Shiva Purana· Śiva Mahāpurāṇa
9
अध्याय 9 / 11

Uma Samhita

2794 श्लोकभाग 1/11 · श्लोक 1.1–5.40WhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ288 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय ९

श्लोक 1.1

श्रीशिवमहापुराणम् ॥ पञ्चमी उमासंहिता ५.१. प्रथमोऽध्यायः ।ऋष्णोपमन्युसंवादे स्वगतिवर्णनम् ।यो धत्ते भुवनानि सत्त्वगुणवान्स्रष्टा रजःसंश्रयः संहर्त्ता तमसान्वितो गुणवतीं मायामतीत्य स्थितः ।सत्यानन्दमनन्तबोधममलं ब्रह्मादिसंज्ञास्पदं नित्यं सत्त्वसमन्वयादधिगतं पूर्णं शिवं धीमहि

shrIshivamahApurANam || pa~nchamI umAsaMhitA 5\.1\. prathamo.adhyAyaH | R^iShNopamanyusaMvAde svagativarNanam | yo dhatte bhuvanAni sattvaguNavAnsraShTA rajaHsaMshrayaH saMharttA tamasAnvito guNavatIM mAyAmatItya sthitaH | satyAnandamanantabodhamamalaM brahmAdisa.nj~nAspadaM nityaM sattvasamanvayAdadhigataM pUrNaM shivaM dhImahi

हिन्दी अर्थ

एवं उत्तम शिवके चरित्रको प्रेमपूर्वक सुनिये

English

Now please narrate the story of Siva, the supreme soul, accompanied by Uma—Parvati—the story that is full of incidental anecdotes.

अध्याय ९

श्लोक 1.2

ऋषय ऊचुः ।सूत सूत महाप्राज्ञ व्यासशिष्य नमोऽस्तु ते ।चतुर्थी कोटिरुद्राख्या श्राविता संहिता त्वया

R^iShaya UchuH | sUta sUta mahAprAj~na vyAsashiShya namo.astu te | chaturthI koTirudrAkhyA shrAvitA saMhitA tvayA

हिन्दी अर्थ

हुए प्रेमपूर्वक मधुर वाणीमें मुझसे कहा--

English

While performing penance, I saw at the side of Rudra the imperishable highly secret weapon which had no other missile superior or equal to it.

अध्याय ९

श्लोक 1.3

अथोमासंहितान्तःस्थनानाख्यानसमन्वितम् ।ब्रूहि शम्भोश्चरित्रं वै साम्बस्य परमात्मनः

athomAsaMhitAntaHsthanAnAkhyAnasamanvitam | brUhi shambhoshcharitraM vai sAmbasya paramAtmanaH

हिन्दी अर्थ

ऋषीन्विद्याधरांश्चैव पश्य सिद्धान्व्यवस्थितान् ॥ ० ऋषियों हा न सिद्धोंको देखिये

English

Narayana, holding conch, discus and mace, stood on his left, seated on the Garuda.

अध्याय ९

श्लोक 1.4

सूत उवाच ।महर्षयः शौनकाद्याः शृणुत प्रेमतः शुभम् ।शाङ्करं चरितं दिव्यं भुक्तिमुक्तिप्रदं परम्

sUta uvAcha | maharShayaH shaunakAdyAH shR^iNuta premataH shubham | shA~NkaraM charitaM divyaM bhuktimuktipradaM param

हिन्दी अर्थ

ऐश्वर्य प्राप्त किया

English

"O lord, if you are satisfied and if my devotion is firm and steady, may, in virtue of that truth, my knowledge comprehend the past, present and future.

अध्याय ९

श्लोक 1.5

इतीदृशं पुण्यप्रश्नं पृष्टवान् मुनिसत्तमः ।व्यासः सनत्कुमारं वै शैवं सच्चरितं जगौ

itIdR^ishaM puNyaprashnaM pR^iShTavAn munisattamaH | vyAsaH sanatkumAraM vai shaivaM sachcharitaM jagau

हिन्दी अर्थ

शिवके अनुग्रहसे श्रेष्ठ गति प्राप्त की

English

See for yourself the Gandharvas, Apsaras, sage.s, Vidyadharas and the well arranged Siddhas.

अध्याय ९

श्लोक 1.6

सनत्कुमार उवाच ।वासुदेवाय यत्प्रोक्तमुपमन्युमहर्षिणा ।तदुच्यते मया व्यास चरितं हि महेशितुः

sanatkumAra uvAcha | vAsudevAya yatproktamupamanyumaharShiNA | taduchyate mayA vyAsa charitaM hi maheshituH

हिन्दी अर्थ

उपमन्यूपदेश नामक दूसरा अध्याय पूर्ण हुआ

English

S«e P. 1104 nolr.

अध्याय ९

श्लोक 1.7

पुरा पुत्रार्थमगमत्कैलासं शङ्करालयम् ।वसुदेवसुतः कृष्णस्तपस्तप्तुं शिवस्य हि

purA putrArthamagamatkailAsaM sha~NkarAlayam | vasudevasutaH kR^iShNastapastaptuM shivasya hi

हिन्दी अर्थ

दुर्लभ एवं पवित्र वरोंको मुझसे माँग लीजिये

English

WiUbid A&iaiic Rescart\ ol. \ lll. P. idcniifies

अध्याय ९

श्लोक 1.8

अत्रोपमन्युं सन्दृष्ट्वा तपन्तं शृङ्ग उत्तमे ।प्रणम्य भक्त्या स मुनिं पर्यपृच्छत्कृताञ्जलिः

atropamanyuM sandR^iShTvA tapantaM shR^i~Nga uttame | praNamya bhaktyA sa muniM paryapR^ichChatkR^itA~njaliH

हिन्दी अर्थ

भी माँगा है,बह सब आपको प्राप्त हो

English

The Balakhilyas harassed by Indra secured from Siva the invincible Garuda who brought them Soma juice.

अध्याय ९

श्लोक 1.9

श्रीकृष्ण उवाच ।उपमन्यो महाप्राज्ञ शैवप्रवर सन्मते ।पुत्रार्थमगमं तप्तुं तपोऽत्र गिरिशस्य हि

shrIkR^iShNa uvAcha | upamanyo mahAprAj~na shaivapravara sanmate | putrArthamagamaM taptuM tapo.atra girishasya hi

हिन्दी अर्थ

महातपस्वी वासुदेवसे कहा--

English

When all the waters became dried up and lost by the prior fury of Siva they were worshipped and made to flow again by the gods through the skull.

अध्याय ९

श्लोक 1.10

ब्रूहि शङ्करमाहात्म्यं सदानन्दकरं मुने ।यच्छ्रुत्वा भक्तितः कुर्यां तप ऐश्वरमुत्तमम्

brUhi sha~NkaramAhAtmyaM sadAnandakaraM mune | yachChrutvA bhaktitaH kuryAM tapa aishvaramuttamam

हिन्दी अर्थ

शिवजीके सुन्दर चरित्रका वर्णन किया था

English

O Saunaka®* and other sages, please listen with devotion to the divinely auspicious story of Siva, that yields worldly pleasures and salvation.

अध्याय ९

श्लोक 1.11

सनत्कुमार उवाच ।इति श्रुत्वा वचस्तस्य वासुदेवस्य धीमतः ।प्रत्युवाच प्रसन्नात्मा ह्युपमन्युः स्मरन् शिवम्

sanatkumAra uvAcha | iti shrutvA vachastasya vAsudevasya dhImataH | pratyuvAcha prasannAtmA hyupamanyuH smaran shivam

हिन्दी अर्थ

उसीको मैं कहता हूँ

English

See P I note.

अध्याय ९

श्लोक 1.12

उपमन्युरुवाच ।शृणु कृष्ण महाशैव महिमानं महेशितुः ।यमद्राक्षमहं शम्भोर्भक्तिवर्धनमुत्तमम्

upamanyuruvAcha | shR^iNu kR^iShNa mahAshaiva mahimAnaM maheshituH | yamadrAkShamahaM shambhorbhaktivardhanamuttamam

हिन्दी अर्थ

जोड़ उनसे वे पूछने लगे

English

'Formerly Krsna, son of Vasudeva went to Kailasa*®* the abode of Siva in order to perform the penance to propi¬ tiate Siva for obtaining a son.

अध्याय ९

श्लोक 1.13

तपःस्थोऽहं समद्राक्षं शङ्करं च तदायुधान् ।परिवारं समस्तं च विष्ण्वादीनमरादिकान्

tapaHstho.ahaM samadrAkShaM sha~NkaraM cha tadAyudhAn | parivAraM samastaM cha viShNvAdInamarAdikAn

हिन्दी अर्थ

शिवजीका स्मरण करते हुए कहने लगे--

English

On seeing the sage Upamanyu performing the penance on the excellent summit he bowed to him with devotion and asked him with palms joined in reverence.

अध्याय ९

श्लोक 1.14

त्रिभिरंशैः शोभमानमजस्रसुखमव्ययम् ।एकपादं महादंष्ट्रं सज्वालकवलैर्मुखैः

tribhiraMshaiH shobhamAnamajasrasukhamavyayam | ekapAdaM mahAdaMShTraM sajvAlakavalairmukhaiH

हिन्दी अर्थ

शंकरके समीपमें स्थित है

English

O Upamanyu of great intellect, O foren-ost of the devotees of Siva with good intellect. I have come here to perform the panance of Siva for obtaining a son.

अध्याय ९

श्लोक 1.15

द्विसहस्रमयूखानां ज्योतिषातिविराजितम् ।सर्वास्त्रप्रवराबाधमनेकाक्षं सहस्रपात्

dvisahasramayUkhAnAM jyotiShAtivirAjitam | sarvAstrapravarAbAdhamanekAkShaM sahasrapAt

हिन्दी अर्थ

देवस्वरूप सुदर्शनचक्रको भी मैंने देखा

English

O sage, please narrate the greatness of Siva, de¬ lightful to the good, on hearing which I shall perform the penance of Siva with devotion.

अध्याय ९

श्लोक 1.16

यश्च कल्पान्तसमये विश्वं संहरति ध्रुवम् ।नावध्यो यस्य च भवेत्त्रैलौक्ये सचराचरे

yashcha kalpAntasamaye vishvaM saMharati dhruvam | nAvadhyo yasya cha bhavettrailaukye sacharAchare

हिन्दी अर्थ

अस्त्रोंको भी वहाँ स्थित देखा

English

On hearing these words of the intelligent Krna, Upamanyu was delighted in his mind. Remembering Siva, he replied.

अध्याय ९

श्लोक 1.17

महेश्वरभुजोत्सृष्टं त्रैलोक्यं सचराचरम् ।निर्ददाह द्रुतं कृत्स्नं निमेषार्द्धान्न संशयः

maheshvarabhujotsR^iShTaM trailokyaM sacharAcharam | nirdadAha drutaM kR^itsnaM nimeShArddhAnna saMshayaH

हिन्दी अर्थ

होकर उनके वामभागमें स्थित थे

English

O Krsna, great devotee of Siva, listen to the glory of Siva which I have witnessed myself. It is excellent story that enhances devotion to Siva.

अध्याय ९

श्लोक 1.18

तपःस्थो रुद्रपार्श्वस्थं दृष्टवानहमव्ययम् ।गुह्यमस्त्रं परं चास्य न तुल्यमधिकं क्वचित्

tapaHstho rudrapArshvasthaM dR^iShTavAnahamavyayam | guhyamastraM paraM chAsya na tulyamadhikaM kvachit

हिन्दी अर्थ

स्तोत्रोंद्वारा उनकी स्तुति कर रहे थे

English

While performing penance, I saw Siva, his weapons, his followers and Vi§nu and other gods.

अध्याय ९

श्लोक 1.19

यत्तच्छूलमिति ख्यातं सर्वलोकेषु शूलिनः ।विजयाभिधमत्युग्रं सर्वशस्त्रास्त्रनाशकम्

yattachChUlamiti khyAtaM sarvalokeShu shUlinaH | vijayAbhidhamatyugraM sarvashastrAstranAshakam

हिन्दी अर्थ

देखकर मैं अत्यधिक आश्चर्यचकित हो गया

English

He who decisively annihilates the universe at the end of a kalpa and for whom there was none to be spared from death in the three worlds consisting of the mobile and immobile beings which being cast away from his hands burnt instantaneously and entirely, certainly within half a moment.

अध्याय ९

श्लोक 1.20

दारयेद्यन्महीं कृत्स्नां शोषयेद्यन्महोदधिम् ।पातयेदखिलं ज्योतिश्चक्रं यन्नात्र संशयः

dArayedyanmahIM kR^itsnAM shoShayedyanmahodadhim | pAtayedakhilaM jyotishchakraM yannAtra saMshayaH

हिन्दी अर्थ

सत्यसे मुझे त्रिकालज्ञता प्राप्त हो जाय

English

It WM the weapon with which Yauvanava*®* the emperor of great refulgence and Mandhatr the powerful king who conquered the three worlds were killed formerly.

अध्याय ९

श्लोक 1.21

यौवनाश्वो हतो येन मान्धाता सबलः पुरा ।चक्रवर्ती महातेजास्त्रैलोक्यविजयो नृपः

yauvanAshvo hato yena mAndhAtA sabalaH purA | chakravartI mahAtejAstrailokyavijayo nR^ipaH

हिन्दी अर्थ

प्राप्त होता रहे

English

It stood as if threatening all with the three spikes for its knit eyebrows. It was like a blazing smokeless fire and the rising sun.

अध्याय ९

श्लोक 1.22

दर्पाविष्टो हैहयश्च निःक्षिप्तो लवणासुरः ।शत्रुघ्नं नृपतिं युद्धे समाहूय समन्ततः

darpAviShTo haihayashcha niHkShipto lavaNAsuraH | shatrughnaM nR^ipatiM yuddhe samAhUya samantataH

हिन्दी अर्थ

बनी रहे तथा अन्य लोगोंके प्रति उदासीनता रहे

English

I saw his sharp-edged axe decorated with serpents etc. It was as terrible as the god of death holding

अध्याय ९

श्लोक 1.23

तस्मिन्दैत्ये विनष्टे तु रुद्रहस्ते गतं तु यत् ।तच्छूलमिति तीक्ष्णाग्रं सन्त्रासजननं महत्

tasmindaitye vinaShTe tu rudrahaste gataM tu yat | tachChUlamiti tIkShNAgraM santrAsajananaM mahat

हिन्दी अर्थ

देखकर शीघ्र ही कहा--

English

The epithet identifies Siva uith the thousand-footed Puiu;a mentioned in the Purusasiikta of the 8gveda.

अध्याय ९

श्लोक 1.24

त्रिशिखां भृकुटीं कृत्वा तर्जयन्तमिव स्थितम् ।विधूम्रानलसङ्काशं बालसूर्यमिवोदितम्

trishikhAM bhR^ikuTIM kR^itvA tarjayantamiva sthitam | vidhUmrAnalasa~NkAshaM bAlasUryamivoditam

हिन्दी अर्थ

आपकी सारी कामनाएँ पूर्ण होंगी

English

Most probably it refers to tlie Plaihaya king Arjuna K&rttavirya, of a thousand arms who was clefrated and had his arms cut off by Paraurama.

अध्याय ९

श्लोक 1.25

सर्पहस्तमनिर्देश्यं पाशहस्तमिवान्तकम् ।परशुं तीक्ष्णधारं च सर्पाद्यैश्च विभूषितम्

sarpahastamanirdeshyaM pAshahastamivAntakam | parashuM tIkShNadhAraM cha sarpAdyaishcha vibhUShitam

हिन्दी अर्थ

इस आश्रममें सहैव निवास करूँगा

English

I saw the discus Sudarsana in the shape of a human being with a thousand faces and two thousand hands. It was divine and lordly.

अध्याय ९

श्लोक 1.26

कल्पान्तदहनाकारं तथा पुरुषविग्रहम् ।यत्तद्भार्गवरामस्य क्षत्रियान्तकरं रणे

kalpAntadahanAkAraM tathA puruShavigraham | yattadbhArgavarAmasya kShatriyAntakaraM raNe

हिन्दी अर्थ

रहूँगा, है वत्स! आप सब प्रकारसे मेरे प्रिय हैं

English

It had two thousand eyes of fiery brilliance, and one thousand legs. It shone like a crore suns. It was capable of burning the three worlds.

अध्याय ९

श्लोक 1.27

रामो यद्बलमाश्रित्य शिवदत्तश्च वै पुरा ।त्रिःसप्तकृत्वो स क्षत्रं ददाह हृषितो मुनिः

rAmo yadbalamAshritya shivadattashcha vai purA | triHsaptakR^itvo sa kShatraM dadAha hR^iShito muniH

हिन्दी अर्थ

पूर्ण हो जायँगे, इसमें संशय नहीं है

English

I saw the sharp and refulgent thunderbolt of hundred spikes of extreme excellence. I saw the great bow Pinaka of excessive brilliance and its quiver of arrows.

अध्याय ९

श्लोक 1.28

सुदर्शनं तथा चक्रं सहस्रवदनं विभुम् ।द्विसहस्रभुजं देवमद्राक्षं पुरुषाकृतिम्

sudarshanaM tathA chakraM sahasravadanaM vibhum | dvisahasrabhujaM devamadrAkShaM puruShAkR^itim

हिन्दी अर्थ

वहीं अन्तर्धान हो गये

English

I saw the Sakti, the sword, the noose of great brilliance and a goad, the great divine iron club, and many other weapons.

अध्याय ९

श्लोक 1.29

द्विसहस्रेक्षणं दीप्तं सहस्रचरणाकुलम् ।कोटिसूर्यप्रतीकाशं त्रैलोक्यदहनक्षमम्

dvisahasrekShaNaM dIptaM sahasracharaNAkulam | koTisUryapratIkAshaM trailokyadahanakShamam

हिन्दी अर्थ

सब उनके ध्यानके द्वारा मैंने प्राप्त किया

English

On either side of Lord Rudra, I saw the weapons of the guardians of the quarters.

अध्याय ९

श्लोक 1.30

वज्रं महोज्ज्वलं तीक्ष्णं शतपर्वमनुत्तमम् ।महाधनुः पिनाकं च सतूणीरं महाद्युतिम्

vajraM mahojjvalaM tIkShNaM shataparvamanuttamam | mahAdhanuH pinAkaM cha satUNIraM mahAdyutim

हिन्दी अर्थ

उत्पन्न हुआ है

English

Brahma and other Manus, Bhrgu and other sages, Indra and other gods, all were there.

अध्याय ९

श्लोक 1.31

शक्तिं खङ्गं च पाशं च महादीप्तं समाङ्कुशम् ।गदां च महतीं दिव्यामन्यान्यस्त्राणि दृष्टवान्

shaktiM kha~NgaM cha pAshaM cha mahAdIptaM samA~Nkusham | gadAM cha mahatIM divyAmanyAnyastrANi dR^iShTavAn

हिन्दी अर्थ

अर्थोके द्रष्टा और प्रधान पुरुषेश्वर हैं

English

Holding his l§akti and a bell and seated on his peacock, Skanda stood near the goddess like another firegod.

अध्याय ९

श्लोक 1.32

तथा च लोकपालानामस्त्राण्येतानि यानि च ।अद्राक्षं तानि सर्वाणि भगवद्रुद्रपार्श्वतः

tathA cha lokapAlAnAmastrANyetAni yAni cha | adrAkShaM tAni sarvANi bhagavadrudrapArshvataH

हिन्दी अर्थ

स्थित रहते हैं

English

Nandin stood in front of Siva holding the trident. All the goblins, Gan as and the mothers were pre¬ sent there.

अध्याय ९

श्लोक 1.33

सव्यदेशे तु देवस्य ब्रह्मा लोकपितामहः ।विमानं दिव्यमास्थाय हंसयुक्तं मनोऽनुगम्

savyadeshe tu devasya brahmA lokapitAmahaH | vimAnaM divyamAsthAya haMsayuktaM mano.anugam

हिन्दी अर्थ

शीघ्र प्रसन्‍नो भविता शिवस्ते भक्तवत्सल: ॥ ७१ शीघ्र ही प्रसन्‍न होंगे

English

Bowing to lord Siva and surrounding him on all sides, the gods eulogised the lord: with different kinds of hymns.

अध्याय ९

श्लोक 1.34

वामपार्श्वे तु तस्यैव शङ्खचक्रगदाधरः ।वैनतेयं समास्थाय तथा नारायणः स्थितः

vAmapArshve tu tasyaiva sha~NkhachakragadAdharaH | vainateyaM samAsthAya tathA nArAyaNaH sthitaH

हिन्दी अर्थ

शति श्रीजिकमहाएुराणे पश्चम्याम॒मासंहितायां कृष्णोपमन्युसंवादे स्वग॒तिवर्णन॑ नाम प्रथमो5 ध्याय:

English

With the axe received from lord Siva, ParasurSma cleared the earth of the Katriyas tlirirr seven limes and gave the earth to the 3 rahmins.

अध्याय ९

श्लोक 1.35

स्वायम्भुवाद्या मनवो भृग्वाद्या ऋषयस्तथा ।शक्राद्या देवताश्चैव सर्व एव समं ययुः

svAyambhuvAdyA manavo bhR^igvAdyA R^iShayastathA | shakrAdyA devatAshchaiva sarva eva samaM yayuH

हिन्दी अर्थ

स्वगतिवर्णन नामक पहला अध्याय पूर्ण हुआ

English

O Krsna, it appeared as though somtf sacrifice was going on there. In that sacrifice I became immersed in great delight. I was bold to a great extent on sensing Siva in front. With palms joined in reverence and words choked with tears of joy I worshipped him duly with various kinds of hymns.

