Manusmriti· Manusmṛti
9
अध्याय 9 / 12

Adhyāya 9

336 श्लोकभाग 2/2 · श्लोक 9.219–9.336WhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ118 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय ९

श्लोक 9.219

वस्त्रं पत्रमलङ्कारं कृतान्नमुदकं स्त्रियः ।योगक्षेमं प्रचारं च न विभाज्यं प्रचक्षते

vastraM patramala~NkAraM kR^itAnnamudakaM striyaH | yogakShemaM prachAraM cha na vibhAjyaM prachakShate

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

A dress, a vehicle, ornaments, cooked food, water, and female (slaves), property destined for pious uses or sacrifices, and a pasture-ground, they declare to be indivisible.

अध्याय ९

श्लोक 9.220

अयमुक्तो विभागो वः पुत्राणां च क्रियाविधिः ।क्रमशः क्षेत्रजादीनां द्यूतधर्मं निबोधत

ayamukto vibhAgo vaH putrANAM cha kriyAvidhiH | kramashaH kShetrajAdInAM dyUtadharmaM nibodhata

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

The division (of the property) and the rules for allotting (shares) to the (several) sons, those begotten on a wife and the rest, in (due) order, have been thus declared to you; hear (now) the laws concerning gambling.

अध्याय ९

श्लोक 9.221

द्यूतं समाह्वयं चैव राजा राष्ट्रात्निवारयेत् ।राजान्तकरणावेतौ द्वौ दोषौ पृथिवीक्षिताम्

dyUtaM samAhvayaM chaiva rAjA rAShTrAtnivArayet | rAjAntakaraNAvetau dvau doShau pR^ithivIkShitAm

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

Gambling and betting let the king exclude from his realm; those two vices cause the destruction of the kingdoms of princes.

अध्याय ९

श्लोक 9.222

प्रकाशमेतत्तास्कर्यं यद्देवनसमाह्वयौ ।तयोर्नित्यं प्रतीघाते नृपतिर्यत्नवान् भवेत्

prakAshametattAskaryaM yaddevanasamAhvayau | tayornityaM pratIghAte nR^ipatiryatnavAn bhavet

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

Gambling and betting amount to open theft; the king shall always exert himself in suppressing both (of them).

अध्याय ९

श्लोक 9.223

अप्राणिभिर्यत्क्रियते तत्लोके द्यूतमुच्यते ।प्राणिभिः क्रियते यस्तु स विज्ञेयः समाह्वयः

aprANibhiryatkriyate tatloke dyUtamuchyate | prANibhiH kriyate yastu sa vij~neyaH samAhvayaH

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

When inanimate (things) are used (for staking money on them), that is called among men gambling (dyuta), when animate beings are used (for the same purpose), one must know that to be betting (samahvaya).

अध्याय ९

श्लोक 9.224

द्यूतं समाह्वयं चैव यः कुर्यात्कारयेत वा ।तान् सर्वान् घातयेद्राजा शूद्रांश्च द्विजलिङ्गिनः

dyUtaM samAhvayaM chaiva yaH kuryAtkArayeta vA | tAn sarvAn ghAtayedrAjA shUdrA.nshcha dvijali~NginaH

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

Let the king corporally punish all those (persons) who either gamble and bet or afford (an opportunity for it), likewise Sudras who assume the distinctive marks of twice-born (men).

अध्याय ९

श्लोक 9.225

कितवान् कुशीलवान् क्रूरान् पाषण्डस्थांश्च मानवान् ।विकर्मस्थान् शौण्डिकांश्च क्षिप्रं निर्वासयेत्पुरात्

kitavAn kushIlavAn krUrAn pAShaNDasthA.nshcha mAnavAn | vikarmasthAn shauNDikA.nshcha kShipraM nirvAsayetpurAt

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

Gamblers, dancers and singers, cruel men, men belonging to an heretical sect, those following forbidden occupations, and sellers of spirituous liquor, let him instantly banish from his town.

अध्याय ९

श्लोक 9.226

एते राष्ट्रे वर्तमाना राज्ञः प्रच्छन्नतस्कराः ।विकर्मक्रियया नित्यं बाधन्ते भद्रिकाः प्रजाः

ete rAShTre vartamAnA rAj~naH prachChannataskarAH | vikarmakriyayA nityaM bAdhante bhadrikAH prajAH

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

If such (persons who are) secret thieves, dwell in the realm of a king, they constantly harass his good subjects by their forbidden practices.

अध्याय ९

श्लोक 9.227

द्यूतमेतत्पुरा कल्पे दृष्टं वैरकरं महत् ।तस्माद्द्यूतं न सेवेत हास्यार्थमपि बुद्धिमान्

dyUtametatpurA kalpe dR^iShTaM vairakaraM mahat | tasmAddyUtaM na seveta hAsyArthamapi buddhimAn

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

In a former Kalpa this (vice of) gambling has been seen to cause great enmity; a wise man, therefore, should not practise it even for amusement.

अध्याय ९

श्लोक 9.228

प्रच्छन्नं वा प्रकाशं वा तन्निषेवेत यो नरः ।तस्य दण्डविकल्पः स्याद्यथेष्टं नृपतेस्तथा

prachChannaM vA prakAshaM vA tanniSheveta yo naraH | tasya daNDavikalpaH syAdyatheShTaM nR^ipatestathA

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

On every man who addicts himself to that (vice) either secretly or openly, the king may inflict punishment according to his discretion.

अध्याय ९

श्लोक 9.229

क्षत्रविद्शूद्रयोनिस्तु दण्डं दातुमशक्नुवन् ।आनृण्यं कर्मणा गच्छेद्विप्रो दद्यात्शनैः शनैः

kShatravidshUdrayonistu daNDaM dAtumashaknuvan | AnR^iNyaM karmaNA gachChedvipro dadyAtshanaiH shanaiH

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

But a Kshatriya, a Vaisya, and a Sudra who are unable to pay a fine, shall discharge the debt by labour; a Brahmana shall pay it by installments.

अध्याय ९

श्लोक 9.230

स्त्रीबालोन्मत्तवृद्धानां दरिद्राणां च रोगिणाम् ।शिफाविदलरज्ज्वाद्यैर्विदध्यात्नृपतिर्दमम्

strIbAlonmattavR^iddhAnAM daridrANAM cha rogiNAm | shiphAvidalarajjvAdyairvidadhyAtnR^ipatirdamam

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

On women, infants, men of disordered mind, the poor and the sick, the king shall inflict punishment with a whip, a cane, or a rope and the like.

अध्याय ९

श्लोक 9.231

ये नियुक्तास्तु कार्येषु हन्युः कार्याणि कार्यिणाम् ।धनौष्मणा पच्यमानास्तान्निःस्वान् कारयेन्नृपः

ye niyuktAstu kAryeShu hanyuH kAryANi kAryiNAm | dhanauShmaNA pachyamAnAstAnniHsvAn kArayennR^ipaH

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

But those appointed (to administer public) affairs, who, baked by the fire of wealth, mar the business of suitors, the king shall deprive of their property.

अध्याय ९

श्लोक 9.232

कूटशासनकर्तॄंश्च प्रकृतीनां च दूषकान् ।स्त्रीबालब्राह्मणघ्नांश्च हन्याद्द्विट्सेविनस्तथा

kUTashAsanakartR^I.nshcha prakR^itInAM cha dUShakAn | strIbAlabrAhmaNaghnA.nshcha hanyAddviTsevinastathA

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

Forgers of royal edicts, those who corrupt his ministers, those who slay women, infants, or Brahmanas, and those who serve his enemies, the king shall put to death.

अध्याय ९

श्लोक 9.233

तीरितं चानुशिष्टं च यत्र क्व चन यद्भवेत् ।कृतं तद्धर्मतो विद्यान्न तद्भूयो निवर्तयेत्

tIritaM chAnushiShTaM cha yatra kva chana yadbhavet | kR^itaM taddharmato vidyAnna tadbhUyo nivartayet

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

Whenever any (legal transaction) has been completed or (a punishment) been inflicted according to the law, he shall sanction it and not annul it.

