Narasimha Purana· Nṛsiṁha Purāṇa
17
अध्याय 17 / 68

Adhyaya 17

36 श्लोकWhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ36 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय १७

श्लोक 1

॥ इति श्रीनरसिंहपुराणे विष्णोः स्तवराजनिरूपणे षोडशो ऽध्याय ॥ नर्प् १६ ॥ किं जपन् मुच्यते तात सततं विष्णुतत्परः संसारदुःखात् सर्वेषां हिताय वद मे पितः

|| iti śrīnarasiṃhapurāṇe viṣṇoḥ stavarājanirūpaṇe ṣoḍaśo 'dhyāya || narp 16 || kiṃ japan mucyate tāta satataṃ viṣṇutatparaḥ saṃsāraduḥkhāt sarveṣāṃ hitāya vada me pitaḥ

हिन्दी अर्थ

सबके अधिष्ठान या आश्रय, ९३. वेदगर्भ: शुक्लयजुर्वेदको प्रकट करनेवाले, ९४. विभुः--सर्वत्र ९७. सावित्रिबल्लभः--गायत्रीमन्त्रके अधिदेवता

English

Vasudeva (Omniscient god) Visnu, The man imagining him always in the shelter of god Visnu, who is free from all distortions, absolute peace, Acyuta, creator of all creatures and the situs for the origin of the gods; is absolved from the cycle of birth and death. The man is freed from the ties of acts (karma) who always keeps his mind in concentration on god Visnu, the god innocent, beyond the proof, beyond the characteristics, in the form of peace and free from evils. The man is freed from the ties of birth and death who always has devotion for god Visnu, the god of Yogas, Purana, without physical body, resting in the cavity of the wisdom, beyond the contacts of the worldly affairs and everlasting, makes him free from the bondage of the birth and death.

अध्याय १७

श्लोक 2

अष्टाक्षरं प्रवक्ष्यामि मन्त्राणां मन्त्रम् उत्तमम् यं जपन् मुच्यते मर्त्यो जन्मसंसारबन्धनात्

aṣṭākṣaraṃ pravakṣyāmi mantrāṇāṃ mantram uttamam yaṃ japan mucyate martyo janmasaṃsārabandhanāt

हिन्दी अर्थ

९८. ध्येयः ध्यान करनेयोग्य, ९९. विश्वेश्वरः सम्पूर्ण जगत्के ईश्वर, १००. भर्ता-सबका भरण- पोषण करनेवाले, १०१. लोकनाथः-संसारके रक्षक, १०२. महेश्वरः--परमेश्वर, १०३. महेन्द्रः-देवराज इन्द्र-स्वरूप, १०४. वरुणः--पश्चिम दिशाके अधिपति “वरुण' नामक आदित्य, १०५. धाता--जगत्का धारण- पोषण करनेवाले अथवा ' धाता' नामक आदित्य, १०६. विष्णुः व्यापक अथवा विष्णु' नामक आदित्य, १०७.

English

Mflfadefi Tit fspffl

अध्याय १७

श्लोक 3

हृत्पुण्डरीकमध्यस्थं शङ्खचक्रगदाधरम् एकाग्रमनसा ध्यात्वा विष्णुं कुर्याज् जपं द्विजः

hṛtpuṇḍarīkamadhyasthaṃ śaṅkhacakragadādharam ekāgramanasā dhyātvā viṣṇuṃ kuryāj japaṃ dvijaḥ

हिन्दी अर्थ

अग्निः-अग्निस्वरूप, १०८. दिवाकर:--रात्रिका अंधकार दूर करके प्रकाशपूर्ण दिनको प्रकट करनेवाले उन महात्मा विश्वकमनि उपर्युक्त नामोँद्वा भगवान् सूर्यका स्तवन किया। इससे भगवान्, सूर्यको बडी प्रसन्नता हुई और वे उन विश्वकमसि बोले

English

aifsRWfc-i feaj &4iiAifeg^ii^n

अध्याय १७

श्लोक 4

एकान्ते निर्जनस्थाने विष्ण्वग्रे वा जलान्तिके जपेद् अष्टाक्षरं मन्त्रं चित्ते विष्णुं निधाय वै

ekānte nirjanasthāne viṣṇvagre vā jalāntike japed aṣṭākṣaraṃ mantraṃ citte viṣṇuṃ nidhāya vai

हिन्दी अर्थ

प्रजापते! आपकी बुद्धिमें जो बात है-आप जिस उद्देश्यको लेकर आये हैं, वह मुझे ज्ञात है। अतः आप मुझे शाणचक्रपर चढ़ाकर मेरे मण्डलको छाँट दें; इससे जैता कि गीतामें कहा है-“इमं विवस्वते योगं प्रक्तवानहमव्ययम्। विवस्वान् मनवे प्राह" ॥'

