Narasimha Purana· Nṛsiṁha Purāṇa
19
अध्याय 19 / 68

Adhyaya 19

22 श्लोकWhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ22 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय १९

श्लोक 1

॥ इति श्रीनरसिंहपुराणे अश्विनोर् उत्पत्तिर् नाम अष्टादशो ऽध्याय ॥ नर्प् १८ ॥ यैः स्तुतो नामभिस् तेन सविता विश्वकर्मणा तान्य् अहं श्रोतुम् इच्छामि वद सूत विवस्वतः

|| iti śrīnarasiṃhapurāṇe aśvinor utpattir nāma aṣṭādaśo 'dhyāya || narp 18 || yaiḥ stuto nāmabhis tena savitā viśvakarmaṇā tāny ahaṃ śrotum icchāmi vada sūta vivasvataḥ

हिन्दी अर्थ

और भव्यमूर्ति नहुष--ये सप्तर्षि होंगे। उस मनुके सुधर्मा तथा देवानीक आदि पुत्र भूपाल होंगे। चौदहवें भावी मनुका नाम ' भौम' होगा। उस समय 'सुरुचि' नामक इन्द्र और चक्षुष्मान्, पवित्र तथा कनिष्ठाभ नामक देवगण होंगे। अग्निबाहु, शुचि, शुक्र, माधव, शिव, अभीम और जितश्वास--ये सप्तर्षि होंगे तथा उस भौम मनुके पुत्र उरु, गम्भीर और ब्रह्मा आदि भूतलके राजा होंगे। इस प्रकार मैने आपसे चौदह मन्वन्तरोंका और उन-उन

English

A prayer comprising one hundred eight names of sun god by Visvakarma if

अध्याय १९

श्लोक 2

तानि मे शृणु नामानि यैः स्तुतो विश्वकर्मणा सविता तानि वक्ष्यामि सर्वपपहराणि ते

tāni me śṛṇu nāmāni yaiḥ stuto viśvakarmaṇā savitā tāni vakṣyāmi sarvapapaharāṇi te

हिन्दी अर्थ

मनुके पुत्र तत्कालीन राजाओंका वर्णन किया, जिनके द्वारा इस वसुधाका पालन होता है। प्रत्येक मन्वन्तरमें मनु, ससर्षि, देवता और भूपाल मनृपुत्र तथा इन्द्र-ये अधिकारी होते हैं। ब्रह्मन्! इन चौदह मन्वन्तरोंके व्यतीत हो जानेपर एक हजार चतुर्युगका समय बीत जाता है। यह (ब्रह्माजीका) एक दिन

English

Bharadvaja said- Suta, I want to listen to the names of sun god addressed by Visvakarma while praying to him. Please, unveil those names of god Sun before us.

अध्याय १९

श्लोक 3

आदित्यः सविता सूर्यः खगः पूषा गभस्तिमान् तिमिरोन्मथनः शंभुस् त्वष्टा मार्तण्ड आशुगः

ādityaḥ savitā sūryaḥ khagaḥ pūṣā gabhastimān timironmathanaḥ śaṃbhus tvaṣṭā mārtaṇḍa āśugaḥ

हिन्दी अर्थ

कहलाता है। साधुशिरोमणे! फिर उतने ही प्रमाणकी उनकी रात्रि होती है। उस समय सब भूतोंके आत्मा साक्षात् भगवान् नृसिंह ब्रह्मरूप धारण करके शयन करते हैं। विप्रवर! सर्वत्र व्यापक एवं आदिविधाता सर्वरूप भगवान् जनार्दन उस समय समस्त त्रिभुवनको अपनेमें लीन करके अपनी योगमायाका आश्रय ले शयन करते हैं। फिर जाग्रत् होनेपर वे भगवान् पुरुषोत्तम पूर्वकल्पके अनुसार पुनः युग-व्यवस्था तथा सृष्टि करते

English

cnfr ttjnj if: wr ^vcran^m Tfri%RU •aff&fa rfll-RII

अध्याय १९

श्लोक 4

हिरण्यगर्भः कपिलस् तपनो भास्करो रविः अग्निगर्भो ऽदितेः पुत्रः शंभुस् तिमिरनाशनः

hiraṇyagarbhaḥ kapilas tapano bhāskaro raviḥ agnigarbho 'diteḥ putraḥ śaṃbhus timiranāśanaḥ

