Kurma Purana· Kūrma Purāṇa
6
अध्याय 6 / 95

Book 1 - Adhyaya 6

25 श्लोकWhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ25 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय ६

श्लोक 1

इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायां पूर्वविभागे पञ्चमो ऽध्यायः श्रीकूर्म उवाच आसीदेकार्णवं घोरमविभागं तमोमयम् ।शान्तवातादिकं सर्वं न प्रज्ञायत किञ्चन

iti śrīkūrmapurāṇe ṣaṭsāhastryāṃ saṃhitāyāṃ pūrvavibhāge pañcamo 'dhyāyaḥ śrīkūrma uvāca āsīdekārṇavaṃ ghoramavibhāgaṃ tamomayam / śāntavātādikaṃ sarvaṃ na prajñāyata kiñcana

हिन्दी अर्थ

नमस्कार है। पञ्चभूतरूपको नमस्कार है। पञ्चभूतात्मा (पञ्चभूतके अधिष्ठान आत्मा)-को नमस्कार है, मूलप्रकृतिको नमस्कार है। मायारूप आपको नमस्कार है॥ १५--१७॥ हे वराह! आपको नमस्कार है। मत्स्यरूप धारण करनेवालेको नमस्कार है। योगद्वारा जानने योग्यको नमस्कार है। संकर्षण! आपको नमस्कार है। तीन

English

Therefore, with a delighted mind, he fell at the feet of Janardana. He spoke thus to the yellow-garmented Acyuta, whose eyes were like the full-blown lotus.

अध्याय ६

श्लोक 2

एकार्णवे तदा तस्मिन् नष्टे स्थावरजङ्गमे ।तदा समभवद् ब्रह्मा सहस्त्राक्षः सहस्त्रपात्

ekārṇave tadā tasmin naṣṭe sthāvarajaṅgame / tadā samabhavad brahmā sahastrākṣaḥ sahastrapāt

हिन्दी अर्थ

आपको नमस्कार है। तीन गुणोंको प्रवृत्त करनेवाले सिद्ध एवं पूज्य आपको नमस्कार है । आदित्यके समान वर्णवाले अर्थात् प्रकाशस्वरूप आपको नमस्कार है। पद्मयोनिको नमस्कार है । मूर्त एवं अमूर्तरूपको नमस्कार है। माधवको बारम्बार नमस्कार है

English

Thanks to yourGrace, the perfect knowledge pertain¬ ing to the. Brahman alone, as its object—the knowledge that yields the highest bliss—has been engendered in me dispelling all doubts.

अध्याय ६

श्लोक 3

सहस्त्रशीर्षा पुरुषो रुक्मवर्णस्त्वतीन्द्रियः ।ब्रह्मा नारायणाख्यस्तु सुष्वाप सलिले तदा

sahastraśīrṣā puruṣo rukmavarṇastvatīndriyaḥ / brahmā nārāyaṇākhyastu suṣvāpa salile tadā

हिन्दी अर्थ

आपके द्वारा ही सम्पूर्ण सृष्टि हुई है और आपमें ही (वह) विलीन भी हो जायगी। इस सम्पूर्ण जगतका आप पालन करें। आप ही रक्षक हैं, आप ही शरण देनेवाले आश्रय-स्थान हैं सनक आदि (महर्षियों)-के द्वारा इस प्रकार स्तुति किये जानेपर वराह-शरीर धारण करनेवाले सर्वसमर्थ उन भगवान् विष्णुने उनपर कृपा को। इसके बाद पृथ्वीके स्वामी प्रजापतिने पृथ्वीको उसके स्थानमें

English

Obeisance to you Lord Vasudeva, the creator of the universe. O Lord of Yoga, be pleased to enlighten me as to what I should do, O pervader of the universe.

अध्याय ६

श्लोक 4

इमं चोदाहरन्त्यत्र श्लोकं नारायणं प्रति ।ब्रह्मस्वरूपिणं देवं जगतः प्रभवाप्ययम्

imaṃ codāharantyatra ślokaṃ nārāyaṇaṃ prati / brahmasvarūpiṇaṃ devaṃ jagataḥ prabhavāpyayam

हिन्दी अर्थ

प्रतिष्ठित कर दिया और मनसे उसको धारण करके अपने (वराह)-रूपको छोड़ दिया उस महान् जलराशिके ऊपर विशाल नौकाके समान स्थित पृथ्वी अपने देहके विस्तारके कारण डूबती नहीं है

English

On hearing the words of Indradyumna, Narayana the Consort of goddess LaksmI smilingly said these words which were conducive to the welfare of this entire universe.

