Brahmanda Purana· Brahmāṇḍa Purāṇa
17
अध्याय 17 / 156

Book 1 - Adhyaya 17

37 श्लोकWhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ37 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय १७

श्लोक 1

इति श्रीब्रदृमहापुराणे वायुप्रोक्ते पूर्वभागे द्वितीये ऽनुषङ्गपादे भारतवर्मतं नाम षोडशो ऽध्यायः ऋषय ऊचुः यच्च किंपुरुषं वर्षं हरिवर्षं तथैव च ।आचक्ष्व नो यथातत्त्वं कीर्त्तितं भारतं त्वया

iti śrībradṛmahāpurāṇe vāyuprokte pūrvabhāge dvitīye 'nuṣaṅgapāde bhāratavarmataṃ nāma ṣoḍaśo 'dhyāyaḥ ṛṣaya ūcuḥ yacca kiṃpuruṣaṃ varṣaṃ harivarṣaṃ tathaiva ca / ācakṣva no yathātattvaṃ kīrttitaṃ bhārataṃ tvayā

हिन्दी अर्थ

इत्येष प्रतिसंधियेः कीर्तितस्तु मया डविजाः॥

English

Recount to u$ the sub-continents of Kimpuru$a and Harivar as actually they are really. The sub-continent of BhSrata has already been recounted by you.

अध्याय १७

श्लोक 2

सूत उवाच शुश्रूषा यत्र वो विप्रास्तच्छृणुध्वमतन्द्रिताः ।प्लक्षखण्डः किंपुरुषे सुमहान्नन्दनोपमः

sūta uvāca śuśrūṣā yatra vo viprāstacchṛṇudhvamatandritāḥ / plakṣakhaṇḍaḥ kiṃpuruṣe sumahānnandanopamaḥ

हिन्दी अर्थ

ब्रह्मणस्तद्वहः प्रोक्तं रातिश्चेतावती स्मृता

English

Listen attentively, O Br&hmanas, to what you are <lc8irou8 of hearing. There is a very large grove of Plakja trees in the subcontinent Kimpuru$a. It can be compared with the {heavenly} Nandana park.

अध्याय १७

श्लोक 3

दशवर्षसहस्राणि स्थितिः किंपुरुषे स्मृता ।सुवर्णवर्णाः पुरुषाः स्त्रियश्चाप्सरसो पमाः

daśavarṣasahasrāṇi sthitiḥ kiṃpuruṣe smṛtā / suvarṇavarṇāḥ puruṣāḥ striyaścāpsaraso pamāḥ

हिन्दी अर्थ

एतदेव तु सर्वेषां युगानां लक्षणं स्मृतम्

English

Ills remembered that the span of life in Kimpurusa is for ten thousand years. The men have golden complexion and the women are comparable to celestial damsels.

अध्याय १७

श्लोक 4

अनामया अशोकाश्च नित्यं मुदितमानसाः ।जायन्ते मानवास्तत्र निस्तप्तकनकप्रभाः

anāmayā aśokāśca nityaṃ muditamānasāḥ / jāyante mānavāstatra nistaptakanakaprabhāḥ

हिन्दी अर्थ

१ अह्याण्ड पुराण

English

All people there, are free from ailments and sorrows. They are perpetually joyous in their minds. They have the lustre of hot glowing gold.

अध्याय १७

श्लोक 5

वर्षे किंपुरुषे पुण्ये वृक्षो मधुवहः शुभः ।तस्य किंपुरुषाः सर्वे ऽपिबन् हि रसमुत्तमम्

varṣe kiṃpuruṣe puṇye vṛkṣo madhuvahaḥ śubhaḥ / tasya kiṃpuruṣāḥ sarve 'piban hi rasamuttamam

हिन्दी अर्थ

पंचत्रिशत्परिमिता न न्यूना नाधिकाः स्मृताः ।

English

In the holy sub-continent of Ktmpuru$a, there is an auspicious tree oozing out (exuding) honey. All the Kimpuru$as drink its excellent juice.