अध्याय ९

श्लोक 9.234

अमात्यः प्राड्विवाको वा यत्कुर्युः कार्यमन्यथा ।तत्स्वयं नृपतिः कुर्यात्तान् सहस्रं च दण्डयेत्

amAtyaH prADvivAko vA yatkuryuH kAryamanyathA | tatsvayaM nR^ipatiH kuryAttAn sahasraM cha daNDayet

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

Whatever matter his ministers or the judge may settle improperly, that the king himself shall (re-) settle and fine (them) one thousand (panas).

अध्याय ९

श्लोक 9.235

तं ब्रह्महा च सुरापश्च स्तेयी च गुरुतल्पगः ।तस्करो गुरुतल्पगः एते सर्वे पृथग्ज्ञेया महापातकिनो नराः

taM brahmahA cha surApashcha steyI cha gurutalpagaH | taskaro gurutalpagaH ete sarve pR^ithagj~neyA mahApAtakino narAH

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

The slayer of a Brahmana, (A twice-born man) who drinks (the spirituous liquor called) Sura, he who steals (the gold of a Brahmana), and he who violates a Guru's bed, must each and all be considered as men who committed mortal sins (mahapataka).

अध्याय ९

श्लोक 9.236

चतुर्णामपि चैतेषां प्रायश्चित्तमकुर्वताम् ।शारीरं धनसंयुक्तं दण्डं धर्म्यं प्रकल्पयेत्

chaturNAmapi chaiteShAM prAyashchittamakurvatAm | shArIraM dhanasa.nyuktaM daNDaM dharmyaM prakalpayet

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

On those four even, if they do not perform a penance, let him inflict corporal punishment and fines in accordance with the law.

अध्याय ९

श्लोक 9.237

गुरुतल्पे भगः कार्यः सुरापाने सुराध्वजः ।स्तेये च श्वपदं कार्यं ब्रह्महण्यशिराः पुमान्

gurutalpe bhagaH kAryaH surApAne surAdhvajaH | steye cha shvapadaM kAryaM brahmahaNyashirAH pumAn

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

For violating a Guru's bed, (the mark of) a female part shall be (impressed on the forehead with a hot iron); for drinking (the spirituous liquor called) Sura, the sign of a tavern; for stealing (the gold of a Brahmana), a dog's foot; for murdering a Brahmana, a headless corpse.

अध्याय ९

श्लोक 9.238

तस्करे श्वपदं कार्यं असम्भोज्या ह्यसंयाज्या असम्पाठ्याऽविवाहिनः ।चरेयुः पृथिवीं दीनाः सर्वधर्मबहिष्कृताः

taskare shvapadaM kAryaM asambhojyA hyasa.nyAjyA asampAThyA.avivAhinaH | chareyuH pR^ithivIM dInAH sarvadharmabahiShkR^itAH

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

Excluded from all fellowship at meals, excluded from all sacrifices, excluded from instruction and from matrimonial alliances, abject and excluded from all religious duties, let them wander over (this) earth.

अध्याय ९

श्लोक 9.239

ज्ञातिसम्बन्धिभिस्त्वेते त्यक्तव्याः कृतलक्षणाः ।निर्दया निर्नमस्कारास्तन् मनोरनुशासनम्

j~nAtisambandhibhistvete tyaktavyAH kR^italakShaNAH | nirdayA nirnamaskArAstan manoranushAsanam

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

Such (persons) who have been branded with (indelible) marks must be cast off by their paternal and maternal relations, and receive neither compassion nor a salutation; that is the teaching of Manu.

अध्याय ९

श्लोक 9.240

प्रायश्चित्तं तु कुर्वाणाः सर्ववर्णा यथोदितम् ।पूर्वे वर्णा यथोदितम् नाङ्क्या राज्ञा ललाटे स्युर्दाप्यास्तूत्तमसाहसम्

prAyashchittaM tu kurvANAH sarvavarNA yathoditam | pUrve varNA yathoditam nA~NkyA rAj~nA lalATe syurdApyAstUttamasAhasam

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

But (men of) all castes who perform the prescribed penances, must not be branded on the forehead by the king, but shall be made to pay the highest amercement.

अध्याय ९

श्लोक 9.241

आगःसु ब्राह्मणस्यैव कार्यो मध्यमसाहसः ।विवास्यो वा भवेद्राष्ट्रात्सद्रव्यः सपरिच्छदः

AgaHsu brAhmaNasyaiva kAryo madhyamasAhasaH | vivAsyo vA bhavedrAShTrAtsadravyaH saparichChadaH

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

For (such) offences the middlemost amercement shall be inflicted on a Brahmana, or he may be banished from the realm, keeping his money and his chattels.

अध्याय ९

श्लोक 9.242

इतरे कृतवन्तस्तु पापान्येतान्यकामतः ।सर्वस्वहारमर्हन्ति कामतस्तु प्रवासनम्

itare kR^itavantastu pApAnyetAnyakAmataH | sarvasvahAramarhanti kAmatastu pravAsanam

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

But (men of) other (castes), who have unintentionally committed such crimes, ought to be deprived of their whole property; if (they committed them) intentionally, they shall be banished.

अध्याय ९

श्लोक 9.243

नाददीत नृपः साधुर्महापातकिनो धनम् ।आददानस्तु तत्लोभात्तेन दोषेण लिप्यते

nAdadIta nR^ipaH sAdhurmahApAtakino dhanam | AdadAnastu tatlobhAttena doSheNa lipyate

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

A virtuous king must not take for himself the property of a man guilty of mortal sin; but if he takes it out of greed, he is tainted by that guilt (of the offender).

अध्याय ९

श्लोक 9.244

अप्सु प्रवेश्य तं दण्डं वरुणायोपपादयेत् ।श्रुतवृत्तोपपन्ने वा ब्राह्मणे प्रतिपादयेत्

apsu praveshya taM daNDaM varuNAyopapAdayet | shrutavR^ittopapanne vA brAhmaNe pratipAdayet

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

Having thrown such a fine into the water, let him offer it to Varuna, or let him bestow it on a learned and virtuous Brahmana.

अध्याय ९

श्लोक 9.245

ईशो दण्डस्य वरुणो राज्ञां दण्डधरो हि सः ।ईशः सर्वस्य जगतो ब्राह्मणो वेदपारगः

Isho daNDasya varuNo rAj~nAM daNDadharo hi saH | IshaH sarvasya jagato brAhmaNo vedapAragaH

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

Varuna is the lord of punishment, for he holds the sceptre even over kings; a Brahmana who has learnt the whole Veda is the lord of the whole world.

अध्याय ९

श्लोक 9.246

यत्र वर्जयते राजा पापकृद्भ्यो धनागमम् ।तत्र कालेन जायन्ते मानवा दीर्घजीविनः

yatra varjayate rAjA pApakR^idbhyo dhanAgamam | tatra kAlena jAyante mAnavA dIrghajIvinaH

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

In that (country), where the king avoids taking the property of (mortal) sinners, men are born in (due) time (and are) long-lived,

अध्याय ९

श्लोक 9.247

निष्पद्यन्ते च सस्यानि यथोप्तानि विशां पृथक् ।बालाश्च न प्रमीयन्ते विकृतं च न जायते

niShpadyante cha sasyAni yathoptAni vishAM pR^ithak | bAlAshcha na pramIyante vikR^itaM cha na jAyate

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

And the crops of the husbandmen spring up, each as it was sown, and the children die not, and no misshaped (offspring) is born.