अध्याय ६

श्लोक 5

आपो नारा इति प्रोक्ता नाम्ना पूर्वमिति श्रुतिः ।अयनं तस्य ता यस्मात् तेन नारायणः स्मृतः

āpo nārā iti proktā nāmnā pūrvamiti śrutiḥ / ayanaṃ tasya tā yasmāt tena nārāyaṇaḥ smṛtaḥ

हिन्दी अर्थ

तदनन्तर पृथ्वीको समतल बनाकर उन्होंने प्राक्सर्गदग्धानखिलांस्ततः सर्गेऽदधन्मनः ॥ २५॥ पहली सृष्टिके दग्ध हुए समस्त पर्वतोंको पृथ्वीपर

English

The Supreme Ruler (Mahesvara) should be wor¬ shipped by the paths of devotion and knowledge, by men abiding by the code of conduct prescribed for the four castes and stages of life, and not otherwise.

अध्याय ६

श्लोक 6

तुल्यं युगसहस्त्रस्य नैशं कालमुपास्य सः ।शर्वर्यन्ते प्रकुरुते ब्रह्मत्वं सर्गकारणात्

tulyaṃ yugasahastrasya naiśaṃ kālamupāsya saḥ / śarvaryante prakurute brahmatvaṃ sargakāraṇāt

हिन्दी अर्थ

स्थापित किया और सृष्टि (करने)-में अपना मन लगाया नौ प्रकारकी सृष्टि, ब्रह्माजीके मानस पुत्रोंका आविर्भाव, ब्रह्माजीके चारों मुखोंसे चारों वेदोंकी उत्पत्ति इत्यादिका वर्णन

English

After knowing perfectly that great truth about him as well as his magnificence, the causal relation as well as my functions, he who seeks emancipation should worship the Lord of the universe (Isvara).

अध्याय ६

श्लोक 7

ततस्तु सलिले तस्मिन् विज्ञायान्तर्गतां महीम् ।अनुमानात् तदुद्धारं कर्तुकामः प्रजापतिः

tatastu salile tasmin vijñāyāntargatāṃ mahīm / anumānāt taduddhāraṃ kartukāmaḥ prajāpatiḥ

हिन्दी अर्थ

बहिरन्तश्चाप्रकाशः स्तब्धो निःसंज्ञ एव च। मुख्या नगा इति प्रोक्ता मुख्यसर्गस्तु स स्मृतः ऊर्ध्वस्त्रोत इति प्रोक्तो देवसर्गस्तु सात्त्विक:

English

Eschewing all attachment and realising that the uni¬ verse is illusory, comprehend the identity between the Cosmic soul and individual soul. Thereby you will visualize the Supreme Ruler {Paramehara).

अध्याय ६

श्लोक 8

जलक्रीडासु रुचिरं वाराहं रुपमास्थितः ।अधृष्यं मनसाप्यन्यैर्वाङ्मयं ब्रह्मसंज्ञितम्

jalakrīḍāsu ruciraṃ vārāhaṃ rupamāsthitaḥ / adhṛṣyaṃ manasāpyanyairvāṅmayaṃ brahmasaṃjñitam

हिन्दी अर्थ

प्रकाशा बहिरन्तश्च स्वभावाद् देवसंज्ञिताः श्रीकूर्म बोले--उनके (ब्रह्माके) द्वारा सृष्टिके

English

What is that transcendental Truth, OJanardana? What is that magnificence? What is called the effect? What is the Cause? Who are you? What is your function?

अध्याय ६

श्लोक 9

पृथिव्युद्धरणार्थाय प्रविश्य च रसातलम् ।दंष्ट्रयाभ्युज्जहारैनामात्माधारो धराधरः

pṛthivyuddharaṇārthāya praviśya ca rasātalam / daṃṣṭrayābhyujjahāraināmātmādhāro dharādharaḥ

हिन्दी अर्थ

ही सृष्टि हुई जैसी कि पूर्वके कल्योंमें हुई थी। उन महात्मासे तम, मोह, महामोह, तामिस्र तथा अन्ध नामवाली यह पञ्चपर्वा अविद्या उत्पन्न हुई। उस अभिमानी (देव) -के द्वारा ध्यान करते समय अन्धकारसे ढको हुई नीज-सदुश तथा लोकोंसे आवृत वह सृष्टि पाँच भागोंमें विभाजित होकर स्थित हुई॥ १--३॥

English

It is of the nature of eternal Bliss. It is the imperish¬ able light beyond the darkness (of ignorance or nescience). Its eternal glory and rulership is called its magnificence [Vibhuti).