English

ifcbiitmm fori 11 -r ^

अध्याय १७

श्लोक 5

अष्टाक्षरस्य मन्त्रस्य ऋषिर् नारायणः स्वयम् छन्दश् च दैवी गायत्री परमात्मा च देवता

aṣṭākṣarasya mantrasya ṛṣir nārāyaṇaḥ svayam chandaś ca daivī gāyatrī paramātmā ca devatā

हिन्दी अर्थ

इत्युक्तो विश्वकर्मा च तथा स कृतवान् द्विज। ब्रह्मन्! भगवान् सूर्यके यों कहनेपर विश्वकर्माने

English

fori ttsj wrrifogwwiRfcii

अध्याय १७

श्लोक 6

शुक्लवर्णं च ॐकारं नकारं रक्तम् उच्यते मोकारं वर्णतः कृष्णं नाकारं रक्तम् उच्यते

śuklavarṇaṃ ca oṃkāraṃ nakāraṃ raktam ucyate mokāraṃ varṇataḥ kṛṣṇaṃ nākāraṃ raktam ucyate

हिन्दी अर्थ

शान्तोष्णः सविता तस्य दुहितुर्विश्वकर्मण:॥ १७ वैसा ही किया। विप्रवर! उस दिनसे प्रकाशस्वरूप इत्युक्तो भानुना सोऽथ विश्वकर्माब्रवीदिदम्

English

fo^tra foef'IHdll fdVdfd ITd<})PKH.I

अध्याय १७

श्लोक 7

राकारं कुङ्कुमाभं तु यकारं पीतम् उच्यते णाकारम् अञ्जनाभं तु यकारं बहुवर्णकम्

rākāraṃ kuṅkumābhaṃ tu yakāraṃ pītam ucyate ṇākāram añjanābhaṃ tu yakāraṃ bahuvarṇakam

हिन्दी अर्थ

वरदो यदि मे देव वरमेतं प्रयच्छ मे। एतैस्तु नामभिर्यस्त्वाँ नरः स्तोष्यति नित्यशः तस्य पापक्षयं देव कुरु भक्तस्य भास्कर

English

TdMddlfdfl fori SEfFlTfdyxdrlll'R II

अध्याय १७

श्लोक 8

ॐ नमो नारायणायेति मन्त्रः सर्वार्थसाधकः भक्तानां जपतां तात स्वर्गमोक्षफलप्रदः वेदानां प्रणयेनैष सिद्धो मन्त्रः सनातनः

oṃ namo nārāyaṇāyeti mantraḥ sarvārthasādhakaḥ bhaktānāṃ japatāṃ tāta svargamokṣaphalapradaḥ vedānāṃ praṇayenaiṣa siddho mantraḥ sanātanaḥ

हिन्दी अर्थ

त्वष्टारमुक्त्वा विरराम भास्करः। संज्ञां विशङ्कां रविमण्डलस्थितां सविता विश्वकर्माकी बेटी संज्ञाके लिये शान्त हो गये तथा उनकी उष्णता कम हो गयी। इसके बाद वे त्वष्टासे बोले॥ १७१/२॥

English

^forrcit fori Ti^r gzn^fdh^n^oii

अध्याय १७

श्लोक 9

सर्वपापहरः श्रीमान् सर्वमन्त्रेषु चोत्तमः एनम् अष्टाक्षरं मन्त्रं जपन् नारायणं स्मरेत्

sarvapāpaharaḥ śrīmān sarvamantreṣu cottamaḥ enam aṣṭākṣaraṃ mantraṃ japan nārāyaṇaṃ smaret

हिन्दी अर्थ

अनघ! चूँकि आपने एक सौ आठ नामोंके द्वारा मेरी स्तुति की है, इसलिये मैं प्रसन्न होकर आपको वर देनेके लिये उद्यत हूँ। कोई वर माँगिये॥ १८१/२॥ भगवान् सूर्यके यों कहनेपर विश्वकर्मा बोले-देव! यदि आप मुझे वर देनेको उद्यत हैं तो यह मुझे वर प्रदान कीजिये-- देव भास्कर! जो मनुष्य इन नामोंके द्वारा प्रतिदिन आपकी स्तुति करे, उस भक्तपुरुषके सारे

English

foril yfdfed fori fd«Jjf4?4 yfdfed: I fdVdVd<9'd fooj Cbl4ni^d fforil^ll liyHd-dHI^fddrM^ SlWlMd:!