अध्याय १७

श्लोक 6

ततः परं किंपुरुषो हरिवर्षः प्रचक्षते ।महारजतसंकाशा जायन्ते तत्र मानवाः

tataḥ paraṃ kiṃpuruṣo harivarṣaḥ pracakṣate / mahārajatasaṃkāśā jāyante tatra mānavāḥ

हिन्दी अर्थ

मन्वंतराणां सर्मेषामेतदेव तु लक्षणम् ।

English

All the people in the sub-continent of Harivar are those who have been dropped down from die Devaloka (Region of the Devas). All of them have the characteristics and racial features of the Devas. They drink the auspicious sugarcane juice.

अध्याय १७

श्लोक 7

देवलोकच्युताः सर्वे देवानूकाश्च सर्वेशः ।हरिवर्षे नराः सर्वे पिबन्तीक्षुरसं शुफम्

devalokacyutāḥ sarve devānūkāśca sarveśaḥ / harivarṣe narāḥ sarve pibantīkṣurasaṃ śupham

हिन्दी अर्थ

सन्ध्यांशों में. युगों की धमं सिद्धियों का ह्लास. हुआ करता है । इस

English

Men are born there with the lustre of the lotus. They have the colour of their complexion resembling that of the lotus. They have eyes like lotus and fragrance like that of the lotus petals.

अध्याय १७

श्लोक 8

एकादश सहस्राणि वर्षाणां तु निरामयाः ।हरिवर्षे तु जीवन्ति सर्वे मुदितमानसाः

ekādaśa sahasrāṇi varṣāṇāṃ tu nirāmayāḥ / harivarṣe tu jīvanti sarve muditamānasāḥ

हिन्दी अर्थ

प्रकार से यह जो भ्रति सन्ध्रि है + है द्विजो ! मैंने कीत्तित कर दी हैं

English

Their diet consists of the fruit and juice of the rose- apple. They do not have sweat trickling down from their bodies. They arc sweet-smelling. They arc intelligent. They enjoy all sensual pleasures, and the fruits of their meritorious actions.

अध्याय १७

श्लोक 9

न जरा बाधते तत्र न म्रियन्ते च ते ऽचिरात् ।मध्यमं यन्मया प्रोक्तं नाम्ना वर्षमिलावृतम्

na jarā bādhate tatra na mriyante ca te 'cirāt / madhyamaṃ yanmayā proktaṃ nāmnā varṣamilāvṛtam

हिन्दी अर्थ

इसी से चारों युगों का सबका प्रसाधन है। यह चारों युगोंकी आवृत्ति सह से लेकर गुणीकृत है ।११४) यह ब्रह्मा का दिन कहा गया है । जितना बड़ा दिन होता है उतनी ब्रह्माजी की रात्रि हुआ करती है । यहाँ पर युग क्षय से. लेकर भूतों का जो सोधापन है बह जड़ी मान होता है ।११५।. यही ही.

English

They are fallen down from the world of the Devas. They have golden garments. The excellent men who live in the sub-contineuc Ilavrta have a span of life extending to thirteen thousand years.

अध्याय १७

श्लोक 10

न तत्र सूर्यस्तपति न तु जीर्यन्ति मानवाः ।चन्द्रसूर्यै सनक्षत्रौ न प्रकाशाविला वृते

na tatra sūryastapati na tu jīryanti mānavāḥ / candrasūryai sanakṣatrau na prakāśāvilā vṛte

हिन्दी अर्थ

समस्त युगों का लक्षण कहा गया है । यह बारों चौकड़ी. इकहत्तरः हो जाया करती ।११६। जब क्रम से यह चौकड़ियाँ इकहत्तर समाप्त होकर दूसरी बदलती हैं तभी दूसरे मनु का अन्तर हुआ करता है। चारों युगों की चोकड़ी में किस प्रकार से यहां होती है उसी प्रकार से यह होता है

English

It goesdown a thousand Yojanas deep into the earth. Its girth also is the same. The mountain M&lyav&n is to its (i.c. Merus) east and its dimensions have been already recounted (as the same).