अध्याय ९

श्लोक 1.36

स्कन्दः शक्तिं समादाय मयूरस्थः सघण्टकः ।देव्याः समीपे सन्तस्थौ द्वितीय इव पावकः

skandaH shaktiM samAdAya mayUrasthaH saghaNTakaH | devyAH samIpe santasthau dvitIya iva pAvakaH

हिन्दी अर्थ

कृष्णने उन मुनिसे कहा--

English

Then the delighted lord Siva spoke to me laugh¬ ingly in sweet words with great pleasure.

अध्याय ९

श्लोक 1.37

नन्दी शूलं समादाय भवाग्रे समवस्थितः ।सर्वभूतगणाश्चैव मातरो विविधाः स्थिताः

nandI shUlaM samAdAya bhavAgre samavasthitaH | sarvabhUtagaNAshchaiva mAtaro vividhAH sthitAH

हिन्दी अर्थ

कीं, उन्हें आप बताइये

English

"O brahmin, you cannot be shaken by me though I try again and again. You have been tested by me. Wel¬ fare be to you You are steadily endowed with devotion.

अध्याय ९

श्लोक 1.38

तेऽभिवाद्य महेशानं परिवार्य समन्ततः ।अस्तुवन्विविधैः स्तोत्रैर्महादेवं तदा सुराः

te.abhivAdya maheshAnaM parivArya samantataH | astuvanvividhaiH stotrairmahAdevaM tadA surAH

हिन्दी अर्थ

प्रशंसा करके कहा--

English

O one of good rites, I am delighted. Choose the boon. There is nothing which cannot be given to you even if it happens to be something rare and inaccessible to all the gods."

अध्याय ९

श्लोक 1.39

यत्किञ्चित्तु जगत्यस्मिन्दृश्यते श्रूयतेऽथवा ।तत्सर्वं भगवत्पार्श्वे निरीक्ष्याहं सुविस्मितः

yatki~nchittu jagatyasmindR^ishyate shrUyate.athavA | tatsarvaM bhagavatpArshve nirIkShyAhaM suvismitaH

हिन्दी अर्थ

पूर्ण की, उन-उन भक्तोंका वर्णन करूँगा, आप सुनें

English

On hearing the loving words of Siva I spoke to the lord sympathetic with the devotees with palms joined in reverence.

अध्याय ९

श्लोक 1.40

सुमहद्धैर्यमालम्ब्य प्राञ्जलिर्विविधैः स्तवैः ।परमानन्दसम्मग्नोऽभूवं कृष्णाहमध्वरे

sumahaddhairyamAlambya prA~njalirvividhaiH stavaiH | paramAnandasammagno.abhUvaM kR^iShNAhamadhvare

हिन्दी अर्थ

उसके अंगोंमें लगकर चूर-चूर हो गये थे

English

Grant me infinite devotion never swerving or straying from you. Let me and my family have milk pudding every day.

अध्याय ९

श्लोक 1.41

सम्मुखे शङ्करं दृष्ट्वा बाष्पगद्गदया गिरा ।अपूजयं सुविधिवदहं श्रद्धासमन्वितः

sammukhe sha~NkaraM dR^iShTvA bAShpagadgadayA girA | apUjayaM suvidhivadahaM shraddhAsamanvitaH

हिन्दी अर्थ

प्राप्तकर हैत्योंको बहुत प्रताड़ित किया

English

O lord, may you be present in my hermitage every day. Let my mutual friendship with your other devo¬ tees flourish for ever."

अध्याय ९

श्लोक 1.42

भगवानथ सुप्रीतः शङ्करः परमेश्वरः ।वाण्या मधुरया प्रीत्या मामाह प्रहसन्निव

bhagavAnatha suprItaH sha~NkaraH parameshvaraH | vANyA madhurayA prItyA mAmAha prahasanniva

हिन्दी अर्थ

और वे त्रिकालज्ञ हुए

English

O leading scion of the family of Yadus, thus requested by me, lord Siva laughed and glanced at me with his merciful eyes. He said to me.

अध्याय ९

श्लोक 1.43

न विचालयितुं शक्यो मया विप्र पुनः पुनः ।परीक्षितोऽसि भद्रं ते भवान्भक्त्यान्वितो दृढः

na vichAlayituM shakyo mayA vipra punaH punaH | parIkShito.asi bhadraM te bhavAnbhaktyAnvito dR^iDhaH

हिन्दी अर्थ

यजनकर जलको पुनः प्रकट किया

English

O Upamanyu, O dear, O sage, you will be free from the defects of old age and death. Achieve all desires.

अध्याय ९

श्लोक 1.44

तस्मात्ते परितुष्टोऽस्मि वरं वरय सुव्रत ।दुर्लभं सर्वदेवेषु नादेयं विद्यते तव

tasmAtte parituShTo.asmi varaM varaya suvrata | durlabhaM sarvadeveShu nAdeyaM vidyate tava

हिन्दी अर्थ

परम सिद्धिको प्राप्त किया

English

You will deserve the worship of the sages. You

अध्याय ९

श्लोक 1.45

स चाहं तद्वचः श्रुत्वा शम्भोः सत्प्रेमसंयुतम् ।देवं तं प्राञ्जलिर्भूत्वाब्रुवं भक्तानुकम्पिनम्

sa chAhaM tadvachaH shrutvA shambhoH satpremasaMyutam | devaM taM prA~njalirbhUtvAbruvaM bhaktAnukampinam

हिन्दी अर्थ

प्रसन्‍नतापूर्वक अपने घर लौट आया

English

O sage, wherever you wish it to be, the milk ocean*® will flow to and be present there.

अध्याय ९

श्लोक 1.46

उपमन्युरुवाच ।भगवन्यदि तुष्टोऽसि यदि भक्तिः स्थिरा मयि ।तेन सत्येन मे ज्ञानं त्रिकालविषयं भवेत्

upamanyuruvAcha | bhagavanyadi tuShTo.asi yadi bhaktiH sthirA mayi | tena satyena me j~nAnaM trikAlaviShayaM bhavet

हिन्दी अर्थ

पुंश्चली दुष्टा गोकर्णे कारण उसके प्रभावसे स्त्रीत्वको प्राप्त कर लिया

English

O great sage, may your family be never-ending due to my grace. I shall be always present in your her¬ mitage.

अध्याय ९

श्लोक 1.47

प्रयच्छ भक्तिं विपुलां त्वयि चाव्यभिचारिणीम् ।सान्वयस्यापि नित्यं मे भूरि क्षीरौदनं भवेत्

prayachCha bhaktiM vipulAM tvayi chAvyabhichAriNIm | sAnvayasyApi nityaM me bhUri kShIraudanaM bhavet

हिन्दी अर्थ

शिवलोकको प्राप्त किया

English

Be happy realising all your desires. Do not get anxious or worried. There is no doubt that everything you think ofwill be fulfilled.

अध्याय ९

श्लोक 1.48

ममास्तु तव सान्निध्यं नित्यं चैवाश्रमे विभो ।तव भक्तेषु सख्यं स्यादन्योऽन्येषु सदा भवेत्

mamAstu tava sAnnidhyaM nityaM chaivAshrame vibho | tava bhakteShu sakhyaM syAdanyo.anyeShu sadA bhavet

हिन्दी अर्थ

करके उत्तम गति प्राप्त की

English

After granting me the boons and saying this, lord Siva of the brilliance of a crore suns vanished there itself.

अध्याय ९

श्लोक 1.49

एवमुक्तो मया शम्भुर्विहस्य परमेश्वरः ।कृपादृष्ट्या निरीक्ष्याशु मां स प्राह यदूद्वह

evamukto mayA shambhurvihasya parameshvaraH | kR^ipAdR^iShTyA nirIkShyAshu mAM sa prAha yadUdvaha

हिन्दी अर्थ

ब्रत धारण करनेसे परम सुख प्राप्त किया

English

O Krsna, Siva, the supreme lord the bestower of worldly pleasures and salvation, was thus ''een by me accom¬ panied by his followers.

अध्याय ९

श्लोक 1.50

श्रीशिव उवाच ।उपमन्यो मुने तात वर्जितस्त्वं भविष्यसि ।जरामरणजैर्दोषैः सर्वकामान्वितो भव

shrIshiva uvAcha | upamanyo mune tAta varjitastvaM bhaviShyasi | jarAmaraNajairdoShaiH sarvakAmAnvito bhava

हिन्दी अर्थ

रहकर शिवको प्राप्त किया

English

See the beautiful trees endowed with glossy leaves, fragrant with seasonal flowers and bearing fiuits and flowers.

अध्याय ९

श्लोक 1.51

मुनीनां पूजनीयश्च यशोधनसमन्वितः ।शीलरूपगुणैश्वर्यं मत्प्रसादात्पदे पदे

munInAM pUjanIyashcha yashodhanasamanvitaH | shIlarUpaguNaishvaryaM matprasAdAtpade pade

हिन्दी अर्थ

कृपासे शिवगति प्राप्त की

English

O mighty hero, all these arc the results of the grace of Siva the great soul, the lord of gods. The universe is emotionally agreeable.

अध्याय ९

श्लोक 1.52

क्षीरोदसागरस्यैव सान्निध्यं पयसां निधेः ।तत्र ते भविता नित्यं यत्र यत्रेच्छसे मुने

kShIrodasAgarasyaiva sAnnidhyaM payasAM nidheH | tatra te bhavitA nityaM yatra yatrechChase mune

हिन्दी अर्थ

मतका लोकमें प्रचार किया

English

I have the perfect knowledge of everything, thanks to the grace of the Trident-bearing lord. I know factually the past, present and the future, everything.

अध्याय ९

श्लोक 1.53

अमृतात्मकं तत्क्षीरं यावत्संयाम्यते ततः ।इमं वैवस्वतं कल्पं पश्यसे बन्धुभिः सह

amR^itAtmakaM tatkShIraM yAvatsaMyAmyate tataH | imaM vaivasvataM kalpaM pashyase bandhubhiH saha

हिन्दी अर्थ

प्राप्त किया तथा दूसरे ब्रह्मके समान हो गये

English

I have seen the lord whom even the great gods

अध्याय ९

श्लोक 1.54

त्वद्गोत्रं चाक्षयं चास्तु मत्प्रसादात्सदैव हि ।सान्निध्यमाश्रमे तेऽहं करिष्यामि महामुने

tvadgotraM chAkShayaM chAstu matprasAdAtsadaiva hi | sAnnidhyamAshrame te.ahaM kariShyAmi mahAmune

हिन्दी अर्थ

उत्तम भक्तिसे शिवकी पूजाकर सृष्टिकर्ता बन गये

English

The eternal principles arc known as twentysix.*** Learned men meditate on the great and imperishable thus.

अध्याय ९

श्लोक 1.55

मद्भक्तिः सुस्थिरा चास्तु सदा दास्यामि दर्शनम् ।स्मृतश्च भवता वत्स प्रियस्त्वं सर्वथा मम

madbhaktiH susthirA chAstu sadA dAsyAmi darshanam | smR^itashcha bhavatA vatsa priyastvaM sarvathA mama

हिन्दी अर्थ

त्रैलेक्यका उपभोग किया

English

When the Kalpa came to an end, the lord created Rudra from his heart. Then he annihilated the universe in¬ cluding the mobile and immobile beings.

अध्याय ९

श्लोक 1.56

यथाकामसुखं तिष्ठ नोत्कण्ठां कर्तुमर्हसि ।सर्वं प्रपूर्णतां यातु चिन्तितं नात्र संशयः

yathAkAmasukhaM tiShTha notkaNThAM kartumarhasi | sarvaM prapUrNatAM yAtu chintitaM nAtra saMshayaH

हिन्दी अर्थ

एवं श्रीराम भी शिवके अनुग्रहसे महाशैव हुए

English

At the end of Yugas, lord Siva becomes Kala and stands devouring all the living beings, like the fire of dissolution Sarhvartaka.

अध्याय ९

श्लोक 1.57

उपमन्युरुवाच ।एवमुक्त्वा स भगवान् सुर्यकोटिसमप्रभः ।महेशानो वरान् दत्त्वा तत्रैवान्तरधीयत

upamanyuruvAcha | evamuktvA sa bhagavAn suryakoTisamaprabhaH | maheshAno varAn dattvA tatraivAntaradhIyata

हिन्दी अर्थ

ग्रन्थकर्ता और अजर-अमर होओगे

English

Hence, propitiate him for the acquisition of a soli. 6iva, favourably disposed to his devotees will become delighted with you, soon.

अध्याय ९

श्लोक 1.58

एवं दृष्टो मया कृष्ण परिवारसमन्वितः ।शङ्करः परमेशानो भुक्तिमुक्तिप्रदायकः

evaM dR^iShTo mayA kR^iShNa parivArasamanvitaH | sha~NkaraH parameshAno bhuktimuktipradAyakaH

हिन्दी अर्थ

तो सैकड़ों वर्षोंमें भी नहीं कर सकता हूँ

English

On hearing the words of sage CJpamanyu the great soul, devotion to lord Siva was generated in Kr9na and he spoke to the sage.

अध्याय ९

श्लोक 1.59

शम्भुना परमेशेन यदुक्तं तेन धीमता ।तदवाप्तं च मे सर्वं देवदेव समाधिना

shambhunA parameshena yaduktaM tena dhImatA | tadavAptaM cha me sarvaM devadeva samAdhinA

हिन्दी अर्थ

उपमन्यूपदेशो नाम द्वितीयो5 ध्याय:

English

O dear, O Upamanyu, be merciful to me. Please

अध्याय ९

श्लोक 1.60

प्रत्यक्षं चैव तै जातान् गन्धर्वाप्सरसस्तथा ।ऋषीन्विद्याधरांश्चैव पश्य सिद्धान्व्यवस्थितान्

pratyakShaM chaiva tai jAtAn gandharvApsarasastathA | R^iShInvidyAdharAMshchaiva pashya siddhAnvyavasthitAn

हिन्दी अर्थ

विस्मयं परम गत्वोपमन्युं शान्तमानसम्॥ ९ महामुनिसे कहा--

English

On hearing the words of Krsna, that sage Upamanyu, tlie great devotee of Siva, the storehouse of mercy praised him and said.

अध्याय ९

श्लोक 1.61

पश्य वृक्षान्मनोरम्यान् स्निग्धपत्रान्सुगन्धिनः ।सर्वर्तुकुसुमैर्युक्तान्सदापुष्पफलान्वितान्

pashya vR^ikShAnmanoramyAn snigdhapatrAnsugandhinaH | sarvartukusumairyuktAnsadApuShpaphalAnvitAn

हिन्दी अर्थ

अपि तावन्ममाप्येवं प्रसादं वा करोत्वसीौ॥ ३ आप ऐसा उपाय बतायें

English

O leading scion of the family of Yadus, I shall enumerate the various devotees, by whom the cherished desires of their hearts have been realised through the propitiation of Siva. Please listen.

अध्याय ९

श्लोक 1.62

सर्वमेतन्महाबाहो शङ्करस्य महात्मनः ।प्रसादाद्देवदेवस्य विश्वं भावसमन्वितम्

sarvametanmahAbAho sha~Nkarasya mahAtmanaH | prasAdAddevadevasya vishvaM bhAvasamanvitam

हिन्दी अर्थ

इसमें सन्देह नहीं है

English

Formerly Hiranyakasipu attained he glory of the suzerainty over all the gods for a period of a million years from the moon-crested lord Siva.

अध्याय ९

श्लोक 1.63

ममास्ति त्वखिलं ज्ञानं प्रसादात् शूलपाणिनः ।भूतं भव्यं भविष्यं च सर्वं जानामि तत्त्वतः

mamAsti tvakhilaM j~nAnaM prasAdAt shUlapANinaH | bhUtaM bhavyaM bhaviShyaM cha sarvaM jAnAmi tattvataH

हिन्दी अर्थ

आप श्रद्धालुको जपनीय मन्त्र बताऊँगा

English

O Krsna, the terrible discus of Visnu and the thunderbolt of Indra became shattered against his person during a great battle.

अध्याय ९

श्लोक 1.64

तमहं दृष्टवान्देवमपि देवाः सुरेश्वराः ।यं न पश्यन्त्यनाराध्य कोऽन्यो धन्यतरो मया

tamahaM dR^iShTavAndevamapi devAH sureshvarAH | yaM na pashyantyanArAdhya ko.anyo dhanyataro mayA

हिन्दी अर्थ

बलवाला पुत्र प्राप्त करेंगे

English

The weapons, missiles, discus, thunderbolt never became effective in the body of Graha of great might during battles, thanks to the Dharma of that intelligent one.

अध्याय ९

श्लोक 1.65

षड्विंशकमिति ख्यातं परं तत्त्वं सनातनम् ।एवं ध्यायन्ति विद्वांसो महत्परममक्षरम्

ShaDviMshakamiti khyAtaM paraM tattvaM sanAtanam | evaM dhyAyanti vidvAMso mahatparamamakSharam

हिन्दी अर्थ

मोक्षको प्रदान करनेवाला है

English

The gods were harassed by Graha the mighty one. Leading Asuras to whom the lord had granted boons killed gods with impunity.

अध्याय ९

श्लोक 1.66

सर्वं तत्त्वविधानज्ञः सर्वतत्त्वार्थदर्शनः ।स एव भगवान् देवः प्रधानपुरुषेश्वरः

sarvaM tattvavidhAnaj~naH sarvatattvArthadarshanaH | sa eva bhagavAn devaH pradhAnapuruSheshvaraH

हिन्दी अर्थ

के आठ दिन एक मुहूर्तके समान बीत गये

English

Siva, the lord of all worlds, when satisfied granted the lordship over the three worlds to Vidyutprabha for a period of a hundred thousand years.

अध्याय ९

श्लोक 1.67

यो निजाद्दक्षिणात्पार्श्वाद् ब्रह्माणं लोककारणम् ।वामादप्यसृजद्विष्णुं लोकरक्षार्थमीश्वरः

yo nijAddakShiNAtpArshvAd brahmANaM lokakAraNam | vAmAdapyasR^ijadviShNuM lokarakShArthamIshvaraH

हिन्दी अर्थ

अरथर्वशीर्षका महामन्त्र उन्हें बताया

English

Siva blessed him with ten million sons also and said "You will become my follower for ever."

अध्याय ९

श्लोक 1.68

कल्पान्ते चैव सम्प्राप्तेऽसृजद् रुद्रं हृदः प्रभुः ।ततः समहरत्कृत्स्नं जगत्स्थावरजङ्गमम्

kalpAnte chaiva samprApte.asR^ijad rudraM hR^idaH prabhuH | tataH samaharatkR^itsnaM jagatsthAvaraja~Ngamam

हिन्दी अर्थ

अँगूठेपर खड़े होकर तप करने लगे

English

O Krsna, the delighted lord Siva, lovingly gave him an auspicious kingdom in Kua Dvipa.-**

अध्याय ९

श्लोक 1.69

युगान्ते सर्वभूतानि संवर्तक इवानलः ।कालो भूत्वा महादेवो ग्रसमानः स तिष्ठति

yugAnte sarvabhUtAni saMvartaka ivAnalaH | kAlo bhUtvA mahAdevo grasamAnaH sa tiShThati

हिन्दी अर्थ

होकर कृष्णसे कहा--

English

The Daitya Satamukha created by Brahma,

अध्याय ९

श्लोक 1.70

सर्वज्ञः सर्वभूतात्मा सवर्भूतभवोद्भवः ।आस्ते सर्वगतो देवो दृश्यः सर्वैश्च दैवतैः

sarvaj~naH sarvabhUtAtmA savarbhUtabhavodbhavaH | Aste sarvagato devo dR^ishyaH sarvaishcha daivataiH

हिन्दी अर्थ

बार-बार प्रणाम करके उनसे कहा--

English

The iamous sage Yajnavalkya glorified * in the Vedas, propitiated him and acquired excellent knowledge.

अध्याय ९

श्लोक 1.71

अतस्त्वं पुत्रलाभाय समाराधय शङ्करम् ।शीघ्रं प्रसन्नो भविता शिवस्ते भक्तवत्सलः

atastvaM putralAbhAya samArAdhaya sha~Nkaram | shIghraM prasanno bhavitA shivaste bhaktavatsalaH

हिन्दी अर्थ

शिवजीने उनसे पुनः कहा

English

The sage Vedavyasa who had acquired unequalled glory propitiated him and attained knowledge of the three times—past, present and future.

अध्याय ९

श्लोक 2.0

॥ श्रीगणेशाय नमः

|| shrIgaNeshAya namaH

हिन्दी अर्थ

मनसे उनसे कहा--

English

O Madhusudana, after pleasing Mahadeva the bestower of happiness to the devotees, Vikarna obtained great Siddhi.

अध्याय ९

श्लोक 2.0-2

श्रीगौरीशङ्कराभ्यां नमः

shrIgaurIsha~NkarAbhyAM namaH

हिन्दी अर्थ

विस्मित होकर कहा-ऐसा ही हो

English

O Madhusudana, after pleasing Mahadeva the bestower of happiness to the devotees, Vikarna obtained great Siddhi.

