Uma Samhita

॥ श्रीगणेशाय नमः॥ ४७.० ॥

|| shrIgaNeshAya namaH

श्रीगौरीशङ्कराभ्यां नमः॥ ४७.०-२ ॥

shrIgaurIsha~NkarAbhyAM namaH

श्रीशिवमहापुराणम् ॥ ५.४७. सप्तचत्वरिंशोऽध्यायः ।धूम्रलोचनचण्डमुण्डरक्तबीजवधः ।ऋषिरुवाच ।आसीच्छुम्भासुरो दैत्यो निशुम्भश्च प्रतापवान् ।त्रैलोक्यमोजसाक्रान्तं भ्रातृभ्यां सचराचरम्॥ ४७.१ ॥

shrIshivamahApurANam || 5\.47\. saptachatvariMsho.adhyAyaH | dhUmralochanachaNDamuNDaraktabIjavadhaH | R^iShiruvAcha | AsIchChumbhAsuro daityo nishumbhashcha pratApavAn | trailokyamojasAkrAntaM bhrAtR^ibhyAM sacharAcharam

ताभ्यां प्रपीडिता देवा हिमवन्तं समाययुः ।जननीं सर्वभूतानां कामदात्रीं ववन्दिरे॥ ४७.२ ॥

tAbhyAM prapIDitA devA himavantaM samAyayuH | jananIM sarvabhUtAnAM kAmadAtrIM vavandire

देवा ऊचुः ।जय दुर्गे महेशानि जयात्मीयजनप्रिये ।त्रैलोक्यत्राणकारिण्यै शिवायै ते नमो नमः॥ ४७.३ ॥

devA UchuH | jaya durge maheshAni jayAtmIyajanapriye | trailokyatrANakAriNyai shivAyai te namo namaH

नमो मुक्तिप्रदायिन्यै पराम्बायै नमो नमः ।नमः समस्तसंसारोत्पत्तिस्थित्यन्तकारिके॥ ४७.४ ॥

namo muktipradAyinyai parAmbAyai namo namaH | namaH samastasaMsArotpattisthityantakArike

कालिकारूपसम्पन्ने नमस्ताराकृते नमः ।छिन्नमस्तास्वरूपायै श्रीविद्यायै नमोऽस्तु ते॥ ४७.५ ॥

kAlikArUpasampanne namastArAkR^ite namaH | ChinnamastAsvarUpAyai shrIvidyAyai namo.astu te

भुवनेशि नमस्तुभ्यं नमस्ते भैरवाकृते ।नमोऽस्तु बगलामुख्यै धूमावत्यै नमो नमः॥ ४७.६ ॥

bhuvaneshi namastubhyaM namaste bhairavAkR^ite | namo.astu bagalAmukhyai dhUmAvatyai namo namaH

नमस्त्रिपुरसुन्दर्य्यै मातङ्गयै ते नमो नमः ।अजितायै नमस्तुभ्यं विजयायै नमो नमः॥ ४७.७ ॥

namastripurasundaryyai mAta~Ngayai te namo namaH | ajitAyai namastubhyaM vijayAyai namo namaH

जयायै मङ्गलायै ते विलासिन्यै नमो नमः ।दोग्ध्रीरूपे नमस्तुभ्यं नमो घोराकृतेऽस्तु ते॥ ४७.८ ॥

jayAyai ma~NgalAyai te vilAsinyai namo namaH | dogdhrIrUpe namastubhyaM namo ghorAkR^ite.astu te

नमोऽपराजिताकारे नित्याकारे नमो नमः ।शरणागतपालिन्यै रुद्राण्यै ते नमो नमः॥ ४७.९ ॥

namo.aparAjitAkAre nityAkAre namo namaH | sharaNAgatapAlinyai rudrANyai te namo namaH

नमो वेदान्तवेद्यायै नमस्ते परमात्मने ।अनन्तकोटिब्रह्माण्डनायिकायै नमो नमः॥ ४७.१० ॥

namo vedAntavedyAyai namaste paramAtmane | anantakoTibrahmANDanAyikAyai namo namaH

इति देवैः स्तुता गौरी प्रसन्ना वरदा शिवा ।प्रोवाच त्रिदशान्सर्वान्युष्माभिः स्तूयतेऽत्र का॥ ४७.११ ॥

iti devaiH stutA gaurI prasannA varadA shivA | provAcha tridashAnsarvAnyuShmAbhiH stUyate.atra kA

ततो गौरीतनोरेका प्रादुरासीत्कुमारिका ।सोवाच मिषतां तेषां शिवशक्तिं परादरात्॥ ४७.१२ ॥

tato gaurItanorekA prAdurAsItkumArikA | sovAcha miShatAM teShAM shivashaktiM parAdarAt

स्तोत्रं मे क्रियते मातः समस्तैः स्वर्गवासिभिः ।निशुम्भशुम्भदैत्याभ्यां प्रबलाभ्यां प्रपीडितैः॥ ४७.१३ ॥

stotraM me kriyate mAtaH samastaiH svargavAsibhiH | nishumbhashumbhadaityAbhyAM prabalAbhyAM prapIDitaiH

शरीरकोशाद्यत्तस्या निर्गता तेन कौशिकी ।नाम्ना सा गीयते साक्षाच्छुम्भासुरनिबर्हिणी॥ ४७.१४ ॥

sharIrakoshAdyattasyA nirgatA tena kaushikI | nAmnA sA gIyate sAkShAchChumbhAsuranibarhiNI

चैवोग्रतारिका प्रोक्ता महोग्रतारिकापि च ।प्रादुर्भूता यतः सा वै मातङ्गीत्युच्यते भुवि॥ ४७.१५ ॥

chaivogratArikA proktA mahogratArikApi cha | prAdurbhUtA yataH sA vai mAta~NgItyuchyate bhuvi

बभाषे निखिलान्देवान्यूयं तिष्ठत निर्भयाः ।कार्यं वः साधयिष्यामि स्वतन्त्राहं विनाश्रयम्॥ ४७.१६ ॥

babhAShe nikhilAndevAnyUyaM tiShThata nirbhayAH | kAryaM vaH sAdhayiShyAmi svatantrAhaM vinAshrayam

इत्युक्त्वा सा तदा देवी तरसान्तर्हिताभवत् ।चण्डमुण्डौ तु तां देवीमद्राष्टां सेवकौ तयोः॥ ४७.१७ ॥

ityuktvA sA tadA devI tarasAntarhitAbhavat | chaNDamuNDau tu tAM devImadrAShTAM sevakau tayoH

दृष्ट्वा मनोहरं तस्या रूपं नेत्रसुखावहम् ।पेततुस्तौ धरामध्ये नष्टसंज्ञौ विमोहितौ॥ ४७.१८ ॥

dR^iShTvA manoharaM tasyA rUpaM netrasukhAvaham | petatustau dharAmadhye naShTasa.nj~nau vimohitau

गत्वा व्याजह्रतुः सर्वं राज्ञे वृत्तान्तमादितः ।दृष्टा काचिन्मयापूर्वा नारी राजन्मनोहरा॥ ४७.१९ ॥

gatvA vyAjahratuH sarvaM rAj~ne vR^ittAntamAditaH | dR^iShTA kAchinmayApUrvA nArI rAjanmanoharA

हिमवच्छिखरे रम्ये संस्थिता सिंहवाहिनी ।समन्ताद्देवकन्याभिः सेविता बद्धपाणिभिः॥ ४७.२० ॥

himavachChikhare ramye saMsthitA siMhavAhinI | samantAddevakanyAbhiH sevitA baddhapANibhiH

कुरुते पादसंवाहं काचित्संस्कुरुते कचान् ।पाणिसंवाहनं काचित्काचिन्नेत्राञ्जनं न्यधात्॥ ४७.२१ ॥

kurute pAdasaMvAhaM kAchitsaMskurute kachAn | pANisaMvAhanaM kAchitkAchinnetrA~njanaM nyadhAt

काचिद् गृहीत्वा हस्तेनादर्शं दर्शयते मुखम् ।नागवल्लीं ददात्येका लवङ्गैलादिसंयुताम्॥ ४७.२२ ॥

kAchid gR^ihItvA hastenAdarshaM darshayate mukham | nAgavallIM dadAtyekA lava~NgailAdisaMyutAm

पतद्ग्रहं करे कृत्वा स्थिता काचित्सखी पुरः ।भूषयत्यखिलाङ्गानि काचिद्भूषाम्बरादिभिः॥ ४७.२३ ॥

patadgrahaM kare kR^itvA sthitA kAchitsakhI puraH | bhUShayatyakhilA~NgAni kAchidbhUShAmbarAdibhiH

कदलीस्तम्भजङ्घोरुः कीरनासाहिदोर्लता ।रणन्मञ्जीरचरणा रम्यमेखलया युता॥ ४७.२४ ॥

kadalIstambhaja~NghoruH kIranAsAhidorlatA | raNanma~njIracharaNA ramyamekhalayA yutA

लसत्कस्तूरिकामोदमुक्ताहारचलस्तनी ।ग्रैवेयकलसद्ग्रीवा ललन्ती दाममण्डिता॥ ४७.२५ ॥

lasatkastUrikAmodamuktAhArachalastanI | graiveyakalasadgrIvA lalantI dAmamaNDitA

अर्धचन्द्रधरा देवी मणिकुण्डलधारिणी ।रम्यवेणिर्विशालाक्षी लोचनत्रयभूषिता॥ ४७.२६ ॥

ardhachandradharA devI maNikuNDaladhAriNI | ramyaveNirvishAlAkShI lochanatrayabhUShitA

साक्षरा मालिकोपेता पाणिराजितकङ्कणा ।स्वर्णोर्मिकाङ्गुलिर्भ्राजत्पारिहार्यलसत्करा॥ ४७.२७ ॥

sAkSharA mAlikopetA pANirAjitaka~NkaNA | svarNormikA~NgulirbhrAjatpArihAryalasatkarA