अध्याय १७

श्लोक 11

पद्मप्रभाः पद्बवर्णास्तथा पद्बनिभेक्षणाः ।पद्मपत्रसुगन्धाश्च जायन्ते तत्र मानवाः

padmaprabhāḥ padbavarṇāstathā padbanibhekṣaṇāḥ / padmapatrasugandhāśca jāyante tatra mānavāḥ

हिन्दी अर्थ

।११७। उसी भाँति अन्यों में होता है और फिर उसी के समान यथा क्रम से हुआ करता है। उसो प्रकार से प्रत्येक सगं में भेद उत्पन्न हुआ करते हैं ।११७। ये पैतीस परिमित ही हैं और न इनसे कम हैं और न अधिक होते हैं ऐसा ही बताया गया है । उसी रीति से कल्प युगों के साथ लक्षणों के

English

In the case of all these mountains, the girth is the aame as the extent to which they go deep down into the earth. It is reaembered that their total length k a hundred thoiuand Yqjanai.

अध्याय १७

श्लोक 12

जंबूफलरसाहारा अनिष्यन्दाः सुगन्धिनः ।मनस्विनो भुक्तभोगाः सत्कर्मफलभोगिनः

jaṃbūphalarasāhārā aniṣyandāḥ sugandhinaḥ / manasvino bhuktabhogāḥ satkarmaphalabhoginaḥ

हिन्दी अर्थ

होते हैं । समस्त मन्वन्तर को यह हो लक्षण होता है

English

On the southern side of the Meru and to the north of the Nisadhaj there is an ancient eternal Rose*applc tree named Sudariana.

अध्याय १७

श्लोक 13

देवलोकच्यताश्चैव महारजतवाससः ।त्रयोदशसहस्राणि वर्षाणां ते नरोत्तमाः

devalokacyatāścaiva mahārajatavāsasaḥ / trayodaśasahasrāṇi varṣāṇāṃ te narottamāḥ

हिन्दी अर्थ

तथा न संतिष्ठति जीवलोकः क्षयोदयाभ्यां परिवर्तमानः १२०

English

The height of that nobte*souled lordly tree is one thousand and one hundred Yojanas. Everywhere it touches the firmament on all sides.

अध्याय १७

श्लोक 14

आयुः प्रमाणं जीवन्ति ये तु वर्ष इलावृते ।मेरोः प्रतिदिशं यच्च नवसाहस्रविस्तृतम्

āyuḥ pramāṇaṃ jīvanti ye tu varṣa ilāvṛte / meroḥ pratidiśaṃ yacca navasāhasravistṛtam

हिन्दी अर्थ

मन्वंतरेण चैकेन सर्वाण्येवांतराणि वै

English

As they fall on the ground* these fruits make a loud sound. The juice of the fruits ofthat Jambu (Rose apple) tree flows as a river.

अध्याय १७

श्लोक 15

योजनानां सहस्राणि षट्त्रिंशत्तस्य विस्तरः ।यतुरस्रं समन्ताच्च शरावाकारसंस्थितम्

yojanānāṃ sahasrāṇi ṣaṭtriṃśattasya vistaraḥ / yaturasraṃ samantācca śarāvākārasaṃsthitam

हिन्दी अर्थ

अनागतेषु तद्वच्च तर्क: कार्यो विजानता

English

This river circumambulates the Meru and penetrates into the ground deep down at the root of the Jambu tree. The delighted (inhabitants) of llavrta always drink the juice of the Jambu.

अध्याय १७

श्लोक 16

मेरोः पश्चिमभागे तु नवसाहस्रसम्मिते ।चतुस्त्रिंशत्सहस्राणि गन्धमादनपर्वतः

meroḥ paścimabhāge tu navasāhasrasammite / catustriṃśatsahasrāṇi gandhamādanaparvataḥ

हिन्दी अर्थ

परंशुराम का संवाद १२३

English

The auspicious juice of the fhiits of the respective representative trees of all the subcontinents is hailed by all.

अध्याय १७

श्लोक 17

उदग्दक्षिणतश्चैव आनीलनिषधायतः ।चत्वारिंशत्सहस्राणि परिवृद्धो महीतलात्

udagdakṣiṇataścaiva ānīlaniṣadhāyataḥ / catvāriṃśatsahasrāṇi parivṛddho mahītalāt

हिन्दी अर्थ

देवा ह्यष्टविधा ये वा इह मन्वंतरेश्वराः ।

English

Sefa, Vasuki> Takfaka—(yes) all the serpents (live) on the Nifadha. The thirtythree (groups of) Devas (gods) authorised to partake of the shares in the Yajfta» sport about on the Mahimeru.