हिन्दी अर्थ

हैं। ब्रह्मन्! इस प्रकार मैंने मनु, देवगण , भूपाल, मनृपुत्र और ऋषि-इन सबका आपसे वर्णन किया। आप इन सबको पालनकर्ता भगवान् विष्णुकी विभूतियाँ ही इति श्रीनरसिंहयुराणे त्रयोविशोऽध्यायः

English

Suta said- Brahmin, I tell you all the names applied by Vis'vakarma while praying to god sun. Those all are evil sweeping and sacrosanct. wi

अध्याय १९

श्लोक 5

अंशुमान् अंशुमाली च तमोघ्नस् तेजसां निधिः आतपी मण्डली मृत्युः कपिलः सर्वतापनः

aṃśumān aṃśumālī ca tamoghnas tejasāṃ nidhiḥ ātapī maṇḍalī mṛtyuḥ kapilaḥ sarvatāpanaḥ

हिन्दी अर्थ

सूर्यवंश--राजा इक्ष्वाकुका भगवत्प्रेम; उनका भगवद्दर्शनके हेतु तपस्याके लिये प्रस्थान ७९ सूर्यवंश--राजा इश्ष्वाकुका भगवत्प्रेम; उनका भगवद्दर्शनके हेतु तपस्याके लिये प्रस्थान

English

Aditya the son of Aditi, 2) Savita- creator of the world, 3) Surya-creator of light and property, 4) Khaga-mover in the sky, 5) Pusa-nourisher of all, 6) Gabhastiman- equipped with thousands rays, 7) Timironmathanah- destroyer of the dark, 8) Sambhu benevolent, 9) Tvasta - Visvakarma or generator of craft in world form, 10) Martandah-appeared from the dead egg, 11) Asugah-sharp mover. 12) 13) Kapila- yellowish complexion or in the form of hermit Kapila, 14) Tapana- heater or temper giver, 15) Bhaskara- light giver

अध्याय १९

श्लोक 6

हरिर् विश्वो महातेजाः सर्वरत्नप्रभाकरः अंशुमाली तिमिरहा ऋग्यजुस्सामभावितः

harir viśvo mahātejāḥ sarvaratnaprabhākaraḥ aṃśumālī timirahā ṛgyajussāmabhāvitaḥ

हिन्दी अर्थ

शृण्वतामपि पापघ्नं सूर्यसोमनृपात्मकम् प्राकाराट्प्रतोलीभिस्तोरणैः काञ्जनप्रभैः।

English

Ravi- with the sound of three Vedas (the sound) or absorber of the liquids from the earth, 17) Agnigarbhah-holder of fire within (full of splendour), 18) Adite Putra- son of Aditi Sambhu-creator of welfare, 19) Timiranas'ana- killer of the dark. Tf fqfa: I

अध्याय १९

श्लोक 7

प्राणाविष्करणो मित्रः सुप्रदीपो मनोजवः यज्ञेशो गोपतिः श्रीमान् भूतज्ञः क्लेशनाशनः

prāṇāviṣkaraṇo mitraḥ supradīpo manojavaḥ yajñeśo gopatiḥ śrīmān bhūtajñaḥ kleśanāśanaḥ

हिन्दी अर्थ

चीणावेणुमृदङ्गैश्च शब्हैरु्कृष्टकैर्युता शालैस्तालैर्नालिकेरैः पनसामलजम्बुकैः।

English

Amsuman- lighted with numberless rays, 21) Ariisumall- adorned with the cluster of rays, 22) Tamoghna- killer of dark, 23) Tejasa Nidhi- treasure of radiance or light, 24) Producer of heat or temperature, 25) Mandali- composed with self form, 26) Mrtyu- the father of Yama, the administrator of death or in the form of death, 27) Kapila Sarvatapana- heating all with brown or golden rays. 28) Hari- Surya or remover of sins, 29) Visva- in all forms, 30) Mahateja- great in brilliance, 31) Sarvaratna Prabhakara- producer of all gems and the cluster of light, 32) Amsumali Timira- remover of dark by holding the garland of rays, 33) Rgyajusamabhavita- propounded or spirited by Rgveda, Yajurveda and Samaveda.