अध्याय ९

श्लोक 9.248

ब्राह्मणान् बाधमानं तु कामादवरवर्णजम् ।हन्याच्चित्रैर्वधोपायैरुद्वेजनकरैर्नृपः

brAhmaNAn bAdhamAnaM tu kAmAdavaravarNajam | hanyAchchitrairvadhopAyairudvejanakarairnR^ipaH

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

But the king shall inflict on a base-born (Sudra), who intentionally gives pain to Brahmanas, various (kinds of) corporal punishment which cause terror.

अध्याय ९

श्लोक 9.249

यावानवध्यस्य वधे तावान् वध्यस्य मोक्षणे ।अधर्मो नृपतेर्दृष्टो धर्मस्तु विनियच्छतः

yAvAnavadhyasya vadhe tAvAn vadhyasya mokShaNe | adharmo nR^ipaterdR^iShTo dharmastu viniyachChataH

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

When a king punishes an innocent (man), his guilt is considered as great as when he sets free a guilty man; but (he acquires) merit when he punishes (justly).

अध्याय ९

श्लोक 9.250

उदितोऽयं विस्तरशो मिथो विवदमानयोः ।अष्टादशसु मार्गेषु व्यवहारस्य निर्णयः

udito.ayaM vistarasho mitho vivadamAnayoH | aShTAdashasu mArgeShu vyavahArasya nirNayaH

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

Thus the (manner of) deciding suits (falling) under the eighteen titles, between two litigant parties, has been declared at length.

अध्याय ९

श्लोक 9.251

एवं धर्म्याणि कार्याणि सम्यक्कुर्वन् महीपतिः ।देशानलब्धान्लिप्सेत लब्धांश्च परिपालयेत्

evaM dharmyANi kAryANi samyakkurvan mahIpatiH | deshAnalabdhAnlipseta labdhA.nshcha paripAlayet

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

A king who thus duly fulfils his duties in accordance with justice, may seek to gain countries which he has not yet gained, and shall duly protect them when he has gained them.

अध्याय ९

श्लोक 9.252

सम्यग्निविष्टदेशस्तु कृतदुर्गश्च शास्त्रतः ।कण्टकोद्धरणे नित्यमातिष्ठेद्यत्नमुत्तमम्

samyagniviShTadeshastu kR^itadurgashcha shAstrataH | kaNTakoddharaNe nityamAtiShThedyatnamuttamam

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

Having duly settled his country, and having built forts in accordance with the Institutes, he shall use his utmost exertions to remove (those men who are nocuous like) thorns.

अध्याय ९

श्लोक 9.253

रक्षनादार्यवृत्तानां कण्टकानां च शोधनात् ।नरेन्द्रास्त्रिदिवं यान्ति प्रजापालनतत्पराः

rakShanAdAryavR^ittAnAM kaNTakAnAM cha shodhanAt | narendrAstridivaM yAnti prajApAlanatatparAH

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

By protecting those who live as (becomes) Aryans and by removing the thorns, kings, solely intent on guarding their subjects, reach heaven.

अध्याय ९

श्लोक 9.254

अशासंस्तस्करान् यस्तु बलिं गृह्णाति पार्थिवः ।तस्य प्रक्षुभ्यते राष्ट्रं स्वर्गाच्च परिहीयते

ashAsa.nstaskarAn yastu baliM gR^ihNAti pArthivaH | tasya prakShubhyate rAShTraM svargAchcha parihIyate

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

The realm of that king who takes his share in kind, though he does not punish thieves, (will be) disturbed and he (will) lose heaven.

अध्याय ९

श्लोक 9.255

निर्भयं तु भवेद्यस्य राष्ट्रं बाहुबलाश्रितम् ।तस्य तद्वर्धते नित्यं सिच्यमान इव द्रुमः

nirbhayaM tu bhavedyasya rAShTraM bAhubalAshritam | tasya tadvardhate nityaM sichyamAna iva drumaH

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

But if his kingdom be secure, protected by the strength of his arm, it will constantly flourish like a (well)- watered tree.

अध्याय ९

श्लोक 9.256

द्विविधांस्तस्करान् विद्यात्परद्रव्यापहारकान् ।प्रकाशांश्चाप्रकाशांश्च चारचक्षुर्महीपतिः

dvividhA.nstaskarAn vidyAtparadravyApahArakAn | prakAshA.nshchAprakAshA.nshcha chArachakShurmahIpatiH

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

Let the king who sees (everything) through his spies, discover the two sorts of thieves who deprive others of their property, both those who (show themselves) openly and those who (lie) concealed.

अध्याय ९

श्लोक 9.257

प्रकाशवञ्चकास्तेषां नानापण्योपजीविनः ।प्रच्छन्नवञ्चकास्त्वेते ये स्तेनाटविकादयः

prakAshava~nchakAsteShAM nAnApaNyopajIvinaH | prachChannava~nchakAstvete ye stenATavikAdayaH

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

Among them, the open rogues (are those) who subsist by (cheating in the sale of) various marketable commodities, but the concealed rogues are burglars, robbers in forests, and so forth.

अध्याय ९

श्लोक 9.258

उत्कोचकाश्चोपधिका वञ्चकाः कितवास्तथा ।मङ्गलादेशवृत्ताश्च भद्राश्चैक्षणिकैः सह

utkochakAshchopadhikA va~nchakAH kitavAstathA | ma~NgalAdeshavR^ittAshcha bhadrAshchaikShaNikaiH saha

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

Those who take bribes, cheats and rogues, gamblers, those who live by teaching (the performance of) auspicious ceremonies, sanctimonious hypocrites, and fortune-tellers,

अध्याय ९

श्लोक 9.259

भद्रप्रेक्षणिकैः सह असम्यक्कारिणश्चैव महामात्राश्चिकित्सकाः ।शिल्पोपचारयुक्ताश्च निपुणाः पण्ययोषितः

bhadraprekShaNikaiH saha asamyakkAriNashchaiva mahAmAtrAshchikitsakAH | shilpopachArayuktAshcha nipuNAH paNyayoShitaH

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

Officials of high rank and physicians who act improperly, men living by showing their proficiency in arts, and clever harlots,

अध्याय ९

श्लोक 9.260

एवमादीन् विजानीयात्प्रकाशांल्लोककण्टकान् ।एवमाद्यान् निगूढचारिणश्चान्याननार्यानार्यलिङ्गिनः

evamAdIn vijAnIyAtprakAshA.nllokakaNTakAn | evamAdyAn nigUDhachAriNashchAnyAnanAryAnAryali~NginaH

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

These and the like who show themselves openly, as well as others who walk in disguise (such as) non-Aryans who wear the marks of Aryans, he should know to be thorns (in the side of his people).

अध्याय ९

श्लोक 9.261

तान् विदित्वा सुचरितैर्गूढैस्तत्कर्मकारिभिः ।चारैश्चानेकसंस्थानैः प्रोत्साद्य वशमानयेत्

tAn viditvA sucharitairgUDhaistatkarmakAribhiH | chAraishchAnekasa.nsthAnaiH protsAdya vashamAnayet

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

Having detected them by means of trustworthy persons, who, disguising themselves, (pretend) to follow the same occupations and by means of spies, wearing various disguises, he must cause them to be instigated (to commit offences), and bring them into his power.

अध्याय ९

श्लोक 9.262

तेषां दोषानभिख्याप्य स्वे स्वे कर्मणि तत्त्वतः ।कुर्वीत शासनं राजा सम्यक्सारापराधतः

teShAM doShAnabhikhyApya sve sve karmaNi tattvataH | kurvIta shAsanaM rAjA samyaksArAparAdhataH

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

Then having caused the crimes, which they committed by their several actions, to be proclaimed in accordance with the facts, the king shall duly punish them according to their strength and their crimes.

अध्याय ९

श्लोक 9.263

न हि दण्डादृते शक्यः कर्तुं पापविनिग्रहः ।स्तेनानां पापबुद्धीनां निभृतं चरतां क्षितौ

na hi daNDAdR^ite shakyaH kartuM pApavinigrahaH | stenAnAM pApabuddhInAM nibhR^itaM charatAM kShitau

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

For the wickedness of evil-minded thieves, who secretly prowl over this earth, cannot be restrained except by punishment.