अध्याय ९

श्लोक 2.1

श्रीशिवमहापुराणम् ॥ ५.२. द्वितीयोऽध्यायः ।सनत्कुमारव्याससंवादे उपमन्यूपदेशः ।सनत्कुमार उवाच ।इत्याकर्ण्य मुनेर्वाक्यमुपमन्योर्महात्मनः ।जातभक्तिर्महादेवे कृष्णः प्रोवाच तं मुनिम्

shrIshivamahApurANam || 5\.2\. dvitIyo.adhyAyaH | sanatkumAravyAsasaMvAde upamanyUpadeshaH | sanatkumAra uvAcha | ityAkarNya munervAkyamupamanyormahAtmanaH | jAtabhaktirmahAdeve kR^iShNaH provAcha taM munim

हिन्दी अर्थ

उपमन्युसे उस वृत्तान्तको बताया--

English

King Citrasena of steady devotion delighted Siva and attained freedom from the terror of all other kings and unequalled pleasure as well.

अध्याय ९

श्लोक 2.2

श्रीकृष्ण उवाच ।उपमन्यो मुने तात कृपां कुरु ममोपरि ।ये ये शिवं समाराध्य कामानापुश्च तान्वद

shrIkR^iShNa uvAcha | upamanyo mune tAta kR^ipAM kuru mamopari | ye ye shivaM samArAdhya kAmAnApushcha tAnvada

हिन्दी अर्थ

आराधना करके सुस्थिर धर्मकी प्राप्ति की थी

English

O Krsna, king Vimarsana adopting Siva's devotion attained great goal formerly, thanks to Siva's blessings.

अध्याय ९

श्लोक 2.3

सनत्कुमार उवाच ।इत्याकर्ण्योपमन्युः स मुनिः शैववरो महान् ।कृष्णवाक्यं सुप्रशस्य प्रत्युवाच कृपानिधिः

sanatkumAra uvAcha | ityAkarNyopamanyuH sa muniH shaivavaro mahAn | kR^iShNavAkyaM suprashasya pratyuvAcha kR^ipAnidhiH

हिन्दी अर्थ

शिवजीके प्रति भक्ति उत्पन्न हो जाती है

English

O descendant of Yadu, thus the great sage secured boons from Siva and became well known and honoured in the three worlds.

अध्याय ९

श्लोक 2.4

उपमन्युरुवाच ।यैर्यैर्भवाराधनतः प्राप्तो हृत्काम एव हि ।तांस्तान् भक्तान् प्रवक्ष्यामि शृणु त्वं वै यदूद्वह

upamanyuruvAcha | yairyairbhavArAdhanataH prApto hR^itkAma eva hi | tAMstAn bhaktAn pravakShyAmi shR^iNu tvaM vai yadUdvaha

हिन्दी अर्थ

उसने उनके पंखोंको भस्म कर दिया

English

Lord Kr?na saw Siva thus:—He was accom¬ panied by Parvati. The moon-crested lord had three eyes. He was being eulogised by Brahma and others and worship¬ ped by crores of Siddhas. He was wearing divine garlands and cloths. He was being bowed to by gods and Asuras, humbled by devotion. He was bedecked in different ornaments. He was lustrous. The unborn and imperishable god was full of wondrous things. He was accompanied by various Ganas and his two sons. On seeing him lord Kr$na was much surprised. His eyes beemed with wonder. De¬ lightedly and jubilantly he bowed to him,

अध्याय ९

श्लोक 2.5

शर्वात्सर्वामरैश्वर्यं हिरण्यकशिपुः पुरा ।वर्षाणां दशलक्षाणि सोऽलभच्चन्द्रशेखरात्

sharvAtsarvAmaraishvaryaM hiraNyakashipuH purA | varShANAM dashalakShANi so.alabhachchandrashekharAt

हिन्दी अर्थ

मनुष्य ब्रह्मघाती होता है

English

(The curse was) "You will be born as a man." He will become your son. Whatever you have sought you will obtain."

अध्याय ९

श्लोक 2.6

तस्याथ पुत्रप्रवरो नन्दनो नाम विश्रुतः ।स च शर्ववरादिन्द्रं वर्षायुतमयोधयत्

tasyAtha putrapravaro nandano nAma vishrutaH | sa cha sharvavarAdindraM varShAyutamayodhayat

हिन्दी अर्थ

सुरापानके समान पाप है

English

On hearing the words of Parvati the leading descendant of Yadu**°, very much delighted in his heart, spoke with great devotion in his mind.

अध्याय ९

श्लोक 2.7

विष्णुचक्रं च तद् घोरं वज्रमाखण्डलस्य च ।शीर्णं पुराभवत्कृष्ण तदङ्गेषु महाहवे

viShNuchakraM cha tad ghoraM vajramAkhaNDalasya cha | shIrNaM purAbhavatkR^iShNa tada~NgeShu mahAhave

हिन्दी अर्थ

यज्ञोंका त्याग करना सुरापानके समान पाप है

English

O goddess, if you arc satisfied, if you arc going to giant me boons due to my penance, truly let not my heart be inimical to brahmins. Let it be full of good will. 1 shall always worship the brahmins. My parents shall remain pleased with me.

अध्याय ९

श्लोक 2.8

न शस्त्राणि वहन्त्यङ्गे धर्मतस्तस्य धीमतः ।ग्रहस्यातिबलस्याजौ चक्रवज्रमुखान्यपि

na shastrANi vahantya~Nge dharmatastasya dhImataH | grahasyAtibalasyAjau chakravajramukhAnyapi

हिन्दी अर्थ

मुमासंहितायां महाप्रातकवर्णन॑ नाम पशञ्ञमोउ ध्याय:

English

Wherever I go let me be agreeable to all living beings. As a result of seeing you, let there be the birth of deserving progeny in my family.

अध्याय ९

श्लोक 2.9

अर्द्यमानाश्च विबुधा ग्रहेण सुबलीयसा ।देवदत्तवरा जघ्नुरसुरेन्द्रान् सुरा भृशम्

ardyamAnAshcha vibudhA graheNa subalIyasA | devadattavarA jaghnurasurendrAn surA bhR^isham

हिन्दी अर्थ

अन्तर्गत पाँचवीं उम्रासंहितामें महापातकवर्णन नामक पाँचवाँ अध्याय पूर्णहुआ

English

shall propitiate Indra and other gods with a hundred sacrifices and honour thousands of ascetics and guests always.

अध्याय ९

श्लोक 2.10

तुष्टो विद्युत्प्रभस्यापि त्रैलोक्येश्वरतामदात् ।शतवर्षसहस्राणि सर्वलोकेश्वरो भवः

tuShTo vidyutprabhasyApi trailokyeshvaratAmadAt | shatavarShasahasrANi sarvalokeshvaro bhavaH

हिन्दी अर्थ

करनेमें अतिशय दुःसह कौन हो सकता है 2

English

Srikara, the son of a cowherdess, became his devotee on seeing the worship of Siva performed by the king and attained great Siddhi.

अध्याय ९

श्लोक 2.11

तथा पुत्रसहस्राणामयुतं च ददौ शिवः ।मम चानुचरो नित्यं भविष्यस्यब्रवीदिति

tathA putrasahasrANAmayutaM cha dadau shivaH | mama chAnucharo nityaM bhaviShyasyabravIditi

हिन्दी अर्थ

पूछने लगे। तब मुनीश्वरने उनसे कहा--

English

O Krsna, prince Citrahgada, the husband of Simantini, was drowned in Yamuna but was saved by Siva's blessings

अध्याय ९

श्लोक 2.12

कुशद्वीपे शुभं राज्यमददाद्भगवान् भवः ।स तस्मै शङ्करः प्रीत्या वासुदेव प्रहृष्टधीः

kushadvIpe shubhaM rAjyamadadAdbhagavAn bhavaH | sa tasmai sha~NkaraH prItyA vAsudeva prahR^iShTadhIH

हिन्दी अर्थ

शिवके भक्तोंमें सदा अग्रणी रहेंगे

English

He went to the abode of Taksaka*' and gained his friendship. The delighted prince of good rites then returned to his house with diverse riches.

अध्याय ९

श्लोक 2.13

धात्रा सृष्टः शतमखो दैत्यो वर्षशतं पुरा ।तपः कृत्वा सहस्रं तु पुत्राणामलभद्भवात्

dhAtrA sR^iShTaH shatamakho daityo varShashataM purA | tapaH kR^itvA sahasraM tu putrANAmalabhadbhavAt

हिन्दी अर्थ

स्मरण करते हुए द्वारका चले गये

English

O Krsna, his beloved wife Simantini who regularly

अध्याय ९

श्लोक 2.14

याज्ञवल्क्य इति ख्यातो गीतो वेदेषु वै मुनिः ।आराध्य स महादेवं प्राप्तवान् ज्ञानमुत्तमम्

yAj~navalkya iti khyAto gIto vedeShu vai muniH | ArAdhya sa mahAdevaM prAptavAn j~nAnamuttamam

हिन्दी अर्थ

श्रीकृष्ण कृतार्थ हुए और सभीसे अजेय हो गये

English

The mythical abode of Taka or Taksaka, the serpent chief is placed in (he nether region.

अध्याय ९

श्लोक 2.15

वेदव्यासस्तु यो नाम्ना प्राप्तवानतुलं यशः ।सोऽपि शङ्करमाराध्य त्रिकालज्ञानमाप्तवान्

vedavyAsastu yo nAmnA prAptavAnatulaM yashaH | so.api sha~NkaramArAdhya trikAlaj~nAnamAptavAn

हिन्दी अर्थ

और सभीसे अजेय हो गये

English

Cahcula, a vicious harlot, heard a virtuous story from a brahmin at Grokarna and became a devotee of Siva. She attained the great goal.

अध्याय ९

श्लोक 2.16

इन्द्रेण वालखिल्यास्ते परिभूतास्तु शङ्करात् ।लेभिरे सोमहर्तारं गरुडं सर्वदुर्जयम्

indreNa vAlakhilyAste paribhUtAstu sha~NkarAt | lebhire somahartAraM garuDaM sarvadurjayam

हिन्दी अर्थ

और सम्पूर्ण पृथ्वीका शासन करने लगे

English

Binduga*® the sinning husband of Gahcula heard Sivapurana through the good offices of his wife and attained the good goal of Siva.

अध्याय ९

श्लोक 2.17

आपः प्रनष्टाः सर्वाश्च पूर्वरोषात्कपर्दिनः ।शर्वं समकपालेन देवैरिष्ट्वाः प्रवर्तिताः

ApaH pranaShTAH sarvAshcha pUrvaroShAtkapardinaH | sharvaM samakapAlena devairiShTvAH pravartitAH

हिन्दी अर्थ

उन क्षत्रियोंका संहार किया

English

Pihgala a notorious prostitute and the base brahmin Mandara worshipped the bull of Siva and attained the supreme goal.

अध्याय ९

श्लोक 2.18

अत्रेर्भार्या चानसूया त्रीणि वर्षशतानि च ।मुशलेषु निराहारा सुप्त्वा शर्वात्ततः सुतान्

atrerbhAryA chAnasUyA trINi varShashatAni cha | mushaleShu nirAhArA suptvA sharvAttataH sutAn

हिन्दी अर्थ

पूजन करते हुए देखे जाते हैं

English

A certain prostitute Mahananda devoted to Siva, dedicating herself at the feet of Siva delighted him and attained good goal.

अध्याय ९

श्लोक 2.19

दत्तात्रेयं मुनिं लेभे चन्द्रं दुर्वाससं तथा ।गङ्गां प्रवर्तयामास चित्रकूटे पतिव्रता

dattAtreyaM muniM lebhe chandraM durvAsasaM tathA | ga~NgAM pravartayAmAsa chitrakUTe pativratA

हिन्दी अर्थ

बाद दुखी होकर शिवकी आराधना की थी

English

Kaikeyi, a brahmin girl, respectfully performing Siva's Vratas attained great happiness, thanks to the regular performance of Siva's vrata.

अध्याय ९

श्लोक 2.20

विकर्णश्च महादेवं तथा भक्तसुखावहम् ।प्रसाद्य महतीं सिद्धिमाप्तवान् मधुसूदन

vikarNashcha mahAdevaM tathA bhaktasukhAvaham | prasAdya mahatIM siddhimAptavAn madhusUdana

हिन्दी अर्थ

नामक शिवका गण हुआ

English

Durjana, a sinful knavish king running after women attained Siva, thanks to devotion to Siva. He was unaffected by all actions.

अध्याय ९

श्लोक 2.21

चित्रसेनो नृपः शम्भुं प्रसाद्य दृढभक्तिमान् ।समस्तनृपभीतिभ्योऽभयं प्रापातुलं च कम्

chitraseno nR^ipaH shambhuM prasAdya dR^iDhabhaktimAn | samastanR^ipabhItibhyo.abhayaM prApAtulaM cha kam

हिन्दी अर्थ

ही वह ब्राह्मण वहींपर मर गया

English

A hunter Sankara performing Sivavrata along with his wife and attached to the Bhasma from the funeral pyre attained the great goal by his devotion.

अध्याय ९

श्लोक 2.22

श्रीकरो गोपिकासूनुर्नृपपूजाविलोकनात् ।जातभक्तिर्महादेवे परमां सिद्धिमाप्तवान्

shrIkaro gopikAsUnurnR^ipapUjAvilokanAt | jAtabhaktirmahAdeve paramAM siddhimAptavAn

हिन्दी अर्थ

गुणोंका वर्णन करनेमें समर्थ नहीं हैं

English

O Kfsna, a canqlala woman Saumini performed the worship by ignorance and attained the goal of Siva by the blessings of the lord.

अध्याय ९

श्लोक 2.23

चित्राङ्गदो नृपसुतः सीमन्तिन्याः पतिर्हरे ।शिवानुग्रहतो मग्नो यमुनायां मृतो न हि

chitrA~Ngado nR^ipasutaH sImantinyAH patirhare | shivAnugrahato magno yamunAyAM mR^ito na hi

हिन्दी अर्थ

शिवमाहात्म्यवर्णन॑ नाम तृतीयो5 ध्याय:

English

A hunter Mahakala, a wild Kirata habitually injuring others, worshipped Siva with devotion and attained the goal of the good.

अध्याय ९

श्लोक 2.24

स च तक्षालयं गत्वा तन्मैत्रीं प्राप्य सुव्रतः ।आयातः स्वगृहं प्रीतो नानाधनसमन्वितः

sa cha takShAlayaM gatvA tanmaitrIM prApya suvrataH | AyAtaH svagR^ihaM prIto nAnAdhanasamanvitaH

हिन्दी अर्थ

शिवमाहात्य्यवर्णन नामक तीसरा अध्याय पूर्ण हुआ

English

Durvasas a leading sage popularised his cult in the world, thanks to the bles.sings of Siva. He spread Siva's cult of devotion that yields salvation to the devotee.

अध्याय ९

श्लोक 2.25

सीमन्तिनी प्रिया तस्य सोमव्रतपरायणा ।शिवानुग्रहतः कृष्ण लेभे सौभाग्यमुत्तमम्

sImantinI priyA tasya somavrataparAyaNA | shivAnugrahataH kR^iShNa lebhe saubhAgyamuttamam

हिन्दी अर्थ

प्रदान करनेवाली यह अद्भुत शिवकथा सुनायी है

English

Propitiating Siva, the benefector of the worlds,

अध्याय ९

श्लोक 2.26

तत्प्रभावाद् व्रते तस्मिन्नेको द्विजसुतः पुरा ।कश्चित्स्त्रीत्वं गतो लोभात्कृतदाराकृतिश्छलात्

tatprabhAvAd vrate tasminneko dvijasutaH purA | kashchitstrItvaM gato lobhAtkR^itadArAkR^itishChalAt

हिन्दी अर्थ

और शिवतत्त्वके ज्ञाता हैं

English

O Kfsna, by worshipping Siva with devotion Brahma, the most excellent devotee of Siva, became the creator and grandfather of the worlds.

अध्याय ९

श्लोक 2.27

चञ्चुका पुंश्चली दुष्टा गोकर्णे द्विजतः पुरा ।श्रुत्वा धर्मकथां शम्भोर्भक्त्या प्राप परां गतिम्

cha~nchukA puMshchalI duShTA gokarNe dvijataH purA | shrutvA dharmakathAM shambhorbhaktyA prApa parAM gatim

हिन्दी अर्थ

सनत्कुमारजीसे पूछा था

English

O Kfsna, thanks to Siva's blessings, Devendra, a great devotee of Siva, enjoyed the three worlds formerly. He became the lord of all the gods.

अध्याय ९

श्लोक 2.28

स्वस्त्र्यनुग्रहतः पापी बिन्दुगो चञ्चुकापतिः ।श्रुत्वा शिवपुराणं स सद्गतिं प्राप शाङ्करीम्

svastryanugrahataH pApI bindugo cha~nchukApatiH | shrutvA shivapurANaM sa sadgatiM prApa shA~NkarIm

हिन्दी अर्थ

अधिक श्रद्धा उसे सुननेके लिये बढ़ रही है

English

O Krsna, Sakalya, the praiseworthy soul propi¬ tiated Siva for nine hundred years by means of mental sacrifice.

अध्याय ९

श्लोक 2.29

पिङ्गला गणिका ख्याता मदराह्वो द्विजाधमः ।शैवमृषभमभ्यर्च्य लेभाते सद्गतिं च तौ

pi~NgalA gaNikA khyAtA madarAhvo dvijAdhamaH | shaivamR^iShabhamabhyarchya lebhAte sadgatiM cha tau

हिन्दी अर्थ

उनकी कथा सुनाइये

English

Your family will never be extinct. It will be adorned by the sages. O excellent sage, you will be the composer of Aphorisms later on."

अध्याय ९

श्लोक 2.30

महानन्दाभिधा कश्चिद्वेश्या शिवपदारता ।दृढात्पणात्सुप्रसाद्य शिवं लेभे च सद्गतिम्

mahAnandAbhidhA kashchidveshyA shivapadAratA | dR^iDhAtpaNAtsuprasAdya shivaM lebhe cha sadgatim

हिन्दी अर्थ

द्रष्टा हैं, उनकी महिमासे सम्पूर्ण जगत् व्याप्त है

English

Lord Rudra spoke to him directly—''O faultless one, I am satisfied with you. You will become the writer

अध्याय ९

श्लोक 2.31

कैकेयी द्विजबाला च सादराह्वा शिवव्रता ।परमं हि सुखं प्राप शिवेशव्रतधारणात्

kaikeyI dvijabAlA cha sAdarAhvA shivavratA | paramaM hi sukhaM prApa shiveshavratadhAraNAt

हिन्दी अर्थ

मूर्ति स्थित है

English

I am incompetent to describe with a single mouth the qualities that exist in the lord even in hundreds of years.

अध्याय ९

श्लोक 2.32

विमर्षणश्च नृपतिः शिवभक्तिं विधाय वै ।गतिं लेभे परां कृष्ण शिवानुग्रहतः पुरा

vimarShaNashcha nR^ipatiH shivabhaktiM vidhAya vai | gatiM lebhe parAM kR^iShNa shivAnugrahataH purA

हिन्दी अर्थ

अन्तमें शिवमें ही विलीन हो जाते हैं

English

O great brahmin, you arc blessed. Who can ade¬ quately eulogise you and be contented. In your hermitage the lord of the gods himself is ever present.

अध्याय ९

श्लोक 2.33

दुर्जनश्च नृपः पापी बहुस्त्रीलम्पटः खलः ।शिवभक्त्या शिवं प्राप निर्लिप्तः सर्वकर्मसु

durjanashcha nR^ipaH pApI bahustrIlampaTaH khalaH | shivabhaktyA shivaM prApa nirliptaH sarvakarmasu

हिन्दी अर्थ

कल्पद्मो5थ वा भ्राता पिता माता शिवो मत: ॥ १३ शिवजी ही माने गये हैं

English

O leading sage, will the lord Siva grant me his vision? Will he do me this favour?

अध्याय ९

श्लोक 2.34

सस्त्रीकः शम्बरो नाम्ना शङ्करश्च शिवव्रती ।चिताभस्मरतो भक्त्या लेभे तद्गतिमुत्तमाम्

sastrIkaH shambaro nAmnA sha~Nkarashcha shivavratI | chitAbhasmarato bhaktyA lebhe tadgatimuttamAm

हिन्दी अर्थ

वीर देवताओंको भी अपने अधीन कर लिया है

English

In the sixteenth month you will get good boons from lord Siva and his wife. O Kr$na, why should not the lord grant you the boons?

अध्याय ९

श्लोक 2.35

सौमिनी नाम चाण्डाली सम्पूज्याज्ञानतो हि सा ।लेभे शैवीं गतिं कृष्ण शङ्करानुग्रहात्परात्

sauminI nAma chANDAlI sampUjyAj~nAnato hi sA | lebhe shaivIM gatiM kR^iShNa sha~NkarAnugrahAtparAt

हिन्दी अर्थ

हुए, तब उनको मुनिने शाप दे दिया

English

O Visnu, thanks to your good qualities, you deserve worship of the gods. You are always praiseworthy. 1 shall explain a mantra if you have faith enough.

अध्याय ९

श्लोक 2.36

महाकालाभिधो व्याधः किरातः परहिंसकः ।समभ्यर्च्य शिवं भक्त्या लेभे सद्गतिमुत्तमाम्

mahAkAlAbhidho vyAdhaH kirAtaH parahiMsakaH | samabhyarchya shivaM bhaktyA lebhe sadgatimuttamAm

हिन्दी अर्थ

बादमें उन शिवजी -ने ही उनका उद्धार किया

English

By the virtue of that mantra yon will see l§iva. You will acquire a son, equal in strength to you, by the favour of lord Siva.