अध्याय १७

श्लोक 18

सहस्रमवगाढश्च तावदेव च विस्तृतः ।पूर्वेण माल्यवाञ्छैलस्तत्प्रमाणः प्रकीर्त्तितः

sahasramavagāḍhaśca tāvadeva ca vistṛtaḥ / pūrveṇa mālyavāñchailastatpramāṇaḥ prakīrttitaḥ

हिन्दी अर्थ

जिस तरह से युगों के परिकत्तंन युगों के स्वभाव से चिरप्रवृत्त होते हैं उस प्रकार से क्षय भोर उदय से परि-बत्तमान जीव लोक भली भाँति स्थित नहीं रहता है ।१२०। बहुत ही संक्षेप के साथ यह इतजञा ही युगों का लक्षण बताया गया है १२१ यहां पर मन्बन्तरों में जो बीत चुके हैं तथा

English

The Siddhas and the Brahmanical sages devoid of impurities live on the Nila full ofVaidurya (Lapis Lazuli). It is mentioned that the mountain Sveta belongs to the Daityas and the DAnavas.

अध्याय १७

श्लोक 19

दक्षिणेन तु नीलश्च निषधश्चोत्तरेण तु ।तेषां मध्ये महामेरुः स्वैः प्रमाणैः प्रतिष्ठितः

dakṣiṇena tu nīlaśca niṣadhaścottareṇa tu / teṣāṃ madhye mahāmeruḥ svaiḥ pramāṇaiḥ pratiṣṭhitaḥ

हिन्दी अर्थ

जो अनागत हैं उनका सब यही है और एक मन्वन्तर के द्वारा ही समस्त अन्तर होते हैं ।१२२। कल्प से कल्प जो होता है वे सव विख्यात हैं उत्को. जान लो । जो अभी तक नहीं आये हैं उनमें ज्ञान पुरुष के द्वारा उसी प्रकार से तर्क कर लेना चाहिए ।१२३। समस्त मन्बन्तरों में व्यतीत हो गये हैं और

English

South is Nila and north Nishadha; between them the great Meru is established by its own measure.

अध्याय १७

श्लोक 20

सर्वेषामेव शैलानामवगाढो यथा भवेत् ।विस्तरस्तत्प्रमाणः स्यादायामो नियुतं स्मृतः

sarveṣāmeva śailānāmavagāḍho yathā bhavet / vistarastatpramāṇaḥ syādāyāmo niyutaṃ smṛtaḥ

हिन्दी अर्थ

जो अनागत हैं उनमें यहां पर नाम और रूपों से सब तुल्य अभिमान बाले. हैं ।१२४। जो आठ प्रकार के देवगण हैं अथवा यहाँ पर मन्बन्तरेएबर. हैं । ऋषिगण ओर मनुगण सब प्रयोजनों से तुल्य हैं।१२५।-इस तरह से पहिले युग में बणों और आश्रमों के प्रकृष्ट विभाग को और युगों के स्वभावों को

English

As it plunges into all the mountains, so its breadth is that measure; its length is remembered as a niyuta.

अध्याय १७

श्लोक 21

वृत्तभावास्समुद्रस्य महीमण्डलभावतः ।आयामाः परिहीयन्ते चतुरस्रसमाः स्मृताः

vṛttabhāvāssamudrasya mahīmaṇḍalabhāvataḥ / āyāmāḥ parihīyante caturasrasamāḥ smṛtāḥ

हिन्दी अर्थ

सदा प्रभुः किया करते हैं ।१२६। वर्णा्मों के विभाग युग ओर युगों की सिद्धियाँ अनुषंग से यह कह दिये गये हैं । अब सृष्टि के सगं को समझ सो । यहाँ पर युगों में विस्तार के साथ ओर आनृपूर्वी से अर्थात् आरम्भ से अन्त

English

From the circular form of the sea, from the nature of the earth's disc, the lengths are diminished; they are remembered as equal to the square.