अध्याय १७

श्लोक 10

संध्यावसाने सततं सर्वपापैः प्रमुच्यते एष एव परो मन्त्र एष एव परं तपः

saṃdhyāvasāne satataṃ sarvapāpaiḥ pramucyate eṣa eva paro mantra eṣa eva paraṃ tapaḥ

हिन्दी अर्थ

पापोंका आप नाश कर दें' विश्वकर्माके यों कहनेपर दिन प्रकट करनेवाले भगवान् भास्कर उनसे “बहुत अच्छा' कहकर चुप हो गये, तत्पश्चात् सूर्यमण्डलमें निवास करनेवाली संज्ञाको निर्भय करके, सूर्यदेवको संतुष्टकर विश्वकर्मा अपने

English

The man is freed from the world who has a keen devotion for Visnu, the god free from the bondage of good and bad, beyond six Urmis, Omnipresent, beyond imagination and always sacrosanct. The man imagining god Visnu as free from all bondages and beyond sorrows, beyond the issue for argument and unborn, becomes free from all bondages. The man seeing god Visnu as beyond the name and clan (Gotra) the supreme position beyond the three stages including unique and awakened etc. The man attains emancipation who always engages his mind on god Visnu, who is beyond complexion, true, resolute, and as holy as the ether. The person remembering always Visnu, the god omniform, within nature and sensitive form of soul, attains freedom from the worldly ties. He is always illumining and in the form of Ora (the single letter). The man becomes free from the bondage of world who always keeps in mind Visnu, the god uninterpretable, beyond the reach of consciousness, Orn formed, unborn and always in never form, The god Visnu, the prime cause for the universe saviour of the world, the destroyer of the universe as well and endowed with all desired things and beyond the three stages makes free his devotee from the worldly bondage who remembers him always. The worldly ties are shattered by a

अध्याय १७

श्लोक 11

एष एव परो मोक्ष एष स्वर्ग उदाहृतः सर्ववेदरहस्येभ्यः सार एष समुद्धृतः

eṣa eva paro mokṣa eṣa svarga udāhṛtaḥ sarvavedarahasyebhyaḥ sāra eṣa samuddhṛtaḥ

हिन्दी अर्थ

कृत्वा जगामाथ रविं प्रसाद्य २२ स्थानको चले गये इति श्रीनरसिंहयुराणे एकोनविंशोऽध्यायः

English

Visnu, the god who kicks off all sorrows, renders peace and sets aside all evils committed. The man is absolved from the troubles and evils if he always concentrates on Visnu the god worshipped by Brahma etc. gods, Gandharva, Munis, Siddhas, soothsayers (Carana) and Yogis. This universe is within Visnu and god Visnu resides on it. A man avails of emancipation who recites hymns for the master of this entire universe and who is unborn Visnu. The desirous of freedom from the worldly ties and otherwise may get all these duly fulfilled if he does concentration on Visnu the great

अध्याय १७

श्लोक 12

विष्णुना वैष्णवानां हि हिताय मनुजां पुरा एवं ज्ञात्वा ततो विप्रो ह्य् अष्टाक्षरम् इमं स्मरेत्

viṣṇunā vaiṣṇavānāṃ hi hitāya manujāṃ purā evaṃ jñātvā tato vipro hy aṣṭākṣaram imaṃ smaret

हिन्दी अर्थ

मारुतोंकी उत्पत्ति श्रीसूतजी बोले--द्विजश्रेष्ठ! अब मैं मारुतोंको

English

cT^T IT# TPW flcni^ll wft sarift ft#? i§r

अध्याय १७

श्लोक 13

स्नात्वा शुचिः शुचौ देशे जपेत् पापविशुद्धये जपे दाने च होमे च गमने ध्यानपर्वसु

snātvā śuciḥ śucau deśe japet pāpaviśuddhaye jape dāne ca home ca gamane dhyānaparvasu

हिन्दी अर्थ

साम्प्रतं मारुतोत्पत्तिं वक्ष्यामि द्विजसत्तम। पुरा उत्पत्तिका वर्णन करूँगा। पूर्वकालमें देवासुर-संग्राममें देवासुरे युद्धे देवैरिज्रादिभिर्दितेः॥ १॥ पुत्राः पराभूता

English

Vyasa said- Dear, son, whatever was told by the holder of the Ox marked flag, god Sankara to Maharsi Narada on the enquiry made by him, I have completely told that to you son, do

अध्याय १७

श्लोक 14

जपेन् नारायणं मन्त्रं कर्मपूर्वे परे तथा जपेत् सहस्रं नियुतं शुचिर् भूत्वा समाहितः

japen nārāyaṇaṃ mantraṃ karmapūrve pare tathā japet sahasraṃ niyutaṃ śucir bhūtvā samāhitaḥ

