlena yaH kR^ito niyamo mune

हिन्दी अर्थ

नामक श्रेष्ठ अवतारको सुनें

English

These three—Gidhi, Kauiika and die great sie Pippal&da quell the affliction of 9ani on being remembered.

अध्याय ७

श्लोक 19.53

तदैव मुनिना तेन सौमित्रिः प्रेषितो हठात् ।तं तत्याज द्रुतं रामो बन्धुं पणवशान्मुने

tadaiva muninA tena saumitriH preShito haThAt | taM tatyAja drutaM rAmo bandhuM paNavashAnmune

हिन्दी अर्थ

समक्ष प्रकट हुए

English

For the dissolution of the affliction of Saturn, the man who reads or Ustens devoutly to the story of Pippal&da along with that of Padml attains all desires in diis world.

अध्याय ७

श्लोक 19.54

सा कथा विदिता लोके मुनिभिर्बहुधोदिता ।नातो मे विस्तरात्प्रोक्ता ज्ञाता यत्सर्वथा बुधैः

sA kathA viditA loke munibhirbahudhoditA | nAto me vistarAtproktA j~nAtA yatsarvathA budhaiH

हिन्दी अर्थ

प्रसन्‍नचित्त होकर उनकी स्तुति की

English

O dear sage, listen to me. 1 shall tell you about Vaiiyan&tha, the incarnation of Siva, the supreme soul that yields great bliss.

अध्याय ७

श्लोक 19.55

नियमं सुदृढं दृष्ट्वा सुप्रसन्नोऽभवन्मुनिः ।दुर्वासाः सप्रसन्नात्मा वरं तस्मै प्रदत्तवान्

niyamaM sudR^iDhaM dR^iShTvA suprasanno.abhavanmuniH | durvAsAH saprasannAtmA varaM tasmai pradattavAn

हिन्दी अर्थ

प्रभु शंकरने द्रोणाचार्यसे ' वर माँगो '--ऐसा कहा

English

She always worshipped Siva and Pihrvad with great joy. She was interested in recounting the names of Siva. She used to wear ashes and Rudrak.

अध्याय ७

श्लोक 19.56

श्रीकृष्णनियमस्यापि परीक्षां स चकार ह ।तां शृणु त्वं मुनिश्रेष्ठ कथयामि कथां च ताम्

shrIkR^iShNaniyamasyApi parIkShAM sa chakAra ha | tAM shR^iNu tvaM munishreShTha kathayAmi kathAM cha tAm

हिन्दी अर्थ

अपने अंशसे उत्पन्न एक पुत्र दीजिये

English

After worshipping Siva, the lord of the universe she used to dance with great devotion and sing the great glory of Siva.

अध्याय ७

श्लोक 19.57

ब्रह्मप्रार्थनया विष्णुर्वसुदेवसुतोऽभवत् ।धराभारावतारार्थं साधूनां रक्षणाय च

brahmaprArthanayA viShNurvasudevasuto.abhavat | dharAbhArAvatArArthaM sAdhUnAM rakShaNAya cha

हिन्दी अर्थ

पुत्रके रूपमें उत्पन्न हुए

English

She kept a monkey and a cock which she decorated with Rudrikas. She made them dance singing herself and clapping her hands.

अध्याय ७

श्लोक 19.58

हत्वा दुष्टान्महापापान् ब्रह्मद्रोहकरान्खलान् ।ररक्ष निखिलान्साधून्ब्राह्मणान्कृष्णनामभाक्

hatvA duShTAnmahApApAn brahmadrohakarAnkhalAn | rarakSha nikhilAnsAdhUnbrAhmaNAnkR^iShNanAmabhAk

हिन्दी अर्थ

थीं और वे शत्रुपक्षका विनाश करनेवाले थे

English

On seeing them dance, she, engrossed in devotion to Siva, used to laugh lovingly along with her friends and attendants.

अध्याय ७

श्लोक 19.59

ब्रह्मभक्तिं चकाराति स कृष्णो वसुदेवजः ।नित्यं हि भोजयामास सुरसान्ब्राह्मणान्बहून्

brahmabhaktiM chakArAti sa kR^iShNo vasudevajaH | nityaM hi bhojayAmAsa surasAnbrAhmaNAnbahUn

हिन्दी अर्थ

करके उन कौरवोंपर विजय प्राप्त की

English

The monkey, as a result of her instruction, danced before her, like a boy bedecked in Rudrik$as as ear-rings, and shoulderlets.

अध्याय ७

श्लोक 19.60

ब्रह्मभक्तो विशेषेण कृष्णश्चेति प्रथामगात् ।सन्द्रष्टुकामः स मुनिः कृष्णान्तिकमगान्मुने

brahmabhakto visheSheNa kR^iShNashcheti prathAmagAt | sandraShTukAmaH sa muniH kR^iShNAntikamagAnmune

हिन्दी अर्थ

रहा है, मैं इसे नहीं जान पा रहा हूँ

English

O excellent sage, a long time thus elapsed when she was quite happy performing her devotional service to Siva.

अध्याय ७

श्लोक 19.61

रुक्मिणीसहितं कृष्णं सन्नं कृत्वा रथे स्वयम् ।संयोज्य संस्थितो वाहं सुप्रसन्न उवाह तम्

rukmiNIsahitaM kR^iShNaM sannaM kR^itvA rathe svayam | saMyojya saMsthito vAhaM suprasanna uvAha tam

हिन्दी अर्थ

करते हुए आदरपूर्वक अर्जुससे कहा--

English

Once Siva assumed the form of a merchant and vidted her house to test her. He had assumed the auspi¬ cious form of a devotee.

अध्याय ७

श्लोक 19.62

मुनी रथात्समुत्तीर्य दृष्ट्वा तां दृढतां पराम् ।तस्मै भूत्वा सुप्रसन्नो वज्राङ्गत्ववरं ददौ

munI rathAtsamuttIrya dR^iShTvA tAM dR^iDhatAM parAm | tasmai bhUtvA suprasanno vajrA~NgatvavaraM dadau

हिन्दी अर्थ

ही अश्वत्थामापर छोड़ा

English

He had smeared ashes all over his body. Round his wrist was tied an excellent bangle set wiUi gems.

अध्याय ७

श्लोक 19.63

द्युनद्यामेकदा स्नानं कुर्वन्नग्नो बभूव ह ।लज्जितोऽभून्मुनिश्रेष्ठो दुर्वासाः कौतुकी मुने

dyunadyAmekadA snAnaM kurvannagno babhUva ha | lajjito.abhUnmunishreShTho durvAsAH kautukI mune

हिन्दी अर्थ

तेजसे उसी क्षण शान्त हो गया

English

The beautiful prostitute worshipped and welcomed the visitor with great joy. She made him sit with great respect.

अध्याय ७

श्लोक 19.64

तज्ज्ञात्वा द्रौपदी स्नानं कुर्वती तत्र चादरात् ।तल्लज्जां छादयामास भिन्नस्वाञ्चलदानतः

tajj~nAtvA draupadI snAnaM kurvatI tatra chAdarAt | tallajjAM ChAdayAmAsa bhinnasvA~nchaladAnataH

हिन्दी अर्थ

करते हैं तथा संहार करते हैं

English

On seeing the excellent bangle round his wrist she coveted the same. In great surprise she said.

अध्याय ७

श्लोक 19.65

तदादाय प्रवाहेनागतं स्वनिकटं मुनिः ।तेनाच्छाद्य स्वगुह्यं च तस्यै तुष्टो बभूव सः

tadAdAya pravAhenAgataM svanikaTaM muniH | tenAchChAdya svaguhyaM cha tasyai tuShTo babhUva saH

हिन्दी अर्थ

बालकको विनष्ट करनेका निश्चय किया

English

This bangle set with great gems arouncf your arm captivates my mind. It is worthy of being an ornament of a celestial damsel.

अध्याय ७

श्लोक 19.66

द्रौपद्यै च वरं प्रादात्तदञ्चलविवर्द्धनम् ।पाण्डवान्सुखिनश्चक्रे द्रौपदी तद्वरात्पुनः

draupadyai cha varaM prAdAttada~nchalavivarddhanam | pANDavAnsukhinashchakre draupadI tadvarAtpunaH

हिन्दी अर्थ

श्रीकृष्णकी स्तुति करने लगी

English

On seeing that she wished for the bangle set with nine gems, the liberal-minded merchant spoke smilingly.

अध्याय ७

श्लोक 19.67

हंसडिम्भौ नृपौ कौचित्स्वावमानकरौ खलौ ।दत्त्वा निदेशं च हरेर्नाशयामास स प्रभुः

haMsaDimbhau nR^ipau kauchitsvAvamAnakarau khalau | dattvA nideshaM cha harernAshayAmAsa sa prabhuH

हिन्दी अर्थ

अश्वत्थामा उदास हो गये

English

If your mind wishes for this excellent gemset ornament you can have it with pleasure. But what is the price you are willing to pay?

अध्याय ७

श्लोक 19.68

ब्रह्मतेजो विशेषेण स्थापयामास भूतले ।संन्यासपद्धतिं चैव यथाशास्त्रविधिक्रमम्

brahmatejo visheSheNa sthApayAmAsa bhUtale | sa.nnyAsapaddhatiM chaiva yathAshAstravidhikramam

हिन्दी अर्थ

आए उनके चरणोंमें गिराया

English

We are prostitutes flirting here and there and not chaste ladies. Undoubtedly the regular practice observed in our family is harlotry.

अध्याय ७

श्लोक 19.69

बहूनुद्धारयामास सूपदेशं विबोध्य च ।ज्ञानं दत्त्वा विशेषेण बहून्मुक्तांश्चकार सः

bahUnuddhArayAmAsa sUpadeshaM vibodhya cha | j~nAnaM dattvA visheSheNa bahUnmuktAMshchakAra saH

हिन्दी अर्थ

उन्हें अनेक प्रकारके वर दिये

English

If I take the bangle from you I shall be your wife for three full days and nights.