शुभ्रवस्त्रावृता गौरी पद्मासनविराजिता ।काश्मीरबिन्दुतिलका चन्द्रालङ्कृतमस्तका॥ ४७.२८ ॥

shubhravastrAvR^itA gaurI padmAsanavirAjitA | kAshmIrabindutilakA chandrAla~NkR^itamastakA

तडिद्द्युतिर्महामूल्याम्बरचोलोन्नमत्कुचा ।भुजैरष्टाभिरुत्तुङ्गैर्धारयन्ती वरायुधान्॥ ४७.२९ ॥

taDiddyutirmahAmUlyAmbaracholonnamatkuchA | bhujairaShTAbhiruttu~NgairdhArayantI varAyudhAn

तादृशी नासुरी नागी न गन्धर्वी न दानवी ।विद्यते त्रिषु लोकेषु यादृशी सा मनोरमा॥ ४७.३० ॥

tAdR^ishI nAsurI nAgI na gandharvI na dAnavI | vidyate triShu lokeShu yAdR^ishI sA manoramA

तस्मात्सम्भोगयोग्यत्वं तस्यास्त्वय्येव शोभते ।नारीरत्नं यतः सा वै पुंरत्नं च भवान्प्रभो॥ ४७.३१ ॥

tasmAtsambhogayogyatvaM tasyAstvayyeva shobhate | nArIratnaM yataH sA vai puMratnaM cha bhavAnprabho

इत्युक्तं चण्डमुण्डाभ्यां निशम्य स महासुरः ।दूतं सुग्रीवनामानं प्रेषयामास तां प्रति॥ ४७.३२ ॥

ityuktaM chaNDamuNDAbhyAM nishamya sa mahAsuraH | dUtaM sugrIvanAmAnaM preShayAmAsa tAM prati

गच्छ दूत तुषाराद्रौ तत्रास्ते कापि सुन्दरी ।सा नेतव्या प्रयत्नेन कथयित्वा वचो मम॥ ४७.३३ ॥

gachCha dUta tuShArAdrau tatrAste kApi sundarI | sA netavyA prayatnena kathayitvA vacho mama

इति विज्ञापितस्तेन सुग्रीवो दानवोत्तमः ।गत्वा हिमाचलं प्राह जगदम्बां महेश्वरीम्॥ ४७.३४ ॥

iti vij~nApitastena sugrIvo dAnavottamaH | gatvA himAchalaM prAha jagadambAM maheshvarIm

दूत उवाच ।देवि शुम्भासुरो दैत्यो निशुम्भस्तस्य चानुजः ।विख्यातस्त्रिषु लोकेषु महाबलपराक्रमः॥ ४७.३५ ॥

dUta uvAcha | devi shumbhAsuro daityo nishumbhastasya chAnujaH | vikhyAtastriShu lokeShu mahAbalaparAkramaH

चारोऽहं प्रेषितस्तेन सन्निधिं ते समागमम् ।स यज्जगौ सुरेशानि तत्समाकर्णयाधुना॥ ४७.३६ ॥

chAro.ahaM preShitastena sannidhiM te samAgamam | sa yajjagau sureshAni tatsamAkarNayAdhunA

इन्द्रादीन्समरे जित्वा तेषां रत्नान्यपाहरम् ।देवभागं स्वयं भुञ्जे यागे दत्तं सुरादिभिः॥ ४७.३७ ॥

indrAdInsamare jitvA teShAM ratnAnyapAharam | devabhAgaM svayaM bhu~nje yAge dattaM surAdibhiH

स्त्रीरत्नं त्वामहं मन्ये सर्वरत्नोपरिस्थितम् ।सा त्वं ममानुजं मां वा भजतात्कामजै रसैः॥ ४७.३८ ॥

strIratnaM tvAmahaM manye sarvaratnoparisthitam | sA tvaM mamAnujaM mAM vA bhajatAtkAmajai rasaiH

इति दूतोक्तमाकर्ण्य वचनं शुम्भभाषितम् ।जगाद सा महामाया भूतेशप्राणवल्लभा॥ ४७.३९ ॥

iti dUtoktamAkarNya vachanaM shumbhabhAShitam | jagAda sA mahAmAyA bhUteshaprANavallabhA

देव्युवाच ।सत्यं वदसि भो दूत नानृतं किञ्चिदुच्यते ।परं त्वेका कृता पूर्वं प्रतिज्ञा तां निबोध मे॥ ४७.४० ॥

devyuvAcha | satyaM vadasi bho dUta nAnR^itaM ki~nchiduchyate | paraM tvekA kR^itA pUrvaM pratij~nA tAM nibodha me

यो मे दर्पं विधुनुते यो मां जयति सङ्गरे ।उत्सहे तमहं कर्तुं पतिं नान्यमिति ध्रुवम्॥ ४७.४१ ॥

yo me darpaM vidhunute yo mAM jayati sa~Ngare | utsahe tamahaM kartuM patiM nAnyamiti dhruvam

स त्वं कथय शुम्भाय निशुम्भाय वचो मम ।यथा युक्तं भवेदेवं विदधातु तथात्र सः॥ ४७.४२ ॥

sa tvaM kathaya shumbhAya nishumbhAya vacho mama | yathA yuktaM bhavedevaM vidadhAtu tathAtra saH

इत्थं देवीवचः श्रुत्वा सुग्रीवो नाम दानवः ।राज्ञे विज्ञापयामास गत्वा तत्र सविस्तरम्॥ ४७.४३ ॥

itthaM devIvachaH shrutvA sugrIvo nAma dAnavaH | rAj~ne vij~nApayAmAsa gatvA tatra savistaram

अथ दूतोक्तमाकर्ण्य शुम्भो भैरवशासनः ।धूम्राक्षं प्राह सक्रोधः सेनान्यं बलिनां वरम्॥ ४७.४४ ॥

atha dUtoktamAkarNya shumbho bhairavashAsanaH | dhUmrAkShaM prAha sakrodhaH senAnyaM balinAM varam

हे धूम्राक्ष तुषाराद्रौ वर्तते कापि सुन्दरी ।तामानय द्रुतं गत्वा यथा यास्यति सात्र वै॥ ४७.४५ ॥

he dhUmrAkSha tuShArAdrau vartate kApi sundarI | tAmAnaya drutaM gatvA yathA yAsyati sAtra vai

तस्या आनयने भीतिर्न कार्यासुरसत्तम ।युद्धं कार्यं प्रयत्नेन यदि सा योद्धुमिच्छति॥ ४७.४६ ॥

tasyA Anayane bhItirna kAryAsurasattama | yuddhaM kAryaM prayatnena yadi sA yoddhumichChati

एवं विज्ञापितो दैत्यो धूम्रलोचनसंज्ञकः ।गत्वा हिमाचलं प्राह भुवनेशीमुमांशजाम्॥ ४७.४७ ॥

evaM vij~nApito daityo dhUmralochanasa.nj~nakaH | gatvA himAchalaM prAha bhuvaneshImumAMshajAm

भर्तुर्ममान्तिकं गच्छ नो चेत्त्वां घातयाम्यहम् ।पुष्ट्यासुराणां सहितः सहस्राणां नितम्बिनि॥ ४७.४८ ॥

bharturmamAntikaM gachCha no chettvAM ghAtayAmyaham | puShTyAsurANAM sahitaH sahasrANAM nitambini

देव्युवाच ।दैत्यराट् प्रेषितो वीर हंसि चेत्किं करोमि ते ।परन्त्वसाध्यं गमनं मन्ये सङ्ग्राममन्तरा॥ ४७.४९ ॥

devyuvAcha | daityarAT preShito vIra haMsi chetkiM karomi te | parantvasAdhyaM gamanaM manye sa~NgrAmamantarA

इत्युक्तस्तामन्वधावद्दानवो धूम्रलोचनः ।हुङ्कारोच्चारणेनैव तं ददाह महेश्वरी॥ ४७.५० ॥

ityuktastAmanvadhAvaddAnavo dhUmralochanaH | hu~NkArochchAraNenaiva taM dadAha maheshvarI

ततः प्रभृति सा देवी धूमावत्युच्यते भुवि ।आराधिता स्वभक्तानां शत्रुवर्गनिकर्तिनी॥ ४७.५१ ॥

tataH prabhR^iti sA devI dhUmAvatyuchyate bhuvi | ArAdhitA svabhaktAnAM shatruvarganikartinI

धूम्राक्षे निहते देव्या वाहनेनातिकोपिना ।चर्वितास्तद्गणाः सर्वेऽपलायन्तावशेषिताः॥ ४७.५२ ॥

dhUmrAkShe nihate devyA vAhanenAtikopinA | charvitAstadgaNAH sarve.apalAyantAvasheShitAH

इत्थं देव्या हतं दैत्यं श्रुत्वा शुम्भः प्रतापवान् ।चकार बहुलं कोपं सन्दष्टौष्ठपुटद्वयः॥ ४७.५३ ॥

itthaM devyA hataM daityaM shrutvA shumbhaH pratApavAn | chakAra bahulaM kopaM sandaShTauShThapuTadvayaH

चण्डं मुण्डं रक्तबीजं प्रैषयत्क्रमतोऽसुरान् ।तेऽपि चाज्ञापिता दैत्या ययुर्यत्राम्बिका स्थिता॥ ४७.५४ ॥

chaNDaM muNDaM raktabIjaM praiShayatkramato.asurAn | te.api chAj~nApitA daityA yayuryatrAmbikA sthitA

सिंहारूढा भगवतीमणिमादिभिराश्रिताम् ।भासयन्तीं दिशो भासा दृष्ट्वोचुर्दानवर्षभाः॥ ४७.५५ ॥

siMhArUDhA bhagavatImaNimAdibhirAshritAm | bhAsayantIM disho bhAsA dR^iShTvochurdAnavarShabhAH

हे देवि तरसा मूलं याहि शुम्भनिशुम्भयोः ।अन्यथा घातयिष्यामः सगणां त्वां सवाहनाम्॥ ४७.५६ ॥

he devi tarasA mUlaM yAhi shumbhanishumbhayoH | anyathA ghAtayiShyAmaH sagaNAM tvAM savAhanAm

