Narasimha Purana· Nṛsiṁha Purāṇa
14
अध्याय 14 / 68

Adhyaya 14

16 श्लोकWhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ16 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय १४

श्लोक 1

॥ इति श्रीनरसिंहपुराणे ब्रह्मचारिसंवादो नाम त्रयोदशो ऽध्याय ॥ नर्प् १३ ॥ शृणु वत्स महाबुद्धे शिष्याश् चैतां परां कथाम् मयोच्यमानां शृण्वन्तु सर्वपापप्रणाशिनीम्

|| iti śrīnarasiṃhapurāṇe brahmacārisaṃvādo nāma trayodaśo 'dhyāya || narp 13 || śṛṇu vatsa mahābuddhe śiṣyāś caitāṃ parāṃ kathām mayocyamānāṃ śṛṇvantu sarvapāpapraṇāśinīm

हिन्दी अर्थ

द्विजको चाहिए कि अपने हृदय-कमलके मध्यभागमें शङ्ख, चक्र और गदा धारण करनेवाले भगवान् विष्णुका एकाग्रचित्तसे ध्यान करते हुए जप करे। एकान्त, जनशून्य स्थानमें, श्रीविष्णुमूर्तिके सम्मुख अथवा जलाशयके निकट मनमें भगवान् विष्णुका ध्यान करते हुए अष्टाक्षरमन्त्रका जप करना चाहिए। साक्षात् भगवान् नारायण ही अष्टाक्षरमन्त्रके ऋषि हैं, हैवी गायत्री छन्द है, परमात्मा

English

In reply to that Brahmin the chaste woman Savitrl again said- Brahmin, listen to what activities you should perform there. You should at first provide your mother with maintenance on alms and regret for the killing of birds to be observed either here or there. The daughter of Yajnas'arma will be your wife. Accept her only with religion abiding. Yajnasarma will offer you his daughter. A son will be born from her to extend your clan pattern. You will survive happily on alms like your father. On the death of that wife, you will become Tridandl (recluse). On being observed the prescribed rules for a recluse, You will attain to the position of Visnu with the pleasure of god Nrsimha. I have told you all that shall take place in future in order to meet your curiosity. Follow the advice given if you observe these us true.

अध्याय १४

श्लोक 2

पुरा द्विजवरः कश्चिद् वेदशास्त्रविशारदः मृतभार्यो गतस् तीर्थं चक्रे स्नानं यथाविधि

purā dvijavaraḥ kaścid vedaśāstraviśāradaḥ mṛtabhāryo gatas tīrthaṃ cakre snānaṃ yathāvidhi

हिन्दी अर्थ

कृष्णवर्ण है, “ना' रक्त है, 'रा' कुङ्कुम-रंगका है, “य' पीतवर्णका है, “णा' अज्ञनके समान कृष्णवर्णवाला है और “य' विविध वर्णोसे युक्त है। तात! यह “ॐ नमो चारायणाय' मन्त्र समस्त प्रयोजनोंका साधक है और भक्तिपूर्वक जप करनेवाले लोगोंको स्वर्ग तथा मोक्षरूप फल देनेवाला है

English

The Brahmin said- O chaste woman, I go for service and maintenance of my mother instantly. O meritorious, I will observe all suggestions delivered by you on my visit there.

अध्याय १४

श्लोक 3

तपः सुतप्तं विजने निःस्पृहो दारकर्मणि भिक्षाहारः प्रवसितो जपस्नानपरायणः

tapaḥ sutaptaṃ vijane niḥspṛho dārakarmaṇi bhikṣāhāraḥ pravasito japasnānaparāyaṇaḥ

हिन्दी अर्थ

यह सनातन मन्त्र वेदोंके प्रणव (सारभूत अक्षरों)- से सिद्ध होता है। यह सभी मन्त्रॉमें उत्तम, श्रीसम्पन्न और सम्पूर्ण पापोंको नष्ट करनेवाला है। जो सदा संध्याके अन्तमें इस अष्टाक्षरमन्त्रका जप करता हुआ भगवान् नारायणका स्मरण करता है, वह सम्पूर्ण पापोसे मुक्त हो जाता है। यही उत्तम मन्त्र है और यही उत्तम तपस्या है। यही उत्तम मोक्ष तथा यही स्वर्ग कहा गया है। पूर्वकालमें भगवान् विष्णुने वैष्णवजनोंके हितके

