Garuda Purana· Garuḍa Purāṇa
13
अध्याय 13 / 317

Book 1 - Adhyaya 13

14 श्लोकWhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ14 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय १३

श्लोक 1

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे पूजानुक्रमनिरूपणं नाम द्वादशो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- १३ हरिरुवाच ।प्रवक्ष्याम्यधुना ह्येतद्वैष्णवं पञ्जरं शुभम् ।नमोनमस्ते मोविदं चक्रं गृह्य सुदर्शनम्

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe pūjānukramanirūpaṇaṃ nāma dvādaśo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 13 hariruvāca / pravakṣyāmyadhunā hyetadvaiṣṇavaṃ pañjaraṃ śubham / namonamaste movidaṃ cakraṃ gṛhya sudarśanam

हिन्दी अर्थ

काण्ड ध्यान-योगका वर्णन ३३

English

The conch resembles the full-moon, Kaustubha has red hue, the discus has the brilliance of a thousand suns and Srlvatsa resembles white Aanifa-fiower.

अध्याय १३

श्लोक 2

प्राच्यां रक्षस्व मां विष्णो ! त्वामहं शरणं गतः ।गदां कौमोदकीं गृह्ण पद्मनाभ नमो ऽस्त ते

prācyāṃ rakṣasva māṃ viṣṇo ! tvāmahaṃ śaraṇaṃ gataḥ / gadāṃ kaumodakīṃ gṛhṇa padmanābha namo 'sta te

हिन्दी अर्थ

आरूढ होकर अन्तरिक्षमें मेरी रक्षा करें। है अजित ! भगवती ईशानी कात्यायनीकी रक्षाके लिये इस हे अपराजित! आपको सहैव मेरा प्रणाम है। है विष्णुपञ्जर नामक स्तोत्रको कहा था। इसी स्तोत्रके कूर्मराज ! आपको नमस्कार है । है महामीन ! आपको प्रभावसे उस कात्यायनीने स्वयंको अमर समझनेवाले नमस्कार है । है सत्यस्वरूप महाविष्णो ! आप अपनी महिषासुर, रक्तबीज और देवताओंके लिये कण्टक

English

One should offer argkya and padya in accot dance viithPuta (kdkfavidyd.

अध्याय १३

श्लोक 3

याम्यां रक्षस्व मां विष्णो ! त्वामहं शरणं गतः ।हलमादाय सौनन्दे नमस्ते पुरुषोत्तम

yāmyāṃ rakṣasva māṃ viṣṇo ! tvāmahaṃ śaraṇaṃ gataḥ / halamādāya saunande namaste puruṣottama

हिन्दी अर्थ

बाहुको पञ्जर (रक्षक)-जैसा स्वीकार करके हाथ, सिर, बने हुए अन्यान्य दानवोंका विनाश किया था। इस अङ्गुली आदि समस्त अङ्ग-उपाङ्गसे युक्त मेरे शरीरकी विष्णुपञ्जर नामक स्तुतिका जो मनुष्य भक्तिपूर्वक रक्षा करें। है पुरुषोत्तम! आपको नमस्कार है। जप करता है, वह सदा अपने शत्रुओंपर विजय

English

I shall describe the order in the procedure of worship for achieving its success. At first the remembrance of the Supreme Soul with Orh Pfamak (obeisance)'.

अध्याय १३

श्लोक 4

प्रतीच्यां रक्ष मां विष्णो ! त्वामह शरणं गतः ।मुसलं शातनं गृह्य पुण्डरीकाक्ष रक्ष माम्

pratīcyāṃ rakṣa māṃ viṣṇo ! tvāmaha śaraṇaṃ gataḥ / musalaṃ śātanaṃ gṛhya puṇḍarīkākṣa rakṣa mām

हिन्दी अर्थ

हे वृषध्वज! मैंने प्राचीन कालमें सर्वप्रथम प्राप्त करनेमें सफल होता है। (अध्याय १३)

English

Tarfi, Rarftj Varh Lam —thus the purification of the body. Om obeisance, thus the formation of caturbhuja- (four armed) soul.