वृणीष्व तं पतिं वामे लोकपालादिभिः स्तुतम् ।प्रपत्स्यसे महानन्दं देवानामपि दुर्लभम्॥ ४७.५७ ॥

vR^iNIShva taM patiM vAme lokapAlAdibhiH stutam | prapatsyase mahAnandaM devAnAmapi durlabham

इत्युक्तमाकलय्याम्बा स्मयित्वा परमेश्वरी ।उदाजहार सा देवी सूनृतं रसवद्वचः॥ ४७.५८ ॥

ityuktamAkalayyAmbA smayitvA parameshvarI | udAjahAra sA devI sUnR^itaM rasavadvachaH

देव्युवाच ।अद्वितीयो महेशानः परब्रह्म सदाशिवः ।यत्तत्त्वं न विदुर्वेदा विष्ण्वादीनां च का कथा॥ ४७.५९ ॥

devyuvAcha | advitIyo maheshAnaH parabrahma sadAshivaH | yattattvaM na vidurvedA viShNvAdInAM cha kA kathA

तस्याहं प्रकृतिः सूक्ष्मा कथमन्यं पतिं वृणे ।सिंही कामातुरा नैव जम्बुकं वृणुते क्वचित्॥ ४७.६० ॥

tasyAhaM prakR^itiH sUkShmA kathamanyaM patiM vR^iNe | siMhI kAmAturA naiva jambukaM vR^iNute kvachit

करेणुर्गर्दभं नैव द्वीपिनी शशकं न वा ।मृषा वदत भो दैत्यो मृत्युव्यालनियन्त्रिताः॥ ४७.६१ ॥

kareNurgardabhaM naiva dvIpinI shashakaM na vA | mR^iShA vadata bho daityo mR^ityuvyAlaniyantritAH

यूयं प्रयात पातालं युध्यध्वं शक्तिरस्ति चेत् ।इति क्रोधकरं वाक्यं श्रुत्वोचुस्ते परस्परम्॥ ४७.६२ ॥

yUyaM prayAta pAtAlaM yudhyadhvaM shaktirasti chet | iti krodhakaraM vAkyaM shrutvochuste parasparam

अबलां मनसि ज्ञात्वा न हन्मो भवतीं वयम् ।अथो स्थिरैहि पञ्चास्ये युद्धेच्छा मानसेऽस्ति चेत्॥ ४७.६३ ॥

abalAM manasi j~nAtvA na hanmo bhavatIM vayam | atho sthiraihi pa~nchAsye yuddhechChA mAnase.asti chet

तेषामेवं विवदतां कलहः समवर्धत ।ववृषुः समरे बाणा उभयोर्दलयोः शिताः॥ ४७.६४ ॥

teShAmevaM vivadatAM kalahaH samavardhata | vavR^iShuH samare bANA ubhayordalayoH shitAH

एवं तैः समरं कृत्वा लीलया परमेश्वरी ।जघान चण्डमुण्डाभ्यां रक्तबीजं महासुरम्॥ ४७.६५ ॥

evaM taiH samaraM kR^itvA lIlayA parameshvarI | jaghAna chaNDamuNDAbhyAM raktabIjaM mahAsuram

द्वेषबुद्धिं विधायापि त्रिदशारातयोऽप्यमी ।अन्ते प्रापन्परं लोकं यँल्लोकं यान्ति तज्जनाः॥ ४७.६६ ॥

dveShabuddhiM vidhAyApi tridashArAtayo.apyamI | ante prApanparaM lokaM ya.NllokaM yAnti tajjanAH

॥ श्रीगणेशाय नमः॥ ४८.० ॥

|| shrIgaNeshAya namaH

श्रीगौरीशङ्कराभ्यां नमः॥ ४८.०-२ ॥

shrIgaurIsha~NkarAbhyAM namaH

श्रीशिवमहापुराणम् ॥ ५.४८. अष्टचत्वारिंशोऽध्यायः ।सरस्वतीप्रादुर्भाववर्णनम् ।राजोवाच ॥ धूम्राक्षं चण्डमुण्डं च रक्तबीजासुरं तथा ।भगवन्निहतं देव्या श्रुत्वा शुम्भः सुरार्दनः॥ ४८.१ ॥

shrIshivamahApurANam || 5\.48\. aShTachatvAriMsho.adhyAyaH | sarasvatIprAdurbhAvavarNanam | rAjovAcha || dhUmrAkShaM chaNDamuNDaM cha raktabIjAsuraM tathA | bhagavannihataM devyA shrutvA shumbhaH surArdanaH

किमकार्षीत्ततो ब्रह्मन्नेतन्मे ब्रूहि साम्प्रतम् ।शुश्रूषवे जगद्योनेश्चरित्रं पापनाशनम्॥ ४८.२ ॥

kimakArShIttato brahmannetanme brUhi sAmpratam | shushrUShave jagadyoneshcharitraM pApanAshanam

ऋषिरुवाच ।हतानिमान्दैत्यवरान्महासुरो निशम्य राजन्महनीयविक्रमः ।अजिज्ञपत्स्वीयगणान्दुरासदान् रणाभिधोच्चारणजातसम्मदान्॥ ४८.३ ॥

R^iShiruvAcha | hatAnimAndaityavarAnmahAsuro nishamya rAjanmahanIyavikramaH | ajij~napatsvIyagaNAndurAsadAn raNAbhidhochchAraNajAtasammadAn

बलान्विताः सम्मिलिता ममाज्ञया जयाशया कालकवंशसम्भवाः ।सकालकेयासुरमौर्यदौर्हृदाः तथा परेऽप्याशु प्रयाणयन्तु ते॥ ४८.४ ॥

balAnvitAH sammilitA mamAj~nayA jayAshayA kAlakavaMshasambhavAH | sakAlakeyAsuramauryadaurhR^idAH tathA pare.apyAshu prayANayantu te

निशुम्भशुम्भौ दितिजान्निदेश्य तान् रथाधिरूढौ निरयाम्बभूवतुः ।बलान्यनूकाबलिनोस्तयोर्धराद् विनाशवन्तः शलभा इवोत्थिताः॥ ४८.५ ॥

nishumbhashumbhau ditijAnnideshya tAn rathAdhirUDhau nirayAmbabhUvatuH | balAnyanUkAbalinostayordharAd vinAshavantaH shalabhA ivotthitAH

प्रवादयामास मृदङ्गमर्दलं सभेरिकाडिण्डिमझर्झरानकम् ।रणस्थले सञ्जहृषू रणप्रिया असुप्रियाः सङ्गरतः पराययुः॥ ४८.६ ॥

pravAdayAmAsa mR^ida~NgamardalaM sabherikADiNDimajharjharAnakam | raNasthale sa~njahR^iShU raNapriyA asupriyAH sa~NgarataH parAyayuH

भटाश्च ते युद्धपटावृतास्तदा रणस्थलीमापुरपापविग्रहाः ।गृहीतशस्त्रास्त्रचया जिगीषया परस्परं विग्रहयन्त उल्बणम्॥ ४८.७ ॥

bhaTAshcha te yuddhapaTAvR^itAstadA raNasthalImApurapApavigrahAH | gR^ihItashastrAstrachayA jigIShayA parasparaM vigrahayanta ulbaNam

गजाधिरूढास्तुरगाधिरोहिणो रथाधिरूढाश्च तथापरेऽसुराः ।अलक्षयन्तः स्वपराञ्जनान्मुदाऽ- सुरेशसङ्गे समरेऽभिरेभिरे॥ ४८.८ ॥

gajAdhirUDhAsturagAdhirohiNo rathAdhirUDhAshcha tathApare.asurAH | alakShayantaH svaparA~njanAnmudA.a\- sureshasa~Nge samare.abhirebhire

ध्वनिः शतघ्नीजनितो मुहुर्मुहु- र्बभूव तेन त्रिदशाः समेजिताः ।महान्धकारः समपद्यताम्बरे विलोक्यते नो रथमण्डलं रवेः॥ ४८.९ ॥

dhvaniH shataghnIjanito muhurmuhu\- rbabhUva tena tridashAH samejitAH | mahAndhakAraH samapadyatAmbare vilokyate no rathamaNDalaM raveH

पदातयो निर्व वजुर्हि कोटिशः प्रभूतमाना विजयाभिलाषिणः ।रथाश्वगा वारणगा अथापरेऽ- सुरा निरीयुः कति कोटिशो मुदा॥ ४८.१० ॥

padAtayo nirva vajurhi koTishaH prabhUtamAnA vijayAbhilAShiNaH | rathAshvagA vAraNagA athApare.a\- surA nirIyuH kati koTisho mudA

अशुक्लशैला एव मत्तवारणा अतानिषुश्चीत्कृतिशब्दमाहवे ।क्रमेलकाश्चापि गलद्गलध्वनिं वितन्वते क्षुद्रमहीधरोपमाः॥ ४८.११ ॥

ashuklashailA eva mattavAraNA atAniShushchItkR^itishabdamAhave | kramelakAshchApi galadgaladhvaniM vitanvate kShudramahIdharopamAH

हयाश्च ह्रेषन्त उदग्रभूमिजा विशालकण्ठाभरणा गतेर्विदः ।पदानि दन्तावलमूर्ध्नि बिभ्रतः सुडिड्यिरे व्योमपथा यथावयः॥ ४८.१२ ॥

hayAshcha hreShanta udagrabhUmijA vishAlakaNThAbharaNA gatervidaH | padAni dantAvalamUrdhni bibhrataH suDiDyire vyomapathA yathAvayaH

समीक्ष्य शत्रोर्बलमित्थमापतत् चकार सज्यं धनुरम्बिका तदा ।ननाद घण्टां रिपुसाददायिनीं जगर्ज सिंहोऽपि सटां विधूनयन्॥ ४८.१३ ॥

samIkShya shatrorbalamitthamApatat chakAra sajyaM dhanurambikA tadA | nanAda ghaNTAM ripusAdadAyinIM jagarja siMho.api saTAM vidhUnayan