अध्याय १९

श्लोक 8

अमित्रहा शिवो हंसो नायकः प्रियदर्शनः शुद्धो विरोचनः केशी सहस्रांशुः प्रतर्दनः

amitrahā śivo haṃso nāyakaḥ priyadarśanaḥ śuddho virocanaḥ keśī sahasrāṃśuḥ pratardanaḥ

हिन्दी अर्थ

मल्लिकामालतीजातिपाटलानागचम्पकैः करवीरैः कर्णिकारैः केतकीभिरलङ्कृता।

English

Pranaviskarana- sole cause of raining and producer of the cereals etc. the fundament element of breathing, 35) Mitra- Aditya known as Mitra or friend to all, 36) Supradlpa- properly illuminating or lighting equally everywhere, 37) Manoratha- with velocity equal to the mind or more acute than mind too, 38) Yajnesa- the master of yajna in the form of Narayana

अध्याय १९

श्लोक 9

धर्मरश्मिः पतङ्गश् च विशालो विश्वसंस्तुतः दुर्विज्ञेयगतिः शूरस् तेजोराशिर् महायशाः

dharmaraśmiḥ pataṅgaś ca viśālo viśvasaṃstutaḥ durvijñeyagatiḥ śūras tejorāśir mahāyaśāḥ

हिन्दी अर्थ

श्रीसूतजी कहते हैं--अब मैं सूर्यवंशी तथा चन्द्रवंशी राजाओंके ' वंशानुचरित' का वर्णन करूँगा, जो श्रोताओंका भी पाप नष्ट करनेवाला है। मुने! मैंने पहले सूर्यवंशमें उत्पन्न हुए जिन मनृपुत्र 'इक्ष्वाकु' नामक भूपालकी चर्चा की थी, उनके चरित्रका वर्णन आप मुझसे सुनें

English

Gopati- the master of rays or nourisher of land and cows, 40) Sriman- full of radiance, 41) Bhutajna- observer of all creatures or known to the past, 42) Kles'anasana- killer of all kind of griefs.

अध्याय १९

श्लोक 10

भ्राजिष्णुर् ज्योतिषाम् ईशो विजिष्णुर् विश्वभावनः प्रभविष्णुः प्रकाशात्मा ज्ञानराशिः प्रभाकरः

bhrājiṣṇur jyotiṣām īśo vijiṣṇur viśvabhāvanaḥ prabhaviṣṇuḥ prakāśātmā jñānarāśiḥ prabhākaraḥ

हिन्दी अर्थ

महाभाग! इस पृथ्वीपर सरयू नदीके किनारे ' अयोध्या” नामसे प्रसिद्ध एक शोभायमान दिव्य पुरी है। वह अमरावतीसे भी बढ्कर सुन्दर और तीस योजन लंबी-चौड़ी थी। हाथी, घोडे, रथ और पैदल सैनिकोंके समूह तथा कल्पवृक्षके समान कान्तिमान् वृक्ष उस पुरीकी शोभा बढ़ाते थे। चहारदीवारी, अट्टालिका, प्रतोली (गली या राजमार्ग) और सुवर्णकी-सी कान्तिवाले 'फाटकोंसे वह बड़ी शोभा पा रही थी। अलग-अलग

English

Amitraha- suppresser of the enemy, 44) Siva in the form of welfare, 45) Hamsa- only rajahamsa who swims the sky pond or the soul of all, 46) Nayaka- leader or regulator (controller), 47) Priyadarsana- who wish for all welfare or observer of welfare to all or whose glance is favourite to all, 48) Suddha- pure or all clean and shining, 49) Virocana- illuminating excessively, 50) with ray hair, 51) Sahastrams'u- treasure of numberless rays, 52) Pratardanah- killer of dark etc. particularly.

अध्याय १९

श्लोक 11

आदित्यो विश्वदृग् यज्ञकर्ता नेता यशस्करः विमलो वीर्यवान् ईशो योगज्ञो योगभावनः

ādityo viśvadṛg yajñakartā netā yaśaskaraḥ vimalo vīryavān īśo yogajño yogabhāvanaḥ

हिन्दी अर्थ

बने हुए उसके चौराहे बहुत सुन्दर लगते थे। वहाँके महल कई मंजिल ऊँचे थे। नाना प्रकारके भाण्डों (भाँति-भाँतिके सामानों)-का सुन्दर ढंगसे क्रय-विक्रय होता था। कमलों और उत्पलोंसे सुशोभित जलसे भरी हुई बावलियाँ उस पुरीकी शोभा बढ़ा रही थीं। दिव्य देवालय तथा वेदमन्त्रोंके घोष उस नगरीकी श्री-वृद्धि करते थे। वीणा, वेणु और मृदङ्ग आदिके उत्कृष्ट शब्दोंसे वह पुरी गूँजती रहती थी। शाल (साखू), ताल

English

Dharmarasmi- with the dutiful (Dharmamaya) rays or promulgator of dharma, 54) Patanga- in the form of sky mover bird flying with the wings of rays, 55) Visala- giant form or specially charming, 56) Visvasamstuta- adorable by all creatures, 57) Durvijneyagati- to understand the nature of whom is tough, 58) Sura- chivalrous, 59) Tejorasi- a treasure of brilliance, 60) Mahayasa- great illustrious.