अध्याय १३

श्लोक 5

उत्तरस्यां जगन्नाथ ! भवन्तं शरणं गतः ।खड्गमादाय चर्ंमाथ अस्त्रशास्त्रादिकं हरे !

uttarasyāṃ jagannātha ! bhavantaṃ śaraṇaṃ gataḥ / khaḍgamādāya carṃmātha astraśāstrādikaṃ hare !

हिन्दी अर्थ

ध्यान-योगका वर्णन

English

Then threefold placement of AkSra. Then the worship of theogdseat embedded in the heart. Om obeisance to Ananta, Om obeisance to dharma. Om obeisance to knowledge. Om obei* sance to renunciation. Om obeisance to prosperity. Om obei¬ sance to evil. Om obeisance to ignorance. Om obeisance to non-detachment. Om obeisance to non-prosperity. Om obei¬ sance to the lotus. Om obeisance to the solar-sphere. Om obei¬ sance to the lower sphere. Om obeisance to the fiery sphere. Om obeisance to Vimala. Om obeisance to Utkarsioh Om obeisance tojfiana. Om obeisance to Kriya. Om obeisance to Yoga. Om obeisance to Prahv!. Om obeisance to Satya. Om obeisance to liana. Om obeisance to Sarvatomukhi. Om obeisance to Hari's seat with all angas and updngas. Then in the pericarp— Am obeisance to Vasudeva. Am obeisance to the heart. Im obei¬ sance to the head. Om obeisance to the tuft. Aim obeisance to the armour. Aum obeisance to the trio of eyes. Ab Pha( obei¬ sance to the weapon. Am obeisance to Sahkarpa. Am obei¬ sance to Pradyumna, Ab obeisance to Aniruddha. Om Aft obeisance to Narayaoa. Orh Tal Sat obeisance to Brahman. Om Hum obeisance to ViQu. Kfaum to Narasimha. BkUk to Varaha. Kam to Vainateya. Jarh ICkafh Vash to Sudarlana. Khcah Cam, PAom, Sam to Gada» Pam, Lam Afom, ir,ram to Paficajanya. Gharhl>harh BkarhHamX Sri. Com, Pam, Pam, Swrhxo PAam, Van to VanamSld. Dath Sash to Srivaisa Chash Darh Tam to Kaustubha. Saih to Sarnga. Im to the two quivers. Cam to the hide. Kkam to the sword; to Indra, the lord of gods; to Agni, the lord of lustre; to Yama, the lord of dharma, Kfam to Natrta, 'the lord of demons; to Varuoa, the lord of water. Yam

अध्याय १३

श्लोक 6

नमस्ते रक्ष रक्षोघ्न ! ऐशान्यां शरणं गतः ।पाञ्चजन्यं महाशङ्खमनुघोष्यं च पङ्कजम्

namaste rakṣa rakṣoghna ! aiśānyāṃ śaraṇaṃ gataḥ / pāñcajanyaṃ mahāśaṅkhamanughoṣyaṃ ca paṅkajam

हिन्दी अर्थ

श्रीहरिने पुनः कहा--अब मैं भोग तथा मोक्ष। मैं इन्द्रियधर्मसे रहित, जगतका स्रष्टा, नाम प्रदान करनेवाले योगको कह रहा हूँ। योगियोंके और गोत्रसे शून्य, मननशील सबके मनमें स्थित द्वारा ध्यानगम्य जो देव हैं, उन्हें ही ईश्वर कहा देवता हूँ, किंतु मुझमें मन नहीं है और न तो जाता है। है महेश्वर! उनके लिये किये जानेवाले उसका धर्म ही है । मैं ही विज्ञान तथा ज्ञानस्वरूप"

English

Obeisance to you, O Purujarlkakfa. Obeisance to you O Vijvabh&vana (well-wisher of the universe). Obeisance to you, O Subrahmaoya (well-embedded in the Brahman), O Great-being, O Elder.