ततो निशुम्भस्तुहिनाचलस्थितां विलोक्य रम्याभरणायुधां शिवाम् ।गिरं बभाषे रसनिर्भरां परां विलासनीभावविचक्षणो यथा॥ ४८.१४ ॥

tato nishumbhastuhinAchalasthitAM vilokya ramyAbharaNAyudhAM shivAm | giraM babhAShe rasanirbharAM parAM vilAsanIbhAvavichakShaNo yathA

भवादृशीनां रमणीयविग्रहे दुनोति कीर्णं खलु मालतीदलम् ।कथं करालाहवमातनोष्यसे महेशि तेनैव मनोज्ञवर्ष्मणा॥ ४८.१५ ॥

bhavAdR^ishInAM ramaNIyavigrahe dunoti kIrNaM khalu mAlatIdalam | kathaM karAlAhavamAtanoShyase maheshi tenaiva manoj~navarShmaNA

इतीरयित्वा वचनं महासुरो बभूव मौनी तमुवाच चण्डिका ।वृथा किमात्थासुर मूढ सङ्गरं कुरुष्व नागालयमन्यथा व्रज॥ ४८.१६ ॥

itIrayitvA vachanaM mahAsuro babhUva maunI tamuvAcha chaNDikA | vR^ithA kimAtthAsura mUDha sa~NgaraM kuruShva nAgAlayamanyathA vraja

ततोऽतिरुष्टः समरे महारथ- श्चकार बाणावलिवृष्टिमद्भुताम् ।घनाघनाः संववृषुर्यथोदकं रणस्थले प्रावृडिवागतास्तदा॥ ४८.१७ ॥

tato.atiruShTaH samare mahAratha\- shchakAra bANAvalivR^iShTimadbhutAm | ghanAghanAH saMvavR^iShuryathodakaM raNasthale prAvR^iDivAgatAstadA

शरैश्शितैः शूलपरश्वधायुधैः सभिन्दिपालैः परिघैः शरासनैः ।भुशुण्डिकाप्रासक्षुरप्रसंज्ञकै- र्महासिभिः संयुयुधे मदोद्धतैः॥ ४८.१८ ॥

sharaishshitaiH shUlaparashvadhAyudhaiH sabhindipAlaiH parighaiH sharAsanaiH | bhushuNDikAprAsakShuraprasa.nj~nakai\- rmahAsibhiH saMyuyudhe madoddhataiH

विबभ्रमुस्तत्समरे महागजा विभिन्नकुम्भा असिताद्रिसन्निभाः ।चलद्बलाकाधवला विकेतवो विसेतवः शुम्भनिशुम्भकेतवः॥ ४८.१९ ॥

vibabhramustatsamare mahAgajA vibhinnakumbhA asitAdrisannibhAH | chaladbalAkAdhavalA viketavo visetavaH shumbhanishumbhaketavaH

विभिन्नदेहा दितिजा झषोपमा विकन्धरा वाजिगणा भयङ्कराः ।परासवः कालिकया कृता रणे मृगारिणा चामिषतां परेऽसुराः॥ ४८.२० ॥

vibhinnadehA ditijA jhaShopamA vikandharA vAjigaNA bhaya~NkarAH | parAsavaH kAlikayA kR^itA raNe mR^igAriNA chAmiShatAM pare.asurAH

विसुस्रुवू रक्तवहास्तदन्तरे सरिच्चयास्तत्र विपुप्लुवे हतैः ।कचा भटानां जलनीलिकोपमा- स्तदुत्तरीयं सितफेनसन्निभम्॥ ४८.२१ ॥

visusruvU raktavahAstadantare sarichchayAstatra vipupluve hataiH | kachA bhaTAnAM jalanIlikopamA\- staduttarIyaM sitaphenasannibham

तुरङ्गसादी तुरगाधिरोहिणं गजस्थितानभ्यपतन्गजारुहः ।रथी रथेशं खलु पत्तिरङ्घ्रिगान् समप्रतिद्वन्द्विकलिर्महानभूत्॥ ४८.२२ ॥

tura~NgasAdI turagAdhirohiNaM gajasthitAnabhyapatangajAruhaH | rathI ratheshaM khalu pattira~NghrigAn samapratidvandvikalirmahAnabhUt

ततो निशुम्भो हृदये व्यचिन्तयत् करालकालोऽयमुपागतोऽधुना ।भवेद्दरिद्रोऽपि महाधनो महा- धनो दरिद्रो विपरीतकालतः॥ ४८.२३ ॥

tato nishumbho hR^idaye vyachintayat karAlakAlo.ayamupAgato.adhunA | bhaveddaridro.api mahAdhano mahA\- dhano daridro viparItakAlataH

जडो भवेत्स्फीतमतिर्महामति- र्जडो नृशंसो बहुमन्तुसंस्तुतः ।पराजयं यान्ति रणे महाबला जयन्ति सङ्ग्राममुखे च दुर्बलाः॥ ४८.२४ ॥

jaDo bhavetsphItamatirmahAmati\- rjaDo nR^ishaMso bahumantusaMstutaH | parAjayaM yAnti raNe mahAbalA jayanti sa~NgrAmamukhe cha durbalAH

जयोऽजयो वा परमेश्वरेच्छया भवत्यनायासत एव देहिनाम् ।न कालमुल्लङ्घ्य शशाक जीवितुं महेश्वरः पद्मजनी रमापतिः॥ ४८.२५ ॥

jayo.ajayo vA parameshvarechChayA bhavatyanAyAsata eva dehinAm | na kAlamulla~Nghya shashAka jIvituM maheshvaraH padmajanI ramApatiH

उपेत्य सङ्ग्राममुखं पलायनं न साधु वीरा हृदयेऽनुमन्वते ।परन्तु युद्धे कथमेतया जयो विनाशितं मे सकलं बलं यथा॥ ४८.२६ ॥

upetya sa~NgrAmamukhaM palAyanaM na sAdhu vIrA hR^idaye.anumanvate | parantu yuddhe kathametayA jayo vinAshitaM me sakalaM balaM yathA

इयं हि नूनं सुरकर्म साधितुं समागता दैत्यबलं च बाधितुम् ।पुराणमूर्तिः प्रकृतिः परा शिवा न लौकिकीयं वनिता कदापि वा॥ ४८.२७ ॥

iyaM hi nUnaM surakarma sAdhituM samAgatA daityabalaM cha bAdhitum | purANamUrtiH prakR^itiH parA shivA na laukikIyaM vanitA kadApi vA

वधोऽपि नारीविहितोऽयशस्करः प्रगीयते युद्धरसं लिलिक्षुभिः ।तथाप्यकृत्वा समरं कथं मुखं प्रदर्शयामोऽसुरराजसन्निधौ॥ ४८.२८ ॥

vadho.api nArIvihito.ayashaskaraH pragIyate yuddharasaM lilikShubhiH | tathApyakR^itvA samaraM kathaM mukhaM pradarshayAmo.asurarAjasannidhau

विचारयित्वेति महारथो रथं महान्तमध्यास्य नियन्तृचोदितम् ।ययौ द्रुतं यत्र महेश्वराङ्गना सुराङ्गनाप्रार्थितयौवनोद्गमा॥ ४८.२९ ॥

vichArayitveti mahAratho rathaM mahAntamadhyAsya niyantR^ichoditam | yayau drutaM yatra maheshvarA~NganA surA~NganAprArthitayauvanodgamA

अवोचदेनां स महेशि किं भवे- देभिर्हतैर्वेतनजीविभिर्भटैः ।तवास्ति काङ्क्षा यदि योद्धुमावयो- स्तदा रणः स्याद्धृतयुद्धसत्पटैः॥ ४८.३० ॥

avochadenAM sa maheshi kiM bhave\- debhirhatairvetanajIvibhirbhaTaiH | tavAsti kA~NkShA yadi yoddhumAvayo\- stadA raNaH syAddhR^itayuddhasatpaTaiH

उवाच कालीं प्रति कौशिकी तदा समीक्ष्यतामेष दुराग्रहोऽनयोः ।करोति कालो विपदागमे मतिं विभिन्नवृत्तिं सदसत्प्रवर्तकः॥ ४८.३१ ॥

uvAcha kAlIM prati kaushikI tadA samIkShyatAmeSha durAgraho.anayoH | karoti kAlo vipadAgame matiM vibhinnavR^ittiM sadasatpravartakaH

ततो निशुम्भोऽभिजघान चण्डिकां शरैः सहस्रैश्च तथैव कालिकाम् ।बिभेद बाणानसुरप्रचोदितान् सहस्रखण्डं स्वशरोत्करैः शिवा॥ ४८.३२ ॥

tato nishumbho.abhijaghAna chaNDikAM sharaiH sahasraishcha tathaiva kAlikAm | bibheda bANAnasuraprachoditAn sahasrakhaNDaM svasharotkaraiH shivA

ततः समुत्थाप्य कृपाणमुज्ज्वलं सचर्म कण्ठीरवमूर्ध्न्यताडयत् ।बिभेद तं चापि महासिनाम्बिका यथा कुठारेण तरुं तरुश्छिदः॥ ४८.३३ ॥

tataH samutthApya kR^ipANamujjvalaM sacharma kaNThIravamUrdhnyatADayat | bibheda taM chApi mahAsinAmbikA yathA kuThAreNa taruM tarushChidaH

स भिन्नखड्गो निचखान मार्गणं पराम्बिकावक्षसि सोऽपि चिच्छिदे ।पुनस्त्रिशूलं हृदयेऽक्षिपत्तद- प्यचूर्णयन्मुष्टिनिपातनेन सा॥ ४८.३४ ॥

sa bhinnakhaDgo nichakhAna mArgaNaM parAmbikAvakShasi so.api chichChide | punastrishUlaM hR^idaye.akShipattada\- pyachUrNayanmuShTinipAtanena sA

गदां समादाय पुनर्महारथो- ऽभ्यधावदम्बां मरणोन्मुखोऽसुरः ।अचूर्णयत्तामपि शूलधारया पुनस्त्रिशूलं विददार सोऽन्यया॥ ४८.३५ ॥

gadAM samAdAya punarmahAratho\- .abhyadhAvadambAM maraNonmukho.asuraH | achUrNayattAmapi shUladhArayA punastrishUlaM vidadAra so.anyayA