अध्याय ७

श्लोक 19.70

इत्थं चक्रे स दुर्वासा विचित्रं चरितं बहु ।धन्यं यशस्यमायुष्यं शृण्वतः सर्वकामदम्

itthaM chakre sa durvAsA vichitraM charitaM bahu | dhanyaM yashasyamAyuShyaM shR^iNvataH sarvakAmadam

हिन्दी अर्थ

स सिद्धि प्राणुयादिष्टामन्ते शिवपुरं ब्रजेत्॥ ४४ जाता है

English

In this deal the witnesses arc the moon and the sun. Repeat three times "True" and touch my heart, O beloved.

अध्याय ७

श्लोक 19.71

य इदं शृणुयाद्भक्त्या दुर्वासश्चरितं मुदा ।श्रावयेद्वा परान् यश्च स सुखीह परत्र च

ya idaM shR^iNuyAdbhaktyA durvAsashcharitaM mudA | shrAvayedvA parAn yashcha sa sukhIha paratra cha

हिन्दी अर्थ

नामक छत्तीसवाँ अध्याय पूर्ण हुआ

English

O lord, I shall be your wife for three days and carry out all wifely duties. This is true. This is undoubtedly true.

अध्याय ७

श्लोक 20.0

॥ श्रीगणेशाय नमः

|| shrIgaNeshAya namaH

हिन्दी अर्थ

स्नान करनेहेतु भेज दिया

English

During the night she had her sexual union with the merchant who behaved like a libertine. She then went to sleep on the couch brilliant with a soH; bed.

अध्याय ७

श्लोक 20.0-2

श्रीगौरीशङ्कराभ्यां नमः

shrIgaurIsha~NkarAbhyAM namaH

हिन्दी अर्थ

लगाकर उन सभीको तृप्त किया

English

During the night she had her sexual union with the merchant who behaved like a libertine. She then went to sleep on the couch brilliant with a soH; bed.

अध्याय ७

श्लोक 20.1

श्रीशिवमहापुराणम् ॥ तृतीयायां शतरुद्रसंहितायां ३.२०. विंशोऽध्यायः ।हनुमदवतारचरित्रवर्णनम् ।नन्दीश्वर उवाच ।अतः परं शृणु प्रीत्या हनुमच्चरितं मुने ।यथा चकाराशु हरो लीलास्तद्रूपतो वराः

shrIshivamahApurANam || tR^itIyAyAM shatarudrasaMhitAyAM 3\.20\. viMsho.adhyAyaH | hanumadavatAracharitravarNanam | nandIshvara uvAcha | ataH paraM shR^iNu prItyA hanumachcharitaM mune | yathA chakArAshu haro lIlAstadrUpato varAH

हिन्दी अर्थ

समय दुःखसे निवृत्त हो गये

English

O sage, then at midnight, at the will of the lordly merchant, suddenly there arose a fire'® in the middle of the dancing platform.

अध्याय ७

श्लोक 20.2

चकार सुहितं प्रीत्या रामस्य परमेश्वरः ।तत्सर्वं चरितं विप्र शृणु सर्वसुखावहम्

chakAra suhitaM prItyA rAmasya parameshvaraH | tatsarvaM charitaM vipra shR^iNu sarvasukhAvaham

हिन्दी अर्थ

कृपा करनी चाहिए

English

O excellent sage, on seeing him enter die pyre, the harlot was dismayed. The youthful maiden sympathised with him.

अध्याय ७

श्लोक 20.3

एकस्मिन्समये शम्भुरद्भुतोतिकरः प्रभुः ।ददर्श मोहिनीरूपं विष्णोः स हि वसेद्गुणः

ekasminsamaye shambhuradbhutotikaraH prabhuH | dadarsha mohinIrUpaM viShNoH sa hi vasedguNaH

हिन्दी अर्थ

उत्तम मन्त्र प्रदान करेंगे

English

When Siva, lord of Parvad, favourably disposedto his devotees said thus, the harlot Mahananda replied to Siva.

अध्याय ७

श्लोक 20.4

चक्रे स्वं क्षुभितं शम्भुः कामबाणहतो यथा ।स्वं वीर्यं पातयामास रामकार्यार्थमीश्वरः

chakre svaM kShubhitaM shambhuH kAmabANahato yathA | svaM vIryaM pAtayAmAsa rAmakAryArthamIshvaraH

हिन्दी अर्थ

दर्शन प्राप्तकर हमलोग आनन्दित रहे हैं

English

In that beautiful forest, the king sported about along with his beloved who protected those who sought refuge in her.

अध्याय ७

श्लोक 20.5

तद्वीर्यं स्थापयामासुः पत्रे सप्तर्षयश्च ते ।प्रेरिता मनसा तेन रामकार्यार्थमादरात्

tadvIryaM sthApayAmAsuH patre saptarShayashcha te | preritA manasA tena rAmakAryArthamAdarAt

हिन्दी अर्थ

धर्मराजने उनसे यह पूछा--

English

Then, in order to test his steadfastness* and pety, lord iSiva carried out his'sports there itself along with Sivi*

अध्याय ७

श्लोक 20.6

तैर्गौतमसुतायां तद्वीर्यं शम्भोर्महर्षिभिः ।कर्णद्वारा तथाञ्जन्यां रामकार्यार्थमाहितम्

tairgautamasutAyAM tadvIryaM shambhormaharShibhiH | karNadvArA tathA~njanyAM rAmakAryArthamAhitam

हिन्दी अर्थ

हे प्रभो! मैं आपसे जो पूछता हूँ, उसे बताइये

English

Siva and Siva in their own divine sports assumed the form of a brahmin couple and created an illu8(Hy tm* with their M3yi.

अध्याय ७

श्लोक 20.7

ततश्च समये तस्माद्धनूमानिति नामभाक् ।शम्भुर्जज्ञे कपितनुर्महाबलपराक्रमः

tatashcha samaye tasmAddhanUmAniti nAmabhAk | shambhurjaj~ne kapitanurmahAbalaparAkramaH

हिन्दी अर्थ

है, अन्य किसीको नहीं 2

English

Not far from the place where the king stood diey beg<in running in great fright on being pursued by the tier. They cried and shouted too.

अध्याय ७

श्लोक 20.8

हनूमान्स कपीशानः शिशुरेव महाबलः ।रविबिम्बं बभक्षाशु ज्ञात्वा लघुफलं प्रगे

hanUmAnsa kapIshAnaH shishureva mahAbalaH | ravibimbaM babhakShAshu j~nAtvA laghuphalaM prage

हिन्दी अर्थ

अधिक दु:ख प्राप्त हुआ था

English

O dear, the king Bhadriyu, the leading Kfatriya worthy of being sought refuge in, saw both of them highly distressed and lamenting.

अध्याय ७

श्लोक 20.9

देवप्रार्थनया तं सोऽत्यजज्ज्ञात्वा महाबलम् ।शिवावतारं च प्राप वरान्दत्तान् सुरर्षभिः

devaprArthanayA taM so.atyajajj~nAtvA mahAbalam | shivAvatAraM cha prApa varAndattAn surarShabhiH

हिन्दी अर्थ

भी दुखित करनेवाला है

English

O leading sage, the illusory brahmin couple, ex¬ tremely terrified, spoke to the king Bhadrfiyu.

अध्याय ७

श्लोक 20.10

स्वजनन्यन्तिकं प्रागादथ सोऽतिप्रहर्षितः ।हनूमान्सर्वमाचख्यौ तस्यै तद् वृत्तमादरात्

svajananyantikaM prAgAdatha so.atipraharShitaH | hanUmAnsarvamAchakhyau tasyai tad vR^ittamAdarAt

हिन्दी अर्थ

कमलोंका स्मरण करके पाण्डवोंसे यह कहा--

English

The blazing fire helped by a forceful wind envel¬ oped the dancing platform all of a sudden.

अध्याय ७

श्लोक 20.11

तदाज्ञया ततो धीरः सर्वविद्यामयत्नतः ।सूर्यात्पपाठ स कपिर्गत्वा नित्यं तदन्तिकम्

tadAj~nayA tato dhIraH sarvavidyAmayatnataH | sUryAtpapATha sa kapirgatvA nityaM tadantikam

हिन्दी अर्थ

उत्तम सामर्थ्य प्राप्त कर लिया

English

Freed from the bondage the monkey in its fear ran here and there along with the cock and scattered sparks of fire.

अध्याय ७

श्लोक 20.12

सूर्याज्ञया तदंशत्य सुग्रीवस्यान्तिकं ययौ ।मातुराज्ञामनुप्राप्य रुद्रांशः कपिसत्तमः

sUryAj~nayA tadaMshatya sugrIvasyAntikaM yayau | mAturAj~nAmanuprApya rudrAMshaH kapisattamaH

हिन्दी अर्थ

करते हुए वहाँ आये

English

On seeing the phallic image burnt along with the pillar and smashed utterly, the prostitute and the mer¬ chant felt endless distress.

अध्याय ७

श्लोक 20.13

ज्येष्ठभ्रात्रा वालिना हि स्वस्त्रीभोक्त्रा तिरस्कृतः ।ऋष्यमूकगिरौ तेन न्यवसत्स हनूमता

jyeShThabhrAtrA vAlinA hi svastrIbhoktrA tiraskR^itaH | R^iShyamUkagirau tena nyavasatsa hanUmatA

हिन्दी अर्थ

और कहा कि हम धन्य हो गये

English

On seeing the phallic image as it were his very soul burnt, the lordly merchant desired to end his life in order to know her mentality.