अध्याय १३

श्लोक 7

प्रगृह्य रक्ष मां विष्णो आग्न्येय्यां रक्ष सूकर ।चन्द्रसूर्यं समागृह्य खड्गं चान्द्रमसं तथा

pragṛhya rakṣa māṃ viṣṇo āgnyeyyāṃ rakṣa sūkara / candrasūryaṃ samāgṛhya khaḍgaṃ cāndramasaṃ tathā

हिन्दी अर्थ

योगको सुनें। यह योग समस्त पापोंका विनाशक हूँ। मैं ही समस्त ज्ञानका आश्रय, बुद्धिरूप गुहामें है। योगीको आत्मस्वरूप परमात्माको स्वयंमें इस स्थित प्राणिमात्रका साक्षी (तटस्थ द्रष्टा) तथा सर्वज्ञ प्रकार भावना करनी चाहिए और बुद्धिकी अधीनतासे मुक्त हूँ। मैं ही बुद्धिके

English

After kindling fire, he should keep it well in the sacred pic with the auspicious results thereof. After contemplating everything, he should meditate upon the madola.

अध्याय १३

श्लोक 8

नैरृत्यां मां च रक्षस्व दिव्यमूर्ते नृकेसरिन् ।वैजयन्तीं स्मप्रगृह्य श्रीवत्सं कण्ठभूषणम्

nairṛtyāṃ māṃ ca rakṣasva divyamūrte nṛkesarin / vaijayantīṃ smapragṛhya śrīvatsaṃ kaṇṭhabhūṣaṇam

हिन्दी अर्थ

मैं ही विष्णु हूँ, मैं ही सभीका ईश्वर हूँ, मैं ही धर्मोसे भी शून्य हूँ. मैं ही सर्वस्वरूप, सर्वगतमनस्स्वरूप अनन्त हूँ और मैं ही छः ऊर्मियों' (शोक, मोह, और प्राणिमात्रके किसी भी प्रकारके बन्धनसे सर्वथा जरा, मृत्यु, क्षुधा एवं पिपासा) -से रहित हुँ । मैं ही विनिर्मुक्त तथा प्राणधर्म (बुभुक्षा एवं पिपासा) - वासुदेव हूँ, मैं ही जगन्नाथ और ब्रह्मरूप हूँ। मैं से विमुक्त हूँ। मैं ही प्राणियोंका प्राणस्वरूप हूँ, मैं

English

Having performed Havana hundred and eight times with the principle called Vasudeva, he should offer six obla¬ tions with Sankarana— bija.

अध्याय १३

श्लोक 9

वायव्यां रक्ष मां देव हयग्रीव नमो ऽस्तु ते ।वैनतेयं समारुह्य त्वन्तरिक्षे जनार्दन !

vāyavyāṃ rakṣa māṃ deva hayagrīva namo 'stu te / vainateyaṃ samāruhya tvantarikṣe janārdana !

हिन्दी अर्थ

ही समस्त प्राणियोंके शरीरमें स्थित रहनेवाला ही महाशान्त, भयशून्य तथा अहंकारादिसे रहित आत्मा और सर्वदेहविमुक्त परमात्मा हूँ। मैं ही हूँ और अहंकारजन्य विकारोंसे भी मैं रहित हूँ। शरीरधर्मसे रहित, क्षर (समस्त प्रपञ्च), अक्षर मैं जगतका साक्षी, जगतका नियन्ता और (कूटस्थ चेतन भोक्ता)-से अतीत, मनके साथ परमानन्दस्वरूप हूं । जाग्रत्, स्वप्न एवं सुषुप्ति

English

Having performed Havana hundred and eight times with the principle called Vasudeva, he should offer six obla¬ tions with Sankarana— bija.