हिन्दी अर्थ

तपसा संतुष्टो गर्भाधानं चकार तस्याम्। इन्द्र आदि देवताओंद्वारा दितिके पुत्र हैत्यगण पराजित हो गये थे। उस समय दिति, जिसके पुत्र नष्ट हो गये थे, महेन्द्रके अभिमानको चूर्ण करनेवाले पुत्रकी इच्छा मनमें लेकर अपने पति कश्यप ऋषिकी

English

concentration on that unique and the

अध्याय १७

श्लोक 15

मासि मासि तु द्वादश्यां विष्णुभक्तो द्विजोत्तमः स्नात्वा शुचिर् जपेद् यस् तु नमो नारायणं शतम्

māsi māsi tu dvādaśyāṃ viṣṇubhakto dvijottamaḥ snātvā śucir japed yas tu namo nārāyaṇaṃ śatam

हिन्दी अर्थ

आराधना करने लगी। तपस्यासे संतुष्ट होकर ऋषिने दितिके भीतर गर्भका आधान किया। फिर वे उससे इस प्रकार बोले-यदि तुम पवित्र रहती हुई सूर्यबंशका वर्णन

English

Brahma unborn form Visnu and you will definitely obtain an everlasting and

अध्याय १७

श्लोक 16

स गच्छेत् परमं देवं नारायणम् अनामयम् गन्धपुष्पादिभिर् विष्णुम् अनेनाराध्य यो जपेत्

sa gacchet paramaṃ devaṃ nārāyaṇam anāmayam gandhapuṣpādibhir viṣṇum anenārādhya yo japet

हिन्दी अर्थ

धारयामास॥ ४॥ इन्द्रोऽपि तज्ज्ञात्वा देवासुराणां नरनागरक्षसाम्।

English

IT f#qt RWlHlsq TO fufehe||idc|H 113^11

अध्याय १७

श्लोक 17

महापातकयुक्तो ऽपि मुच्यते नात्र संशयः हृदि कृत्वा हरिं देवं मन्त्रम् एनं तु यो जपेत्

mahāpātakayukto 'pi mucyate nātra saṃśayaḥ hṛdi kṛtvā hariṃ devaṃ mantram enaṃ tu yo japet

हिन्दी अर्थ

शृण्वंश्च भक्त्या हरिलोकमेति स: सौ वर्षोतक इस गर्भको धारण कर सकोगी तो उसके बाद इन्द्रका दर्प चूर्ण करनेवाला पुत्र तुम्हारे गर्भसे उत्पन्न होगा।' कश्यपजीके यों कहनेपर दितिने उस गर्भको धारण किया॥ १--४॥ इन्द्रको भी जब यह समाचार ज्ञात

English

muqft trer PU|5»qfrlll^t9ll ftwt: tTfqmd WT ddfddhl

अध्याय १७

श्लोक 18

सर्वपापविशुद्धात्मा स गच्छेत् परमां गतिम् प्रथमेन तु लक्षेण आत्मशुद्धिर् भविष्यति

sarvapāpaviśuddhātmā sa gacchet paramāṃ gatim prathamena tu lakṣeṇa ātmaśuddhir bhaviṣyati

हिन्दी अर्थ

हुआ, तब वे बूढ़े ब्राहमणके वेषमें दितिके पास आये और रहने लगे। जब सौ वर्ष पूर्ण होनेमें कुछ ही कमी रह गयी, तब एक दिन दिति (भोजनके पश्चात्) पैर धोये बिना ही शय्यापर आरूढ़ हो, सो गयी। इधर इन्द्रने भी अवसर प्राप हो जानेसे वत्र हाथमें ले, दितिके उदरमें प्रविष्ट हो, वत्रसे उस गर्भके सात टुकड़े कर दिये। उनके द्वारा काटे जानेपर वह गर्भ रोने लगा। तब इन्रने “मा रोदीः' (मत रोओ)--या कहते हुए पुनः एक-एकके सात-सात टुकड़े

English

WT: TRTc^T TT wftlOill

अध्याय १७

श्लोक 19

द्वितीयेन तु लक्षेण मनुसिद्धिम् अवाप्नुयात् तृतीयेन तु लक्षेण स्वर्गलोकम् अवाप्नुयात्

dvitīyena tu lakṣeṇa manusiddhim avāpnuyāt tṛtīyena tu lakṣeṇa svargalokam avāpnuyāt

हिन्दी अर्थ

कर डाले। इस तरह सात-सात टुकड़ोंमें बँटे हुए वे सातौं खण्ड “मारुत' नामसे विख्यात हुए; क्योंकि जन्म होते ही इन्द्रने उन्हें “मा रोदीः-इस प्रकार कहा था। ये सभी इन्द्रके सहायक “मरुत् नामक देवता हुए मुने! इस प्रकार मैंने तुमसे देवता, असुर, नर, नाग, राक्षस और आकाश आदि भूतोंकी सृष्टिका वर्णन किया। जो इसका भक्तिपूर्वक पाठ अथवा श्रवण करता है, वह विष्णुलोकको प्राप्त होता है