ततोऽम्बिका भीमभुजङ्गमोपमैः सुरद्विषां शोणितचूषणोचितैः ।निशुम्भमात्मीयशिलीमुखैः शितै- र्निहत्य भूमीमनयद्विषोक्षितैः॥ ४८.३६ ॥

tato.ambikA bhImabhuja~NgamopamaiH suradviShAM shoNitachUShaNochitaiH | nishumbhamAtmIyashilImukhaiH shitai\- rnihatya bhUmImanayadviShokShitaiH

निपातितेऽमानबलेऽसुरप्रभुः कनीयसि भ्रातरि रोषपूरितः ।रथस्थितो बाहुभिरष्टभिर्वृतो जगाम यत्र प्रमदा महेशितुः॥ ४८.३७ ॥

nipAtite.amAnabale.asuraprabhuH kanIyasi bhrAtari roShapUritaH | rathasthito bAhubhiraShTabhirvR^ito jagAma yatra pramadA maheshituH

अवादयच्छङ्खमरिन्दमं तदा धनुःस्वनं चापि चकार दुःसहम् ।ननाद सिंहोऽपि सटां विधूनयन् बभूव नादत्रयनादितं नभः॥ ४८.३८ ॥

avAdayachCha~NkhamarindamaM tadA dhanuHsvanaM chApi chakAra duHsaham | nanAda siMho.api saTAM vidhUnayan babhUva nAdatrayanAditaM nabhaH

ततोऽट्टहासं जगदम्बिकाऽकरो- द्वितत्रसुस्तेन सुरारयोऽखिलाः ।जयेति शब्दं जगदुस्तदा सुरा यदाम्बिकोवाच रणे स्थिरो भव॥ ४८.३९ ॥

tato.aTTahAsaM jagadambikA.akaro\- dvitatrasustena surArayo.akhilAH | jayeti shabdaM jagadustadA surA yadAmbikovAcha raNe sthiro bhava

स दैत्यराजो महतीं ज्वलच्छिखां मुमोच शक्तिं निहता च सोल्कया ।बिभेद शुम्भप्रहितान् शरान् शिवा शिवेरितान्सोऽपि सहस्रधा शरान्॥ ४८.४० ॥

sa daityarAjo mahatIM jvalachChikhAM mumocha shaktiM nihatA cha solkayA | bibheda shumbhaprahitAn sharAn shivA shiveritAnso.api sahasradhA sharAn

त्रिशूलमुत्क्षिप्य जघान चण्डिका महासुरं तं स पपात मूर्च्छितः ।विभिन्नपक्षो हरिणा यथा नगः प्रकम्पयन् द्यां वसुधां सवारिधिम्॥ ४८.४१ ॥

trishUlamutkShipya jaghAna chaNDikA mahAsuraM taM sa papAta mUrchChitaH | vibhinnapakSho hariNA yathA nagaH prakampayan dyAM vasudhAM savAridhim

ततो मृषित्वा त्रिशिखोद्भवां व्यथां विधाय बाहूनयुतं महाबलः ।स कालिकां सिंहयुतां महेश्वरीं जघान चक्रैरमरक्षयङ्करैः॥ ४८.४२ ॥

tato mR^iShitvA trishikhodbhavAM vyathAM vidhAya bAhUnayutaM mahAbalaH | sa kAlikAM siMhayutAM maheshvarIM jaghAna chakrairamarakShaya~NkaraiH

तदस्य चक्राणि विभिद्य लीलया त्रिशूलमुद्गूर्य जघान सासुरम् ।शिवाजगत्पावनपाणिपङ्कजा- दुपात्तमृत्यू परमं पदं गतौ॥ ४८.४३ ॥

tadasya chakrANi vibhidya lIlayA trishUlamudgUrya jaghAna sAsuram | shivAjagatpAvanapANipa~NkajA\- dupAttamR^ityU paramaM padaM gatau

हते तस्मिन्महावीर्ये निशुम्भे भीमविक्रमे ।शुम्भे च सकला दैत्या विविशुर्बलिसद्मनि॥ ४८.४४ ॥

hate tasminmahAvIrye nishumbhe bhImavikrame | shumbhe cha sakalA daityA vivishurbalisadmani

भक्षिता अपरे कालीसिंहाद्यैरमरद्विषः ।पलायितास्तथान्ये च दशदिक्षु भयाकुलाः॥ ४८.४५ ॥

bhakShitA apare kAlIsiMhAdyairamaradviShaH | palAyitAstathAnye cha dashadikShu bhayAkulAH

बभूवुर्मार्गवाहिन्यः सरितः स्वच्छपाथसः ।ववुर्वाताः सुखस्पर्शा निर्मलत्वं ययौ नभः॥ ४८.४६ ॥

babhUvurmArgavAhinyaH saritaH svachChapAthasaH | vavurvAtAH sukhasparshA nirmalatvaM yayau nabhaH

पुनर्यागः समारेभे देवैर्ब्रह्मर्षिभिस्तथा ।सुखिनश्चाभवन्सर्वे महेन्द्राद्या दिवौकसः॥ ४८.४७ ॥

punaryAgaH samArebhe devairbrahmarShibhistathA | sukhinashchAbhavansarve mahendrAdyA divaukasaH

पवित्रं परमं पुण्यमुमायाश्चरितं प्रभो ।दैत्यराजवधोपेतं श्रद्धया यः समभ्यसेत्॥ ४८.४८ ॥

pavitraM paramaM puNyamumAyAshcharitaM prabho | daityarAjavadhopetaM shraddhayA yaH samabhyaset

स भुक्त्वेहाखिलान्भोगांस्त्रिदशैरपि दुर्लभान् ।परत्रोमालयं गच्छेन्महामायाप्रसादतः॥ ४८.४९ ॥

sa bhuktvehAkhilAnbhogAMstridashairapi durlabhAn | paratromAlayaM gachChenmahAmAyAprasAdataH

ऋषिरुवाच ।एवं देवी समुत्पन्ना शुम्भासुरनिबर्हिणी ।प्रोक्ता सरस्वती साक्षादुमांशाविर्भवा नृप॥ ४८.५० ॥

R^iShiruvAcha | evaM devI samutpannA shumbhAsuranibarhiNI | proktA sarasvatI sAkShAdumAMshAvirbhavA nR^ipa

५.४९ ॥ श्रीगणेशाय नमः॥ ४९.० ॥

5\.49 || shrIgaNeshAya namaH

श्रीगौरीशङ्कराभ्यां नमः॥ ४९.०-२ ॥

shrIgaurIsha~NkarAbhyAM namaH

श्रीशिवमहापुराणम् ॥ ५.४९. एकोनपञ्चाशत्तमोऽध्यायः ।उमाप्रादुर्भाववर्णनम् ।मुनय ऊचुः ।उमाया भुवनेशान्याः सूत सर्वार्थवित्तम ।अवतारं समाचक्ष्व यतो जाता सरस्वती॥ ४९.१ ॥

shrIshivamahApurANam || 5\.49\. ekonapa~nchAshattamo.adhyAyaH | umAprAdurbhAvavarNanam | munaya UchuH | umAyA bhuvaneshAnyAH sUta sarvArthavittama | avatAraM samAchakShva yato jAtA sarasvatI

या गीयते परब्रह्ममूलप्रकृतिरीश्वरी ।निराकारापि साकारा नित्या नन्दमयी सती॥ ४९.२ ॥

yA gIyate parabrahmamUlaprakR^itirIshvarI | nirAkArApi sAkArA nityA nandamayI satI

सूत उवाच ।तापसाः शृणुत प्रेम्णा चरित्रं परमं महत् ।यस्य विज्ञानमात्रेण नरो याति परां गतिम्॥ ४९.३ ॥

sUta uvAcha | tApasAH shR^iNuta premNA charitraM paramaM mahat | yasya vij~nAnamAtreNa naro yAti parAM gatim

देवदानवयोर्युद्धमेकदासीत्परस्परम् ।महामायाप्रभावेणामराणां विजयोऽभवत्॥ ४९.४ ॥

devadAnavayoryuddhamekadAsItparasparam | mahAmAyAprabhAveNAmarANAM vijayo.abhavat

ततोऽवलिप्ता अमराः स्वप्रशंसां वितेनिरे ।वयं धन्या वयं धन्याः किं करिष्यन्ति नोऽसुराः॥ ४९.५ ॥

tato.avaliptA amarAH svaprashaMsAM vitenire | vayaM dhanyA vayaM dhanyAH kiM kariShyanti no.asurAH

तत आज्ञापयद्देवान् देवानामधिनायकः ।यात यूयं परीक्षध्वं याथातथ्येन किन्विति॥ ४९.५.४९.१० ॥

tata Aj~nApayaddevAn devAnAmadhinAyakaH | yAta yUyaM parIkShadhvaM yAthAtathyena kinviti

चरित्रमीदृशं यस्य तमेव शरणं श्रये ।इति सञ्चिन्तयामास सहस्राक्षः पुनः पुनः॥ ४९.५.४९.२० ॥

charitramIdR^ishaM yasya tameva sharaNaM shraye | iti sa~nchintayAmAsa sahasrAkShaH punaH punaH

कदाचिद्दयिताकारा कदाचित्पुरुषाकृतिः ।कदाचिदुभयाकारा सर्वाकाराहमीश्वरी॥ ४९.५.४९.३० ॥

kadAchiddayitAkArA kadAchitpuruShAkR^itiH | kadAchidubhayAkArA sarvAkArAhamIshvarI

इति देव्या वचः श्रुत्वा करुणागर्भितं सुराः ।तुष्टुवुः परमेशानीं भक्तिसन्नतकन्धराः॥ ४९.५.४९.४० ॥

iti devyA vachaH shrutvA karuNAgarbhitaM surAH | tuShTuvuH parameshAnIM bhaktisannatakandharAH