अध्याय ९

श्लोक 9.264

सभाप्रपाऽपूपशालावेशमद्यान्नविक्रयाः ।चतुष्पथांश्चैत्यवृक्षाः समाजाः प्रेक्षणानि च

sabhAprapA.apUpashAlAveshamadyAnnavikrayAH | chatuShpathA.nshchaityavR^ikShAH samAjAH prekShaNAni cha

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

Assembly-houses, houses where water is distributed or cakes are sold, brothels, taverns and victualler's shops, cross-roads, well-known trees, festive assemblies, and play-houses and concert-rooms,

अध्याय ९

श्लोक 9.265

जीर्णोद्यानान्यरण्यानि कारुकावेशनानि च ।शून्यानि चाप्यगाराणि वनान्युपवनानि च

jIrNodyAnAnyaraNyAni kArukAveshanAni cha | shUnyAni chApyagArANi vanAnyupavanAni cha

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

Old gardens, forests, the shops of artisans, empty dwellings, natural and artificial groves,

अध्याय ९

श्लोक 9.266

एवंविधान्नृपो देशान् गुल्मैः स्थावरजङ्गमैः ।तस्करप्रतिषेधार्थं चारैश्चाप्यनुचारयेत्

eva.nvidhAnnR^ipo deshAn gulmaiH sthAvaraja~NgamaiH | taskarapratiShedhArthaM chAraishchApyanuchArayet

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

These and the like places the king shall cause to be guarded by companies of soldiers, both stationary and patrolling, and by spies, in order to keep away thieves.

अध्याय ९

श्लोक 9.267

तत्सहायैरनुगतैर्नानाकर्मप्रवेदिभिः ।विद्यादुत्सादयेच्चैव निपुणैः पूर्वतस्करैः

tatsahAyairanugatairnAnAkarmapravedibhiH | vidyAdutsAdayechchaiva nipuNaiH pUrvataskaraiH

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

By the means of clever reformed thieves, who associate with such (rogues), follow them and know their various machinations, he must detect and destroy them.

अध्याय ९

श्लोक 9.268

भक्ष्यभोज्योपदेशैश्च ब्राह्मणानां च दर्शनैः ।शौर्यकर्मापदेशैश्च कुर्युस्तेषां समागमम्

bhakShyabhojyopadeshaishcha brAhmaNAnAM cha darshanaiH | shauryakarmApadeshaishcha kuryusteShAM samAgamam

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

Under the pretext of (offering them) various dainties, of introducing them to Brahmanas, and on the pretence of (showing them) feats of strength, the (spies) must make them meet (the officers of justice).

अध्याय ९

श्लोक 9.269

ये तत्र नोपसर्पेयुर्मूलप्रणिहिताश्च ये ।तान् प्रसह्य नृपो हन्यात्समित्रज्ञातिबान्धवान्

ye tatra nopasarpeyurmUlapraNihitAshcha ye | tAn prasahya nR^ipo hanyAtsamitraj~nAtibAndhavAn

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

Those among them who do not come, and those who suspect the old (thieves employed by the king), the king shall attack by force and slay together with their friends, blood relations, and connexions.

अध्याय ९

श्लोक 9.270

न होढेन विना चौरं घातयेद्धार्मिको नृपः ।सहोढं सोपकरणं घातयेदविचारयन्

na hoDhena vinA chauraM ghAtayeddhArmiko nR^ipaH | sahoDhaM sopakaraNaM ghAtayedavichArayan

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

A just king shall not cause a thief to be put to death, (unless taken) with the stolen goods (in his possession); him who (is taken) with the stolen goods and the implements (of burglary), he may, without hesitation, cause to be slain.

अध्याय ९

श्लोक 9.271

ग्रामेष्वपि च ये के चिच्चौराणां भक्तदायकाः ।भाण्डावकाशदाश्चैव सर्वांस्तानपि घातयेत्

grAmeShvapi cha ye ke chichchaurANAM bhaktadAyakAH | bhANDAvakAshadAshchaiva sarvA.nstAnapi ghAtayet

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

All those also who in villages give food to thieves or grant them room for (concealing their implements), he shall cause to be put to death.

अध्याय ९

श्लोक 9.272

राष्ट्रेषु रक्षाधिकृतान् सामन्तांश्चैव चोदितान् ।अभ्याघातेषु मध्यस्थाञ् शिष्याच्चौरानिव द्रुतम्

rAShTreShu rakShAdhikR^itAn sAmantA.nshchaiva choditAn | abhyAghAteShu madhyasthA~n shiShyAchchaurAniva drutam

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

Those who are appointed to guard provinces and his vassals who have been ordered (to help), he shall speedily punish like thieves, (if they remain) inactive in attacks (by robbers).

अध्याय ९

श्लोक 9.273

यश्चापि धर्मसमयात्प्रच्युतो धर्मजीवनः ।दण्डेनैव तमप्योषेत्स्वकाद्धर्माधि विच्युतम्

yashchApi dharmasamayAtprachyuto dharmajIvanaH | daNDenaiva tamapyoShetsvakAddharmAdhi vichyutam

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

Moreover if (a man), who subsists by (the fulfilment of) the law, departs from the established rule of the law, the (king) shall severely punish him by a fine, (because he) violated his duty.

अध्याय ९

श्लोक 9.274

ग्रामघाते हिताभङ्गे पथि मोषाभिदर्शने ।शक्तितो नाभिधावन्तो निर्वास्याः सपरिच्छदाः

grAmaghAte hitAbha~Nge pathi moShAbhidarshane | shaktito nAbhidhAvanto nirvAsyAH saparichChadAH

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

Those who do not give assistance according to their ability when a village is being plundered, a dyke is being destroyed, or a highway robbery committed, shall be banished with their goods and chattels.

अध्याय ९

श्लोक 9.275

राज्ञः कोशापहर्तॄंश्च प्रतिकूलेषु च स्थितान् ।प्रातिकूल्येष्ववस्थितान् घातयेद्विविधैर्दण्डैररीणां चोपजापकान्

rAj~naH koshApahartR^I.nshcha pratikUleShu cha sthitAn | prAtikUlyeShvavasthitAn ghAtayedvividhairdaNDairarINAM chopajApakAn

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

On those who rob the king's treasury and those who persevere in opposing (his commands), he shall inflict various kinds of capital punishment, likewise on those who conspire with his enemies.

अध्याय ९

श्लोक 9.276

संधिं छित्त्वा तु ये चौर्यं रात्रौ कुर्वन्ति तस्कराः ।संधिं भित्त्वा) तेषां छित्त्वा नृपो हस्तौ तीक्ष्णे शूले निवेशयेत्

sa.ndhiM ChittvA tu ye chauryaM rAtrau kurvanti taskarAH | sa.ndhiM bhittvA) teShAM ChittvA nR^ipo hastau tIkShNe shUle niveshayet

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

But the king shall cut off the hands of those robbers who, breaking into houses, commit thefts at night, and cause them to be impaled on a pointed stake.

अध्याय ९

श्लोक 9.277

अङ्गुलीर्ग्रन्थिभेदस्य छेदयेत्प्रथमे ग्रहे ।द्वितीये हस्तचरणौ तृतीये वधमर्हति

a~NgulIrgranthibhedasya Chedayetprathame grahe | dvitIye hastacharaNau tR^itIye vadhamarhati

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

On the first conviction, let him cause two fingers of a cut-purse to be amputated; on the second, one hand and one foot; on the third, he shall suffer death.