English

aftqftt ^ ftrdm-dhwtd

अध्याय १७

श्लोक 20

चतुर्थेन तु लक्षेण हरेः सामिप्यम् आप्नुयात् पञ्चमेन तु लक्षेण निर्मलं ज्ञानम् आप्नुयात्

caturthena tu lakṣeṇa hareḥ sāmipyam āpnuyāt pañcamena tu lakṣeṇa nirmalaṃ jñānam āpnuyāt

हिन्दी अर्थ

इति श्ीनरसिंहयुराणे विंशतितमोऽध्यायः इक्कीसवाँ अध्याय सूर्यबंशका वर्णन

English

Devarsi Narada had obtained the supreme axiom by virtue of worship god Visnu as he heard from god Sankara that Visnu was the greatest god. The man may dash down the evil if any committed in the phase of the hundred births if he recites this pious psalm stated by god Sankara daily after a bath, attains emancipation (Amrtapada). The people doing concentration on Ananta god Acyuta in their lotus hearts and recite the psalm of the god of devotees Visnu, attain the supreme Vaisnavi Siddhi (the position of Visnu).

अध्याय १७

श्लोक 21

तथा षष्ठेन लक्षेण भवेद् विष्णौ स्थिरा मतिः सप्तमेन तु लक्षेण स्वरूपं प्रतिपद्यते

tathā ṣaṣṭhena lakṣeṇa bhaved viṣṇau sthirā matiḥ saptamena tu lakṣeṇa svarūpaṃ pratipadyate

हिन्दी अर्थ

राज्ञां वंशः पुराणेषु विस्तरेण प्रकीर्तितः। भरद्वाजजी बोले--सूतजी! आपने 'सर्ग' और ' अनुसर्ग' का वर्णन किया, विचित्र कथाएँ सुनायी; अब मुझसे राजाओंके वंश, मन्वन्तर तथा वंशानुचरितका वर्णन करें

English

Thus, the sixteenth chapter on the emancipation through concentration on Visnu’ in Sri Nrsiritha Purana’ approaches the end.

अध्याय १७

श्लोक 22

अष्टमेन तु लक्षेण निर्वाणम् अधिगच्छति स्वस्वधर्मसमायुक्तं जपं कुर्याद् द्विजोत्तमः

aṣṭamena tu lakṣeṇa nirvāṇam adhigacchati svasvadharmasamāyuktaṃ japaṃ kuryād dvijottamaḥ

हिन्दी अर्थ

सूतजी बोले--पुराणोमें राजाओंके वंशका विस्तार- पूर्वक वर्णन किया गया है; यहाँ मैं राजाओंके वंश, मन्वन्तर तथा वंशानुचरितका संक्षेपसे वर्णन करूँगा। महामते विप्रवर! इसे आप तथा अन्य मुनि भी, जो कथाश्रवणके लिये यहाँ आकर ठहरे

English

Thus, the sixteenth chapter on the emancipation through concentration on Visnu’ in Sri Nrsiritha Purana’ approaches the end.

अध्याय १७

श्लोक 23

एतत् सिद्धिकरं मन्त्रम् अष्टाक्षरम् अतन्द्रितः दुःस्वप्नासुरपैशाचा उरगा ब्रह्मराक्षसाः

etat siddhikaraṃ mantram aṣṭākṣaram atandritaḥ duḥsvapnāsurapaiśācā uragā brahmarākṣasāḥ

हिन्दी अर्थ

शृण्वन्तु मुनयश्चेमे ्रोतुमागत्य ये स्थिताः॥ ३ हुए हैं, सुनें आदौ तावङ्रह्या ब्रह्मणो मरीचिः। मरीचेः

English

Thus, the sixteenth chapter on the emancipation through concentration on Visnu’ in Sri Nrsiritha Purana’ approaches the end.

अध्याय १७

श्लोक 24

जापिनं नोपसर्पन्ति चौरक्षुद्राधयस् तथा एकाग्रमनसाव्याग्रो विष्णुभक्तो दृढव्रतः

jāpinaṃ nopasarpanti caurakṣudrādhayas tathā ekāgramanasāvyāgro viṣṇubhakto dṛḍhavrataḥ

हिन्दी अर्थ

मनोरिक्ष्वाकुः, इक्ष्वाकोर्विकुक्षिः। विकुक्षेद्योतः, सूर्यवंशभवा ये ते प्राधान्येन प्रकीर्तिताः।

English

Thus, the sixteenth chapter on the emancipation through concentration on Visnu’ in Sri Nrsiritha Purana’ approaches the end.