ये प्रभावं समालोक्यास्माकं परमदुःसहम् ।भीता नागालयं याता यात यातेति वादिनः॥ ४९.६ ॥

ye prabhAvaM samAlokyAsmAkaM paramaduHsaham | bhItA nAgAlayaM yAtA yAta yAteti vAdinaH

अहो बलमहो तेजो दैत्यवंशक्षयङ्करम् ।अहो भाग्यं सुमनसामेवं सर्वेऽभ्यवर्णयन्॥ ४९.७ ॥

aho balamaho tejo daityavaMshakShaya~Nkaram | aho bhAgyaM sumanasAmevaM sarve.abhyavarNayan

तत आविरभूत्तेजः कूटरूपं तदैव हि ।अदृष्टपूर्वं तद् दृष्ट्वा विस्मिता अभवन्सुराः॥ ४९.८ ॥

tata AvirabhUttejaH kUTarUpaM tadaiva hi | adR^iShTapUrvaM tad dR^iShTvA vismitA abhavansurAH

किमिदं किमिदं चेति रुद्धकण्ठाः समब्रुवन ।अजानन्तः परं श्यामानुभावं मानभञ्जनम्॥ ४९.९ ॥

kimidaM kimidaM cheti ruddhakaNThAH samabruvana | ajAnantaH paraM shyAmAnubhAvaM mAnabha~njanam

सुरेन्द्रप्रेरितो वायुर्महसः सन्निधिं गतः ।कस्त्वं भोरिति सम्बोध्यावोचदेनं च तन्महः॥ ४९.११ ॥

surendraprerito vAyurmahasaH sannidhiM gataH | kastvaM bhoriti sambodhyAvochadenaM cha tanmahaH

इति पृष्टस्तदा वायुर्महसातिगरीयसा ।वायुरस्मि जगत्प्राणः साभिमानोऽब्रवीदिदम्॥ ४९.१२ ॥

iti pR^iShTastadA vAyurmahasAtigarIyasA | vAyurasmi jagatprANaH sAbhimAno.abravIdidam

जङ्गमाजङ्गमं सर्वमोतप्रोतमिदं जगत् ।मय्येव निखिलाधारे चालयाम्यखिलं जगत्॥ ४९.१३ ॥

ja~NgamAja~NgamaM sarvamotaprotamidaM jagat | mayyeva nikhilAdhAre chAlayAmyakhilaM jagat

तदोवाच महातेजः शक्तोऽसि यदि चालने ।धृतमेतत्तृणं वायो चालयस्व निजेच्छया॥ ४९.१४ ॥

tadovAcha mahAtejaH shakto.asi yadi chAlane | dhR^itametattR^iNaM vAyo chAlayasva nijechChayA

ततः सर्वप्रयत्नेनाकरोद्यत्नं सदागतिः ।न चचाल यदा स्थानात्तदासौ लज्जितोऽभवत॥ ४९.१५ ॥

tataH sarvaprayatnenAkarodyatnaM sadAgatiH | na chachAla yadA sthAnAttadAsau lajjito.abhavata

तूष्णीं भूत्वा ततो वायुर्जगामेन्द्रंसभां प्रति ।कथयामास तद् वृत्तं स्वकीयाभिभवान्वितम्॥ ४९.१६ ॥

tUShNIM bhUtvA tato vAyurjagAmendraMsabhAM prati | kathayAmAsa tad vR^ittaM svakIyAbhibhavAnvitam

सर्वेशत्वं वयं सर्वे मृषैवात्मनि मन्महे ।न पारयामहे किञ्चिद्विधातुं क्षुद्रवस्त्वपि॥ ४९.१७ ॥

sarveshatvaM vayaM sarve mR^iShaivAtmani manmahe | na pArayAmahe ki~nchidvidhAtuM kShudravastvapi

ततश्च प्रेषयामास मरुत्वान्सकलान्सुरान् ।न शेकुस्ते यदा ज्ञातुं तदेन्द्रः स्वयमभ्यगात्॥ ४९.१८ ॥

tatashcha preShayAmAsa marutvAnsakalAnsurAn | na shekuste yadA j~nAtuM tadendraH svayamabhyagAt

मघवन्तमथायान्तं दृष्ट्वा तेजोऽतिदुःसहम् ।बभूवान्तर्हितं सद्यो विस्मितोऽभूच्च वासवः॥ ४९.१९ ॥

maghavantamathAyAntaM dR^iShTvA tejo.atiduHsaham | babhUvAntarhitaM sadyo vismito.abhUchcha vAsavaH

एतस्मिन्नन्तरे तत्र निर्व्याजकरुणातनुः ।तेषामनुग्रहं कर्तुं हर्तुं गर्वं शिवाङ्गना॥ ४९.२१ ॥

etasminnantare tatra nirvyAjakaruNAtanuH | teShAmanugrahaM kartuM hartuM garvaM shivA~NganA

चैत्रशुक्लनवम्यां तु मध्याह्नस्थे दिवाकरे ।प्रादुरासीदुमा देवी सच्चिदानन्दरूपिणी॥ ४९.२२ ॥

chaitrashuklanavamyAM tu madhyAhnasthe divAkare | prAdurAsIdumA devI sachchidAnandarUpiNI

महोमध्ये विराजन्ती भासयन्ती दिशो रुचा ।बोधयन्ती सुरान्सर्वान् ब्रह्मैवाहमिति स्फुटम्॥ ४९.२३ ॥

mahomadhye virAjantI bhAsayantI disho ruchA | bodhayantI surAnsarvAn brahmaivAhamiti sphuTam

चतुर्भिर्दधती हस्तैर्वरपाशाङ्कुशाभयान् ।श्रुतिभिः सेविता रम्या नवयौवनगर्विता॥ ४९.२४ ॥

chaturbhirdadhatI hastairvarapAshA~NkushAbhayAn | shrutibhiH sevitA ramyA navayauvanagarvitA

रक्ताम्बरपरीधाना रक्तमाल्यानुलेपना ।कोटिकन्दर्पसङ्काशा चन्द्रकोटिसमप्रभा॥ ४९.२५ ॥

raktAmbaraparIdhAnA raktamAlyAnulepanA | koTikandarpasa~NkAshA chandrakoTisamaprabhA

व्याजहार महामाया सर्वान्तर्यामिरूपिणी ।साक्षिणी सर्वभूतानां परब्रह्मस्वरूपिणी॥ ४९.२६ ॥

vyAjahAra mahAmAyA sarvAntaryAmirUpiNI | sAkShiNI sarvabhUtAnAM parabrahmasvarUpiNI

उमोवाच ।न ब्रह्मा न सुरारातिर्न पुरारातिरीश्वरः ।मदग्रे गर्वितुं किञ्चित्का कथान्यसुपर्वणाम्॥ ४९.२७ ॥

umovAcha | na brahmA na surArAtirna purArAtirIshvaraH | madagre garvituM ki~nchitkA kathAnyasuparvaNAm

परं ब्रह्म परं ज्योतिः प्रणवद्वन्द्वरूपिणी ।अहमेवास्मि सकलं मदन्यो नास्ति कश्चन॥ ४९.२८ ॥

paraM brahma paraM jyotiH praNavadvandvarUpiNI | ahamevAsmi sakalaM madanyo nAsti kashchana

निराकारापि साकारा सर्वतत्त्वस्वरूपिणी ।अप्रतर्क्यगुणा नित्या कार्यकारणरूपिणी॥ ४९.२९ ॥

nirAkArApi sAkArA sarvatattvasvarUpiNI | apratarkyaguNA nityA kAryakAraNarUpiNI

विरञ्चिः सृष्टिकर्ताहं जगत्पाताहमच्युतः ।रुद्रः संहारकर्ताहं सर्वविश्वविमोहिनी॥ ४९.३१ ॥

vira~nchiH sR^iShTikartAhaM jagatpAtAhamachyutaH | rudraH saMhArakartAhaM sarvavishvavimohinI

कालिकाकमलावाणीमुखाः सर्वा हि शक्तयः ।मदंशादेव सञ्जातास्तथेमाः सकलाः कलाः॥ ४९.३२ ॥

kAlikAkamalAvANImukhAH sarvA hi shaktayaH | madaMshAdeva sa~njAtAstathemAH sakalAH kalAH

मत्प्रभावाज्जिताः सर्वे युष्माभिर्दितिनन्दनाः ।तामविज्ञाय मां यूयं वृथा सर्वेशमानिनः॥ ४९.३३ ॥

matprabhAvAjjitAH sarve yuShmAbhirditinandanAH | tAmavij~nAya mAM yUyaM vR^ithA sarveshamAninaH

यथा दारुमयीं योषां नर्तयत्यैन्द्रजालिकः ।तथैव सर्वभूतानि नर्तयाम्यहमीश्वरी॥ ४९.३४ ॥

yathA dArumayIM yoShAM nartayatyaindrajAlikaH | tathaiva sarvabhUtAni nartayAmyahamIshvarI

मद्भयाद्वाति पवनः सर्वं दहति हव्यभुक् ।लोकपालाः प्रकुर्वन्ति स्वस्वकर्माण्यनारतम्॥ ४९.३५ ॥

madbhayAdvAti pavanaH sarvaM dahati havyabhuk | lokapAlAH prakurvanti svasvakarmANyanAratam

कदाचिद्देववर्गाणां कदाचिद्दितिजन्मनाम् ।करोमि विजयं सम्यक् स्वतन्त्रा निजलीलया॥ ४९.३६ ॥

kadAchiddevavargANAM kadAchidditijanmanAm | karomi vijayaM samyak svatantrA nijalIlayA

अविनाशि परं धाम मायातीतं परात्परम् ।श्रुतयो वर्णयन्ते यत्तद्रूपं तु ममैव हि॥ ४९.३७ ॥

avinAshi paraM dhAma mAyAtItaM parAtparam | shrutayo varNayante yattadrUpaM tu mamaiva hi

सगुणं निर्गुणं चेति मद्रूपं द्विविधं मतम् ।मायाशबलितं चैकं द्वितीयं तदनाश्रितम्॥ ४९.३८ ॥

saguNaM nirguNaM cheti madrUpaM dvividhaM matam | mAyAshabalitaM chaikaM dvitIyaM tadanAshritam