अध्याय ९

श्लोक 2.37

दुर्वासा मुनिशार्दूलः शिवानुग्रहतः पुरा ।तस्तार स्वमतं लोके शिवभक्तिं विमुक्तिदाम्

durvAsA munishArdUlaH shivAnugrahataH purA | tastAra svamataM loke shivabhaktiM vimuktidAm

हिन्दी अर्थ

सम्पर्ककी कामनावाले हो गये

English

O Krna, perform the Japa of this most eilicacious

अध्याय ९

श्लोक 2.38

कौशिकश्च समाराध्य शङ्करं लोक शङ्करम् ।ब्राह्मणोऽभूत्क्षत्रियश्च द्वितीय इव पद्मभूः

kaushikashcha samArAdhya sha~NkaraM loka sha~Nkaram | brAhmaNo.abhUtkShatriyashcha dvitIya iva padmabhUH

हिन्दी अर्थ

स्त्री-संगकी कामनावाले हो गये

English

Immediately he grew matted hair and then clean¬ shaven. With great purity of mind he began to perform penance standing on the big toes of the feet and lifting up the hands.

अध्याय ९

श्लोक 2.39

शिवमभ्यर्च्य सद्भक्त्या विरञ्चिः शैवसत्तमः ।अभूत्सर्गकरः कृष्ण सर्वलोकपितामहः

shivamabhyarchya sadbhaktyA vira~nchiH shaivasattamaH | abhUtsargakaraH kR^iShNa sarvalokapitAmahaH

हिन्दी अर्थ

सुकन्याके साथ विहार किया

English

When the sixteenth month arrived lord Siva was satisfied. Accompanied by Parvati, Siva granted his vision to Krsna.

अध्याय ९

श्लोक 2.40

मार्कण्डेयो मुनिवरश्चिरञ्जीवी महाप्रभुः ।शिवभक्तवरः श्रीमान् शिवानुग्रहतो हरे

mArkaNDeyo munivarashchira~njIvI mahAprabhuH | shivabhaktavaraH shrImAn shivAnugrahato hare

हिन्दी अर्थ

नामक पुत्र उन्हें उत्पन्न हुआ

English

He worshipped him with different hymns. With drooping shoulders he eulogised the lord of gods with the thousand names.

अध्याय ९

श्लोक 2.41

देवेन्द्रो हि महाशैवस्त्रैलोक्यं बुभुजे पुरा ।शिवानुग्रहतः कृष्ण सर्वदेवाधिपः प्रभुः

devendro hi mahAshaivastrailokyaM bubhuje purA | shivAnugrahataH kR^iShNa sarvadevAdhipaH prabhuH

हिन्दी अर्थ

उन्होंने उसके साथ रमण किया

English

Thus the gods, Gandharvas, Vidyadharas and the great serpents showered flowers and congratulated him delightfully.

अध्याय ९

श्लोक 2.42

बलिपुत्रो महाशैवः शिवानुग्रहतो वशी ।बाणो बभूव ब्रह्माण्डनायकः सकलेश्वरः

baliputro mahAshaivaH shivAnugrahato vashI | bANo babhUva brahmANDanAyakaH sakaleshvaraH

हिन्दी अर्थ

क्षत्रियसे ब्राह्मण हो गये

English

Glancing at Parvati's face the delighted lord Rudra, favourably disposed towards his devotees spoke to Kesava even as his splendour spread all round.

अध्याय ९

श्लोक 2.43

हरिः शक्तिश्च सद्भक्त्या दधीचश्च महेश्वरः ।शिवानुग्रहतोऽभूवंस्तथा रामो हि शाङ्करः

hariH shaktishcha sadbhaktyA dadhIchashcha maheshvaraH | shivAnugrahato.abhUvaMstathA rAmo hi shA~NkaraH

हिन्दी अर्थ

किया और अन्‍्तमें उसकी मृत्यु हुई

English

O Krsna, I know you are. my stapnch devotee,

अध्याय ९

श्लोक 2.44

कणादो भार्गवश्चैव गुरुर्गौतम एव च ।शिवभक्त्या बभूवुस्ते महाप्रभव ईश्वराः

kaNAdo bhArgavashchaiva gururgautama eva cha | shivabhaktyA babhUvuste mahAprabhava IshvarAH

हिन्दी अर्थ

उसके फलस्वरूप महर्षि भरद्वाज उत्पन्न हुए

English

On hearing his words Krsna spoke to Siva the lord of all, respectfully, with palms joined in reverence, after bowing to him again and again.

अध्याय ९

श्लोक 2.45

शाकल्यः शंसितात्मा च नववर्षशतान्यपि ।भवमाराधयामास मनोयज्ञेन माधव

shAkalyaH shaMsitAtmA cha navavarShashatAnyapi | bhavamArAdhayAmAsa manoyaj~nena mAdhava

हिन्दी अर्थ

वर्णितस्ते मया व्यास किमन्यच्छोतुमिच्छसि॥ ३९ आगे और क्‍या सुनना चाहते हैं?

English

O lord Siva, lord of the gods, I solicit eight excellent boons from you, O Mahevara, you have already thought of them.

अध्याय ९

श्लोक 2.46

तुतोष भगवानाह ग्रन्थकर्ता भविष्यसि ।वत्साक्षया च ते कीर्तिस्त्रैलोक्ये प्रभविष्यति

tutoSha bhagavAnAha granthakartA bhaviShyasi | vatsAkShayA cha te kIrtistrailokye prabhaviShyati

हिन्दी अर्थ

प्रभाववर्णन नामक चोधा अध्याय पूर्ण हुआ

English

Let my mind be always in your cult. Let my fame be steady. Let me have nearness to you. Let my devotion to you be always unflinching. Let my senior sons have ten sons each. Let all my enemies who are arrogant by their might be killed in battle. O lord, nowhere shall I suffer dishonour from enemies. I shall be the beloved of all Yogins.

अध्याय ९

श्लोक 2.47

अक्षयं च कुलं तेऽस्तु महर्षिभिरलङ्कृतम् ।भविष्यसि ऋषिश्रेष्ठ सूत्रकर्ता सुतस्ततः

akShayaM cha kulaM te.astu maharShibhirala~NkR^itam | bhaviShyasi R^iShishreShTha sUtrakartA sutastataH

हिन्दी अर्थ

वर्णन कीजिये, आपको नमस्कार है

English

O lord of gods, grant me these eight good boons. Obeisance be to you. You alone are the lord of all and especially my master.

अध्याय ९

श्लोक 2.48

इत्येवं शङ्करात्प्राप वरं मुनिवरः स वै ।त्रैलोक्ये विततश्चासीत्पूज्यश्च यदुनन्दन

ityevaM sha~NkarAtprApa varaM munivaraH sa vai | trailokye vitatashchAsItpUjyashcha yadunandana

हिन्दी अर्थ

परिणामोंका कोई अन्त नहीं है

English

On hearing his words, lord Siva said to him. Let your desire be fulfilled. After saying this the trident¬ bearing lord said again.

अध्याय ९

श्लोक 2.49

सावर्णिरिति विख्यात ऋषिरासीत्कृते युगे ।इह तेन तपस्तप्तं षष्टिवर्षशतानि च

sAvarNiriti vikhyAta R^iShirAsItkR^ite yuge | iha tena tapastaptaM ShaShTivarShashatAni cha

हिन्दी अर्थ

करते हैं, वे नरकसमुद्रमें जाते हैं

English

The terrible sun Sarhvartaka at the time of dis¬ solution cursed by the sages will be born as your mighty and virile son Samba.

अध्याय ९

श्लोक 2.50

तमाह भगवान् रुद्रः साक्षात्तुष्टोऽस्मि तेऽनघ ।ग्रन्थकृल्लोकविख्यातो भवितास्यजरामरः

tamAha bhagavAn rudraH sAkShAttuShTo.asmi te.anagha | granthakR^illokavikhyAto bhavitAsyajarAmaraH

हिन्दी अर्थ

करता है, वह भी ब्रह्महत्यारा कहा गया है

English

After getting the boons from lord Siva, lord Krsna delighted him with hymns.

अध्याय ९

श्लोक 2.51

एवंविधो महादेवः पुण्यपूर्वतरैस्ततः ।समर्चितः शुभान् कामान् प्रददाति यथेप्सितान्

evaMvidho mahAdevaH puNyapUrvataraistataH | samarchitaH shubhAn kAmAn pradadAti yathepsitAn

हिन्दी अर्थ

करता है, उसे ब्रह्महत्यारा कहा गया है

English

The delighted Parvati favourably disposed to her devotees, spoke to lord Krna the noble soul, the devotee of Siva and who had performed the penance of lord Siva.

अध्याय ९

श्लोक 2.52

एकेनैव मुखेनाहं वक्तुं भगवतो गुणाः ।ये सन्ति तान्न शक्नोमि ह्यपि वर्षशतैरपि

ekenaiva mukhenAhaM vaktuM bhagavato guNAH | ye santi tAnna shaknomi hyapi varShashatairapi

हिन्दी अर्थ

समान पाप समझना चाहिए, इसमें सन्देह नहीं है

English

O Kfsna of great intellect, O sinless son *of Vasu- dcva, I am delighted with you. Take from me too some boons that are rare in the world.

अध्याय ९

श्लोक 3.0

॥ श्रीगणेशाय नमः

|| shrIgaNeshAya namaH

हिन्दी अर्थ

मनुष्य कहे गये हैं

English

O goddess, consort of Siva, I shall be the beloved lover of thousands of wives. Let my love appeal to them and remain unfading and unfailing.

अध्याय ९

श्लोक 3.0-2

श्रीगौरीशङ्कराभ्यां नमः

shrIgaurIsha~NkarAbhyAM namaH

हिन्दी अर्थ

वे मूढ़ नरकसमुद्रमें जाते हैं

English

O goddess, consort of Siva, I shall be the beloved lover of thousands of wives. Let my love appeal to them and remain unfading and unfailing.

अध्याय ९

श्लोक 3.1

श्रीशिवमहापुराणम् ॥ ५.३. तृतीयोऽध्यायः ।कृष्णादिशिवभक्तोद्धारण शिवमाहात्म्यवर्णनम् ।सनत्कुमार उवाच ।एतच्छ्रुत्वा वचस्तस्य सोऽब्रवीत्तं महामुनिम् ।विस्मयं परमं गत्वोपमन्युं शान्तमानसम्

shrIshivamahApurANam || 5\.3\. tR^itIyo.adhyAyaH | kR^iShNAdishivabhaktoddhAraNa shivamAhAtmyavarNanam | sanatkumAra uvAcha | etachChrutvA vachastasya so.abravIttaM mahAmunim | vismayaM paramaM gatvopamanyuM shAntamAnasam

हिन्दी अर्थ

करनेवाले--वे सभी नारकी कहे गये हैं

English

Let their parents be the speakers of truth in the world. O Parvati, thanks to your grace, let these and other excellent boons take effect.

अध्याय ९

श्लोक 3.2

वासुदेव उवाच ।धन्यस्त्वमसि विप्रेन्द्र कस्त्वां स्तोतुमलं कृती ।यस्य देवादिदेवस्ते सान्निध्यं कुरुते श्रमे

vAsudeva uvAcha | dhanyastvamasi viprendra kastvAM stotumalaM kR^itI | yasya devAdidevaste sAnnidhyaM kurute shrame

हिन्दी अर्थ

सन्त्रासजननं घोरं विवशाः सर्वदेहिन:॥ १ करनेवाले घोर यमलोकको जाते हैं

English

Thus permitted by him, Keava the son of Vasudeva made obeisance to the sage and returned to Dvaraka mentally remembering Siva.

अध्याय ९

श्लोक 3.3

दर्शनं मुनिशार्दूल दद्यात्स भगवान् शिवः ।अपि तावन्ममाप्येवं प्रसादं वा करोत्वसौ

darshanaM munishArdUla dadyAtsa bhagavAn shivaH | api tAvanmamApyevaM prasAdaM vA karotvasau

हिन्दी अर्थ

शीतसे दुखी हो अग्निके लिये प्रार्थना करते हैं

English

To Gargya Siva granted salvation rare in the

अध्याय ९

श्लोक 3.4

उपमन्युरुवाच ।अचिरेणैव कालेन महादेवं न संशयः ।तस्यैव कृपया त्वं वै द्रक्ष्यसे पुरुषोत्तम

upamanyuruvAcha | achireNaiva kAlena mahAdevaM na saMshayaH | tasyaiva kR^ipayA tvaM vai drakShyase puruShottama

हिन्दी अर्थ

लिये यमदूत उसे नरकसमुद्रमें फेंक देते हैं

English

Who ajre the people deluded by the Maya of Siva who indulges in great sports? What is that greatness by which their knowledge has been deluded?

अध्याय ९

श्लोक 3.5

षोडशे मासि सुवरान् प्राप्स्यसि त्वं महेश्वरात् ।सपत्नीकात्कथं नो दास्यते देवो वरान्हरे

ShoDashe mAsi suvarAn prApsyasi tvaM maheshvarAt | sapatnIkAtkathaM no dAsyate devo varAnhare

हिन्दी अर्थ

मांस खाते हैं तथा अपना ही रक्त पीते हैं

English

Formerly the two gods Mitra and Varuna, whil'

अध्याय ९

श्लोक 3.6

पूज्योऽसि दैवतैः सर्वैः श्लाघनीयः सदा गुणैः ।जाप्यं तेऽहं प्रवक्ष्यामि श्रद्दधानाय चाच्युत

pUjyo.asi daivataiH sarvaiH shlAghanIyaH sadA guNaiH | jApyaM te.ahaM pravakShyAmi shraddadhAnAya chAchyuta

हिन्दी अर्थ

नाशपर्यन्त निरन्तर भक्षण किये जाते हैं

English

Becoming confounded in thought he rivalled with Vasistha. But thanks to Siva's grace he became a brahmin.

अध्याय ९

श्लोक 3.7

तेन जपप्रभावेण सत्यं द्रक्ष्यसि शङ्करम् ।आत्मतुल्यबलं पुत्रं लभिष्यसि महेश्वरात्

tena japaprabhAveNa satyaM drakShyasi sha~Nkaram | AtmatulyabalaM putraM labhiShyasi maheshvarAt

हिन्दी अर्थ

अपवित्र नरकमें जाते हैं

English

The following six are the great sins attended with endless evil results, viz:—censure of Siva, censure of the preceptor, censure of Siva's perfect knowledge, misappropri¬ ation of the wealth of the lord, destruction of the wealth of brahmins and the foolish stealing of the sacred text of Siva's perfect knowledge.

अध्याय ९

श्लोक 3.8

जपो नमः शिवायेति मन्त्रराजमिमं हरे ।सर्वकामप्रदं दिव्यं भुक्तिमुक्तिप्रदायकम्

japo namaH shivAyeti mantrarAjamimaM hare | sarvakAmapradaM divyaM bhuktimuktipradAyakam

हिन्दी अर्थ

सुखके साथ भयानक यममार्गमें जाते हैं

English

Cp. Mann 11.

अध्याय ९

श्लोक 3.9

सनत्कुमार उवाच ।एवं कथयतस्तस्य महादेवाश्रिताः कथाः ।दिनान्यष्टौ प्रयातानि मुहूर्तमिव तापस

sanatkumAra uvAcha | evaM kathayatastasya mahAdevAshritAH kathAH | dinAnyaShTau prayAtAni muhUrtamiva tApasa

हिन्दी अर्थ

क्रीड़ा करते हैं

English

If a brahmin learns the Vedas and acquires knowledge of Brahman and Siva, but eschews it later on he commits a sin equal to that of drinking wine.

अध्याय ९

श्लोक 3.10

नवमे तु दिने प्राप्ते मुनिना स च दीक्षितः ।मन्त्रमध्यापितं शार्वमाथर्वशिरसं महत्

navame tu dine prApte muninA sa cha dIkShitaH | mantramadhyApitaM shArvamAtharvashirasaM mahat

हिन्दी अर्थ

प्राप्त करता है, इसमें संशय नहीं है

English

On hearing his words, the eternal goddess, the

अध्याय ९

श्लोक 3.11

दण्डी मुण्डी च सद्योऽसौ बभूव सुसमाहितः ।पादाङ्गुष्ठोद्धृततनुस्तेपे चोर्ध्वभुजस्तथा

daNDI muNDI cha sadyo.asau babhUva susamAhitaH | pAdA~NguShThoddhR^itatanustepe chordhvabhujastathA

हिन्दी अर्थ

राजाको भी वही पाप लगता है

English

After granting Kf§na these boons and blessing him mercifully Parvati and Siva vanished there itself.

अध्याय ९

श्लोक 3.12

सम्प्राप्ते षोडशे मासि सन्तुष्टः परमेश्वरः ।पार्वत्या सहितः शम्भुर्ददौ कृष्णाय दर्शनम्

samprApte ShoDashe mAsi santuShTaH parameshvaraH | pArvatyA sahitaH shambhurdadau kR^iShNAya darshanam

हिन्दी अर्थ

वह राजा नरकगामी होता है

English

O great sage, Kr?na, felt as if he had achieved his purpose. Immediately he went to the excellent hermitage of the sage Upamanyu.

अध्याय ९

श्लोक 3.13

पार्वत्या सहितं देवं त्रिनेत्रं चन्द्रशेखरम् ।ब्रह्माद्यैः स्तूयमानं तु पूजितं सिद्धकोटिभिः

pArvatyA sahitaM devaM trinetraM chandrashekharam | brahmAdyaiH stUyamAnaM tu pUjitaM siddhakoTibhiH

हिन्दी अर्थ

अवयवोंसे युक्त नूतन शरीर प्राप्त करता है

English

Bowing his head to the sage, Kfsna, the slayer of Keiin, narrated all the details to Upamanyu.

अध्याय ९

श्लोक 3.14

दिव्यमाल्याम्बरधरं भक्तिनम्रैः सुरासुरैः ।प्रणतं च विशेषेण नानाभूषणभूषितम्

divyamAlyAmbaradharaM bhaktinamraiH surAsuraiH | praNataM cha visheSheNa nAnAbhUShaNabhUShitam

हिन्दी अर्थ

यातना-शरीरके साथ यमलोकको जाते हैं

English

"O Janardana, except lord Siva who else can there be the lord of great gifts or very unbearable if infuriated?

अध्याय ९

श्लोक 3.15

सर्वाश्चर्यमयं कान्तं महेशमजमव्ययम् ।नानागणान्वितं तुष्टं पुत्राभ्यां संयुतं प्रभुम्

sarvAshcharyamayaM kAntaM maheshamajamavyayam | nAnAgaNAnvitaM tuShTaM putrAbhyAM saMyutaM prabhum

हिन्दी अर्थ

नहीं; ऐसा विद्वानोंका अभिमत है

English

O Kr?na of great fame, listen to the lordly glory of Siva about his perfect knowledge, austerity, heroism and fortitude during dangers.

अध्याय ९

श्लोक 3.16

श्रीकृष्णः प्राञ्जलिर्दृष्ट्वा विस्मयोत्फुल्ललोचनः ।ईदृशं शङ्करं प्रीतः प्रणनाम महोत्सवः

shrIkR^iShNaH prA~njalirdR^iShTvA vismayotphullalochanaH | IdR^ishaM sha~NkaraM prItaH praNanAma mahotsavaH

हिन्दी अर्थ

नाश करोड़ों कल्पोंमें भी नहीं होता है

English

On hearing that, Krsna became endowed with faith and devotion to Siva. He asked him about Siva's glory. The great sage narrated thus.

अध्याय ९

श्लोक 3.17

नानाविधैः स्तुतिपदैर्वाङ्मयेनार्चयत्तदा ।सहस्रनाम्ना देवेशं तुष्टाव नतकन्धरः

nAnAvidhaiH stutipadairvA~NmayenArchayattadA | sahasranAmnA deveshaM tuShTAva natakandharaH

हिन्दी अर्थ

कायेन मनसा वाचा तस्य पापगति: फलम्॥ ५८ है, उसका फल पापगति ही है

English

Formerly in the region of Brahma lord Siva was eulogised with his thousand names by the noble-souled Brahma bearing the staff.

अध्याय ९

श्लोक 3.18

ततो देवाः सगन्धर्वा विद्याधरमहोरगाः ।मुमुचुः पुष्पवृष्टिं च साधुवादान् मनोनुगान्

tato devAH sagandharvA vidyAdharamahoragAH | mumuchuH puShpavR^iShTiM cha sAdhuvAdAn manonugAn

हिन्दी अर्थ

इति श्रीशिवमहापुराणे पद्चम्यामुमासंहितायां पापथेदवर्णनं नाम बष्लोउ ध्याय:

English

The Samkhyas read that song of prayer as it were a big lexicon. That hymn bestows all desires on men though inscrutable to them.

अध्याय ९

श्लोक 3.19

पार्वत्याश्च मुखं दृष्ट्वा भगवान् भक्तवत्सलः ।उवाच केशवं तुष्टो रुद्रश्चाथ महेश्वरः

pArvatyAshcha mukhaM dR^iShTvA bhagavAn bhaktavatsalaH | uvAcha keshavaM tuShTo rudrashchAtha maheshvaraH

हिन्दी अर्थ

नामक छठा अध्याय पूर्ण हुआ

English

O Krsna, return home happily remembering Siva constantly. O dear, you will always be the foremost among Siva's devotees.

अध्याय ९

श्लोक 3.20

श्रीमहादेव उवाच ।कृष्ण जानामि भक्तं त्वां मयि नित्यं दृढव्रतम् ।वृणीष्व त्वं वरान् मत्तः पुण्यांस्त्रैलोक्यदुर्लभान्

shrImahAdeva uvAcha | kR^iShNa jAnAmi bhaktaM tvAM mayi nityaM dR^iDhavratam | vR^iNIShva tvaM varAn mattaH puNyAMstrailokyadurlabhAn

हिन्दी अर्थ

हुए आश्रयहीन होकर यमलोक जाते हैं

English

O great sage, Kra became contented and invinci¬ ble after propitiating Siva, the benefactor of the worlds.