अध्याय ६

श्लोक 10

दृष्ट्वा दंष्ट्राग्रविन्यस्तां पृथिवीं प्रथितपौरुषम् ।अस्तुवञ्जनलोकस्थाः सिद्धा ब्रह्मर्षयो हरिम्

dṛṣṭvā daṃṣṭrāgravinyastāṃ pṛthivīṃ prathitapauruṣam / astuvañjanalokasthāḥ siddhā brahmarṣayo harim

हिन्दी अर्थ

बाहर एवं भीतरके प्रकाश (ज्ञान)-से शून्य, स्तब्ध (जड) तथा संज्ञा (चेतना)-विहीन नग (अर्थात् पर्वत, वृक्ष आदि) 'मुख्य' इस नामसे कहे जाते हैं और वही मुख्य सर्ग (मुख्य सृष्टि) कहलाता है। प्रभुने उस (मुख्य सर्ग)-को (सृष्टिके विस्तारमें) साधक (समर्थ) न देखकर दूसरी सृष्टिके लिये विचार किया। उनके ऐसा विचार करते ही 'तिर्यक्स्रोत' नामक (पशु-पक्षियों आदिको) सृष्टि हुई। है ब्राह्मणो! क्योंकि वह सृष्टि

English

The effect is the universe. The cause is the unmani¬ fest, pure and imperishable {Brahman). I am indeed the Immanent Soul [Antarydmin), the great controller of all beings.

अध्याय ६

श्लोक 11

ऋषय ऊचुः नमस्ते देवदेवाय ब्रह्मणे परमेष्ठिने ।पुरुषाय पुराणाय शाश्वताय जयाय च

ṛṣaya ūcuḥ namaste devadevāya brahmaṇe parameṣṭhine / puruṣāya purāṇāya śāśvatāya jayāya ca

हिन्दी अर्थ

तिर्यक् (तिरछी) चलनेवाली थी, इसलिये तिर्यक्स्रोत सृष्टि कहलाती है। वे (मार्गका उल्लंघन करनेवाले) पशु आदि उत्पथग्राही कहे जाते हैं॥ ४--६॥ उस तिर्यक्स्रोत नामक सृष्टिको भी (सृष्टि-विस्तारके लिये) निष्प्रयोजन जानकर (उन देवने) अन्य सर्गको उत्पन्न किया। वह (सर्ग) ऊर्ध्वस्नोत सात्त्विक सर्ग ' देवसर्ग' नामसे कहा गया। इस देवसर्गके लोगोंमें सुख और प्रीतिकी अधिकता

English

Of what nature is the divine knowledge which is based on the three types of Bhdvands (meditations)? How is this universe created formerly and how is it withdrawn again?

अध्याय ६

श्लोक 12

नमः स्वयंभुवे तुभ्यं स्त्रष्ट्रे सर्वार्थवेदिने ।नमो हिरण्यगर्भाय वेधसे परमात्मने

namaḥ svayaṃbhuve tubhyaṃ straṣṭre sarvārthavedine / namo hiraṇyagarbhāya vedhase paramātmane

हिन्दी अर्थ

रहती है। वे अंदर तथा बाहर आवरणसे रहित होते हैं तथा स्वभावसे ही अंदर-बाहर प्रकाशसे परिपूर्ण रहते हैं, इसलिये वे देव कहलाते हैं ते च प्रकाशबहुलास्तमोद्रिक्ता रजोऽधिकाः । दुःखोत्कटा: सत्त्वयुता मनुष्याः परिकीर्तिताः १०॥ तं दृष्टा चापरं सर्गममन्यद् भगवानजः। तस्याभिध्यायतः सर्ग सर्गो भूतादिकोऽभवत्

English

An aerial car of excellent refulgence like the sun appeared in front and it was followed by groups of gods, celes¬ tial singers and bevies of heavenly dancing girls.