एवं विज्ञाय मां देवाः स्वं स्वं गर्वं विहाय च ।भजत प्रणयोपेताः प्रकृतिं मां सनातनीम्॥ ४९.३९ ॥

evaM vij~nAya mAM devAH svaM svaM garvaM vihAya cha | bhajata praNayopetAH prakR^itiM mAM sanAtanIm

क्षमस्व जगदीशानि प्रसीद परमेश्वरि ।मैवं भूयात्कदाचिन्नो गर्वो मातर्दयां कुरु॥ ४९.४१ ॥

kShamasva jagadIshAni prasIda parameshvari | maivaM bhUyAtkadAchinno garvo mAtardayAM kuru

ततःप्रभृति ते देवा हित्वा गर्वं समाहिताः ।उमामाराधयामासुर्यथापूर्वं यथाविधि॥ ४९.४२ ॥

tataHprabhR^iti te devA hitvA garvaM samAhitAH | umAmArAdhayAmAsuryathApUrvaM yathAvidhi

इति वः कथितो विप्रा उमाप्रादुर्भवो मया ।यस्य श्रवणमात्रेण परमं पदमश्नुते॥ ४९.४३ ॥

iti vaH kathito viprA umAprAdurbhavo mayA | yasya shravaNamAtreNa paramaM padamashnute

५.५० ॥ श्रीगणेशाय नमः॥ ५०.० ॥

5\.50 || shrIgaNeshAya namaH

श्रीगौरीशङ्कराभ्यां नमः॥ ५०.०-२ ॥

shrIgaurIsha~NkarAbhyAM namaH

श्रीशिवमहापुराणम् ॥ ५.५०. पञ्चाशत्तमोऽध्यायः ।शताक्ष्याद्यवतारवर्णनम् ।मुनय ऊचुः ।श्रोतुकामा वयं सर्वे दुर्गाचरितमन्वहम् ।अपरं च महाप्राज्ञ तत्त्वं वर्णय नोऽद्भुतम्॥ ५०.१ ॥

shrIshivamahApurANam || 5\.50\. pa~nchAshattamo.adhyAyaH | shatAkShyAdyavatAravarNanam | munaya UchuH | shrotukAmA vayaM sarve durgAcharitamanvaham | aparaM cha mahAprAj~na tattvaM varNaya no.adbhutam

शृण्वतां त्वन्मुखाम्भोजात् कथा नाना सुधोपमाः ।न तृप्यति मनोऽस्माकं सूत सर्वार्थवित्तम॥ ५०.२ ॥

shR^iNvatAM tvanmukhAmbhojAt kathA nAnA sudhopamAH | na tR^ipyati mano.asmAkaM sUta sarvArthavittama

सूत उवाच ।दुर्गमः प्रथितो नाम्ना रुरुपुत्रो महाबलः ।ब्रह्मणो वरदानेन चतस्रोऽलभत श्रुतीः॥ ५०.३ ॥

sUta uvAcha | durgamaH prathito nAmnA ruruputro mahAbalaH | brahmaNo varadAnena chatasro.alabhata shrutIH

देवाजेयबलं चापि सम्प्राप्य जगतीतले ।करोति स्म बहूत्पातान्दिवि देवाश्चकम्पिरे॥ ५०.४ ॥

devAjeyabalaM chApi samprApya jagatItale | karoti sma bahUtpAtAndivi devAshchakampire

सर्वा नष्टेषु वेदेषु क्रिया नष्टा बभूव ह ।ब्राह्मणाश्च दुराचारा बभूवुः ससुरास्तदा॥ ५०.५ ॥

sarvA naShTeShu vedeShu kriyA naShTA babhUva ha | brAhmaNAshcha durAchArA babhUvuH sasurAstadA

देवा ऊचुः ।रक्ष रक्ष महामाये स्वकीयाः सकलाः प्रजाः ।कोपं संहर नूनं त्वं लोका नङ्क्ष्यन्ति चान्यथा॥ ५०.५.५०.१० ॥

devA UchuH | rakSha rakSha mahAmAye svakIyAH sakalAH prajAH | kopaM saMhara nUnaM tvaM lokA na~NkShyanti chAnyathA

विततार करस्थानि सुमनोभ्यः फलानि च ।गोभ्यस्तृणानि रम्याणि तथान्येभ्यो यथार्हतः॥ ५०.५.५०.२० ॥

vitatAra karasthAni sumanobhyaH phalAni cha | gobhyastR^iNAni ramyANi tathAnyebhyo yathArhataH

असङ्ख्यातास्ततो जाता मातरो दिव्यमूर्त्तयः ।चन्द्रलेखाधराः सर्वाः सर्वा विद्युत्समप्रभाः॥ ५०.५.५०.३० ॥

asa~NkhyAtAstato jAtA mAtaro divyamUrttayaH | chandralekhAdharAH sarvAH sarvA vidyutsamaprabhAH

मादृशानमरान्दृष्ट्वा कः कुर्यादीदृशीं दयाम् ।वर्जयित्वा सुरेशानीं शताक्षीं मातरं विना॥ ५०.५.५०.४० ॥

mAdR^ishAnamarAndR^iShTvA kaH kuryAdIdR^ishIM dayAm | varjayitvA sureshAnIM shatAkShIM mAtaraM vinA

यदा यदासुरोत्थैवं बाधा भुवि भविष्यति ।तदा तदावतीर्याहं शं करिष्याम्यसंशयम्॥ ५०.५.५०.५० ॥

yadA yadAsurotthaivaM bAdhA bhuvi bhaviShyati | tadA tadAvatIryAhaM shaM kariShyAmyasaMshayam

न दानं न तपोऽत्युग्रं न यागो हवनं न हि ।अनावृष्टिस्ततो जाता पृथिव्यां शतवार्षिकी॥ ५०.६ ॥

na dAnaM na tapo.atyugraM na yAgo havanaM na hi | anAvR^iShTistato jAtA pR^ithivyAM shatavArShikI

हाहाकारो महानासीत् त्रिषु लोकेषु दुःखिताः ।अभवंश्च जनाःसर्वे क्षुत्तृड्भ्यां पीडिता भृशम्॥ ५०.७ ॥

hAhAkAro mahAnAsIt triShu lokeShu duHkhitAH | abhavaMshcha janAHsarve kShuttR^iDbhyAM pIDitA bhR^isham

सरितः सागराश्चैव वापीकूपसरांसि च ।निर्जला अभवन्सर्वे संशुष्का वृक्षवीरुधः॥ ५०.८ ॥

saritaH sAgarAshchaiva vApIkUpasarAMsi cha | nirjalA abhavansarve saMshuShkA vR^ikShavIrudhaH

ततो दृष्ट्वा महादुःखं प्रजानां दीनचेतसाम् ।त्रिदशाः शरणं याता योगमायां महेश्वरीम्॥ ५०.९ ॥

tato dR^iShTvA mahAduHkhaM prajAnAM dInachetasAm | tridashAH sharaNaM yAtA yogamAyAM maheshvarIm

यथा शुम्भो हतो दैत्यो निशुम्भश्च महाबलः ।धूम्राक्षश्चण्डमुण्डौ च रक्तबीजो महाबलः॥ ५०.११ ॥

yathA shumbho hato daityo nishumbhashcha mahAbalaH | dhUmrAkShashchaNDamuNDau cha raktabIjo mahAbalaH

समधुः कैटभो दैत्यो महिषासुर एव च ।तथैवामुं कृपासिन्धो दीनबन्धो जहि द्रुतम्॥ ५०.१२ ॥

samadhuH kaiTabho daityo mahiShAsura eva cha | tathaivAmuM kR^ipAsindho dInabandho jahi drutam

अपराधो भवत्येव बालकानां पदे पदे ।सहते को जनो लोके केवलं मातरं विना॥ ५०.१३ ॥

aparAdho bhavatyeva bAlakAnAM pade pade | sahate ko jano loke kevalaM mAtaraM vinA

यदा यदाभवद्दुःखं देवानां ब्रह्मणां तथा ।तदा तदावतीर्याशु कुरुषे सुखिनो जनान्॥ ५०.१४ ॥

yadA yadAbhavadduHkhaM devAnAM brahmaNAM tathA | tadA tadAvatIryAshu kuruShe sukhino janAn

इति विक्लवितं तेषां समाकर्ण्य कृपामयी ।अनन्ताक्षमयं रूपं दर्शयामास साम्प्रतम्॥ ५०.१५ ॥

iti viklavitaM teShAM samAkarNya kR^ipAmayI | anantAkShamayaM rUpaM darshayAmAsa sAmpratam

धनुर्बाणौ तथा पद्मं नानामूलफलानि च ।चतुर्भिर्दधती हस्तैः प्रसन्नमुखपङ्कजा॥ ५०.१६ ॥

dhanurbANau tathA padmaM nAnAmUlaphalAni cha | chaturbhirdadhatI hastaiH prasannamukhapa~NkajA

ततो दृष्ट्वा प्रजास्तप्ताः करुणापूरितेक्षणा ।रुरोद नव घस्राणि नव रात्रीः समाकुला॥ ५०.१७ ॥

tato dR^iShTvA prajAstaptAH karuNApUritekShaNA | ruroda nava ghasrANi nava rAtrIH samAkulA

मोचयामास दृष्टिभ्यो वारिधाराः सहस्रशः ।ताभिः प्रतर्पिता लोका औषध्यः सकला अपि॥ ५०.१८ ॥

mochayAmAsa dR^iShTibhyo vAridhArAH sahasrashaH | tAbhiH pratarpitA lokA auShadhyaH sakalA api

अगाधतोयाः सरितो बभूवुः सागरा अपि ।रुरुहुर्धरणीपृष्ठे शाकमूलफलानि च॥ ५०.१९ ॥

agAdhatoyAH sarito babhUvuH sAgarA api | ruruhurdharaNIpR^iShThe shAkamUlaphalAni cha