अध्याय ९

श्लोक 3.21

सनत्कुमार उवाच ।तस्य तद्वचनं श्रुत्वा कृष्णः प्राञ्जलिरादरात् ।प्राह सर्वेश्वरं शम्भुं सुप्रणम्य पुनः पुनः

sanatkumAra uvAcha | tasya tadvachanaM shrutvA kR^iShNaH prA~njalirAdarAt | prAha sarveshvaraM shambhuM supraNamya punaH punaH

हिन्दी अर्थ

धधकते हुए अंगारोंकी वर्षासे जलाये जाते हैं

English

For a thousand names of Siva see KRS Ch. 35.

अध्याय ९

श्लोक 3.22

श्रीकृष्ण उवाच ।देवदेव महादेव याचेऽहं ह्युत्तमान् वरान् ।त्वत्तोऽष्टप्रमितान्नाथ त्वयोद्दिष्टान् महेश्वर

shrIkR^iShNa uvAcha | devadeva mahAdeva yAche.ahaM hyuttamAn varAn | tvatto.aShTapramitAnnAtha tvayoddiShTAn maheshvara

हिन्दी अर्थ

सिंचित किये जाते हुए यमलोक गमन करते हैं

English

Similarly, O great sage, Rama, the son of Daa- ratha, devoutly propitiated Siva and became contented and victorious everywhere.

अध्याय ९

श्लोक 3.23

तव धर्मे मतिर्नित्यं यशश्चाप्रचलं महत् ।त्वत्सामीप्यं स्थिरा भक्तिस्त्वयि नित्यं ममास्त्विति

tava dharme matirnityaM yashashchAprachalaM mahat | tvatsAmIpyaM sthirA bhaktistvayi nityaM mamAstviti

हिन्दी अर्थ

हैं तथा सूख जाते हैं

English

O sage, after performing a great pcnanctf on the mountain, Rama secured from Siva a bow and an arrow and the excellent knowledge.

अध्याय ९

श्लोक 3.24

स्त्रीणां मम दशाद्यानां पुत्राः शम्भो भवन्तु वै ।वध्याश्च रिपवः सर्वे सङ्ग्रामे बलदर्पिताः

strINAM mama dashAdyAnAM putrAH shambho bhavantu vai | vadhyAshcha ripavaH sarve sa~NgrAme baladarpitAH

हिन्दी अर्थ

व्याकुल होकर चलते रहते हैं

English

He built the bridge on the ocean, killed Ravana w th his followers, regained Sita, returned home and enjoyed the whole earth.

अध्याय ९

श्लोक 3.25

अपमानो भवेन्नैव क्वचिन्मे शत्रुतः प्रभो ।योगिनामपि सर्वेषां भवेयमतिवल्लभः

apamAno bhavennaiva kvachinme shatrutaH prabho | yoginAmapi sarveShAM bhaveyamativallabhaH

हिन्दी अर्थ

ले जाये जाते हैं

English

Similarly Parasurama, who was distressed on seeing his father killed by the Katriyas, propitiated lord Siva by his penance. From the delighted lord Siva he secured a sharp-edged axe. With that he exterminated the Ksatriyas twentyone times.

अध्याय ९

श्लोक 3.26

इत्यष्टौ सुवरान्देहि देवदेव नमोऽस्तु ते ।सर्वेश्वरस्त्वमेवासि मत्प्रभुश्च विशेषतः

ityaShTau suvarAndehi devadeva namo.astu te | sarveshvarastvamevAsi matprabhushcha visheShataH

हिन्दी अर्थ

चुभाकर रस्सीसे खींचे जाते हैं

English

Even today Siddhas and Garanas see this store¬ house of penance deathless and invincible engaged in worshipping the phallic image.

अध्याय ९

श्लोक 3.27

सनत्कुमार उवाच ।तस्य तद्वचनं श्रुत्वा तमाह भगवान् भवः ।सर्वं भविष्यतीत्येवं पुनः तं प्राह शूलधृक्

sanatkumAra uvAcha | tasya tadvachanaM shrutvA tamAha bhagavAn bhavaH | sarvaM bhaviShyatItyevaM punaH taM prAha shUladhR^ik

हिन्दी अर्थ

छेदकर उनमें रस्सी डालकर खींचे जाते हैं

English

Rama stays on the mountain Mahendra and performs penance. At the end of the Kalpa he will attain the region of the sage.

अध्याय ९

श्लोक 3.28

साम्बो नाम महावीर्यः पुत्रस्ते भविता बली ।घोरसंवर्तकादित्यः शप्तो मुनिभिरेव च

sAmbo nAma mahAvIryaH putraste bhavitA balI | ghorasaMvartakAdityaH shapto munibhireva cha

हिन्दी अर्थ

तथा क्रन्दन करते हैं

English

The ascetic Devala, younger brother of Asita, harassed the universe formerly by clutching at its root. He was then cursed by the lord, destroyer of cities. He performed penance by propitiating the phallic image that bestows all desires and removes the past evil.

अध्याय ९

श्लोक 3.29

मानुषो भवितासीति स ते पुत्रो भविष्यति ।यद्यच्च प्रार्थितं किञ्चित्तत्तत्सर्वं लभस्व वै

mAnuSho bhavitAsIti sa te putro bhaviShyati | yadyachcha prArthitaM ki~nchittattatsarvaM labhasva vai

हिन्दी अर्थ

होकर यमपुरीमें ले जाये जाते हैं

English

Grtsamada, son of Caksuamanu became a deer in the desert in the Darwjakas* forest by the curse of Vasistha. Alone he roamed about, devoutly remembering in his heart, Siva along with the Pranava oih. After his death he became a deer-faced Gana.

अध्याय ९

श्लोक 3.30

सनत्कुमार उवाच ।एवं लब्ध्वा वरान् सर्वान् श्रीकृष्णः परमेश्वरात् ॥ नानाविधाभिर्बह्वीभिः स्तुतिभिः समतोषयत्

sanatkumAra uvAcha | evaM labdhvA varAn sarvAn shrIkR^iShNaH parameshvarAt || nAnAvidhAbhirbahvIbhiH stutibhiH samatoShayat

हिन्दी अर्थ

सुखपूर्वक यमालयको जाते हैं

English

Compare US. Ch. i. v. 27.

अध्याय ९

श्लोक 3.31

तमाहाथ शिवा तुष्टा पार्वती भक्तवत्सला ।वासुदेवं महात्मानं शम्भुभक्तं तपस्विनम्

tamAhAtha shivA tuShTA pArvatI bhaktavatsalA | vAsudevaM mahAtmAnaM shambhubhaktaM tapasvinam

हिन्दी अर्थ

द्वारा वे उनके आगे ले जाये जाते हैं

English

The mountain Mahcndra represents the Eastern Ghat. Sec Studies in Sk. P. P. i '{ 4 *

अध्याय ९

श्लोक 3.32

पार्वत्युवाच ।वासुदेव महाबुद्धे कृष्ण तुष्टास्मि तेऽनघ ।गृहाण मत्तश्च वरान् मनोज्ञान् भुवि दुर्लभान्

pArvatyuvAcha | vAsudeva mahAbuddhe kR^iShNa tuShTAsmi te.anagha | gR^ihANa mattashcha varAn manoj~nAn bhuvi durlabhAn

हिन्दी अर्थ

चित्रगुप्तश्न॒ भगवान् धर्मवाक्यै: प्रबोधयेत्॥ ५९ उन्हें समझाते हैं

English

It stretched from Citrakuta to the south of the God&vari, thus included the Vindhya and aivala mountains. For its identification with Tonaimapala or Dipivanam see GEAMl

अध्याय ९

श्लोक 3.33

सनत्कुमार उवाच ।इत्याकर्ण्य वचस्तस्याः पार्वत्याः स यदूद्वहः ।उवाच सुप्रसन्नात्मा भक्तियुक्तेन चेतसा

sanatkumAra uvAcha | ityAkarNya vachastasyAH pArvatyAH sa yadUdvahaH | uvAcha suprasannAtmA bhaktiyuktena chetasA

हिन्दी अर्थ

जति श्रीशिवमहाएराणे फप्रश्नम्यागु॒मासंहितायां नरकलोकमार्गयमदूतस्वरूपवर्णन॑ नाम सक्षयो5 ध्याय:

English

The satisfied lord Siva granted to Paraara, a powerful Yogin as the son who was free from old age and death and was known as Vedavyasa.

अध्याय ९

श्लोक 3.34

श्रीकृष्ण उवाच ।देवि त्वं परितुष्टासि चेद्ददासि वरान्हि मे ।तपसानेन सत्येन ब्राह्मणान् प्रति मास्मभूत्

shrIkR^iShNa uvAcha | devi tvaM parituShTAsi cheddadAsi varAnhi me | tapasAnena satyena brAhmaNAn prati mAsmabhUt

हिन्दी अर्थ

यमदूतस्वरूपवर्णन नामक सातवाँ अध्याय पूर्ण हुआ

English

Mandavya who had been fixed to a s'ake for a million years was released by Siva and blessed with longevity.

अध्याय ९

श्लोक 3.35

द्वेषः कदाचिद्भद्रं तु पूजयेयं द्विजान् सदा ।तुष्टौ च मातापितरौ भवेतां मम सर्वदा

dveShaH kadAchidbhadraM tu pUjayeyaM dvijAn sadA | tuShTau cha mAtApitarau bhavetAM mama sarvadA

हिन्दी अर्थ

लिये पापकर्म क्‍यों किया 2

English

Formerly there was a poor brahmin house¬ holder. He had kept his son Galava in the house of his preceptor. Whenever any mendicant visited his house this brahmin hid himself. He used to tell his wife, "No doubt I am a householder. But what can I offer to a guest? If any poor man comes you shall tell him "My husband is not here." It happened once that a guest oppressed by thirst and hunger visited the house. He asked the lady "Where is your husband? Where has he gone?" She replied "My husband is not here." Knowing the truth by his divine vision the sage said, "He is hidden inside the house." The brahmin died in his hiding place. When permitted by his preceptor ViSvarxiitra, the son of the brahmin, Galava returned home and heard from his mother the terrible calamity that had overtaken them. He propitiated lord Siva and performed Siva's worship. When he went out of his house remembering Siva in his heart, he saw his father alive again who on seeing the son standing with palms joined in reverence said—"Thanks to the favour of lord Siva I am blessed and satisfied. I have been resuscitated to life again and also blessed with wealth".

अध्याय ९

श्लोक 3.36

सर्वभूतेष्वानुकूल्यं भजेयं यत्र तत्रगः ।कुले प्रभृतिरुचिता ममास्तु तव दर्शनात्

sarvabhUteShvAnukUlyaM bhajeyaM yatra tatragaH | kule prabhR^itiruchitA mamAstu tava darshanAt

हिन्दी अर्थ

अब उसका फल भोगो

English

Thus everything has been narrated to you. I am really not competent to express the qualities of Siva in brief or in detail. Even Sera's tongues may not be compietent for the task.

अध्याय ९

श्लोक 3.37

तर्पयेयं सुरेन्द्रादीन्देवान् यज्ञशतेन तु ।यतीनामतिथीनां च सहस्राण्यथ सर्वदा

tarpayeyaM surendrAdIndevAn yaj~nashatena tu | yatInAmatithInAM cha sahasrANyatha sarvadA

हिन्दी अर्थ

छोड़कर तुमलोग अकेले ही यहाँ स्थित हो

English

O dear, O fortunate one, you are blessed, O dear one of great intellect. This wonderful narrative of Siva that bestows great devotion has been narrated.

अध्याय ९

श्लोक 3.38

भोजयेयं सदा गेहे श्रद्धापूतं तु भोजनम् ।बान्धवैः सह प्रीतिस्तु नित्यमस्तु सुनिर्वृतिः

bhojayeyaM sadA gehe shraddhApUtaM tu bhojanam | bAndhavaiH saha prItistu nityamastu sunirvR^itiH

हिन्दी अर्थ

दूतोंसे यह कहा--

English

Mention again the story of Siva in accordance with Vyasa's enquiry. You are omniscient. You are the disciple of Vyasa and an expert in Siva's principles.

अध्याय ९

श्लोक 3.39

देवि भार्यासहस्राणां भवेयं प्राणवल्लभः ।अक्षीणा काम्यता तासु प्रसादात्तव शाङ्करि

devi bhAryAsahasrANAM bhaveyaM prANavallabhaH | akShINA kAmyatA tAsu prasAdAttava shA~Nkari

हिन्दी अर्थ

नरककी अमग्नियोंमें इन्हें शुद्ध करो

English

O omniscient Sanatkumara, this auspicious story of Siva, the great lord indulging in different sports has been narrated to you.

अध्याय ९

श्लोक 3.40

आसां च पितरो लोके भवेयुः सत्यवादिनः ।इत्याद्याः सुवराः सन्तु प्रसादात्तव पार्वति

AsAM cha pitaro loke bhaveyuH satyavAdinaH | ityAdyAH suvarAH santu prasAdAttava pArvati

हिन्दी अर्थ

इति श्रीशिवमहापुराणे पद्मम्यागुम्रासंहितायां नरकलोकवर्णन॑ नामाष्टमो ध्याय:

English

O Vyasa, of great intellect, listen to the pleasing story of Siva, the mere hearing of which generates devotion to Siva.

अध्याय ९

श्लोक 3.41

सनत्कुमार उवाच ।तस्य तद्वचनं श्रुत्वा देवी तं चाह विस्मिता ।एवमस्त्विति भद्रं ते शाश्वती सर्वकामदा

sanatkumAra uvAcha | tasya tadvachanaM shrutvA devI taM chAha vismitA | evamastviti bhadraM te shAshvatI sarvakAmadA

हिन्दी अर्थ

नामक आठवाँ अध्याय पूर्ण हुआ

English

There are eight classes of gods. Human beings

अध्याय ९

श्लोक 3.42

तस्मिंस्तांश्च वरान् दत्त्वा पार्वतीपरमेश्वरौ ।तत्रैवान्तश्च दधतुः कृत्वा कृष्णस्य सत्कृपाम्

tasmiMstAMshcha varAn dattvA pArvatIparameshvarau | tatraivAntashcha dadhatuH kR^itvA kR^iShNasya satkR^ipAm

हिन्दी अर्थ

कर्मोके विनष्ट होनेतक सताये तथा सुखाये जाते हैं

English

All living beings past, present and future originate from Siva, flourish in him and finally merge into him.

अध्याय ९

श्लोक 3.43

कृष्णः कृतार्थमात्मानममन्यत मुनीश्वर ।उपमन्योर्मुनेराशु प्रापाश्रममनुत्तमम्

kR^iShNaH kR^itArthamAtmAnamamanyata munIshvara | upamanyormunerAshu prApAshramamanuttamam

हिन्दी अर्थ

अपने कर्मोंके अनुरूप सन्तप्त किये जाते हैं

English

Siva is the kinsman,, friend, guide, protector, leader, purposeful preceptor, wish-yielding Kalpa tree, brother, father or mother of Brahma, Indra, Vi?nu, moon, the gods, danavas, serpents, Gandharvas, human beings and all others.

अध्याय ९

श्लोक 3.44

प्रणम्य शिरसा तत्र तं मुनिं केशिहा ततः ।तथा वृत्तं च तस्मै तत् समाचष्टोपमन्यवे

praNamya shirasA tatra taM muniM keshihA tataH | tathA vR^ittaM cha tasmai tat samAchaShTopamanyave

हिन्दी अर्थ

दोल्यन्तश्नातिबेगेन विसंज्ञायान्ति योजनम्॥ ४ दूरीतक उनके द्वारा ले जाये जाते हैं

English

All heroic beings, even Vi?nu and mighty people, have been overwhelmed by the mighty Kama, born of the mind who has no other helper.

अध्याय ९

श्लोक 3.45

स च तं प्राह कोऽन्यः स्याच्छर्वाद्देवाज्जनार्दन ।महादानपतिर्लोके क्रोधे वातीव दुःसहः

sa cha taM prAha ko.anyaH syAchCharvAddevAjjanArdana | mahAdAnapatirloke krodhe vAtIva duHsahaH

हिन्दी अर्थ

ध्यायन्ति स्वानि कर्माणि तृष्णी तिष्ठन्ति निश्चला:॥ 5 पचाप खड़े रहते हैं

English

Indra, the lord of the gods, became fascinated by Gautama's wife. That vicious one committed sin and so was cursed by the sage.

अध्याय ९

श्लोक 3.46

ज्ञाने तपसि वा शौर्ये स्थैर्ये वा पद एव च ।शृणु शम्भोस्तु गोविन्द देवैश्वर्यं महायशाः

j~nAne tapasi vA shaurye sthairye vA pada eva cha | shR^iNu shambhostu govinda devaishvaryaM mahAyashAH

हिन्दी अर्थ

बार-बार लेप करते हैं

English

Even the firegod, the most excellent in the universe was deluded by Siva's Maya. Due to his pride he became subservient to lust and was ultimately saved by Siva.

अध्याय ९

श्लोक 3.47

तच्छ्रुत्वा श्रद्धया युक्तोऽभवच्छम्भोस्तु भक्तिमान् ।पप्रच्छ शिवमाहात्म्यं स तं प्राह मुनीश्वरः

tachChrutvA shraddhayA yukto.abhavachChambhostu bhaktimAn | paprachCha shivamAhAtmyaM sa taM prAha munIshvaraH

हिन्दी अर्थ

पीड़ादायिनी यातनाएँ देते हैं

English

The wind-god, the vital air of the universe was deluded by Siva's Maya due to his arrogance. Overwhelmed by Kama, Vyasa too, had sexual intercourse with other men's wives.

अध्याय ९

श्लोक 3.48

उपमन्युरुवाच ।भगवान् शङ्करः पूर्वं ब्रह्मलोके महात्मना ।स्तुतो नामसहस्रेण तण्डिना ब्रह्मयोगिना

upamanyuruvAcha | bhagavAn sha~NkaraH pUrvaM brahmaloke mahAtmanA | stuto nAmasahasreNa taNDinA brahmayoginA

हिन्दी अर्थ

बहुत मारा जाता है

English

The sun of fierce rays, deluded by Siva's Maya became lustful on seeing a mare and assumed the form of a horse.

अध्याय ९

श्लोक 3.49

साङ्ख्याः पठन्ति तद्गीतं विस्तीर्णं च निघण्टुवत् ।दुर्ज्ञानं मानुषाणां तु स्तोत्रं तत्सर्वकामदम्

sA~NkhyAH paThanti tadgItaM vistIrNaM cha nighaNTuvat | durj~nAnaM mAnuShANAM tu stotraM tatsarvakAmadam

हिन्दी अर्थ

उन्हें दागते हैं

English

The moon deluded by Siva's Maya became lust¬ ful and abducted the wife of Brhaspati and had his sexual union with her. But he was finally saved by Brhaspati himself.

अध्याय ९

श्लोक 3.50

स्मरन्नित्यं शङ्करं त्वं गच्छ कृष्ण गृहं सुखी ।भविष्यसि सदा तात शिवभक्तगणाग्रणीः

smarannityaM sha~NkaraM tvaM gachCha kR^iShNa gR^ihaM sukhI | bhaviShyasi sadA tAta shivabhaktagaNAgraNIH

हिन्दी अर्थ

जर्जर बनाकर ईखके समान पेरे जाते हैं

English

On seeing the youthful maiden Orvasi, both of them had the emission of their semen. Mitra deposited his semen in a pot and Varuna in water.

अध्याय ९

श्लोक 3.51

इत्युक्तस्तं नमस्कृत्य वासुदेवो मुनीश्वरम् ।मनसा संस्मरन् शम्भुं केशवो द्वारकां ययौ

ityuktastaM namaskR^itya vAsudevo munIshvaram | manasA saMsmaran shambhuM keshavo dvArakAM yayau

हिन्दी अर्थ

दुःखको सहन करते हैं

English

Daksa, son of Brahma deluded by Siva's Maya, had a desire for sexual intercourse with his sister along with his other brothers.

अध्याय ९

श्लोक 3.52

सनत्कुमार उवाच ।एवं कृष्णः समाराध्य शङ्करं लोकशङ्करम् ।कृतार्थोऽभून्मुनिश्रेष्ठ सर्वाजेयोऽभवत्तथा

sanatkumAra uvAcha | evaM kR^iShNaH samArAdhya sha~NkaraM lokasha~Nkaram | kR^itArtho.abhUnmunishreShTha sarvAjeyo.abhavattathA

हिन्दी अर्थ

बड़े-बड़े धैर्यवान् भी रोने लगते हैं

English

Many times, Brahma, deluded by Siva's Maya, had the desire for sexual union with his own daughter and other women.

अध्याय ९

श्लोक 3.53

तथा दाशरथी रामः शिवमाराध्य भक्तितः ।कृतार्थोऽभून्मुनिश्रेष्ठ विजयी सर्वतोऽभवत्

tathA dAsharathI rAmaH shivamArAdhya bhaktitaH | kR^itArtho.abhUnmunishreShTha vijayI sarvato.abhavat

हिन्दी अर्थ

नरकोंमें बार-बार गिराये जाते हैं

English

Gyavana the great Yogin. deluded by Siva's Maya, became lustful and had sexual dalliance with Sukanya.