अध्याय ६

श्लोक 13

नमस्ते वासुदेवाय विष्णवे विश्वयोनये ।नारायणाय देवाय देवानां हितकारिणे

namaste vāsudevāya viṣṇave viśvayonaye / nārāyaṇāya devāya devānāṃ hitakāriṇe

हिन्दी अर्थ

खादनाश्चाप्यशीलाश्च भूताद्या: परिकीर्तिताः । इत्येते पञ्च कथिताः सर्गा वै द्विजपुंगवाः प्रथमो महतः सर्गो विज्ञेयो ब्रह्मणस्तु सः। तन्मात्राणां द्वितीयस्तु भूतसर्गो हि स स्मृतः

English

In the middle of that light, he saw the Ancient Being, the highest goal (to be reached). It was a great mass of splendour, incomprehensible and unapproachable to those who hate Brahma.

अध्याय ६

श्लोक 14

नमो ऽस्तु ते चतुर्वक्त्रे शार्ङ्गचक्रासिधारिणे ।सर्वभूतात्मभूताय कूटस्थाय नमो नमः

namo 'stu te caturvaktre śārṅgacakrāsidhāriṇe / sarvabhūtātmabhūtāya kūṭasthāya namo namaḥ

हिन्दी अर्थ

वैकारिकस्तृतीयस्तु सर्ग ऐन्द्रियकः स्मृतः । तथोर्ध्वस्त्रोतसां षष्ठो देवसर्गस्तु स स्मृतः।

English

It is the place where Lord Hiranyagarbha, the partaker of oblations offered to gods and the spirits of the deceased ancestors, abides. That is the primary entrance of the Yogins as established in the Vedanta.

अध्याय ६

श्लोक 15

नमो वेदरहस्याय नमस्ते वेदयोनये ।नमो बुद्धाय शुद्धाय नमस्ते ज्ञानरूपिणे

namo vedarahasyāya namaste vedayonaye / namo buddhāya śuddhāya namaste jñānarūpiṇe

हिन्दी अर्थ

प्राकृतास्तु त्रयः पूर्वे सर्गास्तेऽबुद्द्विपूर्वकाः । बुद्धिपूर्व प्रवर्तन्ते मुख्याद्या मुनिपुंगवाः अग्रे ससर्ज वै ब्रह्मा मानसानात्मनः समान्।

English

Becoming identical with the cosmic soul, the soul of all beings. He ascended (and abided) in the blissful, unshakable abode of Brahma, the Supreme Lord endowed with the highest power and glory.

अध्याय ६

श्लोक 16

नमो ऽस्त्वानन्दरूपाय साक्षिणे जगतां नमः ।अनन्तायाप्रमेयाय कार्याय करणाय च

namo 'stvānandarūpāya sākṣiṇe jagatāṃ namaḥ / anantāyāprameyāya kāryāya karaṇāya ca

हिन्दी अर्थ

तदनन्तर निरन्तर सत्यका ध्यान करनेवाले उन देवके चिन्तन करनेपर उसी समय अव्यक्त (प्रकृति)- से (सृष्टि-विस्तारका) साधक अर्वाक्स्रोतवाला साधक (सर्ग) उत्पन्न हुआ। वे (अर्वाक्त्रोत प्राणी) प्रकाश (ञ्ञान)-के बाहुल्यवाले, तमोगुण तथा रजोगुणकी अधिकतावाले, अधिक दु:खवाले और सत्त्वगुणसे सम्पन्न मनुष्य नामसे कहे जाते है

English

He narrated it in the presence of the King of Devas. I shall recite it to you all. It is conducive to wealth, fame and longevity. It is sacred and it yields Moka to men.

अध्याय ६

श्लोक 17

नमस्ते पञ्चबूताय पञ्चभूतात्मने नमः ।नमो मूलप्रकृतये मायारूपाय ते नमः

namaste pañcabūtāya pañcabhūtātmane namaḥ / namo mūlaprakṛtaye māyārūpāya te namaḥ

हिन्दी अर्थ

उस (मानुष-सर्ग)-को देखकर अजन्मा भगवानूने अन्य सर्गकी रचनाका विचार किया और उनके ऐसे सर्ग-विषयक ध्यान करते ही भूतादि सर्ग उत्पन्न हुआ। वे सभी संग्रह न करनेवाले, फिर भी बाँटनेके स्वभाववाले, उपभोग करनेवाले तथा शीलरहित ' भूतादि' इस नामसे कहे गये हैं । ब्राह्मणश्रेष्ठो! इस प्रकार ये पाँच सर्ग कहे गये हैँ

English

The listening to and narration of the Purdna is excellent, O Brahmanas. Hearing even a single chapter, one becomes absolved of all sins.