अध्याय १७

श्लोक 25

जपेन् नारायणं मन्त्रम् एतन् मृत्युभयापहम् मन्त्राणां परमो मन्त्रो देवतानां च दैवतम्

japen nārāyaṇaṃ mantram etan mṛtyubhayāpaham mantrāṇāṃ paramo mantro devatānāṃ ca daivatam

हिन्दी अर्थ

यैरियं पृथिवी भुक्ता धर्मतः क्षत्रियैः पुरा सबसे पहले ब्रह्माजी प्रकट हुए; उनसे मरीचि, मरीचिसे कश्यप, कश्यपसे सूर्य, सूर्यसे मनु, मनुसे इक्ष्वाकु, इक्ष्वाकुसे विकुक्षि, विकुक्षिसे द्योत, द्योतसे वेन, वेनसे पृथु और पृथुसे पृथाश्वकी उत्पत्ति हुई।

English

Thus, the sixteenth chapter on the emancipation through concentration on Visnu’ in Sri Nrsiritha Purana’ approaches the end.

अध्याय १७

श्लोक 26

गुह्यानां परमं गुह्यम् ॐकाराद्यक्षराष्टकम् आयुष्यं धनपुत्रांश् च पशून् विद्यां महद् यशः

guhyānāṃ paramaṃ guhyam oṃkārādyakṣarāṣṭakam āyuṣyaṃ dhanaputrāṃś ca paśūn vidyāṃ mahad yaśaḥ

हिन्दी अर्थ

पृथाश्वसे असंख्याताश्च, असंख्याताश्वसे मान्धाता, मान्धातासे पुरुकुत्स, पुरुकुत्ससे दृषद्, हृषदसे अभिशम्भु, अभिशम्भुसे दारुण, दारुणसे सगर, सगरसे हर्यश्व, हर्यश्चसे हारीत, हारीतसे रोहिताश्व, रोहिताश्वसे अंशुमान् तथा अंशुमान्से भगीरथ उत्पन्न हुए। भगीरथसे सौदास, सौदाससे शत्रुंदम, शत्रुंदमसे अनरण्य, अनरण्यसे दीर्घबाहु, दीर्घबाहुसे अज, अजसे दशरथ, दशरथसे श्रीराम, श्रीरामसे लव, लवसे पद्म, पद्मसे अनृपर्ण और

English

Thus, the sixteenth chapter on the emancipation through concentration on Visnu’ in Sri Nrsiritha Purana’ approaches the end.

अध्याय १७

श्लोक 27

धर्मार्थकाममोक्षांश् च लभते च जपन् नरः एतत् सत्यं च धर्म्यं च वेदश्रुतिनिदर्शनात्

dharmārthakāmamokṣāṃś ca labhate ca japan naraḥ etat satyaṃ ca dharmyaṃ ca vedaśrutinidarśanāt

हिन्दी अर्थ

अनृपर्णसे वस्त्रपाणिका जन्म हुआ। वस्त्रपाणिसे शुद्धोदन और शुद्धोदनसे बुध (बुद्ध)-की उत्पत्ति हुई। बुधसे सूर्यवंश समाप्त हो जाता है ॥ ४--१५॥ सूर्यवंशमें उत्पन्न हुए जो क्षत्रिय हैं, उनमेंसे मुख्य-मुख्य लोगोंका यहाँ वर्णन किया गया है, जिन्होंने पूर्वकालमें इस पृथ्वीका धर्मपूर्वक पालन किया है। मुने! यह मैंने सूर्यवंशका वर्णन किया है, जिसमें प्राचीन

English

Thus, the sixteenth chapter on the emancipation through concentration on Visnu’ in Sri Nrsiritha Purana’ approaches the end.

अध्याय १७

श्लोक 28

एतत् सिद्धिकरं नॄणां मन्त्ररूपं न संशयः ऋषयः पितरो देवाः सिद्धास् त्व् असुरराक्षसाः

etat siddhikaraṃ nṝṇāṃ mantrarūpaṃ na saṃśayaḥ ṛṣayaḥ pitaro devāḥ siddhās tv asurarākṣasāḥ

हिन्दी अर्थ

कालमें अनेकानेक नरेश हो गये हैं। अब मेरे द्वारा बतलाये जानेवाले चन्द्रवंशीय परम उत्तम राजाओंका इति श्रीनरसिंहपुराणे सूर्यवंशकथनं नामेकविंशो5 ध्यायः

English

Thus, the sixteenth chapter on the emancipation through concentration on Visnu’ in Sri Nrsiritha Purana’ approaches the end.