अध्याय ७

श्लोक 20.14

ततोऽभूत्स सुकण्ठस्य मन्त्री कपिवरः सुधीः ।सर्वथा सुहितं चक्रे सुग्रीवस्य हरांशजः

tato.abhUtsa sukaNThasya mantrI kapivaraH sudhIH | sarvathA suhitaM chakre sugrIvasya harAMshajaH

हिन्दी अर्थ

आपके दर्शनसे तृप्त हो गये

English

In great despair and sorrow the merchant told her in grief. Lord l§iva who had assumed a human body just for pleasure indulged in different sports.

अध्याय ७

श्लोक 20.15

तत्रागतेन सभ्रात्रा हृतभार्येण दुःखिना ।कारयामास रामेण तस्य सख्यं सुखावहम्

tatrAgatena sabhrAtrA hR^itabhAryeNa duHkhinA | kArayAmAsa rAmeNa tasya sakhyaM sukhAvaham

हिन्दी अर्थ

निश्चित रूपसे चला जाता है

English

"O my beloved, when the phallic image is smashed and burnt I do not desire to live. I am telling you the truth. There is no doubt in this.

अध्याय ७

श्लोक 20.16

घातयामास रामश्च वालिनं कपिकुञ्जरम् ।भ्रातृपत्न्याश्च भोक्तारं पापिनं वीरमानिनम्

ghAtayAmAsa rAmashcha vAlinaM kapiku~njaram | bhrAtR^ipatnyAshcha bhoktAraM pApinaM vIramAninam

हिन्दी अर्थ

दीनजनोंका परिपालन करते हैं

English

O gentle lady, prepare a pyre for me immediately through your servants. With my mind fixed in Siva, I shall enter the fire.

अध्याय ७

श्लोक 20.17

ततो रामाज्ञया तात हनूमान्वानरेश्वरः ।स सीतान्वेषणं चक्रे बहुभिर्वानरैः सुधीः

tato rAmAj~nayA tAta hanUmAnvAnareshvaraH | sa sItAnveShaNaM chakre bahubhirvAnaraiH sudhIH

हिन्दी अर्थ

सत्यका लोप नहीं होने दिया

English

Read for in the printed Skt. text.

अध्याय ७

श्लोक 20.18

ज्ञात्वा लङ्कागतां सीतां गतस्तत्र कपीश्वरः ।द्रुतमुल्लङ्घ्य सिन्धुं तमनिस्तीर्यं परैः स वै

j~nAtvA la~NkAgatAM sItAM gatastatra kapIshvaraH | drutamulla~Nghya sindhuM tamanistIryaM paraiH sa vai

हिन्दी अर्थ

त्याग नहीं करते हैं

English

Even if Brahma, Indra, Viu and others were to

अध्याय ७

श्लोक 20.19

चक्रेऽद्भुतचरित्रं स तत्र विक्रमसंयुतम् ।अभिज्ञानं ददौ प्रीत्या सीतायै स्वप्रभोर्वरम्

chakre.adbhutacharitraM sa tatra vikramasaMyutam | abhij~nAnaM dadau prItyA sItAyai svaprabhorvaram

हिन्दी अर्थ

प्रति पक्षपात उचित कहा गया है

English

On realising his tenacious decision the harlot was much distressed. Outside her house she caused the pyre to be made through her servants.

अध्याय ७

श्लोक 20.20

सीताशोकं जहाराशु स वीरः कपिनायकः ।श्रावयित्वा रामवृत्तं तत्प्राणावनकारकम्

sItAshokaM jahArAshu sa vIraH kapinAyakaH | shrAvayitvA rAmavR^ittaM tatprANAvanakArakam

हिन्दी अर्थ

आपलोग धर्मात्मा एवं सत्यवादी हैं

English

The miserable harlot remembered the sacred vow and said piteously glancing at all her kinsmen.

अध्याय ७

श्लोक 20.21

तदभिज्ञानमादाय निवृत्तो रामसन्निधिम् ।रावणाराममाहत्य जघान बहुराक्षसान्

tadabhij~nAnamAdAya nivR^itto rAmasannidhim | rAvaNArAmamAhatya jaghAna bahurAkShasAn

हिन्दी अर्थ

शुभ होगा, इसमें सन्देहकी आवश्यकता नहीं है

English

Taking the gemset bangle I had taken the pledge that I shall be the avowed wife of this merchant for three days.

अध्याय ७

श्लोक 20.22

तदैव रावणसुतं हत्वा सबहुराक्षसम् ।स महोपद्रवं चक्रे महोतिस्तत्र निर्भयः

tadaiva rAvaNasutaM hatvA sabahurAkShasam | sa mahopadravaM chakre mahotistatra nirbhayaH

हिन्दी अर्थ

बार निरन्तर दुःख ही दे रहे हैं

English

Truthful preceptors have ordained that a wife shall observe her duty. If I do likewise my truthfulness will not be marred.

अध्याय ७

श्लोक 20.23

यदा दग्धो रावणेनावगुण्ठ्य वसनानि च ।तैलाभ्यक्तानि सुदृढं महाबलवता मुने

yadA dagdho rAvaNenAvaguNThya vasanAni cha | tailAbhyaktAni sudR^iDhaM mahAbalavatA mune

हिन्दी अर्थ

पुनः उस देवमार्गका उपदेश कीजिये

English

Although prevented by her kinsmen the harlot was obstinate in her resolve. The woman eager in the attainment of Satyaloka decided on giving up her life.

अध्याय ७

श्लोक 20.24

उत्प्लुत्योत्प्लुत्य च तदा महादेवांशजः कपिः ।ददाह लङ्कां निखिलां कृत्वा व्याजं तमेव हि

utplutyotplutya cha tadA mahAdevAMshajaH kapiH | dadAha la~NkAM nikhilAM kR^itvA vyAjaM tameva hi

हिन्दी अर्थ

ध्यान करके पाण्डवोंसे प्रेमपूर्वक कहने लगे--

English

She gifted away her property to leading brahmins. She meditated on Sadiiiva. She circumambulated the fire thrice and stood ready to enter it.

अध्याय ७

श्लोक 20.25

दग्ध्वा लङ्कां वञ्चयित्वा विभीषणगृहं ततः ।अपतद्वारिधौ वीरस्ततः स कपिकुञ्जरः

dagdhvA la~NkAM va~nchayitvA vibhIShaNagR^ihaM tataH | apatadvAridhau vIrastataH sa kapiku~njaraH

हिन्दी अर्थ

मैं भी सदाशिवकी उपासना करता हूँ

English

On seeing the three-eyed lord of the gods, deco¬ rated by the moon's digit, and as brilliant as crores of moons, suns and fires she stood as if stimned and firightened.

अध्याय ७

श्लोक 20.26

स्वपुच्छं तत्र निर्वाप्य प्राप तस्य परन्तटम् ।अखिन्नः स ययौ रामसन्निधिं गिरिशांशजः

svapuchChaM tatra nirvApya prApa tasya parantaTam | akhinnaH sa yayau rAmasannidhiM girishAMshajaH

हिन्दी अर्थ

सेवा न करनेके कारण ही सारा दुःख होता है

English

The lord caught hold of the hands of the frigh¬ tened and agitated lady, stunned, trembling and shedding tears. He consoled her and spoke.

अध्याय ७

श्लोक 20.27

अविलम्बेन सुजवो हनूमान् कपिसत्तमः ।रामोपकण्ठमागत्य ददौ सीताशिरोमणिम्

avilambena sujavo hanUmAn kapisattamaH | rAmopakaNThamAgatya dadau sItAshiromaNim

हिन्दी अर्थ

रक्षक सर्वोत्कृष्ट परब्रह्म शिवका दर्शन प्राप्त करो

English

With my magic 1 produced the blazing fire and burnt your dancing platform. After burning the gemset phallic image I entered fire myself.

अध्याय ७

श्लोक 20.28

ततस्तदाज्ञया वीरः सिन्धौ सेतुमबन्धयत् ।वानरैः स समानीय बहून् गिरिवरान् बली

tatastadAj~nayA vIraH sindhau setumabandhayat | vAnaraiH sa samAnIya bahUn girivarAn balI

हिन्दी अर्थ

वह पूजा तथा ध्यान करनेयोग्य है

English

But you remembered the promise and entered the fire along with me. Hence I shall give you such pleasures as are inaccessible to gods.

अध्याय ७

श्लोक 20.29

गत्वा तत्र ततो रामस्तर्तुकामो यथा ततः ।शिवलिङ्गं समानर्च प्रतिष्ठाप्य जयेप्सया

gatvA tatra tato rAmastartukAmo yathA tataH | shivali~NgaM samAnarcha pratiShThApya jayepsayA

हिन्दी अर्थ

हैं-यह बात सुनिश्चित है

English

O beaudiiil lady of good hips, whatever you wish I shsdl give you. I am delighted by your devotion. There is nothing which cannot be given to you.

अध्याय ७

श्लोक 20.30

तद्वरात्स जयं प्राप्य वरं तीर्त्वोदधिं ततः ।लङ्कामावृत्य कपिभी रणं चक्रे स राक्षसैः

tadvarAtsa jayaM prApya varaM tIrtvodadhiM tataH | la~NkAmAvR^itya kapibhI raNaM chakre sa rAkShasaiH

हिन्दी अर्थ

स्मृत्वा शिवपदाम्भोजं व्यासश्षान्तर्दथे क्षणात्॥ ६८ व्यास क्षणभरमें अन्तर्धान हो गये

English

I have no desire for enjoyment on die earth, in the heaven or in the nether worlds. I do not desire any¬ thing except the touch of your lotus-like feet.