अध्याय ९

श्लोक 3.54

तपस्तप्त्वातिविपुलं पुरा रामो गिरौ मुने ।शिवाद्धनुः शरं चापं ज्ञानं वै परमुत्तमम्

tapastaptvAtivipulaM purA rAmo girau mune | shivAddhanuH sharaM chApaM j~nAnaM vai paramuttamam

हिन्दी अर्थ

अग्निसे पकाये जाते हैं

English

Ka.<yapa became passionate on being deluded by Siva's Maya. Formerly, out of delusion, he requested king Dhanvan to give his daughter to him.

अध्याय ९

श्लोक 3.55

रावणं सगणं हत्वा सेतुं बद्ध्वाम्भसां निधौ ।सीतां प्राप्य गृहं यातो बुभुजे निखिलां महीम्

rAvaNaM sagaNaM hatvA setuM baddhvAmbhasAM nidhau | sItAM prApya gR^ihaM yAto bubhuje nikhilAM mahIm

हिन्दी अर्थ

जहाँ भौरे उन्हें बहुत डँसते हैं

English

The deluded Garuda while abducting the virgin Sandili was found out by her and got his wings burnt.

अध्याय ९

श्लोक 3.56

तथा च भार्गवो रामो ह्याराध्य तपसा विभुम् ।निरीक्ष्य दुःखितः शर्वात्पितरं क्षत्रियैर्हतम्

tathA cha bhArgavo rAmo hyArAdhya tapasA vibhum | nirIkShya duHkhitaH sharvAtpitaraM kShatriyairhatam

हिन्दी अर्थ

क्षारकूपोंमें फेंक दिये जाते हैं

English

The sage Vibhandaka became lustful on seeing a woman. At the behest of Siva, Rsyasriiga®*® vvas his son born of a hind.

अध्याय ९

श्लोक 3.57

तीक्ष्णं स परशुं लेभे निर्ददाह च तेन तान् ।त्रिःसप्तकृत्वः क्षत्रांश्च प्रसन्नात्परमेश्वरात्

tIkShNaM sa parashuM lebhe nirdadAha cha tena tAn | triHsaptakR^itvaH kShatrAMshcha prasannAtparameshvarAt

हिन्दी अर्थ

दग्ध होते हुए इधर-उधर भागते हैं

English

The sage Gautama had his mind deluded by Siva's Maya. On seeing Saiadvati in the nude he was excited and he indulged in sexual intercourse with her. He collected the semen emitted in a wooden bowl. Drona the foremost among marksmen was born of that bowl.

अध्याय ९

श्लोक 3.58

अजेयश्चामरश्चैव सोऽद्यापि तपसां निधिः ।लिङ्गार्चनरतो नित्यं दृश्यते सिद्धचारणैः

ajeyashchAmarashchaiva so.adyApi tapasAM nidhiH | li~NgArchanarato nityaM dR^ishyate siddhachAraNaiH

हिन्दी अर्थ

यातना देखते रहते हैं

English

The great yogin Parasara, deluded by Siva's Maya, indulged in sexual intercourse with Matsyodari the virgin daughter of a fisherman.

अध्याय ९

श्लोक 3.59

महेन्द्रपर्वते रामः स्थितस्तपसि तिष्ठति ।कल्पान्ते पुनरेवासावृषिस्थानमवाप्स्यति

mahendraparvate rAmaH sthitastapasi tiShThati | kalpAnte punarevAsAvR^iShisthAnamavApsyati

हिन्दी अर्थ

फाड़ दिया जाता है

English

O Vyasa, Visvamilra became deluded by Siva's Maya and lustfully indulged in sexual dalliance with Menaka.

अध्याय ९

श्लोक 3.60

असितस्यानुजः पूर्वं पीडया कृतवांस्तपः ।मूलग्राहेण विश्वस्य देवलो नाम तापसः

asitasyAnujaH pUrvaM pIDayA kR^itavAMstapaH | mUlagrAheNa vishvasya devalo nAma tApasaH

हिन्दी अर्थ

व्यथितचित्त होकर वहाँ पड़े रहते हैं

English

Ravana, the son of Viravas, became lustful due to Siva's Maya. The wicked-minded one abducted Sita, became deluded and courted death.

अध्याय ९

श्लोक 3.61

पुरन्दरेण शप्तस्तु तपस्वी यश्च सुस्थिरम् ।अधर्म्यं धर्ममलभल्लिङ्गमारध्य कामदम्

purandareNa shaptastu tapasvI yashcha susthiram | adharmyaM dharmamalabhalli~NgamAradhya kAmadam

हिन्दी अर्थ

पैर करके अग्निसे तपाये जाते हैं

English

The excellent sage Brhaspati deluded by Siva's Maya had sexual intercourse with his brother's wife and Bharadvaja was born.

अध्याय ९

श्लोक 3.62

चाक्षुषस्य मनोः पुत्रो मृगोऽभूत्तु मरुस्थले ।वसिष्ठशापाद् गृत्समदो दण्डकारण्य एकलः

chAkShuShasya manoH putro mR^igo.abhUttu marusthale | vasiShThashApAd gR^itsamado daNDakAraNya ekalaH

हिन्दी अर्थ

यमदूत उन्हें मुद्गरोंसे पीटते रहते हैं

English

O Vyasa, thus the power of the Maya of Siva, the great soul has been narrated to you. What else do you wish to hear?

अध्याय ९

श्लोक 3.63

हृदये संस्मन् भक्त्या प्रणवेन युतं शिवम् ।तस्मान्मृत्युमुखाकारो गणो मृगमुखोऽभवत्

hR^idaye saMsman bhaktyA praNavena yutaM shivam | tasmAnmR^ityumukhAkAro gaNo mR^igamukho.abhavat

हिन्दी अर्थ

वर्णयामि विवर्णत्वं तेषां तत्त्वाय कर्मिणाम्॥ ४६ उन पापियोंके विकृतस्वरूपका वर्णन करता हूँ

English

O holy lord, son of Brahma, obeisance be to you. Please describe those living beings who are engaged in sins causing their fall into great hells.

अध्याय ९

श्लोक 3.64

अजरामरतां नीतस्तीर्त्वा शापं पुनश्च सः ।शङ्करेण कृतः प्रीत्या नित्यं लम्बोदरानुगः

ajarAmaratAM nItastIrtvA shApaM punashcha saH | sha~NkareNa kR^itaH prItyA nityaM lambodarAnugaH

हिन्दी अर्थ

इति श्रीशिवमहापुराणे पश्चम्यामुमासंहितायां सामान्यतों नरकग्रतिवर्णनं नाम नमो ध्यायः

English

I describe to you in brief the living beings who are engaged in sins that cause their fall into great hells. Listen attentively.

अध्याय ९

श्लोक 3.65

गार्ग्याय प्रददौ शर्वो मोक्षं च भुवि दुर्लभम् ।कामचारी महाक्षेत्रं कालज्ञानं महर्द्धिमत्

gArgyAya pradadau sharvo mokShaM cha bhuvi durlabham | kAmachArI mahAkShetraM kAlaj~nAnaM maharddhimat

हिन्दी अर्थ

नरकग्रतिवर्णन नामक नौवाँ अध्याय पूर्ण हुआ

English

Pondering over other men's wives and wealth, wishing for the ill of others mentally, conception of various evil actions and ardent longing for various mean acts, these arc the four types of mental activity.

अध्याय ९

श्लोक 3.66

चतुष्पादं सरस्वत्याः पारगत्वं च शाश्वतम् ।न तुल्यं च सहस्रं तु पुत्राणां प्रददौ शिवः

chatuShpAdaM sarasvatyAH pAragatvaM cha shAshvatam | na tulyaM cha sahasraM tu putrANAM pradadau shivaH

हिन्दी अर्थ

भरकर उसे पीटा जाता है

English

Unconnected jabber, untruthful utterance, dis-

अध्याय ९

श्लोक 3.67

वेदव्यासं तु योगीन्द्रं पुत्रं तुष्टः पिनाक धृक् ।पराशराय च ददौ जरामृत्युविवर्जितम्

vedavyAsaM tu yogIndraM putraM tuShTaH pinAka dhR^ik | parAsharAya cha dadau jarAmR^ityuvivarjitam

हिन्दी अर्थ

चिल्ला-चिल्लाकर रोते हैं

English

Eating forbidden food, violence, wild goose chase and pilfering of other's property, these are the four types of physical activity.

अध्याय ९

श्लोक 3.68

माण्डव्यः शङ्करेणैव जीवं दत्त्वा विसर्जितः ।वर्षाणां दश लक्षाणि शूलाग्रादवरोपितः

mANDavyaH sha~NkareNaiva jIvaM dattvA visarjitaH | varShANAM dasha lakShANi shUlAgrAdavaropitaH

हिन्दी अर्थ

सत्य है, इसमें संशय नहीं

English

Thus there are twelve types of activity intended to achieve three aims. I shall explain their further sub¬ divisions, the results of which are endless and manifold.

अध्याय ९

श्लोक 3.69

दरिद्रो ब्राह्मणः कश्चिन्निक्षिप्य गुरुवेश्मनि ।पुत्रं तु गालवं यश्च पूर्वमासीद् गृहाश्रमी

daridro brAhmaNaH kashchinnikShipya guruveshmani | putraM tu gAlavaM yashcha pUrvamAsId gR^ihAshramI

हिन्दी अर्थ

तपी हुई सैकड़ों कौलोंसे भर दिये जाते हैं

English

Those who censure the propoundcr of Siva's perfect knowledge, ascetics, preceptors or parents are mad. They fall into the ocean of hell.

अध्याय ९

श्लोक 3.70

गुप्तो वा मुनिशालायां भिक्षुरायाति तद्गृहम् ।भार्यामुवाच यः कश्चिदवश्यं निर्धनो यतः

gupto vA munishAlAyAM bhikShurAyAti tadgR^iham | bhAryAmuvAcha yaH kashchidavashyaM nirdhano yataH

हिन्दी अर्थ

उनके चित्तमें पीड़ा पहुँचाते हैं

English

The following too are great sins and those who commit them are great sinners. Those who do not take delight on seeing a well-arranged worship of Siva, who do not bow to or eulogise it on seeing his phallic image that is worshipped, those who do not scrub, clean and sanctify the spot of worship during festival days; those who do not duly cooperate with the preceptor in their sacred rites; those who misbehave as they please, play about mischievously and do not render service in front of Siva or in the presence of the preceptor; those who eschew §aiva course of conduct and discipline, those who hate Siva's devotees; those who begin to study or write about Siva's knowledge without worshipping; those who give without justice or justification; those who listen or recite indiscriminately; those who sport about covetously; tho.se vho pursue false knowledge or do not have proper rules and regulations; those who lie down and sleep in dirty uncleaned spots; he who abuses Siva's story and knowledge and begins to expatiate on other things; he who does not speak the truth; he who does not

अध्याय ९

श्लोक 3.71

स तु वाच्यो भवत्या च न दृश्यन्त इति प्रियः ।अतिथेरागतस्यापि किं दास्यामि गृहे वसन्

sa tu vAchyo bhavatyA cha na dR^ishyanta iti priyaH | atitherAgatasyApi kiM dAsyAmi gR^ihe vasan

हिन्दी अर्थ

करता है, उसे संक्षेपसे सुनिये

English

The murderer of a brahmin, the addict to wine, the habitual thief, the defiler of the preceptor's bed and he who associates with these is the great sinner fifth in all.*

अध्याय ९

श्लोक 3.72

कदाचिदतिथिः कश्चित्क्षुत्तृषाक्षामतर्षितः ।तामुवाच स भर्ता ते क्व गतश्चेति तं च सा

kadAchidatithiH kashchitkShuttR^iShAkShAmatarShitaH | tAmuvAcha sa bhartA te kva gatashcheti taM cha sA

हिन्दी अर्थ

दोनोंकी स्थितियोंको सुनिये

English

He who kills a brahmin out of fury, greed, fear or hatred or uses heart-rending taunts becomes the slayer of a brahmin.

अध्याय ९

श्लोक 3.73

प्राह भर्ता मदीयस्तु साम्प्रतं न च दृश्यते ।स ऋषिस्तामुवाचेदं ज्ञात्वा दिव्येन चक्षुषा

prAha bhartA madIyastu sAmprataM na cha dR^ishyate | sa R^iShistAmuvAchedaM j~nAtvA divyena chakShuShA

हिन्दी अर्थ

आगे प्रतिदिन दुखी रहता है

English

He who invite? a brahmin and makes him some gift but later on takes it back and criticises him and rebukes him without any fault is the slayer of a brahmin.

अध्याय ९

श्लोक 3.74

गृहस्थितः प्रतिच्छन्नस्तत्रैव स मृतो द्विजः ।विश्वामित्त्राभ्यनुज्ञातस्तत्पुत्रो गालवस्तथा

gR^ihasthitaH pratichChannastatraiva sa mR^ito dvijaH | vishvAmittrAbhyanuj~nAtastatputro gAlavastathA

हिन्दी अर्थ

रहनेपर भी पीड़ाका अनुभव नहीं करता है

English

He who, being arrogant of his gift of learning, puts to shame any good brahmin keeping silence and in¬ different in the assembly is also a brahmin-slayer.

अध्याय ९

श्लोक 3.75

गृहमागत्य मातुः स श्रुत्वा शापं सुदारुणम् ।आराध्य शङ्करं देवं पूजां कृत्वा तु शाम्भवीम्

gR^ihamAgatya mAtuH sa shrutvA shApaM sudAruNam | ArAdhya sha~NkaraM devaM pUjAM kR^itvA tu shAmbhavIm

हिन्दी अर्थ

शतधा भेदमाप्नोति गिरिरवज्हतो यथा॥ ५७ टुकड़ोंमें छिन्‍न-भिन्‍न हो जाता है

English

He who pretends to have the qualities he does not have and gains recognition for the same and he who conceals his bad attributes is a brahmin-slayer.

अध्याय ९

श्लोक 3.76

गृहादसौ विनिष्क्रान्तः सस्मरन् शङ्करं हृदा ।अथ तं तनयं दृष्ट्वा पिता तं प्राह साञ्जलिम्

gR^ihAdasau viniShkrAntaH sasmaran sha~NkaraM hR^idA | atha taM tanayaM dR^iShTvA pitA taM prAha sA~njalim

हिन्दी अर्थ

इति श्रीशिवमहापुराणे पञ्ञम्यामुगासंहितायां नरकगतिभोगवर्णन॑ नाम दशमोउ ध्याय:

English

He who hinders cow? when bulls mate with them or brahmins when they seek preceptors is called a brahmin- slayer.

अध्याय ९

श्लोक 3.77

महादेवप्रसादाच्च कृतकृत्योऽस्मि कृत्यतः ।धनवान् पुत्रवांश्चैव मृतोऽहं जीवितः पुनः

mahAdevaprasAdAchcha kR^itakR^ityo.asmi kR^ityataH | dhanavAn putravAMshchaiva mR^ito.ahaM jIvitaH punaH

हिन्दी अर्थ

नामक दसवाँ अध्याय पूर्ण हुआ

English

He who forcibly occupies the land given in sup¬ port of the temples, brahmins or cows, though the lease might have lapsed due to efflux of time, is called a brahmin-.slayer.

अध्याय ९

श्लोक 3.78

इति वः कथितमशेषं नाहं शक्तः समासतो व्यासात् ।वक्तुं शम्भोश्च गुणान् शेषस्यापि न मुखानि स्युः

iti vaH kathitamasheShaM nAhaM shaktaH samAsato vyAsAt | vaktuM shambhoshcha guNAn sheShasyApi na mukhAni syuH

हिन्दी अर्थ

सुखपूर्वक यममार्गमें गमन करते हैं

English

The misappropriation of the wealth of the deity or

अध्याय ९

श्लोक 4.0

॥ श्रीगणेशाय नमः

|| shrIgaNeshAya namaH

हिन्दी अर्थ

यमपुरीको जाते हैं

English

These are terrible sins like the murder of a brahmin:—abandonment of parents, perjury, lying to brah¬ mins, flesh-eating in regard to the devotees of Siva, eating forbidden food, killing of innocent living beings in the forest, failure to use for charitable purpose the funds left by good men for the sake of brahmins and committing of arson in the forest or village or in the pathway of cows.

अध्याय ९

श्लोक 4.0-2

श्रीगौरीशङ्कराभ्यां नमः

shrIgaurIsha~NkarAbhyAM namaH

हिन्दी अर्थ

समान सुखपूर्वक यमलोक जाते हैं

English

These are terrible sins like the murder of a brahmin:—abandonment of parents, perjury, lying to brah¬ mins, flesh-eating in regard to the devotees of Siva, eating forbidden food, killing of innocent living beings in the forest, failure to use for charitable purpose the funds left by good men for the sake of brahmins and committing of arson in the forest or village or in the pathway of cows.

अध्याय ९

श्लोक 4.1

श्रीशिवमहापुराणम् ॥ ५.४. चतुर्थोऽध्यायः ।शिवमायाप्रभाववर्णनम् ।मुनय ऊचुः ।तात तात महाभाग धन्यस्त्वं हि महामते ।अद्भुतेयं कथा शम्भोः श्राविता परभक्तिदा

shrIshivamahApurANam || 5\.4\. chaturtho.adhyAyaH | shivamAyAprabhAvavarNanam | munaya UchuH | tAta tAta mahAbhAga dhanyastvaM hi mahAmate | adbhuteyaM kathA shambhoH shrAvitA parabhaktidA

हिन्दी अर्थ

प्राप्त करता है

English

The following sins are equal to the theft of gold:—The forfeiture of the entire property of a poor man; the selling of these by a brahmin knowingly done except in a grave emergency—man, woman, elephant, horse, cow, land, silver, cloth, medicinal herbs, juices (or quicksilver) sandal paste, Aguru, camphor, musk, silk garments etc. and misap¬ propriation of deposits kept in trust. The following are sins on a par with that of defiling teacher's bed—the non-disposal of marriageable daughters by giving them in marriage to deserving husbands, having sexual intercourse with the wives of sons and friends or with the sisters, raping virgins; cohabitation with an intoxicated woman or a woman of one's own caste. These are the great sins I have mentioned. Now listen to the minor sins.

अध्याय ९

श्लोक 4.2

पुनर्ब्रूहि कथां शम्भोर्व्यासप्रश्नानुसारतः ।सर्वज्ञस्त्वं व्यासशिष्यः शिवतत्त्वविचक्षणः

punarbrUhi kathAM shambhorvyAsaprashnAnusArataH | sarvaj~nastvaM vyAsashiShyaH shivatattvavichakShaNaH

हिन्दी अर्थ

दान हुआ है और न होगा

English

Censuring gods, fire-god, preceptors and virtuous men openly and the kings and his officers indirectly.

अध्याय ९

श्लोक 4.3

सूत उवाच ।एवमेव गुरुर्व्यासः पृष्टवान् मेऽजसम्भवम् ।सनत्कुमारं सर्वज्ञं शिवभक्तं मुनीश्वरम्

sUta uvAcha | evameva gururvyAsaH pR^iShTavAn me.ajasambhavam | sanatkumAraM sarvaj~naM shivabhaktaM munIshvaram

हिन्दी अर्थ

समुदायको तृप्त करनेवाला जीवन कहा गया है

English

Those who are engaged in drinking bouts in hermitages and palaces; those who are in search of weak points in others; those who are in association with others.

अध्याय ९

श्लोक 4.4

व्यास उवाच ।सनत्कुमार सर्वज्ञ श्रावितेयं शुभा कथा ।शङ्करस्य महेशस्य नानालीलाविहारिणः

vyAsa uvAcha | sanatkumAra sarvaj~na shrAviteyaM shubhA kathA | sha~Nkarasya maheshasya nAnAlIlAvihAriNaH

हिन्दी अर्थ

सब कुछ प्राप्त कर लेता है

English

The most sinful persons who castrate bulls by

अध्याय ९

श्लोक 4.5

पुनर्ब्रूहि महादेवमहिमानं विशेषतः ।श्रद्धा च महती श्रोतुं मम तात प्रवर्धते

punarbrUhi mahAdevamahimAnaM visheShataH | shraddhA cha mahatI shrotuM mama tAta pravardhate

हिन्दी अर्थ

लोक प्रसन्न रहते हैं

English

Those fools who do not take pity oft guests, helpless persons, independent casual guests, children, old men, emaciated and sick persons overwhelmed by hunger, thirst and weariness and desirous of food surely go to hell.

अध्याय ९

श्लोक 4.6

महिम्ना येन शम्भोस्तु ये ये लोके विमोहिताः ।मायया ज्ञानमाहृत्य नानालीलाविहारिणः

mahimnA yena shambhostu ye ye loke vimohitAH | mAyayA j~nAnamAhR^itya nAnAlIlAvihAriNaH

हिन्दी अर्थ

है, इसलिये सदा सत्य बोलना चाहिए

English

The assets of a man take leave of him at the house itself as the kinsmen do at the cremation ground but his merits and sins follow wherever he goes.

अध्याय ९

श्लोक 4.7

सनत्कुमार उवाच ।शृणु व्यास महाबुद्धे शाङ्करीं सुखदां कथाम् ।यस्याः श्रवणमात्रेण शिवे भक्तिः प्रजायते

sanatkumAra uvAcha | shR^iNu vyAsa mahAbuddhe shA~NkarIM sukhadAM kathAm | yasyAH shravaNamAtreNa shive bhaktiH prajAyate

हिन्दी अर्थ

क्योंकि सत्यसे बढ़कर कुछ भी नहीं है

English

The base brahmin who rears goats, sheep and buffaloes and who marries a Sudra woman and who lives on fishing etc. is a 8udra. If he follows the occupation of a K§attriya he is sure to go to hell.