अध्याय ९

श्लोक 9.278

अग्निदान् भक्तदांश्चैव तथा शस्त्रावकाशदान् ।संनिधातॄंश्च मोषस्य हन्याच्चौरमिवेश्वरः

agnidAn bhaktadA.nshchaiva tathA shastrAvakAshadAn | sa.nnidhAtR^I.nshcha moShasya hanyAchchauramiveshvaraH

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

Those who give (to thieves) fire, food, arms, or shelter, and receivers of stolen goods, the ruler shall punish like thieves.

अध्याय ९

श्लोक 9.279

तडागभेदकं हन्यादप्सु शुद्धवधेन वा ।यद्वाऽपि प्रतिसंस्कुर्याद्दाप्यस्तूत्तमसाहसम्

taDAgabhedakaM hanyAdapsu shuddhavadhena vA | yadvA.api pratisa.nskuryAddApyastUttamasAhasam

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

Him who breaks (the dam of) a tank he shall slay (by drowning him) in water or by (some other) (mode of) capital punishment; or the offender may repair the (damage), but shall be made to pay the highest amercement.

अध्याय ९

श्लोक 9.280

कोष्ठागारायुधागारदेवतागारभेदकान् ।हस्त्यश्वरथहर्तॄंश्च हन्यादेवाविचारयन्

koShThAgArAyudhAgAradevatAgArabhedakAn | hastyashvarathahartR^I.nshcha hanyAdevAvichArayan

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

Those who break into a (royal) storehouse, an armoury, or a temple, and those who steal elephants, horses, or chariots, he shall slay without hesitation.

अध्याय ९

श्लोक 9.281

यस्तु पूर्वनिविष्टस्य तडागस्योदकं हरेत् ।आगमं वाऽप्यपां भिन्द्यात्स दाप्यः पूर्वसाहसम्

yastu pUrvaniviShTasya taDAgasyodakaM haret | AgamaM vA.apyapAM bhindyAtsa dApyaH pUrvasAhasam

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

But he who shall take away the water of a tank, made in ancient times, or shall cut off the supply of water, must be made to pay the first (or lowest) amercement.

अध्याय ९

श्लोक 9.282

समुत्सृजेद्राजमार्गे यस्त्वमेध्यमनापदि ।स द्वौ कार्षापणौ दद्यादमेध्यं चाशु शोधयेत्

samutsR^ijedrAjamArge yastvamedhyamanApadi | sa dvau kArShApaNau dadyAdamedhyaM chAshu shodhayet

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

But he who, except in a case of extreme necessity, drops filth on the king's high-road, shall pay two karshapanas and immediately remove (that) filth.

अध्याय ९

श्लोक 9.283

आपद्गतोऽथ वा वृद्धा गर्भिणी बाल एव वा ।परिभाषणमर्हन्ति तच्च शोध्यमिति स्थितिः

Apadgato.atha vA vR^iddhA garbhiNI bAla eva vA | paribhAShaNamarhanti tachcha shodhyamiti sthitiH

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

But a person in urgent necessity, an aged man, a pregnant woman, or a child, shall be reprimanded and clean the (place); that is a settled rule.

अध्याय ९

श्लोक 9.284

चिकित्सकानां सर्वेषां मिथ्याप्रचरतां दमः ।अमानुषेषु प्रथमो मानुषेषु तु मध्यमः

chikitsakAnAM sarveShAM mithyApracharatAM damaH | amAnuSheShu prathamo mAnuSheShu tu madhyamaH

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

All physicians who treat (their patients) wrongly (shall pay) a fine; in the case of animals, the first (or lowest); in the case of human beings, the middlemost (amercement).

अध्याय ९

श्लोक 9.285

सङ्क्रमध्वजयष्टीनां प्रतिमानां च भेदकः ।प्रतिकुर्याच्च तत्सर्वं पञ्च दद्यात्शतानि च

sa~NkramadhvajayaShTInAM pratimAnAM cha bhedakaH | pratikuryAchcha tatsarvaM pa~ncha dadyAtshatAni cha

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

He who destroys a bridge, the flag (of a temple or royal palace), a pole, or images, shall repair the whole (damage) and pay five hundred (panas).

अध्याय ९

श्लोक 9.286

अदूषितानां द्रव्याणां दूषणे भेदने तथा ।मणीनामपवेधे च दण्डः प्रथमसाहसः

adUShitAnAM dravyANAM dUShaNe bhedane tathA | maNInAmapavedhe cha daNDaH prathamasAhasaH

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

For adulterating unadulterated commodities, and for breaking gems or for improperly boring (them), the fine is the first (or lowest) amercement.

अध्याय ९

श्लोक 9.287

समैर्हि विषमं यस्तु चरेद्वै मूल्यतोऽपि वा ।समाप्नुयाद्दमं पूर्वं नरो मध्यममेव वा

samairhi viShamaM yastu charedvai mUlyato.api vA | samApnuyAddamaM pUrvaM naro madhyamameva vA

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

But that man who behaves dishonestly to honest (customers) or cheats in his prices, shall be fined in the first or in the middlemost amercement.

अध्याय ९

श्लोक 9.288

बन्धनानि च सर्वाणि राजा मार्गे निवेशयेत् ।राजमार्गे दुःखिता यत्र दृश्येरन् विकृताः पापकारिणः

bandhanAni cha sarvANi rAjA mArge niveshayet | rAjamArge duHkhitA yatra dR^ishyeran vikR^itAH pApakAriNaH

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

Let him place all prisons near a high-road, where the suffering and disfigured offenders can be seen.

अध्याय ९

श्लोक 9.289

प्राकारस्य च भेत्तारं परिखाणां च पूरकम् ।द्वाराणां चैव भङ्क्तारं क्षिप्रमेव प्रवासयेत्

prAkArasya cha bhettAraM parikhANAM cha pUrakam | dvArANAM chaiva bha~NktAraM kShiprameva pravAsayet

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

Him who destroys the wall (of a town), or fills up the ditch (round a town), or breaks a (town)- gate, he shall instantly banish.

अध्याय ९

श्लोक 9.290

अभिचारेषु सर्वेषु कर्तव्यो द्विशतो दमः ।मूलकर्मणि चानाप्तेः कृत्यासु विविधासु च

abhichAreShu sarveShu kartavyo dvishato damaH | mUlakarmaNi chAnApteH kR^ityAsu vividhAsu cha

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

For all incantations intended to destroy life, for magic rites with roots (practised by persons) not related (to him against whom they are directed), and for various kinds of sorcery, a fine of two hundred (panas) shall be inflicted.

अध्याय ९

श्लोक 9.291

चानाप्तैः अबीजविक्रयी चैव बीजोत्कृष्टा तथैव च ।मर्यादाभेदकश्चैव विकृतं प्राप्नुयाद्वधम्

chAnAptaiH abIjavikrayI chaiva bIjotkR^iShTA tathaiva cha | maryAdAbhedakashchaiva vikR^itaM prApnuyAdvadham

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

He who sells (for seed-corn that which is) not seed-corn, he who takes up seed (already sown), and he who destroys a boundary (-mark), shall be punished by mutilation.

अध्याय ९

श्लोक 9.292

सर्वकण्टकपापिष्ठं हेमकारं तु पार्थिवः ।प्रवर्तमानमन्याये छेदयेत्लवशः क्षुरैः

sarvakaNTakapApiShThaM hemakAraM tu pArthivaH | pravartamAnamanyAye ChedayetlavashaH kShuraiH

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

But the king shall cause a goldsmith who behaves dishonestly, the most nocuous of all the thorns, to be cut to pieces with razors.

अध्याय ९

श्लोक 9.293

छेदयेत्खण्डशः क्षुरैः सीताद्रव्यापहरणे शस्त्राणामौषधस्य च ।कालमासाद्य कार्यं च राजा दण्डं प्रकल्पयेत्

ChedayetkhaNDashaH kShuraiH sItAdravyApaharaNe shastrANAmauShadhasya cha | kAlamAsAdya kAryaM cha rAjA daNDaM prakalpayet

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

For the theft of agricultural implements, of arms and of medicines, let the king award punishment, taking into account the time (of the offence) and the use (of the object).