अध्याय १९

श्लोक 12

अमृतात्मा शिवो नित्यो वरेण्यो वरदः प्रभुः धनदः प्राणदः श्रेष्ठः कामदः कामरूपधृक्

amṛtātmā śivo nityo vareṇyo varadaḥ prabhuḥ dhanadaḥ prāṇadaḥ śreṣṭhaḥ kāmadaḥ kāmarūpadhṛk

हिन्दी अर्थ

कपित्थ (कैथ) आदिके वृक्षों तथा अशोक-पुष्पॉसे अयोध्यापुरीकी बड़ी शोभा होती थी॥ ३--८॥ वहाँ सब जगह नाना प्रकारके बगीचे और फलवाले वृक्ष पुरीकी शोभा बढ़ाते थे। मल्लिका (मोतिया या बेला), मालती, चमेली, पाड्र, नागकेसर, चम्पा, कनेर, कनकचम्पा और केतकी (केवडा) आदि पुष्मोंसे मानो

English

Jyotis amlsa- master of the all illuminating stars and planets, 63) Vijisnu-victorious, 64) Visvabhavana-originator of the universe, 65) Prabhavisnu- influential or cause for the creation of the world, 66) Prakas'atma- in the form of light, 67) Jnanarasi- treasure of knowledge, 68) Prabhakara- propagator of the supreme light

अध्याय १९

श्लोक 13

तरणिः शाश्वतः शास्ता शास्त्रज्ञस् तपनः शयः वेदगर्भो विभुर् वीरः शान्तः सावित्रिवल्लभः

taraṇiḥ śāśvataḥ śāstā śāstrajñas tapanaḥ śayaḥ vedagarbho vibhur vīraḥ śāntaḥ sāvitrivallabhaḥ

हिन्दी अर्थ

उस पुरीका भृङ्गार किया गया था। केला, हरफा, रेवडी, जायफल और बिजौरा नीबू, चन्दनकी-सी गन्धवाले तथा दूसरे प्रकारके संतरे आदि बड़े-बड़े फल उसकी शोभा बढ़ाते थे। गीत और वाझ्यमें कुशल पुरुष उस पुरीमें प्रतिदिन आनन्दोत्सव मचाये रहते थे। वहाँके स्त्री-पुरुष रूप-वैभव तथा सुन्दर नेत्रोंसे सम्पन्न थे

English

Adityo Vis'vadrk- observer or witness of world in the form of Aditya or eye to the entire world, 70) Yajnakarta- giver of water and life to the world and thus, making them able to perform the generosity and offering, 71) Neta- shattered of the dark, 72) Yasaskara- giver of wide scope to the fame, 73) Vimala- unscared or clean form, 74) Vlryavana- mighty, 75) Isa- god, 76) Yogajna- preacher of the knowledge of Karmayoga after obtaining the same from god Sr! Hari, 77) Yogabhavana- producer of Yoga.

अध्याय १९

श्लोक 14

ध्येयो विश्वेश्वरो भर्ता लोकनाथो महेश्वरः महेन्द्रो वरुणो धाता विष्णुर् अग्निर् दिवाकरः

dhyeyo viśveśvaro bhartā lokanātho maheśvaraḥ mahendro varuṇo dhātā viṣṇur agnir divākaraḥ

हिन्दी अर्थ

जानाजनपदाकीर्णा पताकाध्वजशोभिता। देवतुल्यप्रभायुक्तेन॑पपुन्रैश्च संयुता सुरूपाभिर्वरस्त्रीभिर्देवस्त्रीभिरिवावृता ।

English

Amrtatma Siva- Siva in the form of nector, 79) Nitya- everlasting, 80) Varenya- worth taking resort or shelter, 81) Varada- endower of desired boon to the devotee, 82) Prabhuh- capable to do everything, giver, 83) Dhanadah- donor or wealth, 84) Pranadah- life giver, 85) Srest hah- the best of all, 86) Kamadah- giver of desired thing, 87) Kamarupadhrk- holder or varied forms voluntarily.