अध्याय ७

श्लोक 20.31

जघानाथासुरान्वीरो रामसैन्यं ररक्ष सः ।शक्तिक्षतं लक्ष्मणं च सञ्जीविन्या ह्यजीवयत्

jaghAnAthAsurAnvIro rAmasainyaM rarakSha saH | shaktikShataM lakShmaNaM cha sa~njIvinyA hyajIvayat

हिन्दी अर्थ

व्यासोपदेशवर्णन॑ नाम सप्तत्रिंशो5 ध्याय:

English

My servants, my maids and my kinsmen are in¬ terested in seeing you. They have dedicated everything to you.

अध्याय ७

श्लोक 20.32

सर्वथा सुखिनं चक्रे सरामं लक्ष्मणं हि सः ।सर्वसैन्यं ररक्षासौ महादेवात्मजः प्रभुः

sarvathA sukhinaM chakre sarAmaM lakShmaNaM hi saH | sarvasainyaM rarakShAsau mahAdevAtmajaH prabhuH

हिन्दी अर्थ

अर्जुनको व्यासका उपदेशवर्णन नामक सैंतीसवाँ अध्याय पूर्ण हुआ

English

Take them all along with me to your great region and quash the terrible fear of rebirth. Obeisance be to you.

अध्याय ७

श्लोक 20.33

रावणं परिवाराढ्यं नाशयामास विश्रमः ।सुखीचकार देवान्स महाबलग्रहः कपिः

rAvaNaM parivArADhyaM nAshayAmAsa vishramaH | sukhIchakAra devAnsa mahAbalagrahaH kapiH

हिन्दी अर्थ

तेजश्चातुलमावहन्॥ १ लगे

English

Appreciating her words, the great Siva cook all of them to his great region.

अध्याय ७

श्लोक 20.34

महीरावणसंज्ञं स हत्वा रामं सलक्ष्मणम् ।तत्स्थानादानयामास स्वस्थानं परिपाल्य च

mahIrAvaNasa.nj~naM sa hatvA rAmaM salakShmaNam | tatsthAnAdAnayAmAsa svasthAnaM paripAlya cha

हिन्दी अर्थ

होंगे; क्योंकि अर्जुनका तेज बढ़ा हुआ है

English

Thus I have described to you the great incarna*

अध्याय ७

श्लोक 20.35

रामकार्यं चकाराशु सर्वथा कपिपुङ्गवः ।असुरान्नमयामास नानालीलां चकार च

rAmakAryaM chakArAshu sarvathA kapipu~NgavaH | asurAnnamayAmAsa nAnAlIlAM chakAra cha

हिन्दी अर्थ

अतः जीवनको सफल करो

English

He who listens to this story with devotion and narrates it with purity never swerves from his duties. He attains salvation hereafter.

अध्याय ७

श्लोक 20.36

स्थापयामास भूलोके रामभक्तिं कपीश्वरः ।स्वयं भक्तवरो भूत्वा सीतारामसुखप्रदः

sthApayAmAsa bhUloke rAmabhaktiM kapIshvaraH | svayaM bhaktavaro bhUtvA sItArAmasukhapradaH

हिन्दी अर्थ

आदरपूर्वक वहाँ भेज दिया

English

O dear, listen, I shall expound to you the incarna¬ tion of Siva the great soul as Dvijevara (a leading Brah¬ min) along with liva. It is pleasing to the good.

अध्याय ७

श्लोक 20.37

लक्ष्मणप्राणदाता च सर्वदेवमदापहः ।रुद्रावतारो भगवान्भक्तोद्धारकरः स वै

lakShmaNaprANadAtA cha sarvadevamadApahaH | rudrAvatAro bhagavAnbhaktoddhArakaraH sa vai

हिन्दी अर्थ

और भगवान् शंकरजी आपका कल्याण करें

English

O dear, I have already described to you the excellent king Bhadrayu whom liva blessed in the form of a bull. In order to test his steadfastness and piety the lord manifested himself again in the form of a leading brahmin. I shall mention that same story.

अध्याय ७

श्लोक 20.38

हनुमान्स महावीरो रामकार्यकरः सदा ।रामदूताभिधो लोके दैत्यघ्नो भक्तवत्सलः

hanumAnsa mahAvIro rAmakAryakaraH sadA | rAmadUtAbhidho loke daityaghno bhaktavatsalaH

हिन्दी अर्थ

हुए परस्पर मिलकर वहाँ निवास करने लगे

English

Conquering the enemies through the power of 9 - abha in battle, Bhadrayu attained the throne,- O dear.

अध्याय ७

श्लोक 20.39

इति ते कथितं तात हनुमच्चरितं वरम् ।धन्यं यशस्यमायुष्यं सर्वकामफलप्रदम्

iti te kathitaM tAta hanumachcharitaM varam | dhanyaM yashasyamAyuShyaM sarvakAmaphalapradam

हिन्दी अर्थ

भी धीरज कैसे रह सकता है

English

O brahmin, the chaste lady Kirtimalini, daughter of Gandrahgada and Simantini, became his wife.

अध्याय ७

श्लोक 20.40

य इदं शृणुयाद्भक्त्या श्रावयेद्वा समाहितः ।स भुक्त्वेहाखिलान्कामान् अन्ते मोक्षं लभेत्परम्

ya idaM shR^iNuyAdbhaktyA shrAvayedvA samAhitaH | sa bhuktvehAkhilAnkAmAn ante mokShaM labhetparam

हिन्दी अर्थ

आपके दर्शनमात्रसे सारा दुःख नष्ट हो जाता है

English

This Ghaptrr has a close resemblance with the second canto of K&Udasa's Raghuvaihia.

अध्याय ७

श्लोक 21.0

॥ श्रीगणेशाय नमः

|| shrIgaNeshAya namaH

हिन्दी अर्थ

तुम्हें शोकका त्याग करना चाहिए

English

After hearing the lamentation of the pair, the great king of great heroism immediately took up his bow, but the rushing tiger of Mayic origin, Seized the brahmin's wife.

अध्याय ७

श्लोक 21.0-2

श्रीगौरीशङ्कराभ्यां नमः

shrIgaurIsha~NkarAbhyAM namaH

हिन्दी अर्थ

दुःखरूपी कामनाओंका भोग करता है

English

After hearing the lamentation of the pair, the great king of great heroism immediately took up his bow, but the rushing tiger of Mayic origin, Seized the brahmin's wife.

अध्याय ७

श्लोक 21.1

श्रीशिवमहापुराणम् ॥ तृतीयायां शतरुद्रसंहितायां ३.२१. एकविंशोऽध्यायः ।महेशावतारवर्णनम् ।नन्दीश्वर उवाच ।अथ प्रीत्या शृणु मुनेऽवतारं परमं प्रभोः ।शङ्करस्यात्मभूपुत्र शृण्वतां सर्वकामदम्

shrIshivamahApurANam || tR^itIyAyAM shatarudrasaMhitAyAM 3\.21\. ekaviMsho.adhyAyaH | maheshAvatAravarNanam | nandIshvara uvAcha | atha prItyA shR^iNu mune.avatAraM paramaM prabhoH | sha~NkarasyAtmabhUputra shR^iNvatAM sarvakAmadam

हिन्दी अर्थ

पीड़ा प्राप्त करते हैं

English

The terrible tiger grasped the woman even as she was lamenting—"O lord, O husband, O Siva, O, preceptor of the universe."

अध्याय ७

श्लोक 21.2

एकदा मुनिशार्दूल गिरिजाशङ्करावुभौ ।विहर्तुकामौ सञ्जातौ स्वेच्छया परमेश्वरौ

ekadA munishArdUla girijAsha~NkarAvubhau | vihartukAmau sa~njAtau svechChayA parameshvarau

हिन्दी अर्थ

निरादर करते हुए कहा--

English

Kings protect the distressed people who seek refuge in them with their very lives and assets. They are the knowers of virtue. Without that they are like a dead body.

अध्याय ७

श्लोक 21.3

भैरवं द्वारपालं च कृत्वाभ्यन्तरमागतौ ।नानासखिगणैः प्रीत्या सेवितौ नरशीलितौ

bhairavaM dvArapAlaM cha kR^itvAbhyantaramAgatau | nAnAsakhigaNaiH prItyA sevitau narashIlitau

हिन्दी अर्थ

ब्रह्मचारीका यहाँ क्‍या प्रयोजन है ?

English

Better death than life that does nbt protect the distressed. A mendicant is better than a rich householder who does not pcMsess charitable nature.

अध्याय ७

श्लोक 21.4

चिरं विहृत्य तत्र द्वौ स्वतन्त्रौ परमेश्वरौ ।बभूवतुः प्रसन्नौ तौ नानालीलाकरौ मुने

chiraM vihR^itya tatra dvau svatantrau parameshvarau | babhUvatuH prasannau tau nAnAlIlAkarau mune

हिन्दी अर्थ

शत्रुओंसे पीड़ित मुझे विजय प्रदान करें

English

Better to swallow poison or enter fire than cease to protect the oppressed, the helpless and the poor.

अध्याय ७

श्लोक 21.5

अथोन्मत्ताकृतिर्देवी स्वतन्त्रा लीलया शिवा ।आगता द्वारि तद्रूपा प्रभोराज्ञामवाप सा

athonmattAkR^itirdevI svatantrA lIlayA shivA | AgatA dvAri tadrUpA prabhorAj~nAmavApa sA

हिन्दी अर्थ

ये सब निश्चय ही युद्धमें दुर्जय हैं

English

On hearing his lamentation and the decrial of his prowess, the king thought within himself thus—

अध्याय ७

श्लोक 21.6

तां देवीं भैरवः सोऽथ नारीदृष्ट्या विलोक्य च ।निषिषेध बहिर्गन्तुं तद्रूपेण विमोहितः

tAM devIM bhairavaH so.atha nArIdR^iShTyA vilokya cha | niShiShedha bahirgantuM tadrUpeNa vimohitaH

हिन्दी अर्थ

असाध्य हैं; तो भी अपने हितकी बात सुनो

English

"Alas, my manliness is lost today due to the adverse fate. Today my fame has been quashed. Great sin has been acquired.