अध्याय ९

श्लोक 9.294

स्वाम्य्ऽमात्यौ पुरं राष्ट्रं कोशदण्डौ सुहृत्तथा ।सप्त प्रकृतयो ह्येताः सप्ताङ्गं राज्यमुच्यते

svAmy.amAtyau puraM rAShTraM koshadaNDau suhR^ittathA | sapta prakR^itayo hyetAH saptA~NgaM rAjyamuchyate

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

The king and his minister, his capital, his realm, his treasury, his army, and his ally are the seven constituent parts (of a kingdom); (hence) a kingdom is said to have seven limbs (anga).

अध्याय ९

श्लोक 9.295

सप्तानां प्रकृतीनां तु राज्यस्यासां यथाक्रमम् ।पूर्वं पूर्वं गुरुतरं जानीयाद्व्यसनं महत्

saptAnAM prakR^itInAM tu rAjyasyAsAM yathAkramam | pUrvaM pUrvaM gurutaraM jAnIyAdvyasanaM mahat

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

But let him know (that) among these seven constituent parts of a kingdom (which have been enumerated) in due order, each earlier (named) is more important and (its destruction) the greater calamity.

अध्याय ९

श्लोक 9.296

सप्ताङ्गस्यैह राज्यस्य विष्टब्धस्य त्रिदण्डवत् ।अन्योन्यगुणवैशेष्यात्न किं चिदतिरिच्यते

saptA~Ngasyaiha rAjyasya viShTabdhasya tridaNDavat | anyonyaguNavaisheShyAtna kiM chidatirichyate

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

Yet in a kingdom containing seven constituent parts, which is upheld like the triple staff (of an ascetic), there is no (single part) more important (than the others), by reason of the importance of the qualities of each for the others.

अध्याय ९

श्लोक 9.297

तेषु तेषु तु कृत्येषु तत्तदङ्गं विशिष्यते ।येन यत्साध्यते कार्यं तत्तस्मिंश्रेष्ठमुच्यते

teShu teShu tu kR^ityeShu tattada~NgaM vishiShyate | yena yatsAdhyate kAryaM tattasmi.nshreShThamuchyate

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

For each part is particularly qualified for (the accomplishment of) certain objects, (and thus) each is declared to be the most important for that particular purpose which is effected by its means.

अध्याय ९

श्लोक 9.298

चारेणोत्साहयोगेन क्रिययैव च कर्मणाम् ।स्वशक्तिं परशक्तिं च नित्यं विद्यान्महीपतिः

chAreNotsAhayogena kriyayaiva cha karmaNAm | svashaktiM parashaktiM cha nityaM vidyAnmahIpatiH

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

By spies, by a (pretended) display of energy, and by carrying out (various) undertakings, let the king constantly ascertain his own and his enemy's strength;

अध्याय ९

श्लोक 9.299

विद्यात्परात्मनोः पीडनानि च सर्वाणि व्यसनानि तथैव च ।आरभेत ततः कार्यं सञ्चिन्त्य गुरुलाघवम्

vidyAtparAtmanoH pIDanAni cha sarvANi vyasanAni tathaiva cha | Arabheta tataH kAryaM sa~nchintya gurulAghavam

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

Moreover, all calamities and vices; afterwards, when he has fully considered their relative importance, let him begin his operations.

अध्याय ९

श्लोक 9.300

आरभेतैव कर्माणि श्रान्तः श्रान्तः पुनः पुनः ।कर्माण्यारभमाणं हि पुरुषं श्रीर्निषेवते

Arabhetaiva karmANi shrAntaH shrAntaH punaH punaH | karmANyArabhamANaM hi puruShaM shrIrniShevate

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

(Though he be) ever so much tired (by repeated failures), let him begin his operations again and again; for fortune greatly favours the man who (strenuously) exerts himself in his undertakings.

अध्याय ९

श्लोक 9.301

कृतं त्रेतायुगं चैव द्वापरं कलिरेव च ।राज्ञो वृत्तानि सर्वाणि राजा हि युगमुच्यते

kR^itaM tretAyugaM chaiva dvAparaM kalireva cha | rAj~no vR^ittAni sarvANi rAjA hi yugamuchyate

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

The various ways in which a king behaves (resemble) the Krita, Treta, Dvapara, and Kali ages; hence the king is identified with the ages (of the world).

अध्याय ९

श्लोक 9.302

कलिः प्रसुप्तो भवति स जाग्रद्द्वापरं युगम् ।कर्मस्वभ्युद्यतस्त्रेता विचरंस्तु कृतं युगम्

kaliH prasupto bhavati sa jAgraddvAparaM yugam | karmasvabhyudyatastretA vichara.nstu kR^itaM yugam

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

Sleeping he represents the Kali (or iron age), waking the Dvapara (or brazen) age, ready to act the Treta (or silver age), but moving (actively) the Krita (or golden) age.

अध्याय ९

श्लोक 9.303

इन्द्रस्यार्कस्य वायोश्च यमस्य वरुणस्य च ।चन्द्रस्याग्नेः पृथिव्याश्च तेजोवृत्तं नृपश्चरेत्

indrasyArkasya vAyoshcha yamasya varuNasya cha | chandrasyAgneH pR^ithivyAshcha tejovR^ittaM nR^ipashcharet

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

Let the king emulate the energetic action of Indra, of the Sun, of the Wind, of Yama, of Varuna, of the Moon, of the Fire, and of the Earth.

अध्याय ९

श्लोक 9.304

वार्षिकांश्चतुरो मासान् यथेन्द्रोऽभिप्रवर्षति ।तथाऽभिवर्षेत्स्वं राष्ट्रं कामैरिन्द्रव्रतं चरन्

vArShikA.nshchaturo mAsAn yathendro.abhipravarShati | tathA.abhivarShetsvaM rAShTraM kAmairindravrataM charan

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

As Indra sends copious rain during the four months of the rainy season, even so let the king, taking upon himself the office of Indra, shower benefits on his kingdom.

अध्याय ९

श्लोक 9.305

अष्टौ मासान् यथाऽदित्यस्तोयं हरति रश्मिभिः ।तथा हरेत्करं राष्ट्रात्नित्यमर्कव्रतं हि तत्

aShTau mAsAn yathA.adityastoyaM harati rashmibhiH | tathA haretkaraM rAShTrAtnityamarkavrataM hi tat

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

As the Sun during eight months (imperceptibly) draws up the water with his rays, even so let him gradually draw his taxes from his kingdom; for that is the office in which he resembles the Sun.

अध्याय ९

श्लोक 9.306

प्रविश्य सर्वभूतानि यथा चरति मारुतः ।तथा चारैः प्रवेष्टव्यं व्रतमेतधि मारुतम्

pravishya sarvabhUtAni yathA charati mArutaH | tathA chAraiH praveShTavyaM vratametadhi mArutam

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

As the Wind moves (everywhere), entering (in the shape of the vital air) all created beings, even so let him penetrate (everywhere) through his spies; that is the office in which he resembles the Wind.

अध्याय ९

श्लोक 9.307

यथा यमः प्रियद्वेष्यौ प्राप्ते काले नियच्छति ।तथा राज्ञा नियन्तव्याः प्रजास्तधि यमव्रतम्

yathA yamaH priyadveShyau prApte kAle niyachChati | tathA rAj~nA niyantavyAH prajAstadhi yamavratam

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

As Yama at the appointed time subjects to his rule both friends and foes, even so all subjects must be controlled by the king; that is the office in which he resembles Yama.

अध्याय ९

श्लोक 9.308

वरुणेन यथा पाशैर्बद्ध एवाभिदृश्यते ।तथा पापान्निगृह्णीयाद्व्रतमेतधि वारुणम्

varuNena yathA pAshairbaddha evAbhidR^ishyate | tathA pApAnnigR^ihNIyAdvratametadhi vAruNam

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

As (a sinner) is seen bound with ropes by Varuna, even so let him punish the wicked; that is his office in which he resembles Varuna.