अध्याय १९

श्लोक 15

एतैस् तु नामभिः सूर्यः स्तुतस् तेन महात्मना उवाच विश्वकर्माणं प्रसन्नो भगवान् रविः

etais tu nāmabhiḥ sūryaḥ stutas tena mahātmanā uvāca viśvakarmāṇaṃ prasanno bhagavān raviḥ

हिन्दी अर्थ

तां दृष्टा नारदः श्लोकं सभामध्ये पुरोक्तवान् जातायोध्याधिका स्वर्गात् कामभोगसमन्विता

English

Taranih-maker of safe crossing from the ocean of world, 89) Sasvatah- everlasting man (Purusa)

अध्याय १९

श्लोक 16

भ्रमिम् आरोप्य माम् अत्र मण्डलं मम शातय त्वद्बुद्धिस्थं मया ज्ञातम् एवम् औष्ण्यं शमं व्रजेत्

bhramim āropya mām atra maṇḍalaṃ mama śātaya tvadbuddhisthaṃ mayā jñātam evam auṣṇyaṃ śamaṃ vrajet

हिन्दी अर्थ

जितवान् सर्वभूपालान् धर्मेण स महाबलः तेजसेन्द्रेण सदृशो मनोः सूनुः प्रतापवान्

English

Sastrajna- known to all scriptures, 92) Tapanah- temper giver or heating, 93) Sayah- shelter or the situs to all, 94) Vedagarbha- producer of Sukla Yajurveda, 95) Vibhu- omnipresent, 96) Viral- gallant or warrior, 97) Santah- controlled (Sarhyukta), 98) Savitrl- vallabha the super god of

अध्याय १९

श्लोक 17

इत्युक्तो विश्वकर्मा च तथा स कृतवान् द्विज शान्तोष्णः सविता तस्य दुहितुर् विश्वकर्मणः

ityukto viśvakarmā ca tathā sa kṛtavān dvija śāntoṣṇaḥ savitā tasya duhitur viśvakarmaṇaḥ

हिन्दी अर्थ

धर्मतो न्यायतश्चैव वेदजञ्राह्मणैयुतः। पालयामास धर्मात्मा आसमुद्रां महीमिमाम् जितवान् परलोकांश्च क्रतुभिर्भूरिदक्षिणैः । दानैश्च विविधैर्ब्रह्मन् राजेक्ष्वाकुः प्रतापवान्

English

Dhyeya- worth doing concentration

अध्याय १९

श्लोक 18

संज्ञायाश् चाभवद् विप्र भानुस् त्वष्टारम् अब्रवीत् त्वया यस्मात् स्तुतो ऽहं वै नाम्नाम् अष्टशतेन च

saṃjñāyāś cābhavad vipra bhānus tvaṣṭāram abravīt tvayā yasmāt stuto 'haṃ vai nāmnām aṣṭaśatena ca

हिन्दी अर्थ

शयानमप्यनन्तं तु कारयित्वा पटेऽमलम् वह पुरी नाना देशोंके मनुष्योंसे भरी-पूरी, ध्वजा- पताकाओंसे सुशोभित तथा अनेकानेक कान्तिमान् देवोपम राजकुमारोंसे युक्त थी। वहाँ देवाङ्गनाओंके समान श्रेष्ठ एवं रूपवती वनिताएँ निवास करती थीं। बृहस्पतिके

English

Visvesvara- god of the entire world

अध्याय १९

श्लोक 19

वरं वृणीष्व तस्मात् त्वं वरदो ऽहं तवानघ इत्युक्तो भानुना सो ऽथ विश्वकर्माब्रवीद् इदम्

varaṃ vṛṇīṣva tasmāt tvaṃ varado 'haṃ tavānagha ityukto bhānunā so 'tha viśvakarmābravīd idam

हिन्दी अर्थ

समान तेजस्वी सत्कवि ब्राह्मण उस नगरीकी शोभा बढ़ाते थे। कल्पवृक्षसे भी बढ़कर उदार नागरिकों और वैश्यो, उच्चैःश्रवाके समान श्रेष्ठ घोड़ों और दिग्गजोंके समान विशालकाय हाथियाँसे वह पुरी बड़ी शोभा पाती थी। इस प्रकार नाना वस्तुओंसे भरी-पूरी अयोध्यापुरी इन्द्रपुरी अमरावतीको समता करती थी। पूर्वकालमें नारद्जीने उस पुरीको देखकर भरी सभामें यह श्लोक कहा था-- 'स्वर्गकी सृष्टि करनेवाले विधाताका वह सारा प्रयत्न