अध्याय ७

श्लोक 21.7

नारीदृष्ट्या सुदृष्टा सा भैरवेण यदा मुने ।क्रुद्धाभवच्छिवा देवी तं शशाप तदाऽम्बिका

nArIdR^iShTyA sudR^iShTA sA bhairaveNa yadA mune | kruddhAbhavachChivA devI taM shashApa tadA.ambikA

हिन्दी अर्थ

हैं, इसलिये अब तुम शिव-मन्त्रका जप करो

English

The hereditary virtue has been smothered. I am unfortunate and confused in mind. Certainly my riches, my kingdom, my longevity will dwindle.

अध्याय ७

श्लोक 21.8

शिवोवाच ।नारीदृष्ट्या पश्यसि त्वं यतो मां पुरुषाधम ।अतो भव धरायां हि मानुषस्त्वं च भैरव

shivovAcha | nArIdR^iShTyA pashyasi tvaM yato mAM puruShAdhama | ato bhava dharAyAM hi mAnuShastvaM cha bhairava

हिन्दी अर्थ

भगवान् शिवकी उपासना करते हैं

English

By surrendering my own life,, lovable though it is,

अध्याय ७

श्लोक 21.9

नन्दीश्वर उवाच ।इत्थं यदाभवच्छप्तो भैरवः शिवया मुने ।हाहाकारो महानासीद्दुःखमाप स लीलया

nandIshvara uvAcha | itthaM yadAbhavachChapto bhairavaH shivayA mune | hAhAkAro mahAnAsIdduHkhamApa sa lIlayA

हिन्दी अर्थ

देकर वात्सल्यपूर्वक अर्जुनसे पुन: कहा--

English

ComiNire Ragbu. II. 53.

अध्याय ७

श्लोक 21.10

ततश्च शङ्करः शीघ्रं तमागत्य मुनीश्वर ।आश्वासयद्भैरवं हि नानानुनयकोविदः

tatashcha sha~NkaraH shIghraM tamAgatya munIshvara | AshvAsayadbhairavaM hi nAnAnunayakovidaH

हिन्दी अर्थ

प्रकारका कार्य मनुष्यको करना चाहिए

English

The king struck the tiger with sharp arrows; but it was not at all affected by them. It stood like a lofty moun¬ tain, which is not affected by showers.

अध्याय ७

श्लोक 21.11

तच्छापाद्भैरवः सोऽथ क्षिताववतरन्मुने ।मनुष्ययोन्यां वैतालसंज्ञकः शङ्ककरेच्छया

tachChApAdbhairavaH so.atha kShitAvavataranmune | manuShyayonyAM vaitAlasa.nj~nakaH sha~NkakarechChayA

हिन्दी अर्थ

उपासनामें तत्पर हो गये

English

The powerful tiger, not at all pained by the mis¬ siles of the king, seized the woman forcibly and ran away in a hurry.

अध्याय ७

श्लोक 21.12

तत्स्नेहतः शिवः सोऽपि क्षिताववतरद्विभुः ।शिवया सह सल्लीलो लौकिकीं गतिमाश्रितः

tatsnehataH shivaH so.api kShitAvavataradvibhuH | shivayA saha sallIlo laukikIM gatimAshritaH

हिन्दी अर्थ

कहकर वे शीघ्र ही इन्द्रके समीप गये

English

On seeing his wife seized by the tiger, the brahmin was much bewildered and following the way of the world cried again and again.

अध्याय ७

श्लोक 21.13

महेशाह्वः शिवश्चासीच्छारदा गिरिजा मुने ।सुलीलां चक्रतुः प्रीत्या नानालीलाविशारदौ

maheshAhvaH shivashchAsIchChAradA girijA mune | sulIlAM chakratuH prItyA nAnAlIlAvishAradau

हिन्दी अर्थ

अब जैसा उचित हो, आप वैसा कीजिये

English

After crying for some time that btahmin who was

अध्याय ७

श्लोक 21.14

इति ते कथितं तात महेशचरितं वरम् ।धन्यं यशस्यमायुष्यं सर्वकामफलप्रदम्

iti te kathitaM tAta maheshacharitaM varam | dhanyaM yashasyamAyuShyaM sarvakAmaphalapradam

हिन्दी अर्थ

विदाकर स्वयं वहाँ जानेका विचार किया

English

O king, where are your great weapons? Where is your great bow diat professes to protect? Where is your strength of ten or twelve thousand great elephants?

अध्याय ७

श्लोक 21.15

य इदं शृणुयाद्भक्त्या श्रावयेद्वा समाहितः ।स भुक्त्वेहाखिलान्भोगानन्ते मोक्षमवाप्नुयात्

ya idaM shR^iNuyAdbhaktyA shrAvayedvA samAhitaH | sa bhuktvehAkhilAnbhogAnante mokShamavApnuyAt

हिन्दी अर्थ

पुन: यह वचन कहा--

English

All these have become futile, for you are incom¬ petent to meet the onslaught of wild animals.

अध्याय ७

श्लोक 22.0

॥ श्रीगणेशाय नमः

|| shrIgaNeshAya namaH

हिन्दी अर्थ

इसमें सन्देह नहीं है

English

O Brahmin, I am a base KLatriya bereft of strengdi. You take pity on me. O intelligent one, do not grieve. 1 shall give you what you desire.

अध्याय ७

श्लोक 22.0-2

श्रीगौरीशङ्कराभ्यां नमः

shrIgaurIsha~NkarAbhyAM namaH

हिन्दी अर्थ

४ अपने भवनको चले गये

English

O Brahmin, I am a base KLatriya bereft of strengdi. You take pity on me. O intelligent one, do not grieve. 1 shall give you what you desire.

अध्याय ७

श्लोक 22.1

श्रीशिवमहापुराणम् ॥ तृतीयायां शतरुद्रसंहितायां ३.२२. द्वाविंशोऽध्यायः ।विष्णूपद्रववृषावतारवर्णनम् ।नन्दीश्वर उवाच ।शृणु ब्रह्मसुत प्राज्ञ वृषेशाख्यं मुनीश्वर ।शिवावतारं सल्लीलं हरिगर्वहरं वरम्

shrIshivamahApurANam || tR^itIyAyAM shatarudrasaMhitAyAM 3\.22\. dvAviMsho.adhyAyaH | viShNUpadravavR^iShAvatAravarNanam | nandIshvara uvAcha | shR^iNu brahmasuta prAj~na vR^iSheshAkhyaM munIshvara | shivAvatAraM sallIlaM harigarvaharaM varam

हिन्दी अर्थ

तपस्तेपे संयतात्मा शिवमुद्दिश्य तद्विधम्॥ ६५ करने लगे

English

This kingdom, this queen, this body d* mine, every¬ thing is subservient to you. What is die greatest thing that you desire?

अध्याय ७

श्लोक 22.2

पुरा देवासुराः सर्वे जरामृत्युभयार्दिताः ।परस्परं च सन्धाय रत्नान्यादित्सवोऽभवन्

purA devAsurAH sarve jarAmR^ityubhayArditAH | parasparaM cha sandhAya ratnAnyAditsavo.abhavan

हिन्दी अर्थ

ध्वनि दसों दिशाओंमें सुनायी पड़ी

English

Then from the sky divine showers of flowers fell. The divine instruments were played. The celestial damsels sang and danced.

अध्याय ७

श्लोक 22.3

ततः सुरासुराः सर्वे क्षीरोदं सागरोत्तमम् ।उद्यता मथितुं तं च बभूवुर्मुनिनन्दन

tataH surAsurAH sarve kShIrodaM sAgarottamam | udyatA mathituM taM cha babhUvurmuninandana

हिन्दी अर्थ

है ? तुम मुझ सेनापतिको यहाँ अकेला मत समझो

English

Read ITRff for i** die printed Skt. text.

अध्याय ७

श्लोक 22.4

आसन् शुचिस्मिताः सर्वे केनेदं मन्थनं भवेत् ।स्वकार्यसिद्धये तस्य ब्रह्मन्निति सुरासुराः

Asan shuchismitAH sarve kenedaM manthanaM bhavet | svakAryasiddhaye tasya brahmanniti surAsurAH

हिन्दी अर्थ

आयेगा, तब मैं उसको इसका फल दिखाऊँगा

English

It can be identified with the ))resent Abu, a lacred hill of the Western India, lying in the Sirohi state of Rajijutana.

अध्याय ७

श्लोक 22.5

तदा नभोगता वाणी मेघगम्भीरनिःस्वना ।उवाच देवान्दैत्यांश्चश्वासयन्तीश्वराज्ञया

tadA nabhogatA vANI meghagambhIraniHsvanA | uvAcha devAndaityAMshchashvAsayantIshvarAj~nayA

हिन्दी अर्थ

कर दिया; केवल उनका शरीर शेष रह गया

English

Thus fighting strenuously and although very strox, the Bhilla was devoured the bts of prey wfaioh seized him forcibly, as dioiigh indted by his own adverse fate.

अध्याय ७

श्लोक 22.6

नभोवाण्युवाच ।हे देवा असुराश्चैव मन्थध्वं क्षीरसागरम् ।भवतां बलबुद्धिर्हि भविष्यति न संशयः

nabhovANyuvAcha | he devA asurAshchaiva manthadhvaM kShIrasAgaram | bhavatAM balabuddhirhi bhaviShyati na saMshayaH

हिन्दी अर्थ

धारण करनेवाले आपको नमस्कार है

English

On hearing the words of Siva yielding the greatest bliss she felt the highest pleasure. She did not remember any¬ thing.