English

$r<4cK<c(i rrrfgpT sHPT,

अध्याय १४

श्लोक 4

स्नात्वा स गङ्गां यमुनां सरस्वतीं पुण्यां वितस्ताम् अथ गोमतीं च गयां समासाद्य पितृन् पितामहान् संतर्पयन् सन् गतवान् महेन्द्रम्

snātvā sa gaṅgāṃ yamunāṃ sarasvatīṃ puṇyāṃ vitastām atha gomatīṃ ca gayāṃ samāsādya pitṛn pitāmahān saṃtarpayan san gatavān mahendram

हिन्दी अर्थ

लिये सम्पूर्ण वेद-रहस्योंसे यह सारभूत मन्त्र निकाला है। इस प्रकार जानकर ब्राह्मणको चाहिए कि इस अष्टाक्षर-मन्त्रका स्मरण (जप) करे॥ ८--१२॥ ६४ श्रीनरसिंहपुराण अध्याय १७

English

fwrfN TRTPT RMhVi¥M*Io*H:I

अध्याय १४

श्लोक 5

तत्रापि कुण्डेषु गिरौ महामतिः स्नात्वा नु दृष्ट्वा भृगुनन्दनोत्तमम् कृत्वा पितृभ्यस् तु तथैव तृप्तिं व्रजन् वनं पापहरं प्रविष्टः

tatrāpi kuṇḍeṣu girau mahāmatiḥ snātvā nu dṛṣṭvā bhṛgunandanottamam kṛtvā pitṛbhyas tu tathaiva tṛptiṃ vrajan vanaṃ pāpaharaṃ praviṣṭaḥ

हिन्दी अर्थ

स्नान करके, पवित्र होकर, शुद्ध स्थानमें बैठकर लिये इस मन्त्रका जप करना चाहिए । जप, दान, होम, गमन, ध्यान तथा पर्वके अवसरपर और किसी कर्मके पहले तथा पश्चात् इस नारायण-मन्त्रका जप करना चाहिए। भगवान् विष्णुके भक्तश्रेष्ठ द्विजको चाहिए कि वह प्रत्येक मासकी द्वादशी तिथिको पवित्र- भावसे एकाग्रचित्त होकर सहस्त्र या लक्ष मन्त्रका जप करे॥ १३-१४/,॥

English

Brahmin, Devas'arma left from there with these words instantly and he served his mother, with all care and keeping him free from anguish and affection. He subsequently, married and got a beautiful son from his wife. After some years, his wife expired and he became a recluse. He developed the sense of treating gold like a of lump of clay and attained emancipation with the grace of god Nrsiriiha. I have thus told you about the power of chaste woman and the supreme duty to serve and protect mother. Shattering all worldly bindings and by collapsing the world tree from root, the man attains to the position of Visnu.

अध्याय १४

श्लोक 6

धारां पतन्तीं महतीं शिलोच्चयात् संधार्य भक्त्या त्व् अनु नारसिंहे शिरस्य् अशेषाघविनाशिनीं तदा विशुद्धदेहः स बभूव विप्रः

dhārāṃ patantīṃ mahatīṃ śiloccayāt saṃdhārya bhaktyā tv anu nārasiṃhe śirasy aśeṣāghavināśinīṃ tadā viśuddhadehaḥ sa babhūva vipraḥ

हिन्दी अर्थ

स्त्रात्वा शुचिः शुचौ देशे जपेत् पापविशुद्धये। जपे दाने च होमे च गमने ध्यानपर्वसु जपेन्नारायणं मन्त्रं कर्मपूर्वे परे तथा। जपेत्सहर्त्रं नियुतं शुचिर्भूत्वा समाहितः

English

Thus, the thirteenth chapter on 'conversation of a Brahmacari with a chaste woman' in Sri Nrsimha Purana approaches the end.

