Beginner (जिज्ञासु): Direct entry: original verse, clear literal translation, and accessible life takeaway. (मूल श्लोक, सरल शब्दार्थ और जीवनोपयोगी सार।)
॥ चतुर्थं ब्रह्मणम् ।मन्त्र १ [III.iv.1] अथ हैनमूषस्तश्चाक्रायणः पप्रच्छ ।याज्ञवल्क्येति होवाच यत्साक्षादपरोक्षाद्ब्रह्म य आत्मा सर्वान्तरस् तं मे व्याचक्ष्वेत्य् एष त आत्मा सर्वान्तरः ।कतमो याज्ञवल्क्य सर्वान्तरो ।यः प्राणेन प्राणिति स त आत्मा सर्वान्तरो योऽपानेनापानिति स त आत्मा सर्वान्तरो यो व्यानेन व्यानिति स त आत्मा सर्वान्तरो य उदानेनोदानिति स त आत्मा सर्वान्तर एष त आत्मा सर्वान्तरः
Explain this line · इस पंक्ति को सरल भाषा में समझें
.. chaturthaM brahmaNam . mantra 1 ##[III.iv.1]## atha hainamUShastashchAkrAyaNaH paprachCha | yAj~navalkyeti hovAcha yatsAkShAdaparokShAdbrahma ya AtmA sarvAntaras taM me vyAchakShvety eSha ta AtmA sarvAntaraH | katamo yAj~navalkya sarvAntaro | yaH prANena prANiti sa ta AtmA sarvAntaro yo.apAnenApAniti sa ta AtmA sarvAntaro yo vyAnena vyAniti sa ta AtmA sarvAntaro ya udAnenodAniti sa ta AtmA sarvAntara eSha ta AtmA sarvAntaraH
श्रीमच्ङ्करभगवतः कृतौ च्रहदारण्यकोपनिषद्माष्ये “जनकौ ह वैदेहः” इत्यादि अव जनको ह वैदेहः" इत्यादि याज्ञवल्कीय काण्ड आरम्भ कियां जनका नाम ह क्रिल सम्रा- वा॒द्क्तिणाबाहुल्याद्वहुदक्निण दशंनकामा वा ह्गरूणां देशानां याज्ञवल्क्यका गौए ले जानेके लिये श्रपने शिष्यको श्राज्ञा देना याज्ञवल्कयःस्वमेव ब्रह्मचारिणसुवाचेताः सोभ्योदज सास रवार इतिता होदाचकार ते ह बाह्यणाषचुक्धुः कथं नो
अक्षरशः अनुवाद — मूल संस्कृत श्लोक के प्रत्येक पद का प्रत्यक्ष अर्थ।
Then Ushasta Kâkrâyana asked. 'Yâgñavalkya,' he said, 'tell me the Brahman which is visible, not invisible , the Self (âtman), who is within all.' Yâgñavalkya replied: 'This, thy Self, who is within all.'
Direct literal rendering preserving Sanskrit philosophical terminology.
परम्परागत भाष्यTraditional commentaryTraditional Commentary (परम्परागत भाष्य)परम्परागत भाष्य
Pluralistic Tradition Neutrality (सम्प्रदाय-तटस्थता):
Classical commentaries represent distinct philosophical darshanas (Advaita, Vishishtadvaita, Dvaita). Dharma Granth presents multiple traditional viewpoints without declaring any single tradition as universal or exclusive.
Layers side by side · परतों की तुलना
Each layer is labelled by what it is. None is presented as the correct or best reading.
Original Sanskrit
Source scripture
॥ चतुर्थं ब्रह्मणम् । मन्त्र १ [III.iv.1] अथ हैनमूषस्तश्चाक्रायणः पप्रच्छ । याज्ञवल्क्येति होवाच यत्साक्षादपरोक्षाद्ब्रह्म य आत्मा सर्वान्तरस् तं मे व्याचक्ष्वेत्य् एष त आत्मा सर्वान्तरः । कतमो याज्ञवल्क्य सर्वान्तरो । यः प्राणेन प्राणिति स त आत्मा सर्वान्तरो योऽपानेनापानिति स त आत्मा सर्वान्तरो यो व्यानेन व्यानिति स त आत्मा सर्वान्तरो य उदानेनोदानिति स त आत्मा सर्वान्तर एष त आत्मा सर्वान्तरः
Literal translation
Translation of the source text
Then Ushasta Kâkrâyana asked. 'Yâgñavalkya,' he said, 'tell me the Brahman which is visible, not invisible , the Self (âtman), who is within all.' Yâgñavalkya replied: 'This, thy Self, who is within all.'
Traditional commentary
No reviewed traditional commentary has been added for this verse yet, so there is nothing to compare. Commentaries will appear here only with their commentator, edition and review status.
Simple explanation
Editorial explanation, not scripture
Sense: Then Ushasta Kâkrâyana asked. 'Yâgñavalkya,' he said, 'tell me the Brahman which is visible, not invisible , the Self (âtman), who is within all.' Yâgñavalkya replied: 'This, thy Self, who is within all.'
Sense: Then Ushasta Kâkrâyana asked. 'Yâgñavalkya,' he said, 'tell me the Brahman which is visible, not invisible , the Self (âtman), who is within all.' Yâgñavalkya replied: 'This, thy Self, who is within all.'
शोध संदर्भResearch context · not scriptureComparative Research Noteशोध टिप्पणी
श्रीमच्ङ्करभगवतः कृतौ च्रहदारण्यकोपनिषद्माष्ये “जनकौ ह वैदेहः” इत्यादि अव जनको ह वैदेहः" इत्यादि याज्ञवल्कीय काण्ड आरम्भ कियां जनका नाम ह क्रिल सम्रा- वा॒द्क्तिणाबाहुल्याद्वहुद…। देह के पदार्थ बदलते रहते हैं, पर जानने का बोध बना रहता है। यह पंक्ति उसी अंतर को कहती है — जो बदलता है वह आवरण है, जो जानता है वह निरंतर है।
A modern parallel offered for reflection. It is not part of the scripture, and it has not been checked against the original sources it may allude to.
स्रोतSources and editionSources and editionस्रोत एवं संस्करण
- Sanskrit text
- sanskritdocuments.org/doc_upanishhat/brihadaaraNyaka.itx · fetched 2026-06-03
- Translations
- Hindi: not flagged as AI · English: not flagged as AI
- Explanation, reflection, research
- Editorial text; no AI flag recorded
- Last updated
- 2026-10-18
- Licence note (as recorded)
- Sanskrit mūla — public domain. Digitized by sanskritdocuments.org.
Found a mistake?
विस्तृत स्रोत एवं भाष्य वर्गीकरण