अध्याय ७

श्लोक 22.7

मन्दरं चैव मन्थानं रज्जुं कुरुत वासुकिम् ।मिथः सर्वे मिलित्वा तु मन्थनं कुरुतादरात्

mandaraM chaiva manthAnaM rajjuM kuruta vAsukim | mithaH sarve militvA tu manthanaM kurutAdarAt

हिन्दी अर्थ

देनेवाले आपको नमस्कार है

English

This Bhilla will be born as Nala, the son of Vira- sena> in the excellent city of Niadha.* There is no doubt in this.

अध्याय ७

श्लोक 22.8

नन्दीश्वर उवाच ।नभोगतां तदा वाणीं निशम्याथ सुरासुराः ।उद्योगं चक्रिरे सर्वे तत्कर्तुं मुनिसत्तम

nandIshvara uvAcha | nabhogatAM tadA vANIM nishamyAtha surAsurAH | udyogaM chakrire sarve tatkartuM munisattama

हिन्दी अर्थ

आपको नमस्कार है

English

you will be born in the illustrious city of Vidarbha'* as the daughter of king Bhima. You will be famous as Dama- yanti endowed with all good qualities.

अध्याय ७

श्लोक 22.9

सुसन्धायाखिलास्ते वै मन्दरं पर्वतोत्तमम् ।कनकाभं च सरलं नानाशोभार्चितं ययुः

susandhAyAkhilAste vai mandaraM parvatottamam | kanakAbhaM cha saralaM nAnAshobhArchitaM yayuH

हिन्दी अर्थ

हँसकर अर्जुनसे फिर कहा--

English

After coming together you will enjoy royal plea¬ sures. You will attain salvation too, inaccessible even to leading Yogins.

अध्याय ७

श्लोक 22.10

सुप्रसाद्य गिरीशं तं तदाज्ञप्ताः सुरासुराः ।बलादुत्पाटयामासुर्नेतुकामाः पयोऽर्णवम्

suprasAdya girIshaM taM tadAj~naptAH surAsurAH | balAdutpATayAmAsurnetukAmAH payo.arNavam

हिन्दी अर्थ

इति श्रीशिवमहापुराणे ठ॒ृतीयायां शतरुद्रसंहितायां किराताववारवर्णनप्रसंगेठ जुनितपोवर्णन नामाष्यविंशेठ ध्यायः

English

What can a blind man do with a mirror? Of what avail is a house to him who lives on alms? WThat can a fool do with a book? Of what avail is wealth to him who is bereft of his wife?

अध्याय ७

श्लोक 22.11

भुजैरुत्पाट्य ते सर्वे जग्मुः क्षीरार्णवं मुने ।अशक्ता अभवंस्तत्र तमानेतुं हतौजसः

bhujairutpATya te sarve jagmuH kShIrArNavaM mune | ashaktA abhavaMstatra tamAnetuM hataujasaH

हिन्दी अर्थ

अर्जुनका तपवर्णन नामक अड़तीसवो अध्याय पूर्ण हुआ

English

Hence 1 who am not satiated with the enjoyment of pleasures but I whose wife is snatched away desire your crowned queen. Let her be given to me.

अध्याय ७

श्लोक 22.12

तद्भुजैः स परिभ्रष्टः पतितो मन्दरो गिरिः ।सहसातिगुरुः सद्यो देवदैत्योपरि ध्रुवम्

tadbhujaiH sa paribhraShTaH patito mandaro giriH | sahasAtiguruH sadyo devadaityopari dhruvam

हिन्दी अर्थ

करके उत्तम भक्तिसे शिवका ध्यान करने लगे

English

I can give all my assets to the extent of the earth, my kingdom, horses and elephants and even my body to any¬ one but never can I give away my wife.

अध्याय ७

श्लोक 22.13

एवं भग्नोद्यमा भग्नाः सम्बभूवुः सुरासुराः ।चेतनाः प्राप्य च ततस्तुष्टुवुर्जगदीश्वरम्

evaM bhagnodyamA bhagnAH sambabhUvuH surAsurAH | chetanAH prApya cha tatastuShTuvurjagadIshvaram

हिन्दी अर्थ

और सावधान होकर कहने लगे--

English

Let it be the terrible sin of the slaughter of a brahmin; let it be the sin of sipping wine, I shall quell it with my power of penance. What then the sin of enjoying another man's wife?

अध्याय ७

श्लोक 22.14

तदिच्छयोद्यताः सर्वे पुनरुत्थाप्य तं गिरिम् ।निचिक्षिपुर्जले नीत्वा क्षीरोदस्योत्तरे तटे

tadichChayodyatAH sarve punarutthApya taM girim | nichikShipurjale nItvA kShIrodasyottare taTe

हिन्दी अर्थ

इसमें संशय नहीं है

English

Hence give me your wife. I have no otfier desire. Certainly you will go to hell by your inability to protect the oppressed.

अध्याय ७

श्लोक 22.15

ततः सुरासुरगणा रज्जुं कृत्वा च वासुकिम् ।रत्नान्यादातुकामास्ते ममन्थुः क्षीरसागरम्

tataH surAsuragaNA rajjuM kR^itvA cha vAsukim | ratnAnyAdAtukAmAste mamanthuH kShIrasAgaram

हिन्दी अर्थ

लौटकर वे अपने-अपने स्थानको चले गये

English

At the words of the brahmin, the frightened king

अध्याय ७

श्लोक 22.16

क्षीरोदे मथ्यमाने तु श्रीः स्वर्लोकमहेश्वरी ।समुद्भूता समुद्राच्च भृगुपुत्री हरिप्रिया

kShIrode mathyamAne tu shrIH svarlokamaheshvarI | samudbhUtA samudrAchcha bhR^iguputrI haripriyA

हिन्दी अर्थ

मनमें विचार करने लगे

English

Hence I shall give my wife to this deserving brail* min and escape sin. Immediately thereafter I shall enter fire. My fame then shall be known."

अध्याय ७

श्लोक 22.17

धन्वन्तरिः शशाङ्कश्च पारिजातो महाद्रुमः ।उच्चैःश्रवाश्च तुरगो गज ऐरावतस्तथा

dhanvantariH shashA~Nkashcha pArijAto mahAdrumaH | uchchaiHshravAshcha turago gaja airAvatastathA

हिन्दी अर्थ

दुर्योधनका कोई हितकारी मित्र है

English

After deciding mentally like this, he kindled a blaz¬ ing fire. He called the brahmin and gifted away his Wifb with water.

अध्याय ७

श्लोक 22.18

सुरा हरिधनुः शङ्खो गावः कामदुघास्ततः ।कौस्तुभाख्यो मणिश्चैव तथा पीयूषमेव च

surA haridhanuH sha~Nkho gAvaH kAmadughAstataH | kaustubhAkhyo maNishchaiva tathA pIyUShameva cha

हिन्दी अर्थ

पृथक् भाव बताया है

English

He took the ceremonial bath and became pure. He bowed to gods went round die fire thrice and meditated on iSiva with pure mind.

अध्याय ७

श्लोक 22.19

पुनश्च मथ्यमाने तु कालकूटं महाविषम् ।युगान्तानलभं जातं सुरासुरभयावहम्

punashcha mathyamAne tu kAlakUTaM mahAviSham | yugAntAnalabhaM jAtaM surAsurabhayAvaham

हिन्दी अर्थ

चढ़ाकर खड़े हो गये

English

The king saw in front of him the five-faced, the three-eyed lord with die Pinaka in his hand, bedecked by the digit of the moon, with hanging matted hair shed¬ ding tawny lustre, having the brilliance of a crore of mid¬ day blazing suns, white as the lotus stalk fibre, wearing the hide of the elephant, with his head drenched by the waves of Ganga, having the necklaces of great serpents, bedecked in coronet, waistband, shoulderlet and shining bangles, holding in his hands, the trident, the sword, the missile Khatvanga, the dagger, the shield, the deer, the mystic sign of protection, the eight articles of worship and the Pinaka, seated on his bull and blue-necked.

अध्याय ७

श्लोक 22.20

पीयूषजन्मकाले तु बिन्दवो ये बहिर्गताः ।तेभ्यः कान्ताः समुद्भूता बह्वयो ह्यद्भुतदर्शनाः

pIyUShajanmakAle tu bindavo ye bahirgatAH | tebhyaH kAntAH samudbhUtA bahvayo hyadbhutadarshanAH

हिन्दी अर्थ

वे सभी उन शब्दोंसे व्याकुल हो उठे

English

Vinu, Brahma, Indra and other gods excluding Nfirada and other sages too came there eulogising.

अध्याय ७

श्लोक 22.21

शरत्पूर्णेन्दुवदनास्तडित्सूर्यानलप्रभाः ।हारकेयूरकटकैर्दिव्यरत्नैरलङ्कृताः

sharatpUrNenduvadanAstaDitsUryAnalaprabhAH | hArakeyUrakaTakairdivyaratnairala~NkR^itAH

हिन्दी अर्थ

करनेवाले तथा सुख देनेवाले कहे गये हैं

English

The vision of the lord increased his pleasure. The incessant tear-drops smeared his body. He had horripilation and choked throat. With palms joined in reverence, he eulo¬ gised the lord.