अध्याय १४

श्लोक 7

विन्ध्याचले सक्तम् अनन्तम् अच्युतं भक्तैर् मुनीन्द्रैर् अपि पूजितं सदा आराध्य पुष्पैर् गिरिसंभवैर् शुभैस् तत्रैव सिद्धिं त्व् अभिकाङ्क्ष्य संस्थितः

vindhyācale saktam anantam acyutaṃ bhaktair munīndrair api pūjitaṃ sadā ārādhya puṣpair girisaṃbhavair śubhais tatraiva siddhiṃ tv abhikāṅkṣya saṃsthitaḥ

हिन्दी अर्थ

मासि मासि तु द्वादश्यां विष्णुभक्तो द्विजोत्तमः। स्नात्वा शुचि्जपेद्यस्तु नमो नारायणं शतम् स गच्छेत् परमं देवं नारायणमनामयम्। गन्धपुष्पादिभिर्विष्णुमनेनाराध्य यो जपेत्

English

The importance of pilgrimages and four orders (as'ramas) of life.

अध्याय १४

श्लोक 8

स नारसिंहो बहुकालपूजया तुष्टः सुनिद्रागतम् आह भक्तम् अनाश्रमित्वं गृहभङ्गकारणं ह्य् अतो गृहाणाश्रमम् उत्तमं द्विज

sa nārasiṃho bahukālapūjayā tuṣṭaḥ sunidrāgatam āha bhaktam anāśramitvaṃ gṛhabhaṅgakāraṇaṃ hy ato gṛhāṇāśramam uttamaṃ dvija

हिन्दी अर्थ

खान करके पवित्रभावसे जो ' ३७ नमो नारायणाय' निरामय परमदेव भगवान् नारायणको प्राप्त करता है। जो इस मन्त्रके द्वारा गन्ध-पुष्प आदिसे भगवान् विष्णुकी आराधना करके इसका जप करता है, वह महापातकसे युक्त होनेपर भी निस्संदेह मुक्त हो जाता है। जो हृदयमें

English

Vyasa said- O the most learned son Sukadeva, listen to this evil sweeping story along with all my pupils present here.

अध्याय १४

श्लोक 9

अनाश्रमीति द्विज वेदपारगान् अपि त्व् अहं नानुगृह्णामि चात्र तथापि निष्ठां तव वीक्ष्य सत्तम त्वयि प्रसन्नेन मयेत्य् उदीरितम्

anāśramīti dvija vedapāragān api tv ahaṃ nānugṛhṇāmi cātra tathāpi niṣṭhāṃ tava vīkṣya sattama tvayi prasannena mayety udīritam

हिन्दी अर्थ

भगवान् विष्णुका ध्यान करते हुए इस मन्त्रका जप करता है, वह समस्त पापॉसे विशुद्धचित्त होकर उत्तम गतिको प्राप्त करता है॥ १५-१७/,॥ हृदि कृत्वा हरि देवं मन्त्रमेने तु यो जपेत्

English

■fcTwfi hdttM uutjtHR wfof£ni?n tnt: ■grPct fgTR fvrsjTFrt: traiwr •dut-mmi-Mui TW3T TT TTfT WTt 4TT«jm

अध्याय १४

श्लोक 10

तेनैवम् उक्तः परमेश्वरेण द्विजो ऽपि बुद्ध्या प्रविचिन्त्य वाक्यम् हरेर् अलङ्घ्यं नरसिंहमूर्तेर् भाधं च कृत्वा स यतिर् बभूव

tenaivam uktaḥ parameśvareṇa dvijo 'pi buddhyā pravicintya vākyam harer alaṅghyaṃ narasiṃhamūrter bhādhaṃ ca kṛtvā sa yatir babhūva

हिन्दी अर्थ

सर्वपापविशुद्धात्मा स गच्छेत् परमां गतिम्। प्रथमेन तु लक्षेण आत्मशुद्ि्भविष्यति तृतीयेन तु लक्षेण स्वर्गलोकमवाण्रुयात्॥ १९ एक लक्ष मन्त्रका जप करनेसे चित्तशुद्धि होती है, दो लक्षके जपसे मन्त्रकी सिद्धि होती है, तीन लक्षके जपसे मनुष्य स्वर्गलोक प्रात कर सकता है, चार लक्षसे भगवान् विष्णुकी समीपता प्राप्त होती है और पाँच लक्षसे