अध्याय १७

श्लोक 22

इलावृतं चतुष्कोणं भिन्दन्ती मध्यभागतः ।प्रभिन्नाञ्जनसंकाशा जम्बूरसवती नदी

ilāvṛtaṃ catuṣkoṇaṃ bhindantī madhyabhāgataḥ / prabhinnāñjanasaṃkāśā jambūrasavatī nadī

हिन्दी अर्थ

१२४ ब्रह्माण्ड पुराण

English

Splitting the four-cornered Ilavrita through the middle, the river Jambu-rasavati flows, like split collyrium.

अध्याय १७

श्लोक 23

मेरोस्तु दक्षिणे पार्श्वे निषधस्योत्तरेण च ।सुदर्शनो नाम महाञ्जम्बूवृक्षः सनातनः

merostu dakṣiṇe pārśve niṣadhasyottareṇa ca / sudarśano nāma mahāñjambūvṛkṣaḥ sanātanaḥ

हिन्दी अर्थ

रामोऽपि नृपणादू ल सर्वधर्मभृतां वरः ।

English

On the south side of Meru and north of Nishadha, the great eternal jambu tree called Sudarshana stands,

अध्याय १७

श्लोक 24

नित्यपुष्पफलोपेतः सिद्धचारणसेवितः ।तस्य नाम्ना समा ख्यातो जम्बूद्वीपो वनस्पतेः

nityapuṣpaphalopetaḥ siddhacāraṇasevitaḥ / tasya nāmnā samā khyāto jambūdvīpo vanaspateḥ

हिन्दी अर्थ

पित्रोश्चकार शुश्रूवां विनीतात्मा महामतिः ।

English

ever with flowers and fruits, frequented by Siddhas and Charanas. Jambudvipa is famed by the name of that tree.

अध्याय १७

श्लोक 25

योजनानां सहस्रं च शतं चान्यन्महात्मनः ।उत्सेधो वृक्षराजस्य दिवं स्पृशति सर्वतः

yojanānāṃ sahasraṃ ca śataṃ cānyanmahātmanaḥ / utsedho vṛkṣarājasya divaṃ spṛśati sarvataḥ

हिन्दी अर्थ

प्रीति च निजचेष्टाभिरन्वहं परयेवत्त॑यत्

English

The height of that king of trees is a thousand and a hundred yojanas, touching heaven on all sides.

अध्याय १७

श्लोक 26

अरत्नीनां शतान्यष्टावेकषष्ट्यधिकानि तु ।फलप्रमाणं संख्यातमृषिभिस्तत्त्वदर्शिभिः

aratnīnāṃ śatānyaṣṭāvekaṣaṣṭyadhikāni tu / phalapramāṇaṃ saṃkhyātamṛṣibhistattvadarśibhiḥ

हिन्दी अर्थ

गन्तु' व्यवसितो राजन्देवे्न च नियोजित: ।।

English

The measure of its fruit has been counted by the truth-seeing sages as eight hundred sixty-one aratnis.

अध्याय १७

श्लोक 27

पतमानानि तान्युर्व्यां कुर्वन्ति विपुलं स्वनम् ।तस्या जम्ब्वाः फलरसो नदी भूत्वा प्रसर्प्पति

patamānāni tānyurvyāṃ kurvanti vipulaṃ svanam / tasyā jambvāḥ phalaraso nadī bhūtvā prasarppati

हिन्दी अर्थ

श्री बसिष्ठजी ने कहा--हे राजन् ! अमित ओज से समन्वित महानु

English

Falling on the earth, they make a vast sound. The juice of the fruit of that jambu spreads, becoming a river,

अध्याय १७

श्लोक 28

मेरुं प्रदक्षिणं कृत्वा जम्बूमूलं विशत्यधः ।तं पिबन्ति सदा त्दृष्टा जंबूरसमिलावृते

meruṃ pradakṣiṇaṃ kṛtvā jambūmūlaṃ viśatyadhaḥ / taṃ pibanti sadā tdṛṣṭā jaṃbūrasamilāvṛte

हिन्दी अर्थ

आत्मा वाले जमदग्ति के इस प्रकार से प्रवृत्तमान होते हुए कुछ वषं व्यतीत हों गये वे ।१। है नृपशादूंल । समस्त धर्मों के धारण करने वालों में परम“ श्रेष्ठ राम भी वेदांग के तत्वों के ज्ञाता और सब शास्त्रों के विशारव थे

English

circumambulates Meru and enters beneath the jambu root. In Ilavrita it is always drunk, the jambu juice, by those always seen.