अध्याय ९

श्लोक 9.309

परिपूर्णं यथा चन्द्रं दृष्ट्वा हृष्यन्ति मानवाः ।तथा प्रकृतयो यस्मिन् स चान्द्रव्रतिको नृपः

paripUrNaM yathA chandraM dR^iShTvA hR^iShyanti mAnavAH | tathA prakR^itayo yasmin sa chAndravratiko nR^ipaH

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

He is a king, taking upon himself the office of the Moon, whose (appearance) his subjects (greet with as great joy) as men feel on seeing the full moon.

अध्याय ९

श्लोक 9.310

प्रतापयुक्तस्तेजस्वी नित्यं स्यात्पापकर्मसु ।दुष्टसामन्तहिंस्रश्च तदाग्नेयं व्रतं स्मृतम्

pratApayuktastejasvI nityaM syAtpApakarmasu | duShTasAmantahi.nsrashcha tadAgneyaM vrataM smR^itam

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

(If) he is ardent in wrath against criminals and endowed with brilliant energy, and destroys wicked vassals, then his character is said (to resemble) that of Fire.

अध्याय ९

श्लोक 9.311

यथा सर्वाणि भूतानि धरा धारयते समम् ।तथा सर्वाणि भूतानि बिभ्रतः पार्थिवं व्रतम्

yathA sarvANi bhUtAni dharA dhArayate samam | tathA sarvANi bhUtAni bibhrataH pArthivaM vratam

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

As the Earth supports all created beings equally, thus (a king) who supports all his subjects, (takes upon himself) the office of the Earth.

अध्याय ९

श्लोक 9.312

एतैरुपायैरन्यैश्च युक्तो नित्यमतन्द्रितः ।स्तेनान् राजा निगृह्णीयात्स्वराष्ट्रे पर एव च

etairupAyairanyaishcha yukto nityamatandritaH | stenAn rAjA nigR^ihNIyAtsvarAShTre para eva cha

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

Employing these and other means, the king shall, ever untired, restrain thieves both in his own dominions and in (those of) others.

अध्याय ९

श्लोक 9.313

परामप्यापदं प्राप्तो ब्राह्मणान्न प्रकोपयेत् ।ते ह्येनं कुपिता हन्युः सद्यः सबलवाहनम्

parAmapyApadaM prApto brAhmaNAnna prakopayet | te hyenaM kupitA hanyuH sadyaH sabalavAhanam

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

Let him not, though fallen into the deepest distress, provoke Brahmanas to anger; for they, when angered, could instantly destroy him together with his army and his vehicles.

अध्याय ९

श्लोक 9.314

यैः कृतः सर्वभक्ष्योऽग्निरपेयश्च महोदधिः ।सर्वभक्षो क्षयी चाप्यायितः सोमः को न नश्येत्प्रकोप्य तान्

yaiH kR^itaH sarvabhakShyo.agnirapeyashcha mahodadhiH | sarvabhakSho kShayI chApyAyitaH somaH ko na nashyetprakopya tAn

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

Who could escape destruction, when he provokes to anger those (men), by whom the fire was made to consume all things, by whom the (water of the) ocean was made undrinkable, and by whom the moon was made to wane and to increase again?

अध्याय ९

श्लोक 9.315

लोकानन्यान् सृजेयुर्ये लोकपालांश्च कोपिताः ।देवान् कुर्युरदेवांश्च कः क्षिण्वंस्तान् समृध्नुयात्

lokAnanyAn sR^ijeyurye lokapAlA.nshcha kopitAH | devAn kuryuradevA.nshcha kaH kShiNva.nstAn samR^idhnuyAt

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

Who could prosper, while he injures those (men) who provoked to anger, could create other worlds and other guardians of the world, and deprive the gods of their divine station?

अध्याय ९

श्लोक 9.316

यानुपाश्रित्य तिष्ठन्ति लोका देवाश्च सर्वदा ।ब्रह्म चैव धनं येषां को हिंस्यात्ताञ्जिजीविषुः

yAnupAshritya tiShThanti lokA devAshcha sarvadA | brahma chaiva dhanaM yeShAM ko hi.nsyAttA~njijIviShuH

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

What man, desirous of life, would injure them to whose support the (three) worlds and the gods ever owe their existence, and whose wealth is the Veda?

अध्याय ९

श्लोक 9.317

अविद्वांश्चैव विद्वांश्च ब्राह्मणो दैवतं महत् ।प्रणीतश्चाप्रणीतश्च यथाऽग्निर्दैवतं महत्

avidvA.nshchaiva vidvA.nshcha brAhmaNo daivataM mahat | praNItashchApraNItashcha yathA.agnirdaivataM mahat

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

A Brahmana, be he ignorant or learned, is a great divinity, just as the fire, whether carried forth (for the performance of a burnt-oblation) or not carried forth, is a great divinity.

अध्याय ९

श्लोक 9.318

श्मशानेष्वपि तेजस्वी पावको नैव दुष्यति ।हूयमानश्च यज्ञेषु भूय एवाभिवर्धते

shmashAneShvapi tejasvI pAvako naiva duShyati | hUyamAnashcha yaj~neShu bhUya evAbhivardhate

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

The brilliant fire is not contaminated even in burial-places, and, when presented with oblations (of butter) at sacrifices, it again increases mightily.

अध्याय ९

श्लोक 9.319

एवं यद्यप्यनिष्टेषु वर्तन्ते सर्वकर्मसु ।सर्वथा ब्राह्मणाः पूज्याः परमं दैवतं हि तत्

evaM yadyapyaniShTeShu vartante sarvakarmasu | sarvathA brAhmaNAH pUjyAH paramaM daivataM hi tat

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

Thus, though Brahmanas employ themselves in all (sorts of) mean occupations, they must be honoured in every way; for (each of) them is a very great deity.

अध्याय ९

श्लोक 9.320

क्षत्रस्यातिप्रवृद्धस्य ब्राह्मणान् प्रति सर्वशः ।ब्रह्मैव संनियन्तृ स्यात्क्षत्रं हि ब्रह्मसम्भवम्

kShatrasyAtipravR^iddhasya brAhmaNAn prati sarvashaH | brahmaiva sa.nniyantR^i syAtkShatraM hi brahmasambhavam

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

When the Kshatriyas become in any way overbearing towards the Brahmanas, the Brahmanas themselves shall duly restrain them; for the Kshatriyas sprang from the Brahmanas.

अध्याय ९

श्लोक 9.321

अद्भ्योऽग्निर्ब्रह्मतः क्षत्रमश्मनो लोहमुत्थितम् ।तेषां सर्वत्रगं तेजः स्वासु योनिषु शाम्यति

adbhyo.agnirbrahmataH kShatramashmano lohamutthitam | teShAM sarvatragaM tejaH svAsu yoniShu shAmyati

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

Fire sprang from water, Kshatriyas from Brahmanas, iron from stone; the all-penetrating force of those (three) has no effect on that whence they were produced.

अध्याय ९

श्लोक 9.322

नाब्रह्म क्षत्रं ऋध्नोति नाक्षत्रं ब्रह्म वर्धते ।ब्रह्म क्षत्रं च सम्पृक्तमिह चामुत्र वर्धते

nAbrahma kShatraM R^idhnoti nAkShatraM brahma vardhate | brahma kShatraM cha sampR^iktamiha chAmutra vardhate

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

Kshatriyas prosper not without Brahmanas, Brahmanas prosper not without Kshatriyas; Brahmanas and Kshatriyas, being closely united, prosper in this (world) and in the next.