English

wit iafci'WTOi TTtaaf zf\

अध्याय १४

श्लोक 11

त्रिदण्डवृक्षाक्षपवित्रपाणिर् आप्लुत्य तोये त्व् अघहारिणि स्थितः जपन् सदा मन्त्रम् अपास्तदोषं सावित्र्यम् ईशं हृदये स्मरन् हरिम्

tridaṇḍavṛkṣākṣapavitrapāṇir āplutya toye tv aghahāriṇi sthitaḥ japan sadā mantram apāstadoṣaṃ sāvitryam īśaṃ hṛdaye smaran harim

हिन्दी अर्थ

निर्मल ज्ञानकी प्राप्ति होती है। इसी प्रकार छः लक्षसे भगवान् विष्णुमें चित्त स्थिर होता है, सात लक्षसे भगवत्स्वरूपका ज्ञान होता है और आठ लक्षसे पुरुष निर्वाण (मोक्ष) प्राप्त कर लेता है। द्विजमात्रको चाहिए कि अपने-अपने धर्मसे युक्त रहकर इस मन्त्रका जप करे। यह अष्टाक्षरमन्त्र सिद्धिदायक है। आलस्य त्यागकर इसका जप करना चाहिए। इसे जप करनेवाले पुरुषके पास दुःस्वप्न, असुर, पिशाच, सर्प, ब्रह्मराक्षस, चोर और छोटी-मोटी

English

In the ancient time, a Brahmin great and well-versed in the Vedas and scriptures went to a holy place on the death of his wife. He took a bathe there in the prescribed manner and seated himself for tough penance in a deserted place. He then abandoned the desire for remarriage and started living on alms and doing great deeds along with a daily bath, japa etc. He took a dip in the Ganga, Yamuna, Sarasvatl, Vitasta (Jhelama) and Gomatl etc. rivers and reached Gaya. He did tarpana rite for his father and grandfather and reached Mahendra hillock. He took a bath in hilly •reservoirs and ponds and then met the crown hermit Paras'urama, the son of the Bhrgu. He again did tarpana for his fore¬ fathers there and entered a forest capable to sweep off the evils.

अध्याय १४

श्लोक 12

यथाकथंचित् प्रतिलभ्य शाकं भैक्ष्याभितुष्टो वनवासवासी अभ्यर्च्य विष्णुं नरसिंहमूर्तिं ध्यात्वा च नित्यं हृदि शुद्धम् आद्यम्

yathākathaṃcit pratilabhya śākaṃ bhaikṣyābhituṣṭo vanavāsavāsī abhyarcya viṣṇuṃ narasiṃhamūrtiṃ dhyātvā ca nityaṃ hṛdi śuddham ādyam

हिन्दी अर्थ

मानसिक व्याधियाँ भी नहीं फटकती हैं॥ १८--२३/२॥ विष्णुभक्तको चाहिए कि वह दृढ्संकल्प एवं स्वस्थ होकर एकाग्रचित्तसे इस नारायण-मन्त्रका जप करे। यह मृत्युभयका नाश करनेवाला है। मन्त्रोंमें सबसे उत्कृष्ट मन्त्र और देवताओंका भी देवता ( आराध्य) है।

English

faszrravT TRRTWcWEffT

अध्याय १४

श्लोक 13

विविक्तदेशे विपुले कुशासने निवेश्य सर्वं हृदये ऽस्य सर्वम् बाह्यं समस्तं गुणम् इन्द्रियाणां विलीय भेदं भगवत्य् अनन्ते

viviktadeśe vipule kuśāsane niveśya sarvaṃ hṛdaye 'sya sarvam bāhyaṃ samastaṃ guṇam indriyāṇāṃ vilīya bhedaṃ bhagavaty anante