अध्याय १७

श्लोक 29

जंबूफलरसे पीते न जरा बाधते तु तान् ।न क्षुधा न श्रमश्चापि न मृत्युर्न च तन्द्रि तम्

jaṃbūphalarase pīte na jarā bādhate tu tān / na kṣudhā na śramaścāpi na mṛtyurna ca tandri tam

हिन्दी अर्थ

महान् मति से समन्वित और विनीत आत्मा वाले उनने अपने माता-पिता की शुसूषा की थी और निज की चेष्टाओं से प्रतिदिन प्रीति को बढ़ा दिया था।।। बुद्धिमानों में परम अं छ राम ने है तृप ! माता-पिता की शुशूषा' के द्वारा इस तरहसे प्रवृत्त ञानहोते हुए कुछ वर्ष बिता दिये थे।४। है राजन्'!

English

When the jambu-fruit juice has been drunk, old age does not trouble them, nor hunger, fatigue, death or sloth.

अध्याय १७

श्लोक 30

तत्र जांबूनदं नाम कनकं देवभूषमम् ।इन्द्रगोपकसंकाशं जायते भास्वरं तु तत्

tatra jāṃbūnadaṃ nāma kanakaṃ devabhūṣamam / indragopakasaṃkāśaṃ jāyate bhāsvaraṃ tu tat

हिन्दी अर्थ

किसी समय में महान् तेज वालें पितामह ने उस परम हढ़ की ओर गमन करने का निश्चय देव के द्वारा नियोजित होते हुए किया था?।५। भृगु पु'गव' ने माता-पिता के चरणों में अपना शिर रखकर अपने दोनों हाथ जोड़ते हुए नञ्जता'पूर्णक ' यह वचन बोले ये ।६। है तात ! इस समय में आपके'और

English

There the gold called Jambunada, ornament of the gods, arises, shining like cochineal insects.

अध्याय १७

श्लोक 31

सर्वेषां वर्षवृक्षाणां शुभः फलरसः स्तुतः ।स्कन्नं भवति तच्छुभ्रं कनकं देवभूषणम्

sarveṣāṃ varṣavṛkṣāṇāṃ śubhaḥ phalarasaḥ stutaḥ / skannaṃ bhavati tacchubhraṃ kanakaṃ devabhūṣaṇam

हिन्दी अर्थ

माता के समक्ष में कुछ अर्थ विज्ञापित करने की अभिलाया रखता हूैँ। आप भेरी उस अभिलाषित को अवण करने के योग्य होते हैं

English

The auspicious juice of all varsha trees is praised; it falls and becomes that white gold, ornament of the gods.

अध्याय १७

श्लोक 32

तेषां मूत्रं पुरीषं च दिक्षु सर्वासु सर्वशः ।ईश्वरानुग्रहाद्भूमिर्मृताश्च ग्रसते तु तान्

teṣāṃ mūtraṃ purīṣaṃ ca dikṣu sarvāsu sarvaśaḥ / īśvarānugrahādbhūmirmṛtāśca grasate tu tān

हिन्दी अर्थ

परशुराम का संवाद २२२

English

Their urine and faeces in all directions everywhere, by Ishvara's grace the earth swallows, and the dead too.

अध्याय १७

श्लोक 33

रक्षःपिशाचयक्षाश्च सर्वे हैमवतः स्मृताः ।हेमकूटे तु गन्धर्वा विज्ञेयाः साप्सरोगणाः

rakṣaḥpiśācayakṣāśca sarve haimavataḥ smṛtāḥ / hemakūṭe tu gandharvā vijñeyāḥ sāpsarogaṇāḥ

हिन्दी अर्थ

कंचित्कालं तयोवंत्स प्रीतये वस तद्गृहे

English

Rakshasas, Pishachas and Yakshas are all remembered as Himalayan; on Hemakuta are the Gandharvas with hosts of Apsarases to be known.