अध्याय ६

श्लोक 18

नमो ऽस्तु ते वराहाय नमस्ते मत्स्यरूपिणे ।नमो योगाधिगम्याय नमः सकर्षणाय ते

namo 'stu te varāhāya namaste matsyarūpiṇe / namo yogādhigamyāya namaḥ sakarṣaṇāya te

हिन्दी अर्थ

ब्रह्माका वह पहला सर्ग महत्सर्ग कहा गया है। तन्मात्राओंका दूसरा सर्ग भूतसर्ग कहलाता है। तीसरा वैकारिक सर्ग ऐन्द्रियक सर्ग कहा जाता है। इस प्रकार यह प्राकृत सर्ग आबुद्धिपूर्वक हुआ। चौथा सर्ग मुख्य सर्ग है। स्थावर (जड पदार्थ) मुख्य कहलाते हैं। तिर्यक्त्रोतसे जिस सर्गको बतलाया है वह तिर्यग्योनिवाला

English

The three diramaj mentioned here are the cults of Visnu, Brahma and iva.

अध्याय ६

श्लोक 19

नमस्त्रिमूर्तये तुभ्यं त्रिधाम्ने दिव्यतेजसे ।नमः सिद्धाय पूज्याय गुणत्रयविभाविने

namastrimūrtaye tubhyaṃ tridhāmne divyatejase / namaḥ siddhāya pūjyāya guṇatrayavibhāvine

हिन्दी अर्थ

जो देवसर्ग कहलाता है। तदनन्तर अर्वाक्स्रोतसोंका सातवा सर्ग है जो मानुष सर्ग है भूतादिकोंका आठवाँ सर्ग भौतिक सर्ग कहा गया है। नवाँ सर्ग कौमार सर्ग है। इस प्रकार ये नवों सर्ग प्राकृत तथा वैकृत दोनों मुनिश्रेष्ठो! पहलेके तीन सर्ग (महत्सर्ग, भूतसर्ग तथा ऐन्द्रियक सर्ग) प्राकृत सर्ग हैं, जो अबुद्धिपूर्वक होते हैं। और मुख्य आदि सर्ग (अवशिष्ट ६ सर्ग) बुद्धिपूर्वक होते हँ

English

The Tripuridra markofSaivas are the three horizontal lines of bhasma (ashes) each line representing the past, present and future (Division of Time that is probably implied here in kdldt mdsau dhrto bhavet / uparyadhobhdvayogdt tripudrasya /)

अध्याय ६

श्लोक 20

तमो ऽस्त्वादित्यवर्णाय नमस्ते पद्मयोनये ।नमो ऽमूर्ताय मूर्ताय माधवाय नमो नमः

tamo 'stvādityavarṇāya namaste padmayonaye / namo 'mūrtāya mūrtāya mādhavāya namo namaḥ

हिन्दी अर्थ

प्रजापति ब्रह्माजीने सबसे पहले अपने ही समान मानस पुत्रोंको उत्पन्न किया। है ब्राह्मणो! ये पाँचों योगी थे, परम वैराग्यवान् थे और ईश्वरमें उनका मन आसक्त था। (इसलिये) उन्होंने सृष्टि (-के विस्तार)-में अपनी बुद्धि नहीं लगायी

English

The Tripuridra markofSaivas are the three horizontal lines of bhasma (ashes) each line representing the past, present and future (Division of Time that is probably implied here in kdldt mdsau dhrto bhavet / uparyadhobhdvayogdt tripudrasya /)

अध्याय ६

श्लोक 21

त्वयैव सृष्टमखिलं त्वय्येव लयमेष्यति ।पालयैतज्जगत् सर्वं त्राता त्वं शरणं गति

tvayaiva sṛṣṭamakhilaṃ tvayyeva layameṣyati / pālayaitajjagat sarvaṃ trātā tvaṃ śaraṇaṃ gati