अध्याय ७

श्लोक 22.22

लावण्यामृततोयेन ताः सिञ्चन्त्यो दिशो दश ।जगदुन्मादयन्त्येव भ्रूभङ्गायतवीक्षणाः

lAvaNyAmR^itatoyena tAH si~nchantyo disho dasha | jagadunmAdayantyeva bhrUbha~NgAyatavIkShaNAH

हिन्दी अर्थ

स्थिर रखना चाहिए

English

The supreme lord, the storehouse of mercy and

अध्याय ७

श्लोक 22.23

कोटिशस्ताः समुत्पन्नास्त्वमृतात्कामनिस्सृताः ।ततोऽमृतं समुत्पन्नं जरामृत्युनिवारणम्

koTishastAH samutpannAstvamR^itAtkAmanissR^itAH | tato.amR^itaM samutpannaM jarAmR^ityunivAraNam

हिन्दी अर्थ

हुए शिवजीकी स्तुति कौ

English

**0 king, I am satisfied with your devotion more than your piety. Mention the boon that you as well as your wife wbh to choose. I shall undoubtedly give it to you.

अध्याय ७

श्लोक 22.24

लक्ष्मीं शङ्खं कौस्तुभं च खड्गं जग्राह केशवः ।जग्राहार्को हयं दिव्यमुच्चैःश्रवसमादरात्

lakShmIM sha~NkhaM kaustubhaM cha khaDgaM jagrAha keshavaH | jagrAhArko hayaM divyamuchchaiHshravasamAdarAt

हिन्दी अर्थ

प्रणनाम शिवं भूयस्तुष्टाव च पुनः पुनः॥ ५३ बार-बार उनकी स्तुति की

English

On hearing the words of the lord> the king Bhadrayu eulogised and bowed to the lord with bent head.

अध्याय ७

श्लोक 22.25

पारिजातं तरुवरमैरावतमिभेश्वरम् ।शचीपतिश्च जग्राह निर्जरेशो महादरात्

pArijAtaM taruvaramairAvatamibheshvaram | shachIpatishcha jagrAha nirjaresho mahAdarAt

हिन्दी अर्थ

गूकहैत्यवधो नामेकोनचत्वारिंशो5 ध्याय:

English

O lord, since out of pity you wbh to accord me a boon, I choose it as a great devotee'* does from his lord, the granter of boons.

अध्याय ७

श्लोक 22.26

कालकूटं शशाङ्कं च देवत्राणाय शङ्करः ।स्वकण्ठे धृतवान् शम्भुः स्वेच्छया भक्तवत्सलः

kAlakUTaM shashA~NkaM cha devatrANAya sha~NkaraH | svakaNThe dhR^itavAn shambhuH svechChayA bhaktavatsalaH

हिन्दी अर्थ

मूकहैत्यवध नामक उनतालीसवाँ अध्याय पूर्ण हुआ

English

O great god, my fiither Vajrabfihu with his wife, O lord, 1 a servant at your feet, along with my wife, the VaiSya Padmikara and his son Sanaya, O great lord, make all of us residents near you.

अध्याय ७

श्लोक 22.27

दैत्याः सुराख्यां रमणीमीश्वराजविमोहिताः ।जगृहुः सकला व्यास सर्वे धन्वन्तरिं जनाः

daityAH surAkhyAM ramaNImIshvarAjavimohitAH | jagR^ihuH sakalA vyAsa sarve dhanvantariM janAH

हिन्दी अर्थ

उनकी दृढ़ भक्तिसे भरी हुई लीला सुनिये

English

Then the queen, his wife, Kirtimalini propitiated Siva with devotion and requested for an excellent boon.

अध्याय ७

श्लोक 22.28

जगृहुर्मुनयः सर्वे कामधेनुं मुनीश्वराः ।सामान्यतस्त्रियस्ताश्च स्थिता आसन्विमोहिकाः

jagR^ihurmunayaH sarve kAmadhenuM munIshvarAH | sAmAnyatastriyastAshcha sthitA AsanvimohikAH

हिन्दी अर्थ

शिवजीका स्मरण करके उससे कहा--

English

O supreme God, Gandrahgada my father and Simantini my mother, I request the two to be joyously staying near you for ever.

अध्याय ७

श्लोक 22.29

अमृतार्थं महायुद्धं सम्बभूव जयैषिणाम् ।सुराणामसुराणां च मिथः सङ्क्षुब्धचेतसाम्

amR^itArthaM mahAyuddhaM sambabhUva jayaiShiNAm | surANAmasurANAM cha mithaH sa~NkShubdhachetasAm

हिन्दी अर्थ

तपोनिरत व्यक्ति छल नहीं करते

English

The delighted lord of Gauri, favourably disposed to his devotees said—**Let it be so'* and granted them the boon they desired and then vanished in a moment.

अध्याय ७

श्लोक 22.30

हृतं सोमं च दैतेयैर्बलाद्देवान्विजित्य च ।बलिप्रभृतिभिर्व्यास युगान्ताग्न्यर्कसुप्रभैः

hR^itaM somaM cha daiteyairbalAddevAnvijitya cha | baliprabhR^itibhirvyAsa yugAntAgnyarkasuprabhaiH

हिन्दी अर्थ

तुम्हें इस तपस्याका फल कैसे मिलेगा 2

English

Acquiring the grace of the trident-bearing lord, BhadrSyu, enjoyed several pleasures lovingly in the company of Kirtim&lin!.

अध्याय ७

श्लोक 22.31

देवाः शङ्करमापन्ना विह्वलाः शिवमायया ।सर्वे शक्रादयस्तात दैतेयैरर्दिता बलात्

devAH sha~NkaramApannA vihvalAH shivamAyayA | sarve shakrAdayastAta daiteyairarditA balAt

हिन्दी अर्थ

तुम्हारी यह तपस्या अशुभ करनेवाली है

English

Unimpeded in the exercise of his power he ruled the kingdom for ten thousand years. Then he entrusted his son with the kingdom and went to l§iva*s presence.

अध्याय ७

श्लोक 22.32

ततस्तदमृतं यत्नात्स्त्रीस्वरूपेण मायया ।शिवाज्ञया रमेशेन दैत्येभ्यश्च हृतं मुने

tatastadamR^itaM yatnAtstrIsvarUpeNa mAyayA | shivAj~nayA rameshena daityebhyashcha hR^itaM mune

हिन्दी अर्थ

स्वामीसे माँग लो

English

The king GandrShgada and the queen Simantinl devoutly worshipped liva and attained his feet.

अध्याय ७

श्लोक 22.33

अपाययत्सुरांस्तांश्च मोहिनी स्त्रीस्वरूपधृक् ।मोहयित्वासुरान्सर्वान्हरिर्मायाविनां वरः

apAyayatsurAMstAMshcha mohinI strIsvarUpadhR^ik | mohayitvAsurAnsarvAnharirmAyAvinAM varaH

हिन्दी अर्थ

करते हुए मर्यादित वाक्य कहने लगे--

English

' Thus the great incarnation of lord Siva as Dvi- jelvara has been described by me. It was the bestower of great bliss on Bhadrayu.

अध्याय ७

श्लोक 22.34

गत्वा निकटमेतस्या ऊचिरे दैत्यपुङ्गवाः ।पाययस्व सुधामेतां माभूद्भेदोऽत्र पङ्क्तिषु

gatvA nikaTametasyA Uchire daityapu~NgavAH | pAyayasva sudhAmetAM mAbhUdbhedo.atra pa~NktiShu

हिन्दी अर्थ

तुम हो, मैं उसे अच्छी तरह जानता हूँ

English

He who reads or listens to this holy narrative of Dvijea incarnation of Siva of pious fame, goes to Siva's region.

अध्याय ७

श्लोक 22.35

एतदुक्त्वा ददुस्तस्मै विष्णवे छलरूपिणे ।ते दैत्या दानवाः सर्वे शिवमायाविमोहिताः

etaduktvA dadustasmai viShNave ChalarUpiNe | te daityA dAnavAH sarve shivamAyAvimohitAH

हिन्दी अर्थ

करे अथवा माँगनेपर न दे, तो कैसा राजा 2

English

He who listens to this every day or narrates this with attentive mind does not swerve from his duty and attains salvation hereafter.

अध्याय ७

श्लोक 22.36

एतस्मिन्नन्तरे दृष्ट्वा स्त्रियो दानवपुङ्गवाः ।अनयन्नमृतोद्भूता यथास्थानं यथासुखम्

etasminnantare dR^iShTvA striyo dAnavapu~NgavAH | anayannamR^itodbhUtA yathAsthAnaM yathAsukham

हिन्दी अर्थ

अपेक्षा है तो वह आकर मुझसे क्यों नहीं माँगता ?

English

O intelligent sage, listen. 1 shall explain the in¬ carnation of great bliss named YatinStha, of Siva the supreme soul.

अध्याय ७

श्लोक 22.37

तासां पुराणि दिव्यानि स्वर्गाच्छतगुणान्यपि ।घोरैर्यन्त्रैः सुगुप्तानि मयमायाकृतानि च

tAsAM purANi divyAni svargAchChataguNAnyapi | ghorairyantraiH suguptAni mayamAyAkR^itAni cha

हिन्दी अर्थ

सुनकर उस भीलने कहा--

English

O great sage, on the mountain Arbuda* there lived a hunter Ahuka of BhUla tribe.

अध्याय ७

श्लोक 22.38

सुरक्षितानि सर्वाणि कृत्वा युद्धाय निर्ययुः ।अस्पृष्टवक्षसो दैत्याः कृत्वा समयमेव हि

surakShitAni sarvANi kR^itvA yuddhAya niryayuH | aspR^iShTavakShaso daityAH kR^itvA samayameva hi

हिन्दी अर्थ

है नन्‍्दी-श्चर कक ॥ ३० सुखपूर्वक रहो, अन्यथा कष्ट प्राप्त करोगे

English

His wife Ahuki observed some good rites. Both of them were great devotees of Siva and worshipped Siva.