अध्याय १७

श्लोक 34

सर्वे नागस्तु निषधे शेषवासुकितक्षकाः ।महामेरौ त्रयस्त्रिंशत्क्रीडन्ते यज्ञियाः सुराः

sarve nāgastu niṣadhe śeṣavāsukitakṣakāḥ / mahāmerau trayastriṃśatkrīḍante yajñiyāḥ surāḥ

हिन्दी अर्थ

मैं अधिक समय से पितामह के दर्शन करने के लिए. उत्कण्ठित मन बाला हो रहा हूँ । इस कारण से आप दोनों की आज्ञा से इस समय में उनके समीप में गमन करूंगा ।=। है तात ! बड़े प्रसन्न मन वाली पितामही के द्वारा मैं कितनी हीं बार बुलाया गया हूँ और उनके हृदय में मुझमें मिलने

English

On Nishadha are all the Nagas, Shesha, Vasuki and Takshaka; on the great Meru thirty-three gods worthy of sacrifice sport.

अध्याय १७

श्लोक 35

नीले तु वैदूर्यमये सिद्धा ब्रह्मर्षयो ऽमलाः ।दैत्यानां दानवानां चर् श्वेतः पर्वत उच्यते

nīle tu vaidūryamaye siddhā brahmarṣayo 'malāḥ / daityānāṃ dānavānāṃ car śvetaḥ parvata ucyate

हिन्दी अर्थ

की अधिक उत्कण्ठा हैं । बहुत लोगों के द्वारा उन्होंने यह कहलाया है कि ने मुझे देखने की अधिक इच्छा करती है ।६। मेरा मिलना पितृगण और पितामह जो भी प्रिय है । इस कारण से उनके समीप में जाने की आप मुझे आज्ञा प्रदान कीजिए ।१०। श्री बसिष्ठजी ने कहा--इस प्रकार सें उनके इस

English

On Nila, made of lapis lazuli, are Siddhas and pure Brahmin sages; the white mountain is called that of Daityas and Danavas.

अध्याय १७

श्लोक 36

शृङ्गवान्पर्वतश्रेष्ठः पितॄणां प्रतिसंचरः ।नवस्वेतेषु वर्षेषु यथाभागं स्थितेषु वै

śṛṅgavānparvataśreṣṭhaḥ pitṝṇāṃ pratisaṃcaraḥ / navasveteṣu varṣeṣu yathābhāgaṃ sthiteṣu vai

हिन्दी अर्थ

परम सम्भ्रात कहें हुए वचन का श्रवण करके वे दोनों माता-पिता बहुतः हीं प्रहृषित हुए थे और उनके नेत्रों में अश्रुओं के कण झलक उठे ये।११। उन दोनों ने उस महाचू भाग बाले पुत्र का आलिंगन किया था और बड़े आदर के साथ उसके मस्तक का उपाघ्राण किया था। आशीवाद से उसका अभिः

English

Shringavat, best of mountains, is the resort of ancestors. In the nine white varshas, standing each in its portion,

अध्याय १७

श्लोक 37

भूतान्युपनिविष्टानि गतिमन्ति ध्रुवाणि च ।तेषां विवृद्धिर्बहुधा दृश्यते दिव्यमानुषी ।न संख्या परिसंख्यातुं श्रद्धेया तु बुभूषताम्

bhūtānyupaniviṣṭāni gatimanti dhruvāṇi ca / teṣāṃ vivṛddhirbahudhā dṛśyate divyamānuṣī / na saṃkhyā parisaṃkhyātuṃ śraddheyā tu bubhūṣatām

हिन्दी अर्थ

नन्दन करके उन दोनों ने उससे कहा था ।१२। हें तात ! पितामह के गृह को तुम सुख पूर्वक जाओ जिससे पितामह और पितामही के दर्शन प्राप्त करोगे ओर उनकी प्रीति भी होगी ।१३। वहाँ पहुँच कर न्यायपूर्वक उनकी शुश्नूषा में तत्पर रहना । कुछ समय तक है वत्स ! उनकी प्रीति को प्राप्त

English

beings are settled, moving and fixed. Their increase is seen in many ways, divine and human; counting cannot be counted nor believed by those who wish to be.

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_brahmANDapurANa.txt · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Brahmanda Purana — Chapter 17
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.