अध्याय १७

श्लोक 29

एतद् एव परं जप्त्वा परां सिद्धिम् इतो गताः ज्ञात्वा यस् त्व् आत्मनः कालं शास्त्रान्तरविधानतः अन्तकाले जपन्न् एति तद् विष्णोः परमं पदम्

etad eva paraṃ japtvā parāṃ siddhim ito gatāḥ jñātvā yas tv ātmanaḥ kālaṃ śāstrāntaravidhānataḥ antakāle japann eti tad viṣṇoḥ paramaṃ padam

हिन्दी अर्थ

चन्द्रवंशका वर्णन सोमवंशं पत जवान, सूतजी बोले--महामुने भरद्वाज! अब चन्द्रवंशका सोमवंशं श्रणुष्वाथ भरद्वाज महामुने। वर्णन सुनो। (अन्य) पुराणोंमें इसका विस्तारपूर्वक पुराणे विस्तरेणोक्तं संक्षेपात् कथयेऽध्ुना॥ १ वर्णन किया गया है, अतः इस समय मैं यहाँ संक्षेपसे आदौ तावद्रह्या। ब्रह्मणो मानसः पुत्रो इसका वर्णन करता हूँ

English

Thus, the sixteenth chapter on the emancipation through concentration on Visnu’ in Sri Nrsiritha Purana’ approaches the end.

अध्याय १७

श्लोक 30

नारायणाय नम इत्य् अयम् एव सत्यं संसारघोरविषसंहरणाय मन्त्रः शृण्वन्तु भव्यमतयो मुदितास् त्वरागा उच्चैस् तराम् उपदिशाम्य् अहम् ऊर्ध्वबाहुः

nārāyaṇāya nama ity ayam eva satyaṃ saṃsāraghoraviṣasaṃharaṇāya mantraḥ śṛṇvantu bhavyamatayo muditās tvarāgā uccais tarām upadiśāmy aham ūrdhvabāhuḥ

हिन्दी अर्थ

मरीचिर्मरीचेर्दाक्षायण्यां कश्यप: ॥ २॥ कश्यपा- सर्वप्रथम ब्रह्माजी हुए, उनके मानसपुत्र मरीचि हुए, चन्द्रवंशका वर्णन

English

Thus, the sixteenth chapter on the emancipation through concentration on Visnu’ in Sri Nrsiritha Purana’ approaches the end.

अध्याय १७

श्लोक 31

भूत्वोर्ध्वबाहुर् अद्याहं सत्यपूर्वं ब्रवीम्य् अहम् हे पुत्र शिष्याः शृणुत न मन्त्रो ऽष्टाक्षरात् परः

bhūtvordhvabāhur adyāhaṃ satyapūrvaṃ bravīmy aham he putra śiṣyāḥ śṛṇuta na mantro 'ṣṭākṣarāt paraḥ

हिन्दी अर्थ

भरतस्य नन्दायामजमीढः। अजमीढस्य सुदेव्यां पृश्निः । पृश्नेरुग्रसेनायां प्रसरः । प्रसरस्य बहुरूपायां विचित्रवीर्यस्याम्बिकायां पाण्डुः॥ ९॥ पाण्डोः कुन्तिदेव्यामर्जुनः। अर्जुनात् सुभद्राया-

English

Thus, the sixteenth chapter on the emancipation through concentration on Visnu’ in Sri Nrsiritha Purana’ approaches the end.

अध्याय १७

श्लोक 32

सत्यं सत्यं पुनः सत्यम् उत्क्षिप्य भुजम् उच्यते वेदाच् छास्त्रं परं नास्ति न देवः केशवात् परः

satyaṃ satyaṃ punaḥ satyam utkṣipya bhujam ucyate vedāc chāstraṃ paraṃ nāsti na devaḥ keśavāt paraḥ

हिन्दी अर्थ

नरवाहनस्याश्वमेधायां क्षेमकः। क्षेमकान्ताः पाण्डवाः सोमवंशो निवर्तते सर्वपापविशुद्धात्मा विष्णुलोकं स गच्छति

English

Thus, the sixteenth chapter on the emancipation through concentration on Visnu’ in Sri Nrsiritha Purana’ approaches the end.

अध्याय १७

श्लोक 33

आलोच्य सर्वशास्त्राणि विचार्य च पुनः पुनः इदम् एकं सुनिष्पन्नं ध्येयो नारायणः सदा

ālocya sarvaśāstrāṇi vicārya ca punaḥ punaḥ idam ekaṃ suniṣpannaṃ dhyeyo nārāyaṇaḥ sadā

हिन्दी अर्थ

बंशानुकीर्तनं पुण्यं पितृणां दत्तमक्षयम् चंशानुकीर्तिद्विंज पापनाशनी।

English

Thus, the sixteenth chapter on the emancipation through concentration on Visnu’ in Sri Nrsiritha Purana’ approaches the end.