सन्तुष्टा अभवन्सर्वे सदेवद्विजमानुषाः ।ततो जगाद सा देवी किमन्यत्करवाणि वः॥ ५०.२१ ॥

santuShTA abhavansarve sadevadvijamAnuShAH | tato jagAda sA devI kimanyatkaravANi vaH

समेत्योचुस्तदा देवा भवत्या तोषिता जनाः ।वेदान्देहि कृपां कृत्वा दुर्गमेण समाहृताम्॥ ५०.२२ ॥

sametyochustadA devA bhavatyA toShitA janAH | vedAndehi kR^ipAM kR^itvA durgameNa samAhR^itAm

तथास्त्विति प्रभाष्याह यात यात निजालयम् ।वितरिष्यामि वो वेदानचिरेणैव कालतः॥ ५०.२३ ॥

tathAstviti prabhAShyAha yAta yAta nijAlayam | vitariShyAmi vo vedAnachireNaiva kAlataH

ततः प्रमुदिता देवाः स्वं स्वं धाम समाययुः ।सुप्रणम्य जगद्योनिं फुल्लेन्दीवरलोचनाम्॥ ५०.२४ ॥

tataH pramuditA devAH svaM svaM dhAma samAyayuH | supraNamya jagadyoniM phullendIvaralochanAm

ततः कोलाहलो जातो दिवि भूम्यन्तरिक्षके ।तच्छ्रुत्वा रौरवः सद्यो न्यरुणत्सर्वतः पुरीम्॥ ५०.२५ ॥

tataH kolAhalo jAto divi bhUmyantarikShake | tachChrutvA rauravaH sadyo nyaruNatsarvataH purIm

ततस्तेजोमयं चक्रं विधाय परितः शिवा ।रक्षणार्थं देवतानां स्वयं तस्माद् बहिर्गता॥ ५०.२६ ॥

tatastejomayaM chakraM vidhAya paritaH shivA | rakShaNArthaM devatAnAM svayaM tasmAd bahirgatA

ततः समभवद्युद्धं देव्या दैत्यस्य चोभयोः ।ववृषुः समरे बाणान्निशितान्कङ्कटच्छिदः॥ ५०.२७ ॥

tataH samabhavadyuddhaM devyA daityasya chobhayoH | vavR^iShuH samare bANAnnishitAnka~NkaTachChidaH

एतस्मिन्नन्तरे तस्याः शरीराद् रम्यमूर्तयः ।काली तारा छिन्नमस्ता श्रीविद्या भुवनेश्वरी॥ ५०.२८ ॥

etasminnantare tasyAH sharIrAd ramyamUrtayaH | kAlI tArA ChinnamastA shrIvidyA bhuvaneshvarI

भैरवी बगला धूम्रा श्रीमत्त्रिपुरसुन्दरी ।मातङ्गी च महाविद्या निर्गता दश सायुधाः॥ ५०.२९ ॥

bhairavI bagalA dhUmrA shrImattripurasundarI | mAta~NgI cha mahAvidyA nirgatA dasha sAyudhAH

ततो मातृगणैर्युद्धं प्रावर्तत भयङ्करम् ।रौरवीयं हतं ताभिर्दलमक्षौहिणीशतम्॥ ५०.३१ ॥

tato mAtR^igaNairyuddhaM prAvartata bhaya~Nkaram | rauravIyaM hataM tAbhirdalamakShauhiNIshatam

जघान सा तदा दैत्यं दुर्गमं शूलधारया ।पपात धरणीपृष्ठे खातमूलद्रुमो यथा॥ ५०.३२ ॥

jaghAna sA tadA daityaM durgamaM shUladhArayA | papAta dharaNIpR^iShThe khAtamUladrumo yathA

इत्थं हत्वा तदा दैत्यं दुर्गमासुरनामकम् ।आदाय चतुरो वेदान्ददौ देवेभ्य ईश्वरी॥ ५०.३३ ॥

itthaM hatvA tadA daityaM durgamAsuranAmakam | AdAya chaturo vedAndadau devebhya IshvarI

देवा ऊचुः ।अस्मदर्थं त्वया रूपमनन्ताक्षिमयं धृतम् ।मुनयः कीर्तयिष्यन्ति शताक्षीं त्वामतोऽम्बिके॥ ५०.३४ ॥

devA UchuH | asmadarthaM tvayA rUpamanantAkShimayaM dhR^itam | munayaH kIrtayiShyanti shatAkShIM tvAmato.ambike

आत्मदेहसमुद्भूतैः शाकैर्लोका मृता यतः ।शाकम्भरीति विख्यातं तत्ते नाम भविष्यति॥ ५०.३५ ॥

AtmadehasamudbhUtaiH shAkairlokA mR^itA yataH | shAkambharIti vikhyAtaM tatte nAma bhaviShyati

दुर्गमाख्यो महादैत्यो हतो यस्मात्ततः शिवे ।दुर्गां भगवतीं भद्रां व्याहरिष्यन्ति मानवाः॥ ५०.३६ ॥

durgamAkhyo mahAdaityo hato yasmAttataH shive | durgAM bhagavatIM bhadrAM vyAhariShyanti mAnavAH

योगनिद्रे नमस्तुभ्यं नमस्तेऽस्तु महाबले ।नमो ज्ञानप्रदे तुभ्यं विश्वमात्रे नमो नमः॥ ५०.३७ ॥

yoganidre namastubhyaM namaste.astu mahAbale | namo j~nAnaprade tubhyaM vishvamAtre namo namaH

तत्त्वमस्यादिवाक्यैर्या बोध्यते परमेश्वरी ।अनन्तकोटिब्रह्माण्डनायिकायै नमो नमः॥ ५०.३८ ॥

tattvamasyAdivAkyairyA bodhyate parameshvarI | anantakoTibrahmANDanAyikAyai namo namaH

वाङ्मनःकायदुष्प्रापां सूर्यचन्द्राग्निलोचनाम् ।स्तोतुं न शक्नुमो मातस्त्वत्प्रभावाबुधा वयम्॥ ५०.३९ ॥

vA~NmanaHkAyaduShprApAM sUryachandrAgnilochanAm | stotuM na shaknumo mAtastvatprabhAvAbudhA vayam

त्रिलोकी नाभिभूयेत बाधाभिश्च निरन्तरम् ।एवं कार्यस्त्वया यत्नोऽस्माकं वैरिविनाशनम्॥ ५०.४१ ॥

trilokI nAbhibhUyeta bAdhAbhishcha nirantaram | evaM kAryastvayA yatno.asmAkaM vairivinAshanam

देव्युवाच ।वत्सान्दृष्ट्वा यथा गावो व्यग्रा धावन्ति सत्वरम् ।तथैव भवतो दृष्ट्वा धावामि व्याकुला सती॥ ५०.४२ ॥

devyuvAcha | vatsAndR^iShTvA yathA gAvo vyagrA dhAvanti satvaram | tathaiva bhavato dR^iShTvA dhAvAmi vyAkulA satI

मम युष्मानपश्यन्त्याः पश्यन्त्या बालकानिव ।अपि प्राणान्प्रयच्छन्त्याः क्षण एको युगायते॥ ५०.४३ ॥

mama yuShmAnapashyantyAH pashyantyA bAlakAniva | api prANAnprayachChantyAH kShaNa eko yugAyate

कापि चिन्ता न कर्तव्या युष्माभिर्भक्तिशालिभिः ।भवत्यां मयि तिष्ठन्त्यां संहरन्त्यां निजापदः॥ ५०.४४ ॥

kApi chintA na kartavyA yuShmAbhirbhaktishAlibhiH | bhavatyAM mayi tiShThantyAM saMharantyAM nijApadaH

यथा पूर्वं हता दैत्या हनिष्यामि तथाऽसुरान् ।संशयो नात्र कर्त्तव्यः सत्यं सत्यं ब्रवीम्यहम्॥ ५०.४५ ॥

yathA pUrvaM hatA daityA haniShyAmi tathA.asurAn | saMshayo nAtra karttavyaH satyaM satyaM bravImyaham

यदा शुम्भो निशुम्भश्चापरौ दैत्यौ भविष्यतः ।तदाहं नन्दभार्यायां यशोदायां यशोमयी॥ ५०.४६ ॥

yadA shumbho nishumbhashchAparau daityau bhaviShyataH | tadAhaM nandabhAryAyAM yashodAyAM yashomayI

योनिजं रूपमास्थाय जनिष्ये गोपगोकुले ।हनिष्याम्यसुरौ तन्मां व्याहरिष्यन्ति नन्दजाम्॥ ५०.४७ ॥

yonijaM rUpamAsthAya janiShye gopagokule | haniShyAmyasurau tanmAM vyAhariShyanti nandajAm

भ्रामरं रूपमास्थाय वधिष्याम्यरुणं यतः ।भ्रामरीति च मां लोके कीर्तयिष्यन्ति मानवाः॥ ५०.४८ ॥

bhrAmaraM rUpamAsthAya vadhiShyAmyaruNaM yataH | bhrAmarIti cha mAM loke kIrtayiShyanti mAnavAH

कृत्वा भीमं पुना रूपं रक्षांस्यत्स्याम्यहं यदा ।भीमा देवीति विख्यातं तन्मे नाम भविष्यति॥ ५०.४९ ॥

kR^itvA bhImaM punA rUpaM rakShAMsyatsyAmyahaM yadA | bhImA devIti vikhyAtaM tanme nAma bhaviShyati

या शताक्षी स्मृता देवी सैव शाकम्भरी मता ।सैव प्रकीर्तिता दुर्गा व्यक्तिरेकैव त्रिष्वपि॥ ५०.५१ ॥

yA shatAkShI smR^itA devI saiva shAkambharI matA | saiva prakIrtitA durgA vyaktirekaiva triShvapi

न शताक्षीसमा काचिद्दयालुर्भुवि देवता ।दृष्ट्वारुदत्प्रजास्तप्ता या नवाहं महेश्वरी॥ ५०.५२ ॥

na shatAkShIsamA kAchiddayAlurbhuvi devatA | dR^iShTvArudatprajAstaptA yA navAhaM maheshvarI