अध्याय ९

श्लोक 4.8

शिवः सर्वेश्वरो देवः सर्वात्मा सर्वदर्शनः ।महिम्ना तस्य सर्वं हि व्याप्तं च सकलं जगत्

shivaH sarveshvaro devaH sarvAtmA sarvadarshanaH | mahimnA tasya sarvaM hi vyAptaM cha sakalaM jagat

हिन्दी अर्थ

परम पवित्र तीर्थ कहा गया है

English

Sculptors, blacksmiths, physicians, goldsmiths and royal pretenders and deceitful servants are sure to go to hell.

अध्याय ९

श्लोक 4.9

शिवस्यैव परा मूर्तिर्ब्रह्मविष्ण्वीश्वरात्मिका ।सर्वभूतात्मभूताख्या त्रिलिङ्गालिङ्गरूपिणी

shivasyaiva parA mUrtirbrahmaviShNvIshvarAtmikA | sarvabhUtAtmabhUtAkhyA trili~NgAli~NgarUpiNI

हिन्दी अर्थ

वे स्वर्गगामी होते हैं

English

The king who imposes improper taxes out of his own will and takes undue delight in punishment is tortured in jhcll.

अध्याय ९

श्लोक 4.10

देवानां योनयश्चाष्टौ मानुषी नवमी च या ।तिरश्चां योनयः पञ्च भवन्त्येवं चतुर्दश

devAnAM yonayashchAShTau mAnuShI navamI cha yA | tirashchAM yonayaH pa~ncha bhavantyevaM chaturdasha

हिन्दी अर्थ

करनेवाले घोड़ोंकी पीठपर चढ़कर जाते हैं

English

Removal of a brahmin's money, transgressor of the rules of inheritance, too much of arrogance, great fury, false prestige, ingratitude.

अध्याय ९

श्लोक 4.11

भूता वा वर्तमाना वा भविष्याश्चैव सर्वशः ।शिवात्सर्वे प्रवर्तन्ते लीयन्ते वृद्धिमागताः

bhUtA vA vartamAnA vA bhaviShyAshchaiva sarvashaH | shivAtsarve pravartante lIyante vR^iddhimAgatAH

हिन्दी अर्थ

प्रदान करता है, उसके पास यमराज नहीं जाते हैं

English

Debauchery, miserliness, malice towards good men illicit approach to another man's wife, defiling the virgins of good men.

अध्याय ९

श्लोक 4.12

ब्रह्मेन्द्रोपेन्द्रचन्द्राणां देवदानवभोगिनाम् ।गन्धर्वाणां मनुष्याणामन्येषां वापि सर्वशः

brahmendropendrachandrANAM devadAnavabhoginAm | gandharvANAM manuShyANAmanyeShAM vApi sarvashaH

हिन्दी अर्थ

सदा अनेक प्रकारके भोग प्राप्त करते हैं

English

The spoilation of flowers and trees around the tem¬ ple of Siva; even the slightest injury to the people in the hermitage.

अध्याय ९

श्लोक 4.13

बन्धुर्मित्रमथाचार्यो रक्षन्नेतार्थवान् गुरुः ।कल्पद्रुमोऽथ वा भ्राता पिता माता शिवो मतः

bandhurmitramathAchAryo rakShannetArthavAn guruH | kalpadrumo.atha vA bhrAtA pitA mAtA shivo mataH

हिन्दी अर्थ

एवं बल तथा बुद्धिको बढ़ानेवाला है

English

The theft of cattle, grain, wealth etc. of the family of servants, theft of base metals, food-grains and milch cattle, dirtying of waters.

अध्याय ९

श्लोक 4.14

शिवः सर्वमयः पुंसां स्वयं वेद्यः परात्परः ।वक्तुं न शक्यते यश्च परं चानुपरं च यत्

shivaH sarvamayaH puMsAM svayaM vedyaH parAtparaH | vaktuM na shakyate yashcha paraM chAnuparaM cha yat

हिन्दी अर्थ

उसके अभावमें मर जाते हैं

English

Selling of sacrificial parks and ponds, wives and children, pilgrimages and fasts, sacred rites and investiture with sacred thread.

अध्याय ९

श्लोक 4.15

तन्माया परमा दिव्या सर्वत्र व्यापिनी मुने ।तदधीनं जगत्सर्वं सदेवासुरमानुषम्

tanmAyA paramA divyA sarvatra vyApinI mune | tadadhInaM jagatsarvaM sadevAsuramAnuSham

हिन्दी अर्थ

जगतू अन्नमय है अर्थात् अन्नका ही परिणाम है

English

Dependence on dowry, servitude to women, non- protection of the womenfolk, carrying on affairs with women through fraudulent means.

अध्याय ९

श्लोक 4.16

कामेन स्वसहायेन प्रबलेन मनोभुवा ।सर्वः प्रधर्षितो वीरो विष्ण्वादिप्रबलोऽपि हि

kAmena svasahAyena prabalena manobhuvA | sarvaH pradharShito vIro viShNvAdiprabalo.api hi

हिन्दी अर्थ

आहारकी ही विशेष आकांक्षा रखते हैं

English

Using bullock constantly as a vehicle through wild jungles, Uccatana (exorcising) and Abhicara (black magic) acceptance of grains as gift, working as a physician.

अध्याय ९

श्लोक 4.17

शिवमायाप्रभावेणाभूद्धरिः काममोहितः ।परस्त्रीधर्षणं चक्रे बहुवारं मुनीश्वर

shivamAyAprabhAveNAbhUddhariH kAmamohitaH | parastrIdharShaNaM chakre bahuvAraM munIshvara

हिन्दी अर्थ

लेपसे नष्ट होता है, इसमें संशय नहीं है

English

Engagement in sacred rites to satisfy the palate or the sexual urge, teaching only the text of the Vedas (not the meaning).

अध्याय ९

श्लोक 4.18

इन्द्रस्त्रिदशपो भूत्वा गौतमस्त्रीविमोहितः ।पापं चकार दुष्टात्मा शापं प्राप मुनेस्तदा

indrastridashapo bhUtvA gautamastrIvimohitaH | pApaM chakAra duShTAtmA shApaM prApa munestadA

हिन्दी अर्थ

अग्निसे तप्त हुए सभी प्राणी मर जाते हैं

English

For the comparison of the Piincipal and subsidiary sins as mentioned in the previous and present chapters, see Manu Ch. ii. The treatment of the subject in.P is more elaborate.

अध्याय ९

श्लोक 4.19

पावकोऽपि जगच्छ्रेष्ठो मोहितः शिवमायया ।कामाधीनः कृतो गर्वात्ततस्तेनैव चोद्धृतः

pAvako.api jagachChreShTho mohitaH shivamAyayA | kAmAdhInaH kR^ito garvAttatastenaiva choddhR^itaH

हिन्दी अर्थ

प्राप्त होता है, इसमें संशय नहीं है

English

Eschewing of Brahma and other Vratas and adop¬ tion of ther modes and customs, learning of spurious holy lore, engagement in hair-splitting arguments.

अध्याय ९

श्लोक 4.20

जगत्प्राणोऽपि गर्वेण मोहितः शिवमायया ।कामेन निर्जितो व्यास चक्रेऽन्यस्त्रीरतिं पुरा

jagatprANo.api garveNa mohitaH shivamAyayA | kAmena nirjito vyAsa chakre.anyastrIratiM purA

हिन्दी अर्थ

तथा महात्मा ब्राह्मणको अन्नका दान करे

English

Those who have ceased to perform sacrifices to the gods and the manes, those who have abandoned their duties and rites, persons of evil conduct, atheists, sinners, and habitual liars.

अध्याय ९

श्लोक 4.21

चण्डरश्मिस्तु मार्तण्डो मोहितः शिवमायया ।कामाकुलो बभूवाशु दृष्ट्वाश्वीं हयरूपधृक्

chaNDarashmistu mArtaNDo mohitaH shivamAyayA | kAmAkulo babhUvAshu dR^iShTvAshvIM hayarUpadhR^ik

हिन्दी अर्थ

संचित कर लेता है

English

He who indulges in sexual intercourse during new moon and full moon days during day time, or in the vagi¬ nal passages of animals, or through other passages or emits semen in water, or cohabits with a woman in her monthly course.

अध्याय ९

श्लोक 4.22

चन्द्रश्च मोहितः शम्भोर्मायया कामसङ्कुलः ।गुरुपत्नीं जहाराथ युतस्तेनैव चोद्धृतः

chandrashcha mohitaH shambhormAyayA kAmasa~NkulaH | gurupatnIM jahArAtha yutastenaiva choddhR^itaH

हिन्दी अर्थ

व्यक्तिको बहुत पुण्य मिलता है

English

Those who shatter the hopes of obtaining wives, sons and friends; those who speak displeasing words; ruth¬ less persons and those who break agreements.

अध्याय ९

श्लोक 4.23

पूर्वं तु मित्रावरुणौ घोरे तपसि संस्थितौ ।मोहितौ तावपि मुनी शिवमायाविमोहितौ

pUrvaM tu mitrAvaruNau ghore tapasi saMsthitau | mohitau tAvapi munI shivamAyAvimohitau

हिन्दी अर्थ

तथा देश नहीं पूछना चाहिए

English

Those who damage or demolish lakes, wells or water causeways; he who serves different kinds of food among persons sitting in the same row.

अध्याय ९

श्लोक 4.24

उर्वशीं तरुणीं दृष्ट्वा कामुकौ सम्बभूवतुः ।मित्रः कुम्भे जहौ रेतो वरुणोऽपि तथा जले

urvashIM taruNIM dR^iShTvA kAmukau sambabhUvatuH | mitraH kumbhe jahau reto varuNo.api tathA jale

हिन्दी अर्थ

आनन्दपूर्वक स्वर्गमें निवास करते हैं

English

The foregoing are some of the minor sins. Men or women guilty of the same are minor sinners, I shall mention some others also. Listen.

अध्याय ९

श्लोक 4.25

ततः कुम्भात्समुत्पन्नो वसिष्ठो मित्रसम्भवः ।अगस्त्यो वरुणाज्जातो वडवाग्निसमद्युतिः

tataH kumbhAtsamutpanno vasiShTho mitrasambhavaH | agastyo varuNAjjAto vaDavAgnisamadyutiH

हिन्दी अर्थ

प्रकाशित होते हैं

English

Those who cause injury to cows, brahmins, vir¬ gins, master, friends or ascetics are sure to go to hell.

अध्याय ९

श्लोक 4.26

दक्षश्च मोहितः शम्भोर्मायया ब्रह्मणः सुतः ।भ्रातृभिः स भगिन्यां वै भोक्तुकामोऽभवत्पुरा

dakShashcha mohitaH shambhormAyayA brahmaNaH sutaH | bhrAtR^ibhiH sa bhaginyAM vai bhoktukAmo.abhavatpurA

हिन्दी अर्थ

विशेषरूपसे श्रेष्ठ कहे गये हैं

English

Those who undergo agony due to another man's wife; those who have an eye on another man's wealth; those who steal that and those who make use of false weights.

अध्याय ९

श्लोक 4.27

ब्रह्मा च बहुवारं हि मोहितः शिवमायया ।अभवद्भोक्तुकामश्च स्वसुतायां परासु च

brahmA cha bahuvAraM hi mohitaH shivamAyayA | abhavadbhoktukAmashcha svasutAyAM parAsu cha

हिन्दी अर्थ

अन्नादिका दान करना चाहिए

English

Those who cause misery to brahmins by means of kicks and blows; the brahmins who serve iSudra women and drink wine due to passion.

अध्याय ९

श्लोक 4.28

च्यवनोऽपि महायोगी मोहितः शिवमायया ।सुकन्यया विजह्रे स कामासक्तो बभूव ह

chyavano.api mahAyogI mohitaH shivamAyayA | sukanyayA vijahre sa kAmAsakto babhUva ha

हिन्दी अर्थ

पढ़ाता है, वह समृद्धिशाली हो जाता है

English

Those who are cruel and engaged in sinful acts; those who arc fond of violence and those who perform Dana, Yajfia and other rites as a profession for livelihood.

अध्याय ९

श्लोक 4.29

कश्यपः शिवमायातो मोहितः कामसङ्कुलः ।ययाचे कन्यकां मोहाद्धन्वनो नृपतेः पुरा

kashyapaH shivamAyAto mohitaH kAmasa~NkulaH | yayAche kanyakAM mohAddhanvano nR^ipateH purA

हिन्दी अर्थ

नामक ग्यारहवाँ अध्याय पूर्ण हुआ

English

Those who evacuate their bowels in cowpens, streets, near water and fire, shades of trees, mountains, parks and temples.

अध्याय ९

श्लोक 4.30

गरुडः शाण्डिलीं कन्यां नेतुकामः सुमोहितः ।विज्ञातस्तु तया सद्यो दग्धपक्षो बभूव ह

garuDaH shANDilIM kanyAM netukAmaH sumohitaH | vij~nAtastu tayA sadyo dagdhapakSho babhUva ha

हिन्दी अर्थ

सम्पूर्ण कुलको तार देता है

English

Those who block roads by means of bamboos, bricks, logs of wood, horns or poles and those who violate the boundaries of others' fields.

अध्याय ९

श्लोक 4.31

विभाण्डको मुनिर्नारीं दृष्ट्वा कामवशं गतः ।ऋष्यशृङ्गसुतस्तस्य मृग्यां जातः शिवाज्ञया

vibhANDako munirnArIM dR^iShTvA kAmavashaM gataH | R^iShyashR^i~Ngasutastasya mR^igyAM jAtaH shivAj~nayA

हिन्दी अर्थ

कभी नहीं प्राप्त करता है

English

Those who make counterfeit documents, those who are engaged in fraudulent activities, those who indulge in fraud in dealing in food and clothing and in law suits.

अध्याय ९

श्लोक 4.32

गौतमश्च मुनिः शम्भोर्मायामोहितमानसः ।दृष्ट्वा शारद्वतीं नग्नां रराम क्षुभितस्तया

gautamashcha muniH shambhormAyAmohitamAnasaH | dR^iShTvA shAradvatIM nagnAM rarAma kShubhitastayA

हिन्दी अर्थ

कोर्तिका उत्तम हेतु होता है

English

The maker, buyer and seller of bows, weapons and darts, he who is merciless to servants and he who ill-treats animals.

अध्याय ९

श्लोक 4.33

रेतः स्कन्नं दधार स्वं द्रोण्यां चैव स तापसः ।तस्माच्च कलशाज्जातो द्रोणः शस्त्रभृतां वरः

retaH skannaM dadhAra svaM droNyAM chaiva sa tApasaH | tasmAchcha kalashAjjAto droNaH shastrabhR^itAM varaH

हिन्दी अर्थ

ऊराया, उसका पुण्य अनन्त होता है

English

He who listens slowly to the words of liars, who is traitor to masters, friends and teachers, a cheat, a fickle- minded and a rogue

अध्याय ९

श्लोक 4.34

पराशरो महायोगी मोहितः शिवमायया ।मत्स्योदर्या च चिक्रीडे कुमार्या दाशकन्यया

parAsharo mahAyogI mohitaH shivamAyayA | matsyodaryA cha chikrIDe kumAryA dAshakanyayA

हिन्दी अर्थ

निर्माणकर्ताको उत्तम लक्ष्मी प्रदान करते हैं

English

Those who leave their wives, sons, friends, child¬ ren, the aged, lean and sick persons, servants, guests and kinsmen hungry but take food themselves.

अध्याय ९

श्लोक 4.35

विश्वामित्रो बभूवाथ मोहितः शिवमायया ।रेमे मेनकया व्यास वने कामवशं गतः

vishvAmitro babhUvAtha mohitaH shivamAyayA | reme menakayA vyAsa vane kAmavashaM gataH

हिन्दी अर्थ

स्थावर प्राणी जलाशयका आश्रय ग्रहण करते हैं

English

He who sumptuously feeds himself on delicacie.s but does not give any tiling to biahmins, shall be known as Vrthapaka (a man of fruitless cooking). He is despised by those who propound Brahman.

अध्याय ९

श्लोक 4.36

वसिष्ठेन विरोधं तु कृतवान्नष्टचेतनः ।पुनः शिवप्रसादाच्च ब्राह्मणोऽभूत्स एव वै

vasiShThena virodhaM tu kR^itavAnnaShTachetanaH | punaH shivaprasAdAchcha brAhmaNo.abhUtsa eva vai

हिन्दी अर्थ

मिलता है--ऐसा विद्वानोंने कहा है

English

Those who voluntarily decide to perform certain rites with self-imposed checks and restraints but leave them off because they have not conquered their sense-organs; those who renounce but again come back to householder's life; breakers of the idols of Siva.

अध्याय ९

श्लोक 4.37

रावणो वैश्रवाः कामी बभूव शिवमायया ।सीतां जह्रे कुबुद्धिस्तु मोहितो मृत्युमाप च

rAvaNo vaishravAH kAmI babhUva shivamAyayA | sItAM jahre kubuddhistu mohito mR^ityumApa cha

हिन्दी अर्थ

लगानेके महत्त्वका श्रवण कीजिये

English

Cruel persons who beat cows and bulls; suppress them; do not feed them properly and let them alone weak and feeble.

अध्याय ९

श्लोक 4.38

बृहस्पतिर्मुनिवरो मोहितः शिवमायया ।भ्रातृपत्न्या वशी रेमे भरद्वाजस्ततोऽभवत्

bR^ihaspatirmunivaro mohitaH shivamAyayA | bhrAtR^ipatnyA vashI reme bharadvAjastato.abhavat

हिन्दी अर्थ

प्राप्त करता है

English

Those who ill-treat bullocks with weighty burden; those who make them draw heavily-laden carts; those who do not let them off free for lei.sure.

अध्याय ९

श्लोक 4.39

इति मायाप्रभावो हि शङ्करस्य महात्मनः ।वर्णितस्ते मया व्यास किमन्यच्छ्रोतुमिच्छसि

iti mAyAprabhAvo hi sha~Nkarasya mahAtmanaH | varNitaste mayA vyAsa kimanyachChrotumichChasi

हिन्दी अर्थ

धर्मसम्बन्धसे साक्षात् पुत्र ही कहे गये हैं

English

Those who do not rear cows and bullocks pro¬ perly, let them starve; ill treat them with heavy burdens; do not treat their wounds and bruises are called the killers of cows. They arc sure to fall into hell.

अध्याय ९

श्लोक 5.0

॥ श्रीगणेशाय नमः

|| shrIgaNeshAya namaH

हिन्दी अर्थ

साथ आनन्द प्राप्त करते हैं

English

There'is no doubt that the brahmins who take monetary gifts from an unjust king fall into terrible hells.

अध्याय ९

श्लोक 5.0-2

श्रीगौरीशङ्कराभ्यां नमः

shrIgaurIsha~NkarAbhyAM namaH

हिन्दी अर्थ

प्रकारके अर्थोका साधन है

English

There'is no doubt that the brahmins who take monetary gifts from an unjust king fall into terrible hells.

अध्याय ९

श्लोक 5.1

श्रीशिवमहापुराणम् ॥ ५.५. पञ्चमोऽध्यायः ।महापातकवर्णनम् ।व्यास उवाच ।ये पापनिरता जीवा महानरकहेतवः ।भगवंस्तान् समाचक्ष्व ब्रह्मपुत्र नमोऽस्तु ते

shrIshivamahApurANam || 5\.5\. pa~nchamo.adhyAyaH | mahApAtakavarNanam | vyAsa uvAcha | ye pApaniratA jIvA mahAnarakahetavaH | bhagavaMstAn samAchakShva brahmaputra namo.astu te

हिन्दी अर्थ

सौभाग्य एवं रूप प्राप्त होता है

English

The king who confiscates the properties of brahmins unjustly and passes them on to others certainly falls into hell.

अध्याय ९

श्लोक 5.2

सनत्कुमार उवाच ।ये पापनिरता जीवा महानरकहेतवः ।ते समासेन कथ्यन्ते सावधानतया शृणु

sanatkumAra uvAcha | ye pApaniratA jIvA mahAnarakahetavaH | te samAsena kathyante sAvadhAnatayA shR^iNu

हिन्दी अर्थ

इति श्रीशिवमहापुराणे प्ञम्यामुमासंहितायां तपोमाहात्म्यवर्णन॑ नाम द्वादशो5 ध्याय:

English

There are no living beings who do not go to Yama's abode. The result of the action must of necessity be undergone. Let that be considered.

अध्याय ९

श्लोक 5.3

परस्त्रीद्रव्यसङ्कल्पश्चेतसानिष्टचिन्तनम् ।अकार्याभिनिवेशश्च चतुर्धा कर्म मानसम्

parastrIdravyasa~NkalpashchetasAniShTachintanam | akAryAbhiniveshashcha chaturdhA karma mAnasam

हिन्दी अर्थ

सुननेमात्रसे ही प्राप्त करता है

English

They go on, burnt and scorched by lightning falls and pierced through by heavy showers of arrows.

अध्याय ९

श्लोक 5.4

अविबद्धप्रलापत्वमसत्यं चाप्रियं च यत् ।परोक्षतश्च पैशुन्यं चतुर्धा कर्म वाचिकम्

avibaddhapralApatvamasatyaM chApriyaM cha yat | parokShatashcha paishunyaM chaturdhA karma vAchikam

हिन्दी अर्थ

नामक तेरहवाँ अध्याय पूर्ण हुआ

English

The hands of some are tied behind and they are hit in the belly. Others are completely bound with iron fetters. Still others are nailed in their hands.