अध्याय १७

श्लोक 34

इत्य् एतत् सकलं प्रोक्तं शिष्याणां तव पुण्यदम् कथाश् च विविधाः प्रोक्ता मया भज जनार्दनम्

ity etat sakalaṃ proktaṃ śiṣyāṇāṃ tava puṇyadam kathāś ca vividhāḥ proktā mayā bhaja janārdanam

हिन्दी अर्थ

मरीचिसे दाक्षायणीके गर्भसे कश्यपजी उत्पन्न हुए। कश्यपसे अदितिके गर्भसे सूर्यका जन्म हुआ। सूर्यसे सुवर्चला (संज्ञा) -के गर्भसे मनुकी उत्पत्ति हुई। मनुके द्वारा सुरूपाके गर्भसे सोम और सोमके द्वारा रोहिणीके गर्भसे बुधका जन्म हुआ तथा बुधके द्वारा इलाके गर्भसे राजा पुरूरवा उत्पन्न हुए। पुरूरवासे आयुका जन्म हुआ, आयुद्वारा रूपवतीके गर्भसे नहुष हुए। नहुषके द्वारा पितृवतीके गर्भसे ययाति हुए और ययातिसे शर्मिष्ठाके गर्भसे पूरुका

English

Thus, the sixteenth chapter on the emancipation through concentration on Visnu’ in Sri Nrsiritha Purana’ approaches the end.

अध्याय १७

श्लोक 35

अष्टाक्षरम् इमं मन्त्रं सर्वदुःखविनाशनम् जप पुत्र महाबुद्धे यदि सिद्धिम् अभीप्ससि

aṣṭākṣaram imaṃ mantraṃ sarvaduḥkhavināśanam japa putra mahābuddhe yadi siddhim abhīpsasi

हिन्दी अर्थ

जन्म हुआ। पूरुके द्वारा वंशदाके गर्भसे सम्पाति और उससे भानुदत्ताके गर्भसे सार्वभौम हुआ। सार्वभौमसे वैदेहीके गर्भसे भोजका जन्म हुआ। भोजके लिङ्गाके गर्भसे दुष्यन्त और दुष्यन्तके शकुन्तलासे भरत हुआ। भरतके नन्दासे अजमीढ नामक पुत्र हुआ, अजमीढके सुदेवीके गर्भसे पृश्नि हुआ तथा पृश्निके उग्रसेनाके गर्भसे प्रसरका आविर्भाव हुआ। प्रसरके बहुरूपाके गर्भसे शंतनु हुए, शंतनुसे योजनगन्धाने विचित्रवीर्यको जन्म दिंया। विचित्रवीर्यके

English

Thus, the sixteenth chapter on the emancipation through concentration on Visnu’ in Sri Nrsiritha Purana’ approaches the end.

अध्याय १७

श्लोक 36

इदं स्तवं व्यासमुखात् तु निस्सृतं संध्यात्रये ये पुरुषाः पठन्ति ते धौतपाण्डुरपटा इव राजहंसाः संसारसागरम् अपेतभयास् तरन्ति

idaṃ stavaṃ vyāsamukhāt tu nissṛtaṃ saṃdhyātraye ye puruṣāḥ paṭhanti te dhautapāṇḍurapaṭā iva rājahaṃsāḥ saṃsārasāgaram apetabhayās taranti

हिन्दी अर्थ

अम्बिकाके गर्भसे पाण्डुका जन्म हुआ। पाण्डुसे कुन्तीदेवीके गर्भसे अर्जुन हुआ, अर्जुनसे सुभद्राने अभिमन्युको उत्पन्न किया। अभिमन्युसे उत्तराके गार्भसे परीक्षित् हुआ, परीक्षितृके मातृवतीसे जनमेजय उत्पन्न हुआ और जनमेजयके पुण्यवतीके गर्भसे शतानीककी उत्पत्ति हुई। शतानीकके पुष्पवतीसे सहस्तानीक हुआ, सहस्रानीकसे मृगवतीसे उदयन उत्पन्न हुआ और उदयनके वासवदत्ताके गर्भसे नरवाहन हुआ। नरवाहनके अश्वमेधासे

English

Thus, the sixteenth chapter on the emancipation through concentration on Visnu’ in Sri Nrsiritha Purana’ approaches the end.

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_narasiMhapurANa.txt · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता · Identifier:

Narasimha Purana — Chapter 17

नृसिंहपुराण

संस्कृत संस्करण · Sanskrit Edition:

Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

प्रकाशक अथवा पुरालेखागार · Archive:

Open Sanskrit text archives (see the source link)

डिजिटल पुरालेख देखें
गणना पद्धति टिप्पणी · Numbering System:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.