अध्याय ७

श्लोक 22.39

न स्पृशामः स्त्रियश्चेमा यदि देवैर्विनिर्जिताः ।इत्युक्त्वा ते महावीरा दैत्याः सर्वे युयुत्सवः

na spR^ishAmaH striyashchemA yadi devairvinirjitAH | ityuktvA te mahAvIrA daityAH sarve yuyutsavaH

हिन्दी अर्थ

गणेन पाण्डवस्तं हि है च शहड्डूरम्॥ ३१ स्मरण करते हुए उस भीलसे कहा--

English

In. the meantime towards the evening, Siva assumed the ((uise of an ascetic and came to his house to test hiy"

अध्याय ७

श्लोक 22.40

सिंहनादं ततश्चक्रुः शङ्खान्दध्मुः पृथक्पृथक् ।पूरयन्त इवाकाशं तर्पयन्तो बलाहकान्

siMhanAdaM tatashchakruH sha~NkhAndadhmuH pR^ithakpR^ithak | pUrayanta ivAkAshaM tarpayanto balAhakAn

हिन्दी अर्थ

और गीदड़का युद्ध उपहासास्पद होता है

English

The lord of the house that intelligent man too came back then and lovingly worshipped the leading stscetic.

अध्याय ७

श्लोक 22.41

युद्धं बभूव देवानामसुरैः सह भीकरम् ।देवासुराख्यमतुलं प्रसिद्धं भुवनत्रये

yuddhaM babhUva devAnAmasuraiH saha bhIkaram | devAsurAkhyamatulaM prasiddhaM bhuvanatraye

हिन्दी अर्थ

जाओ और जैसी तुम्हारी इच्छा हो, वैसा करो

English

In order to test his feelings, 8iva in the guise of an ascetic, indulging in great sports lovingly said to him in a piteous tone.

अध्याय ७

श्लोक 22.42

जयं प्रापुः सुराः सर्वे विष्णुना परिरक्षिताः ।दैत्याः पलायितास्तत्र हताः सामरविष्णुना

jayaM prApuH surAH sarve viShNunA parirakShitAH | daityAH palAyitAstatra hatAH sAmaraviShNunA

हिन्दी अर्थ

साथ जहाँ अर्जुन थे, वहाँ आये

English

O Bhilla, give me some place here to stay today. I shall by all means leave in the next morning, you will be blessed for ever.

अध्याय ७

श्लोक 22.43

दैत्याः सम्मोहिता देवैर्विष्णुना च महात्मना ।हतावशिष्टाः पातालं विविशुर्विवराणि च

daityAH sammohitA devairviShNunA cha mahAtmanA | hatAvashiShTAH pAtAlaM vivishurvivarANi cha

हिन्दी अर्थ

देखकर धनुष-बाण लेकर सामने आ गये

English

Thus addressed, the ascetic wanted to leave. By that time, considering the trend of thought of her husband the Bhilli said.

अध्याय ७

श्लोक 22.44

अनुवव्राज तान्विष्णुश्चक्रपाणिर्महाबलः ।पातालं परमं गत्वा संस्थितान्भीतभीतवत्

anuvavrAja tAnviShNushchakrapANirmahAbalaH | pAtAlaM paramaM gatvA saMsthitAnbhItabhItavat

हिन्दी अर्थ

सन्देश उन्हें कहलवाया

English

O lord, give him room to stay. Do not turn out a guest. Consider the duty of a householder or virtue will be affected.

अध्याय ७

श्लोक 22.45

एतस्मिन्नन्तरे विष्णुर्ददर्शामृतसम्भवाः ।कान्ताः पूर्णेन्दुवदना दिव्यलावण्यगर्विताः

etasminnantare viShNurdadarshAmR^itasambhavAH | kAntAH pUrNenduvadanA divyalAvaNyagarvitAH

हिन्दी अर्थ

कार्यके लिये इस समय क्यों मरना चाहते हो 2

English

You stay in the house along with the ascetic. I shall remain outside with immense weapons.

अध्याय ७

श्लोक 22.46

सम्मोहितः कामबाणैर्लेभे तत्रैव निर्वृतिम् ।ताभिश्च वरनारीभिः क्रीडमानो बभूव ह

sammohitaH kAmabANairlebhe tatraiva nirvR^itim | tAbhishcha varanArIbhiH krIDamAno babhUva ha

हिन्दी अर्थ

तुम्हारे हाथसे आज पृथ्वी भी चली जायगी

English

On hearing the virtuous and auspicious words of his wife, the Bhilla thought thus.

अध्याय ७

श्लोक 22.47

ताभ्यः पुत्रानजनयद्विष्णुर्वरपराक्रमान् ।महीं सर्वां कम्पयन्तो नानायुद्धविशारदान्

tAbhyaH putrAnajanayadviShNurvaraparAkramAn | mahIM sarvAM kampayanto nAnAyuddhavishAradAn

हिन्दी अर्थ

सेनासहित अर्जुनके पास आये

English

*'How can I stay in the house after keeping my wife out. It will be sinful on my part if the ascetic goes elsewhere.

अध्याय ७

श्लोक 22.48

ततो वै हरिपुत्रास्ते महाबलपराक्रमाः ।महोपद्रवमाचेरुः स्वर्गे भुवि च दुःखदम्

tato vai hariputrAste mahAbalaparAkramAH | mahopadravamAcheruH svarge bhuvi cha duHkhadam

हिन्दी अर्थ

इति श्रीजिवमहाएुराणे ततीयायां शतर्रसंहितायां किरातावतारवर्णने भिल्‍्लाजुनसंवादों नाम चत्वारिशो5 ध्याय:

English

After thinking thus and insisting on it, he kept both of them within the house joyously, himself stayed out¬ side the house keeping all the weapons beside him.

अध्याय ७

श्लोक 22.49

लोकोपद्रवमालक्ष्य निर्जरा मुनयोऽथ वै ।चक्रुर्निवेदननं तेषां ब्रह्मणे प्रणिपत्य च

lokopadravamAlakShya nirjarA munayo.atha vai | chakrurnivedananaM teShAM brahmaNe praNipatya cha

हिन्दी अर्थ

भील-अर्जुन-संवाद नामक चालीसवाँ अध्याय पूर्ण हुआ

English

During the night the cruel beasts of prey tormen¬ ted him- He too strenuously withstood them to the extent of his ability.

अध्याय ७

श्लोक 22.50

तच्छ्रुत्वादाय तान्ब्रह्मा ययौ कैलासपर्वतम् ।तत्र दृष्ट्वा शिवं देवं प्रणनाम पुनः पुनः

tachChrutvAdAya tAnbrahmA yayau kailAsaparvatam | tatra dR^iShTvA shivaM devaM praNanAma punaH punaH

हिन्दी अर्थ

प्रणाम किया और उनसे कहा--

English

Getting up in the morning the ascetic saw the Bhilla of the forest devoured by the beasts of prey. He fislt much dejected at it.

अध्याय ७

श्लोक 22.51

तुष्टाव विविधैः स्तोत्रैर्नतस्कन्धः कृताञ्जलिः ।जय देव महादेव सर्वस्वामिन्निति ब्रुवन्

tuShTAva vividhaiH stotrairnataskandhaH kR^itA~njaliH | jaya deva mahAdeva sarvasvAminniti bruvan

हिन्दी अर्थ

शिवजीसे कहने लगे--

English

O ascetic, why are you sorry? What has happened is for good. Blessed and contented is he since the death has happened in this manner.

अध्याय ७

श्लोक 22.52

ब्रह्मोवाच ।देवदेव महादेव लोकान् रक्षाखिलान्प्रभो ।उपद्रुतान्विष्णुपुत्रैः पातालस्थैर्विकारिभिः

brahmovAcha | devadeva mahAdeva lokAn rakShAkhilAnprabho | upadrutAnviShNuputraiH pAtAlasthairvikAribhiH

हिन्दी अर्थ

भक्तोंपर दया करते हैं

English

O ascetic, reducing myself to ashes, I too shall follow him. Be pleased to arrange for the pyre. This is the eternal duty of women.

अध्याय ७

श्लोक 22.53

नारीष्वमृतभूतासु संसक्तात्मा हरिर्विभो ।पाताले तिष्ठतीदानीं रमते हि विकारवान्

nArIShvamR^itabhUtAsu saMsaktAtmA harirvibho | pAtAle tiShThatIdAnIM ramate hi vikAravAn

हिन्दी अर्थ

सद्धक्तियुक्त स्तुति करने लगे

English

On hearing her words which he thought to be proper, the ascetic arranged the pyre. She entered the pyre dutifully.

अध्याय ७

श्लोक 22.54

नन्दीश्वर उवाच ।इत्थं बहुस्तुतः शम्भुर्ब्रह्मणा सर्षिनिर्जरैः ।लोकसंरक्षणार्थाय विष्णोरानयनाय च

nandIshvara uvAcha | itthaM bahustutaH shambhurbrahmaNA sarShinirjaraiH | lokasaMrakShaNArthAya viShNorAnayanAya cha

हिन्दी अर्थ

सहस्रमुख आपको नमस्कार है

English

In the meantime 8iva himself appeared before her and >oke praising her lovingly blessed lady, O blessed lady.'*

अध्याय ७

श्लोक 22.55

ततः स भगवान् शम्भुः कृपासिन्धुर्महेश्वरः ।तदुपद्रवमाज्ञाय वृषरूपो बभूव ह

tataH sa bhagavAn shambhuH kR^ipAsindhurmaheshvaraH | tadupadravamAj~nAya vR^iSharUpo babhUva ha

हिन्दी अर्थ

आपको नमस्कार है

English

O sinless lady, mention the boon you wish to have. I am pleased with your conduct. There is nothing which cannot be granted to you. 1 am utterly subservient to you.

स्रोत: https://sanskritdocuments.org/doc_purana/ · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Shiva Purana — Chapter 7
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.