अध्याय ९

श्लोक 9.323

दत्त्वा धनं तु विप्रेभ्यः सर्वदण्डसमुत्थितम् ।पुत्रे राज्यं समासृज्य कुर्वीत प्रायणं रणे

dattvA dhanaM tu viprebhyaH sarvadaNDasamutthitam | putre rAjyaM samAsR^ijya kurvIta prAyaNaM raNe

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

But (a king who feels his end drawing nigh) shall bestow all his wealth, accumulated from fines, on Brahmanas, make over his kingdom to his son, and then seek death in battle.

अध्याय ९

श्लोक 9.324

समासाद्य एवं चरन् सदा युक्तो राजधर्मेषु पार्थिवः ।हितेषु चैव लोकस्य सर्वान् भृत्यान्नियोजयेत्

samAsAdya evaM charan sadA yukto rAjadharmeShu pArthivaH | hiteShu chaiva lokasya sarvAn bhR^ityAnniyojayet

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

Thus conducting himself (and) ever intent on (discharging) his royal duties, a king shall order all his servants (to work) for the good of his people.

अध्याय ९

श्लोक 9.325

हितेषु चैव लोकेभ्यः एषोऽखिलः कर्मविधिरुक्तो राज्ञः सनातनः ।इमं कर्मविधिं विद्यात्क्रमशो वैश्यशूद्रयोः

hiteShu chaiva lokebhyaH eSho.akhilaH karmavidhirukto rAj~naH sanAtanaH | imaM karmavidhiM vidyAtkramasho vaishyashUdrayoH

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

Thus the eternal law concerning the duties of a king has been fully declared; know that the following rules apply in (due) order to the duties of Vaisyas and Sudras.

अध्याय ९

श्लोक 9.326

वैश्यस्तु कृतसंस्कारः कृत्वा दारपरिग्रहम् ।वार्तायां नित्ययुक्तः स्यात्पशूनां चैव रक्षणे

vaishyastu kR^itasa.nskAraH kR^itvA dAraparigraham | vArtAyAM nityayuktaH syAtpashUnAM chaiva rakShaNe

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

After a Vaisya has received the sacraments and has taken a wife, he shall be always attentive to the business whereby he may subsist and to (that of) tending cattle.

अध्याय ९

श्लोक 9.327

प्रजापतिर्हि वैश्याय सृष्ट्वा परिददे पशून् ।ब्राह्मणाय च राज्ञे च सर्वाः परिददे प्रजाः

prajApatirhi vaishyAya sR^iShTvA paridade pashUn | brAhmaNAya cha rAj~ne cha sarvAH paridade prajAH

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

For when the Lord of creatures (Pragapati) created cattle, he made them over to the Vaisya; to the Brahmana, and to the king he entrusted all created beings.

अध्याय ९

श्लोक 9.328

न च वैश्यस्य कामः स्यान्न रक्षेयं पशूनिति ।वैश्ये चेच्छति नान्येन रक्षितव्याः कथं चन

na cha vaishyasya kAmaH syAnna rakSheyaM pashUniti | vaishye chechChati nAnyena rakShitavyAH kathaM chana

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

A Vaisya must never (conceive this) wish, I will not keep cattle; and if a Vaisya is willing (to keep them), they must never be kept by (men of) other (castes).

अध्याय ९

श्लोक 9.329

मणिमुक्ताप्रवालानां लोहानां तान्तवस्य च ।गन्धानां च रसानां च विद्यादर्घबलाबलम्

maNimuktApravAlAnAM lohAnAM tAntavasya cha | gandhAnAM cha rasAnAM cha vidyAdarghabalAbalam

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

(A Vaisya) must know the respective value of gems, of pearls, of coral, of metals, of (cloth) made of thread, of perfumes, and of condiments.

अध्याय ९

श्लोक 9.330

बीजानामुप्तिविद्च स्यात्क्षेत्रदोषगुणस्य च ।मानयोगं च जानीयात्तुलायोगांश्च सर्वशः

bIjAnAmuptividcha syAtkShetradoShaguNasya cha | mAnayogaM cha jAnIyAttulAyogA.nshcha sarvashaH

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

He must be acquainted with the (manner of) sowing of seeds, and of the good and bad qualities of fields, and he must perfectly know all measures and weights.

अध्याय ९

श्लोक 9.331

सारासारं च भाण्डानां देशानां च गुणागुणान् ।लाभालाभं च पण्यानां पशूनां परिवर्धनम्

sArAsAraM cha bhANDAnAM deshAnAM cha guNAguNAn | lAbhAlAbhaM cha paNyAnAM pashUnAM parivardhanam

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

Moreover, the excellence and defects of commodities, the advantages and disadvantages of (different) countries, the (probable) profit and loss on merchandise, and the means of properly rearing cattle.

अध्याय ९

श्लोक 9.332

भृत्यानां च भृतिं विद्याद्भाषाश्च विविधा नृणाम् ।द्रव्याणां स्थानयोगांश्च क्रयविक्रयमेव च

bhR^ityAnAM cha bhR^itiM vidyAdbhAShAshcha vividhA nR^iNAm | dravyANAM sthAnayogA.nshcha krayavikrayameva cha

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

He must be acquainted with the (proper), wages of servants, with the various languages of men, with the manner of keeping goods, and (the rules of) purchase and sale.

अध्याय ९

श्लोक 9.333

धर्मेण च द्रव्यवृद्धावातिष्ठेद्यत्नमुत्तमम् ।दद्याच्च सर्वभूतानामन्नमेव प्रयत्नतः

dharmeNa cha dravyavR^iddhAvAtiShThedyatnamuttamam | dadyAchcha sarvabhUtAnAmannameva prayatnataH

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

Let him exert himself to the utmost in order to increase his property in a righteous manner, and let him zealously give food to all created beings.

अध्याय ९

श्लोक 9.334

विप्राणां वेदविदुषां गृहस्थानां यशस्विनाम् ।शुश्रूषैव तु शूद्रस्य धर्मो नैश्रेयसः परः

viprANAM vedaviduShAM gR^ihasthAnAM yashasvinAm | shushrUShaiva tu shUdrasya dharmo naishreyasaH paraH

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

But to serve Brahmanas (who are) learned in the Vedas, householders, and famous (for virtue) is the highest duty of a Sudra, which leads to beatitude.

अध्याय ९

श्लोक 9.335

परम् शुचिरुत्कृष्टशुश्रूषुर्मृदुवागनहङ्कृतः ।ब्राह्मणाद्याश्रयो नित्यमुत्कृष्टां जातिमश्नुते

param shuchirutkR^iShTashushrUShurmR^iduvAganaha~NkR^itaH | brAhmaNAdyAshrayo nityamutkR^iShTAM jAtimashnute

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

(A Sudra who is) pure, the servant of his betters, gentle in his speech, and free from pride, and always seeks a refuge with Brahmanas, attains (in his next life) a higher caste.

अध्याय ९

श्लोक 9.336

ब्राह्मणापाश्रयो एषोऽनापदि वर्णानामुक्तः कर्मविधिः शुभः ।आपद्यपि हि यस्तेषां क्रमशस्तन्निबोधत

brAhmaNApAshrayo eSho.anApadi varNAnAmuktaH karmavidhiH shubhaH | Apadyapi hi yasteShAM kramashastannibodhata

हिन्दी अर्थ

गले के अच्छे-युरे .का हाल, देशों में पदार्थो का भाव, गुण आदि । समय मे खरीद, बेचने मै मुनाफा आदि और पशुओं के चढ्ने की, रीति वैश्य जाना करे । नौकरोंकी नौकरी का परिमाण; अनेक भाषा, माल ठीक, रहने की विधि, खरीदते, बेचने का ढंग

English

The excellent law for the conduct of the (four) castes (varna), (when they are) not in distress, has been thus promulgated; now hear in order their (several duties) in times of distress.

स्रोत: https://sanskritdocuments.org/doc_dharma/manusmRRiti.itx · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Manusmriti — Chapter 9
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.