हिन्दी अर्थ

तेष्वेवं निरपेक्षेषु लोकसृष्टौ प्रजापति: । तं बोधयामास सुतं जगन्मायो महामुनिः । नारायणो महायोगी योगिचित्तानुरञ्जनः

English

The Tripuridra markofSaivas are the three horizontal lines of bhasma (ashes) each line representing the past, present and future (Division of Time that is probably implied here in kdldt mdsau dhrto bhavet / uparyadhobhdvayogdt tripudrasya /)

अध्याय ६

श्लोक 22

इत्थं स भगवान् विष्णुः सनकाद्यैरभिष्टुतः ।प्रसादमकरोत् तेषां वराहवपुरीश्वरः

itthaṃ sa bhagavān viṣṇuḥ sanakādyairabhiṣṭutaḥ / prasādamakarot teṣāṃ varāhavapurīśvaraḥ

हिन्दी अर्थ

स तप्यमानो भगवान् न किञ्चित् प्रत्यपद्यत ततो दीर्घण कालेन दुःखात् क्रोधो व्यजायत। क्रोधाविष्टस्य नेत्राभ्यां प्रापतन्नश्रुबिन्दवः

English

The Tripuridra markofSaivas are the three horizontal lines of bhasma (ashes) each line representing the past, present and future (Division of Time that is probably implied here in kdldt mdsau dhrto bhavet / uparyadhobhdvayogdt tripudrasya /)

अध्याय ६

श्लोक 23

ततः संस्थानमानीय पृथिवीं पृथिवीपतिः ।मुमोच रूपं मनसा धारयित्वा प्रिजापतिः

tataḥ saṃsthānamānīya pṛthivīṃ pṛthivīpatiḥ / mumoca rūpaṃ manasā dhārayitvā prijāpatiḥ

हिन्दी अर्थ

समुत्पन्नो महादेवः शरण्यो नीललोहितः स एव भगवानीशस्तेजोराशिः सनातनः। यं प्रपश्यन्ति विद्वांसः स्वात्मस्थं परमेश्वरम्

English

The Tripuridra markofSaivas are the three horizontal lines of bhasma (ashes) each line representing the past, present and future (Division of Time that is probably implied here in kdldt mdsau dhrto bhavet / uparyadhobhdvayogdt tripudrasya /)

अध्याय ६

श्लोक 24

तस्योपरि जलौघस्य महती नौरिव स्थिता ।विततत्वाच्च देहस्य न मही याति संप्लवम्

tasyopari jalaughasya mahatī nauriva sthitā / vitatatvācca dehasya na mahī yāti saṃplavam

हिन्दी अर्थ

ओकारं समनुस्मृत्य प्रणम्य च कृताञ्जलिः। तमाह भगवान् ब्रह्मा सृजेमा विविधाः प्रजा: निशम्य भगवान् वाक्यं शंकरो धर्मवाहनः । स्वात्मना सदूशान् रुद्रान् ससर्ज मनसा शिवः । कपर्दिनो निरातङ्कास्त्रनेत्रान् नीललोहितान्

English

The Tripuridra markofSaivas are the three horizontal lines of bhasma (ashes) each line representing the past, present and future (Division of Time that is probably implied here in kdldt mdsau dhrto bhavet / uparyadhobhdvayogdt tripudrasya /)

अध्याय ६

श्लोक 25

पृथिवीं तु समीकृत्य पृथिव्यां सो ऽचिनोद् गिरीन् ।प्राक्सर्गदग्धानखिलांस्ततः सर्गे ऽदधन्मनः

pṛthivīṃ tu samīkṛtya pṛthivyāṃ so 'cinod girīn / prāksargadagdhānakhilāṃstataḥ sarge 'dadhanmanaḥ

हिन्दी अर्थ

तं प्राह भगवान् ब्रह्मा जन्ममृत्युयुताः प्रजाः । लवाः काष्ठाः कलाश्चैव मुहूर्ता दिवसाः क्षपाः । अर्धमासाश्च मासाश्च अयनाब्दयुगादयः

English

The Tripuridra markofSaivas are the three horizontal lines of bhasma (ashes) each line representing the past, present and future (Division of Time that is probably implied here in kdldt mdsau dhrto bhavet / uparyadhobhdvayogdt tripudrasya /)

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_kUrmapurANa.txt · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Kurma Purana — Chapter 6
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.