अध्याय ९

श्लोक 5.5

अभक्ष्यभक्षणं हिंसा मिथ्याकार्यनिवेशनम् ।परस्वानामुपादानं चतुर्धा कर्म कायिकम्

abhakShyabhakShaNaM hiMsA mithyAkAryaniveshanam | parasvAnAmupAdAnaM chaturdhA karma kAyikam

हिन्दी अर्थ

गृहनन्तो वै पवित्राणि तारयन्ति स्वमेव तम्॥ २ और दान देनेवाले दोनोंका उद्धार करनेवाले हैं

English

The noses of others arc bored and ropes arc tied through them and they are dragged. Similarly others have their cheeks and lips bored and are dragged by ropes.

अध्याय ९

श्लोक 5.6

इत्येतद् द्वादशविधं कर्म प्रोक्तं त्रिसाधनम् ।अस्य भेदान् पुनर्वक्ष्ये येषां फलमनन्तकम्

ityetad dvAdashavidhaM karma proktaM trisAdhanam | asya bhedAn punarvakShye yeShAM phalamanantakam

हिन्दी अर्थ

किंतु सरस्वतीदान सबसे बढ़कर है

English

The tips of the hands and the legs of some arc cut off. The ears, noses and lips of others are cut. The penis and the scrotum of some are cut. A few others have all their limbs and joints cut.

अध्याय ९

श्लोक 5.7

ये द्विषन्ति महादेवं संसारार्णवतारकम् ।सुमहत्पातकं तेषां निरयार्णवगामिनाम्

ye dviShanti mahAdevaM saMsArArNavatArakam | sumahatpAtakaM teShAM nirayArNavagAminAm

हिन्दी अर्थ

मणि तथा कपिला गाय--ये दस महादान हैं

English

Pushed, pierced and thrust by spears and arrows some run about helplessly here and there shrieking and squealing.

अध्याय ९

श्लोक 5.8

ये शिवज्ञानवक्तारं निन्दन्ति च तपस्विनम् ।गुरून् पितॄनथोन्मत्तास्ते यान्ति निरयार्णवम्

ye shivaj~nAnavaktAraM nindanti cha tapasvinam | gurUn pitR^InathonmattAste yAnti nirayArNavam

हिन्दी अर्थ

हैं--ऐसा मैंने सुना है

English

Those who had not made any charitable gifts in the world feel thirsty along this path and vainly beg for water, feeling hungry they beg for food; oppressed by sun¬ shine they beg for shade and distressed with chillness they request for fire. They vainly beg for happiness. But those who had made charitable gilts in the world have all the food and drink necessary for this journey and go ahead to Yama's abode happily.

अध्याय ९

श्लोक 5.9

शिवनिन्दा गुरोर्निन्दा शिवज्ञानस्य दूषणम् ।देवद्रव्यापहरणं द्विजद्रव्यविनाशनम्

shivanindA gurornindA shivaj~nAnasya dUShaNam | devadravyApaharaNaM dvijadravyavinAshanam

हिन्दी अर्थ

होकर परम गतिको प्राप्त करते हैं

English

Having thus traversed the path they finally reach the city of the dead with great hardship. They are then ushered into the presence of Yama by the emissaries after due announcement.

अध्याय ९

श्लोक 5.10

हरन्ति ये च सम्मूढाश्शिवज्ञानस्य पुस्तकम् ।महान्ति पातकान्याहुरनन्तफलदानि षट्

haranti ye cha sammUDhAshshivaj~nAnasya pustakam | mahAnti pAtakAnyAhuranantaphaladAni ShaT

हिन्दी अर्थ

वह सब कुछ तपस्यासे प्राप्त कर लेता है

English

Sin accrues to the fierce robbers ind to those cohabiting with other men's wives. It accrues to the king who indulges in amorous sports with other's women.

अध्याय ९

श्लोक 5.11

नाभिनन्दन्ति ये दृष्ट्वा शिवपूजां प्रकल्पिताम् ।न नमन्त्यर्चितं दृष्ट्वा शिवलिङ्गं स्तुवन्ति न

nAbhinandanti ye dR^iShTvA shivapUjAM prakalpitAm | na namantyarchitaM dR^iShTvA shivali~NgaM stuvanti na

हिन्दी अर्थ

परमेश्वर शिवजी प्राप्त नहीं हो सकते हैं

English

If the king does not discriminate between a non¬ thief and a thief and kills the wrong person he is sure to fall in hell.

अध्याय ९

श्लोक 5.12

यथेष्टचेष्टा निःशङ्काः सन्तिष्ठन्ते रमन्ति च ।उपचारविनिर्मुक्ताः शिवाग्रे गुरुसन्निधौ

yatheShTacheShTA niHsha~NkAH santiShThante ramanti cha | upachAravinirmuktAH shivAgre gurusannidhau

हिन्दी अर्थ

पापोंसे मुक्त हो जाता है और तर जाता है

English

If people steal even a small quantity of these things they will fall into hell—ghee, oil, food and drink, honey, flesh, wine, toddy, jaggery, sugarcane, vegetables, milk, curds, roots, fruits, grass, firewood, leaves, flowers, medicine, shoes, umbrella, cart, seat, waterpot, copper, tin, lead, weapon, conch, and aquatic products, medicinal con-

अध्याय ९

श्लोक 5.13

स्थानसंस्कारपूजां च ये न कुर्वन्ति पर्वसु ।विधिवद्वा गुरूणां च कर्मयोगव्यवस्थिताः

sthAnasaMskArapUjAM cha ye na kurvanti parvasu | vidhivadvA gurUNAM cha karmayogavyavasthitAH

हिन्दी अर्थ

तथा अन्य लोग भी तपस्यापरायण रहते हैं

English

There are other similar things the stealing of which even in small quantities causes fall into hell.

अध्याय ९

श्लोक 5.14

ये त्यजन्ति शिवाचारं शिवभक्तान्द्विषन्ति च ।असम्पूज्य शिवज्ञानं येऽधीयन्ते लिखन्ति च

ye tyajanti shivAchAraM shivabhaktAndviShanti cha | asampUjya shivaj~nAnaM ye.adhIyante likhanti cha

हिन्दी अर्थ

आनन्द प्राप्त करते हैं

English

At the behest of Yama the sinners go to the world o.f Yama in their bodies, which are dragged by Yama's terrible emissaries and are subjected to grief.

अध्याय ९

श्लोक 5.15

अन्यायतः प्रयच्छन्ति शृण्वन्त्युच्चारयन्ति च ।विक्रीडन्ति च लोभेन कुज्ञाननियमेन च

anyAyataH prayachChanti shR^iNvantyuchchArayanti cha | vikrIDanti cha lobhena kuj~nAnaniyamena cha

हिन्दी अर्थ

चन्द्रमा, नक्षत्र एवं ग्रह प्रकाशित होते हैं

English

For those who regularly observe restraints and disciplined life but who err slightly due to oversight, the preceptor is the chastiser through expiatory rites and not Yama as explained by learned men.

अध्याय ९

श्लोक 5.16

असंस्कृतप्रदेशेषु यथेष्टं स्वापयन्ति च ।शिवज्ञानकथाक्षेपं यः कृत्वान्यत्प्रभाषते

asaMskR^itapradesheShu yatheShTaM svApayanti cha | shivaj~nAnakathAkShepaM yaH kR^itvAnyatprabhAShate

हिन्दी अर्थ

तपसैव सुख ऐसा वेदवेत्ताओंने कहा है

English

Hence one should perform expiatory rites for the commission of sins. If the sin is not consumed it will not perish even in hundreds of crores of Kalpas.

अध्याय ९

श्लोक 5.17

न ब्रवीति च यः सत्यं न प्रदानं करोति च ।अशुचिर्वाऽशुचिस्थाने यः प्रवक्ति शृणोति च

na bravIti cha yaH satyaM na pradAnaM karoti cha | ashuchirvA.ashuchisthAne yaH pravakti shR^iNoti cha

हिन्दी अर्थ

सौभाग्य॑ चैव तपसा प्राप्यते सर्वदा सुखम्॥ ५१ सर्वदा तपस्यासे ही प्राप्त होते हैं

English

As a result of the four kinds of sins, all living beings go to Yamaloka. They are helpless.

अध्याय ९

श्लोक 5.18

गुरुपूजामकृत्वैव यः शास्त्रं श्रोतुमिच्छति ।न करोति च शुश्रूषामाज्ञां च भक्तिभावतः

gurupUjAmakR^itvaiva yaH shAstraM shrotumichChati | na karoti cha shushrUShAmAj~nAM cha bhaktibhAvataH

हिन्दी अर्थ

बात त्रैलोक्यमें प्रसिद्ध है

English

It shall be known to all living beings whether in the womb, in the process of birth, as children, <outh or middling whether women, man or a eunuch.

अध्याय ९

श्लोक 5.19

नाभिनन्दति तद्वाक्यमुत्तरं च प्रयच्छति ।गुरुकर्मण्यसाध्यं यत्तदुपेक्षां करोति च

nAbhinandati tadvAkyamuttaraM cha prayachChati | gurukarmaNyasAdhyaM yattadupekShAM karoti cha

हिन्दी अर्थ

श्रण्वध्ययनमाहात्म्य॑ तपसो5धिकमुत्तमम्॥ ५४ अध्ययनकी महिमाको सुनिये

English

Here the result of the auspicious and the inaus¬ picious actions of all embodied beings is being considered by Gitragupta Vasistha and others.

अध्याय ९

श्लोक 5.20

गुरुमार्तमशक्तं च विदेशं प्रस्थितं तथा ।वैरिभिः परिभूतं वा यः सन्त्यजति पापकृत्

gurumArtamashaktaM cha videshaM prasthitaM tathA | vairibhiH paribhUtaM vA yaH santyajati pApakR^it

हिन्दी अर्थ

माहमत््यवर्णण नामक बारहवाँ अध्याय पूर्ण हुआ

English

Men who have performed auspicious rites who are of gentle minds, endowed with the quality of compassion, go to Yama's abode through the gentle entrance at the East.

अध्याय ९

श्लोक 5.21

तद्भार्यापुत्रमित्रेषु यश्चावज्ञां करोति च ।एवं सुवाचकस्यापि गुरोर्धर्मानुदर्शिनः

tadbhAryAputramitreShu yashchAvaj~nAM karoti cha | evaM suvAchakasyApi gurordharmAnudarshinaH

हिन्दी अर्थ

दोनोंका समान फल होता है

English

Sinners, habitually performing sinful actions and devoid of charitable nature, pass through the terrible path and enter Yama's abode by the southern gate.

अध्याय ९

श्लोक 5.22

एतानि खलु सर्वाणि कर्माणि मुनिसत्तम ।सुमहत्पातकान्याहुः शिवनिन्दासमानि च

etAni khalu sarvANi karmANi munisattama | sumahatpAtakAnyAhuH shivanindAsamAni cha

हिन्दी अर्थ

सदा पुराणका अध्ययन करना चाहिए

English

It must be known that the multiformed city of Yama'-*®® is situated at a distance of eightysix thousand Yojanas from the Earth.

अध्याय ९

श्लोक 5.23

ब्रह्मघ्नश्च सुरापश्च स्तेयी च गुरुतल्पगः ।महापातकिनस्त्वेते तत्संयोगी च पञ्चमः

brahmaghnashcha surApashcha steyI cha gurutalpagaH | mahApAtakinastvete tatsaMyogI cha pa~nchamaH

हिन्दी अर्थ

पतनातू त्रायते यस्मात् तस्मात्पात्रमुदाहतम्॥ ५ उसे पात्र कहा गया है

English

To men of auspicious deeds it appears to be very near, but to the sinners who go along the terrible path it is situated far off.

अध्याय ९

श्लोक 5.24

क्रोधाल्लोभाद्भयाद् द्वेषाद्ब्राह्मणस्य वधे तु यः ।मर्मान्तिकं महादोषमुक्त्वा स ब्रह्महा भवेत्

krodhAllobhAdbhayAd dveShAdbrAhmaNasya vadhe tu yaH | marmAntikaM mahAdoShamuktvA sa brahmahA bhavet

हिन्दी अर्थ

तथा अश्वमेधयज्ञके फलको प्राप्त करता है

English

Somewhere the cross-roads are full of sharp iron pieces, elsewhere there is a forest-fire; in other places these are hot rocks; in some places snow spreads over it.

अध्याय ९

श्लोक 5.25

ब्राह्मणं यः समाहूय दत्त्वा यश्चाददाति च ।निर्दोषं दूषयेद्यस्तु स नरो ब्रह्महा भवेत्

brAhmaNaM yaH samAhUya dattvA yashchAdadAti cha | nirdoShaM dUShayedyastu sa naro brahmahA bhavet

हिन्दी अर्थ

आगे आनेवाली दस पीढ़ियोंका उद्धार कर देता है

English

Some places are full of fine sand where the persons sink up to the neck; elsewhere it is full of stinking muddy water and some places arc covered with burning balls of dry cowdung.

अध्याय ९

श्लोक 5.26

यश्च विद्याभिमानेन निस्तेजयति सुद्विजम् ।उदासीनं सभामध्ये ब्रह्महा स प्रकीर्तितः

yashcha vidyAbhimAnena nistejayati sudvijam | udAsInaM sabhAmadhye brahmahA sa prakIrtitaH

हिन्दी अर्थ

पुराण-ग्रन्थके वाचनसे होते हैं

English

Different places are infested with different terrible beasts of prey such as lions, wolves, tigers and huge pythons or terrible mosquitoes or huge leeches.

अध्याय ९

श्लोक 5.27

मिथ्यागुणैर्य आत्मानं नयत्युत्कर्षतां बलात् ।गुणानपि निरुद्वास्य स च वै ब्रह्महा भवेत्

mithyAguNairya AtmAnaM nayatyutkarShatAM balAt | guNAnapi nirudvAsya sa cha vai brahmahA bhavet

हिन्दी अर्थ

भेदनकर ब्रह्मलोकको जाता है

English

Terrible flies, extremely poisonous serpents, herds of elephants in rut mad and mighty, crushing everything under their feet infest the paths.

अध्याय ९

श्लोक 5.28

गवां वृषाभिभूतानां द्विजानां गुरुपूर्वकम् ।यः समाचरते विघ्नं तमाहुर्ब्रह्मघातकम्

gavAM vR^iShAbhibhUtAnAM dvijAnAM gurupUrvakam | yaH samAcharate vighnaM tamAhurbrahmaghAtakam

हिन्दी अर्थ

भोग करता है; इसमें सन्देह नहीं करना चाहिए

English

The persons who go that way are tortured and hara.ssed by big boars digging and butting against the path with their sharp fangs, buffaloes with sharp horns, all sorts of beasts of prey, terrible evil spirits like Dakinis, horrible Raksasas and pernicious diseases.

अध्याय ९

श्लोक 5.29

देवद्विजगवां भूमिं प्रदत्तां हरते तु यः ।प्रनष्टामपि कालेन तमाहुर्ब्रह्मघातकम्

devadvijagavAM bhUmiM pradattAM harate tu yaH | pranaShTAmapi kAlena tamAhurbrahmaghAtakam

हिन्दी अर्थ

प्राप्त करता है

English

They are without any shelter when fierce gusts of wind raising huge columns of dust blow sharply against them or showers of massive stones smother them.

अध्याय ९

श्लोक 5.30

देवद्विजस्वहरणमन्यायेनार्जितं तु यत् ।ब्रह्महत्यासमं ज्ञेयं पातकं नात्र संशयः

devadvijasvaharaNamanyAyenArjitaM tu yat | brahmahatyAsamaM j~neyaM pAtakaM nAtra saMshayaH

हिन्दी अर्थ

कथां पौराणिकों शैवीं भक्त्या श्रृण्वन्तु ते सदा ॥ २५ कथा सुननी चाहिए

English

They are scorched and burnt by the showers of burning coal, the falling terrible thunderbolts and meteors.

अध्याय ९

श्लोक 5.31

अधीत्य यो द्विजो वेदं ब्रह्मज्ञानं शिवात्मकम् ।यदि त्यजति यो मूढः सुरापानस्य तत्समम्

adhItya yo dvijo vedaM brahmaj~nAnaM shivAtmakam | yadi tyajati yo mUDhaH surApAnasya tatsamam

हिन्दी अर्थ

ही शिवकी कथाका श्रवण करे

English

They cry when heavy showers of dust envelop them. They tremble with fear ever and anon at the terrible rumbling sounds of massive clouds.

अध्याय ९

श्लोक 5.32

यत्किञ्चिद्धि व्रतं गृह्य नियमं यजनं तथा ।सन्त्यागः पञ्चयज्ञानां सुरापानस्य तत्समम्

yatki~nchiddhi vrataM gR^ihya niyamaM yajanaM tathA | santyAgaH pa~nchayaj~nAnAM surApAnasya tatsamam

हिन्दी अर्थ

सुनते हैं, उनकी दुर्गति नहीं होती है

English

They are split by the shower of sharp weapons and drenched with acid-currents as they go on.

अध्याय ९

श्लोक 5.33

पितृमातृपरित्यागः कूटसाक्ष्यं द्विजानृतम् ।आमिषं शिवभक्तानामभक्ष्यस्य च भक्षणम्

pitR^imAtR^iparityAgaH kUTasAkShyaM dvijAnR^itam | AmiShaM shivabhaktAnAmabhakShyasya cha bhakShaNam

हिन्दी अर्थ

मनोरम फल है, इसमें संशय नहीं है

English

They shrink and wither when oppressed by the rough and chill wind all round.

अध्याय ९

श्लोक 5.34

वने निरपराधानां प्राणिनां चापघातनम् ।द्विजार्थं प्रक्षिपेत्साधुर्न धर्मार्थं नियोजयेत्

vane niraparAdhAnAM prANinAM chApaghAtanam | dvijArthaM prakShipetsAdhurna dharmArthaM niyojayet

हिन्दी अर्थ

अजर-अमर हो जाता है

English

All those foolish persons who habitually sin are led through such paths by the terrible emissaries of Yam \ forcefully, in canying out his behests.—the paths that are terrible, devoid of feeding, devoid of basic support, im-

अध्याय ९

श्लोक 5.35

गवां मार्गे वने ग्रामे यैश्चैवाग्निः प्रदीयते ।इति पापानि घोराणि ब्रह्महत्यासमानि च

gavAM mArge vane grAme yaishchaivAgniH pradIyate | iti pApAni ghorANi brahmahatyAsamAni cha

हिन्दी अर्थ

और पुराण-शास्त्रका श्रवण करना चाहिए

English

They are lonely, devoid of friends and relatives. They are dependent on others. They bewail their evil actions. They cry again and again.

अध्याय ९

श्लोक 5.36

दीनसर्वस्वहरणं नरस्त्रीगजवाजिनाम् ।गोभूरजतवस्त्राणामौषधीनां रसस्य च

dInasarvasvaharaNaM narastrIgajavAjinAm | gobhUrajatavastrANAmauShadhInAM rasasya cha

हिन्दी अर्थ

लिये प्रयत्वपूर्वक पुराणोंको सुनना चाहिए

English

They have by this time become ghosts. They have no cloth on. Their throats, lips and palates are parched. They are frightened of terror. They are hungry and feel a burning sensation all over.

अध्याय ९

श्लोक 5.37

चन्दनागरुकर्पूरकस्तूरीपट्टवाससाम् ।विक्रयस्त्वविपत्तौ यः कृतो ज्ञानाद् द्विजातिभिः

chandanAgarukarpUrakastUrIpaTTavAsasAm | vikrayastvavipattau yaH kR^ito j~nAnAd dvijAtibhiH

हिन्दी अर्थ

इसमें सन्देह नहीं है

English

Some are bound with fetters and forced to keep their legs lifted up. They are dragged again and again by the extraordinarily powerful emissaries of Yama.

अध्याय ९

श्लोक 5.38

हस्तन्यासापहरणं रुक्मस्तेयसमं स्मृतम् ।कन्यानां वरयोग्यानामदानं सदृशे वरे

hastanyAsApaharaNaM rukmasteyasamaM smR^itam | kanyAnAM varayogyAnAmadAnaM sadR^ishe vare

हिन्दी अर्थ

सूर्गण हीना इब जीवलोका:॥ ४२ सूर्यके बिना जीवलोक आलोकयुक्त नहीं होता

English

Others with downcast faces are against the chest. They are distressed. They are dragged with a rope fastened to their tresses.

अध्याय ९

श्लोक 5.39

पुत्रमित्रकलत्रेषु गमनं भगिनीषु च ।कुमारीसाहसं घोरमद्यपस्त्रीनिषेवणम्

putramitrakalatreShu gamanaM bhaginIShu cha | kumArIsAhasaM ghoramadyapastrIniShevaNam

हिन्दी अर्थ

इृति श्रीशिवमहापुराणे पशञ्चम्यामुमासंहितायां पुराणमाहात्म्यवर्णन॑ नाम त्रयोदशो5 ध्याय:

English

Men in supine position are dragged along the thorny path or that covered with burning coal, by means of a goad clutching at their foreheads.

अध्याय ९

श्लोक 5.40

सवर्णायाश्च गमनं गुरुभार्यासमं स्मृतम् ।महापापानि चोक्तानि शृणु त्वमुपपातकम्

savarNAyAshcha gamanaM gurubhAryAsamaM smR^itam | mahApApAni choktAni shR^iNu tvamupapAtakam

हिन्दी अर्थ

सह + तारयन्ति च॥ ९ देना चाहिए, ये आत्माका उद्धार करते हैं

English

A few others are dragged with a noose tied round their necks. They go ahead in distress. Others are dragged by ropes. Their tongues are pierced through by goads.

स्रोत: https://sanskritdocuments.org/doc_purana/ · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Shiva Purana — Chapter 9
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.