अध्याय १३

श्लोक 10

मां रक्षस्वाजित सदा नमस्ते ऽस्त्वपराजित ।विशालाक्षं समारुह्य रक्ष मां त्वं रसातले

māṃ rakṣasvājita sadā namaste 'stvaparājita / viśālākṣaṃ samāruhya rakṣa māṃ tvaṃ rasātale

हिन्दी अर्थ

पाँच इन्द्रियोंमें मूल शक्तिरूपसे स्थित मैं स्वयं इन सभी अवस्थाओंमें जगतका साक्षी होते हुए भी अतीन्द्रिय (इन्द्रियोंसे अग्राह्य) होता हुआ द्रष्टा, मैं इन अवस्थाओंसे रहित हूँ। मैं ही तुरीय ब्रह्म श्रोता एवं घ्राता (गन्ध ग्रहण करनेवाला) हूँ। और विधाता हूँ । मैं ही दृग्रूप हुँ। मैं ही निर्गुण,

English

Having performed Havana hundred and eight times with the principle called Vasudeva, he should offer six obla¬ tions with Sankarana— bija.

अध्याय १३

श्लोक 11

अकूपार नमस्तुभ्यं महामीन नमो ऽस्तु प्ते ।करशीर्षाद्यङ्गुलीषु सत्य त्वं बाहुपञ्जरम्

akūpāra namastubhyaṃ mahāmīna namo 'stu pte / karaśīrṣādyaṅgulīṣu satya tvaṃ bāhupañjaram

हिन्दी अर्थ

१. शोकमोहौ जरामृत्यू क्षुत्पिपासे षडूर्मयः ' (शब्दकल्पद्रुम) ।

English

Having performed Havana hundred and eight times with the principle called Vasudeva, he should offer six obla¬ tions with Sankarana— bija.

अध्याय १३

श्लोक 12

कृत्वा रक्षस्व मां विष्णो नमस्ते पुरुषोत्तम ।एतदुक्तं शङ्कराय वैष्णवं पञ्जरं महत्

kṛtvā rakṣasva māṃ viṣṇo namaste puruṣottama / etaduktaṃ śaṅkarāya vaiṣṇavaṃ pañjaraṃ mahat

हिन्दी अर्थ

२. ' क्षरः सर्वाणि भूतानि कूटस्थोऽक्षर उच्यते’ (गीता १५।१७)-के अनुसार समस्त प्रपञ्च क्षर है। ' अक्षर'का अर्थ

English

Having performed Havana hundred and eight times with the principle called Vasudeva, he should offer six obla¬ tions with Sankarana— bija.

अध्याय १३

श्लोक 13

पुरा रक्षार्थमीशान्याः कात्यायन्या वृषध्वज ।नाशायामास सा येन चामरान्महिषासुरम्

purā rakṣārthamīśānyāḥ kātyāyanyā vṛṣadhvaja / nāśāyāmāsa sā yena cāmarānmahiṣāsuram

हिन्दी अर्थ

ल 'कूटस्थ'का अर्थ चेतन भोक्ता किया है।

English

Having performed Havana hundred and eight times with the principle called Vasudeva, he should offer six obla¬ tions with Sankarana— bija.

अध्याय १३

श्लोक 14

दानवं रक्तबीजं च अन्यांश्च सुरकण्टकान् ।एतज्जपन्नरो भक्त्या शत्रून्विजयते सदा

dānavaṃ raktabījaṃ ca anyāṃśca surakaṇṭakān / etajjapannaro bhaktyā śatrūnvijayate sadā

हिन्दी अर्थ

३. विज्ञान '--परमार्थज्ञान । ४. ज्ञान व्यावहारिक ज्ञान। ५. बुभुक्षा च पिपासा च प्राणस्य""'"" (शब्दकल्पद्रुम) ।

English

Having performed Havana hundred and eight times with the principle called Vasudeva, he should offer six obla¬ tions with Sankarana— bija.

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_garuDapurANa.txt · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता · Identifier:

Garuda Purana — Chapter 13

गरुडपुराण

संस्कृत संस्करण · Sanskrit Edition:

Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

प्रकाशक अथवा पुरालेखागार · Archive:

Open Sanskrit text archives (see the source link)

डिजिटल पुरालेख देखें
गणना पद्धति टिप्पणी · Numbering System:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.