English

Bharta-nourisher of all, 102) Lokanatha- protector of the world, 103) Mahesvara- supreme Is'vara (Parames'vara), 104) Mahendra- in the form of the king of gods i.e. Indra, 105) Varuna- Aditya in the name of Varuna the administrator of the west direction, 106) Dhata- nourisher of the world or Aditya in the name of Dhata, 107) Visnu- wide spread or Aditya in the name of Visnu, 108) Agni- in the form of fire, 109) Divakara- remover of the dark spread in the night and producer of the day all illuminating.

अध्याय १९

श्लोक 20

वरदो यदि मे देव वरम् एतं प्रयच्छ मे एतैस् तु नामभिस् यस् त्वां नरः स्तोष्यति नित्यशः

varado yadi me deva varam etaṃ prayaccha me etais tu nāmabhis yas tvāṃ naraḥ stoṣyati nityaśaḥ

हिन्दी अर्थ

व्यर्थं हो गया; क्योंकि अयोध्यापुरी उससे भी बढ़कर मनोवाञ्छित भोगोंसे सम्पन्न हो गयी' इक्ष्वाकु इसी अयोध्यामें निवास करते थे। वे राजाके पदपर अभिषिक्त हो, पृथ्वीका पालन करने लगे। उन महान् बलशाली नरेशने धर्मयुद्धके द्वारा समस्त भूपालोंको जीत लिया था। मानिकके बने मुकुटोंसे अलंकृत अनेक

English

That great soul Visvakarma worshipped god Sun with the recital of the above mentioned names. God sun overwhelmed with pleasure said to

अध्याय १९

श्लोक 21

तस्य पापक्षयं देव कुरु भक्तस्य भास्कर

tasya pāpakṣayaṃ deva kuru bhaktasya bhāskara

हिन्दी अर्थ

छोटे-छोटे मण्डलोंके शासक राजाओंके भक्ति तथा भयपूर्वक प्रणाम करनेसे उनके दोनों चरणोंमें मुकुटोंकी रगड्से चिह्न बन गया था मनृपुत्र प्रतापी राजा इक्ष्वाकु अपने राजोचित तेजसे इन्द्रकी समानता करते थे। वे सम्पूर्ण शास्त्रोंके ज्ञानमें निपुण थे। उनका बल कभी क्षीण नहीं होता था। वे धर्मात्मा भूपाल वेदवेत्ता ब्राह्मणोंके साथ धर्म और

English

Prajapati, the matter within your mind and the purpose for which you have arrived

अध्याय १९

श्लोक 22

तेनैवम् उक्तो दिनकृत् तथेति त्वष्टारम् उक्त्वा विरराम भास्करः संज्ञां विशङ्कां रविमण्डलस्थितां कृत्वा जगामाथ रविं प्रसाद्य

tenaivam ukto dinakṛt tatheti tvaṣṭāram uktvā virarāma bhāskaraḥ saṃjñāṃ viśaṅkāṃ ravimaṇḍalasthitāṃ kṛtvā jagāmātha raviṃ prasādya

हिन्दी अर्थ

न्यायपूर्वक इस समुद्रपर्यन्त पृथिवीका पालन करते थे। उन बलशाली नरेशने संग्राममें अपने तीखे शस्त्रोंसे समस्त भूपोंको जीतकर उनका मण्डल अपने अधिकारमें कर लिया था ब्रह्मन्! प्रतापी राजा इक्ष्वाकुने प्रचुर दक्षिणावाले यज्ञ और नाना प्रकारके दान करके परलोकोंपर भी विजय प्राप्त कर ली थी। वे अपनी दोनों भुजाओंद्वारा पृथ्वीका, जिह्वाके अग्रभागसे सरस्वतीका, वक्षःस्थलसे राजलक्ष्मीका

English

Visnu instead of 108 names.

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_narasiMhapurANa.txt · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता · Identifier:

Narasimha Purana — Chapter 19

नृसिंहपुराण

संस्कृत संस्करण · Sanskrit Edition:

Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

प्रकाशक अथवा पुरालेखागार · Archive:

Open Sanskrit text archives (see the source link)

डिजिटल पुरालेख देखें
गणना पद्धति टिप्पणी · Numbering System:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.