हिन्दी अर्थ

स्वस्वधर्मसमायुक्तो जपं कुर्याद् द्विजोत्तमः एतत् सिद्धिकरं मन्त्रमष्टाक्षरमतन्द्रित: । दुःस्वप्नासुरपैशाचा उरगा ज्रह्मराक्षसाः

English

A stream of water used to fall down from a mountain there. It was so capable as to efface the evils if any residue still

अध्याय १४

श्लोक 14

विज्ञेयम् आनन्दम् अजं विशालं सत्यात्मकं क्षेमपदं वरेण्यम् संचिन्त्य तस्मिन् प्रविहाय देहं बभूव मुक्तः परमात्मरूपी

vijñeyam ānandam ajaṃ viśālaṃ satyātmakaṃ kṣemapadaṃ vareṇyam saṃcintya tasmin pravihāya dehaṃ babhūva muktaḥ paramātmarūpī

हिन्दी अर्थ

'एकाग्रमनसाव्यग्रो विष्णुभक्तो दृढव्रतः जपेन्नारायणं मन्त्रमेतन्मृत्युभयापहम्। मन्त्राणां परमो मन्त्रो देवतानां च हैवतम्

English

The Brahmin took the water from it and sprinkled it on the head of god Nrsirhha. His body became free from home and any of the attachment of evils. He then stayed on at the mountain Vindhyacala and he started regular worship of god Visnu, the Acyuta, adored by the devotees and the great hermits by offering the pretty flowers grown on the land of that mountain.

अध्याय १४

श्लोक 15

इमां कथां मुक्तिपरां यथोक्तां पठन्ति ये नारसिंहं स्मरन्तः प्रयागतीर्थप्लवने तु यत् फलं तत् प्राप्य ते यान्ति हरेः पदं महत्

imāṃ kathāṃ muktiparāṃ yathoktāṃ paṭhanti ye nārasiṃhaṃ smarantaḥ prayāgatīrthaplavane tu yat phalaṃ tat prāpya te yānti hareḥ padaṃ mahat

हिन्दी अर्थ

अष्टाक्षरमन्त्र और उसका माहात्म्य गुह्यानां परमं गुह्यामोंकाराद्यक्षराष्ट्रकम्। आयुष्यं धनपुत्रांश्च पशून् विद्यां महद्यश:

English

II He thus worshipped for many years. God Nrsimha pleased and appeared while he was in snoring sleep. The god said- 'Brahmin, it is a violation of the rules made for the couple; if someone does not follow the rules for any of the asrama. If you really are no more interested to observe the married life, accept any other asrama. I do not pleased with the person in spite of his being well learned in the Vedas if he does not follow the prescribed rules for any of the asramas. However, your loyalty has pleased me and this is the reason why am I suggesting you the same.

अध्याय १४

श्लोक 16

इत्य् एतद् उक्तं तव पुत्र पृच्छतः पुरातनं पुण्यतमं पवित्रकम् संसारवृक्षस्य विनाशनं परं पुनः कम् इच्छस्य् अभिवाञ्छितं वद

ity etad uktaṃ tava putra pṛcchataḥ purātanaṃ puṇyatamaṃ pavitrakam saṃsāravṛkṣasya vināśanaṃ paraṃ punaḥ kam icchasy abhivāñchitaṃ vada

हिन्दी अर्थ

धर्मार्थकाममोक्षांश्च लभते च जपन्नरः। एतत् सत्यं च धर्म्यं च वेदश्रुतिनिदर्शनात् एतत् सिद्धिकरं नृणां मन्त्ररूपं न संशयः। ऋषयः पितरो देवाः सिद्धास्त्वसुरराक्षसा:

English

fgSTTSfa ftfsJT TlfofWT dlcHPf

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_narasiMhapurANa.txt · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता · Identifier:

Narasimha Purana — Chapter 14

नृसिंहपुराण

संस्कृत संस्करण · Sanskrit Edition:

Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

प्रकाशक अथवा पुरालेखागार · Archive:

Open Sanskrit text archives (see the source link)

डिजिटल पुरालेख देखें
गणना पद्धति टिप्पणी · Numbering System:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.