Vamana Purana· Vāmana Purāṇa
12
अध्याय 12 / 95

Adhyaya 12

56 श्लोकWhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ56 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय १२

श्लोक 1

इति श्रीवामनपुराणे एकादशो ऽध्यायः ________________________________________________________________________ सुकेशिरुवाच ।कर्मणा नरकानेतान् केन गच्छन्ति वै कथम् ।एतद् वदन्तु विप्रेन्द्राः परं कौतूहलं मम

iti śrīvāmanapurāṇe ekādaśo 'dhyāyaḥ ________________________________________________________________________ sukeśiruvāca / karmaṇā narakānetān kena gacchanti vai katham / etad vadantu viprendrāḥ paraṃ kautūhalaṃ mama

हिन्दी अर्थ

शुश्रूषा करते हुए ब्रह्मचर्याश्रममें रहे । इस प्रकार अनुष्ठान करनेवाला द्विज मृत्युको जीत लेता है। है निशाचर! उपावृत्तस्ततस्तस्माद् गृहस्थाश्रमकाम्यया। असमानर्षिकुलजां कन्यामुद्रहेद् निशाचर

English

Description of fruits of Karman

अध्याय १२

श्लोक 2

ऋषय ऊचुः ।कर्मणा येन येनेह यान्ति शालकटङ्कट ।स्वकर्मफलभोगार्थं नरकान् मे शृणुष्व तान्

ṛṣaya ūcuḥ / karmaṇā yena yeneha yānti śālakaṭaṅkaṭa / svakarmaphalabhogārthaṃ narakān me śṛṇuṣva tān

हिन्दी अर्थ

स्वकर्मणा धनं लब्ध्वा पितृदेवातिथीनपि। गृहस्थेन सदा कार्यमाचारपरिपालनम्। न ह्याचारविहीनस्य भद्रमत्र परत्र च

English

Sukesi said- 0 Brahmins! Please, tell that how the people fall and on account of what kind of deeds they perform? I am curious to listen to it all from you.

अध्याय १२

श्लोक 3

वेदवेवद्विजातीनां यैर्निन्दा सततं कृता ।ये पुराणेतिहासार्थान् नाभिनन्दन्ति पापिनः

vedavevadvijātīnāṃ yairnindā satataṃ kṛtā / ye purāṇetihāsārthān nābhinandanti pāpinaḥ

हिन्दी अर्थ

यज्ञदानतपांसीह पुरुषस्य न भूतये। भवन्ति यः समुल्लङ्कय सदाचारं प्रवर्तते कार्यो यत्नः सदाचारे आचारो हन्त्यलक्षणम्

English

W>*kcfMlM I >j H<g >Rl ^tgcg eTTlJl Rll

अध्याय १२

श्लोक 4

कुरुनिन्दाकरा ये च सखविघ्नकराश्च ये ।दातुर्निवारकाये च तेषु ते निपतन्ति हि

kurunindākarā ye ca sakhavighnakarāśca ye / dāturnivārakāye ca teṣu te nipatanti hi / /

अध्याय १२

श्लोक 5

सुहृद्दम्पतिसोदर्यस्वामिभृत्यपितासुतान् ।याज्योपाध्याययोर्यैश्च कृतो भेदो ऽधमैर्मिथः

suhṛddampatisodaryasvāmibhṛtyapitāsutān / yājyopādhyāyayoryaiśca kṛto bhedo 'dhamairmithaḥ

हिन्दी अर्थ

दनुस्मरेद् देववरान् महर्षीन्। देवपतिस्त्रिनेत्र:

English

The hermits said- O Salakatamkata (monster)! Listen to the deeds performed by the people that lead them to fall in these hells.

अध्याय १२

श्लोक 6

कन्यामेकस्य दत्त्वा च ददत्यन्यस्य ये ऽधमाः ।करपत्रेण पाट्यन्ते ते द्विधा यमकिङ्करैः

kanyāmekasya dattvā ca dadatyanyasya ye 'dhamāḥ / karapatreṇa pāṭyante te dvidhā yamakiṅkaraiḥ

हिन्दी अर्थ

किं तदुक्तं सुप्रभातं शंकरेण महात्मना। पुष्प च कामः फलमस्य मोक्षः।

English

The people doing continuous criticism of the Veda, gods and Dvijatls, showing dishonour to the practical exercise of the essence contemplated in the Purana and History, critics to their teachers, the people putting hurdles on yajna and the sinners who resist the donor from falling into those hells.

अध्याय १२

श्लोक 7

परोपतापजनकाश्चन्दनोशीरहारिणः ।बालव्यजनहर्त्तारः करम्भसिकताश्रिताः

paropatāpajanakāścandanośīrahāriṇaḥ / bālavyajanaharttāraḥ karambhasikatāśritāḥ

हिन्दी अर्थ

प्रभाते यत् पठन्मर्त्यो मुच्यते पापबन्धनात् श्रुत्वा स्मृत्वा पठित्वा च सर्वपापैः प्रमुच्यते

English

The mean people who create mutual discrimination between friends, couple, siblings, devotees, father and son, priest and their clients as also who promise to first give their daughters to a man but thereafter commit breach of trust by solemnising their marriage with other men are split into two parts by saw (Karapatra) by the executives of Yama.

अध्याय १२

श्लोक 8

निमन्त्रितो ऽन्यतो भुङ्क्ते श्राद्धे दैवे सपैतृके ।स द्विधा कृष्यते मूढस्तीक्ष्णतुण्डैः खगोत्तमैः

nimantrito 'nyato bhuṅkte śrāddhe daive sapaitṛke / sa dvidhā kṛṣyate mūḍhastīkṣṇatuṇḍaiḥ khagottamaiḥ

हिन्दी अर्थ

दशाङ्ग-धर्म, आश्रम-धर्म और सदाचार-स्वरूपका वर्णन वहाँकी अवधि समाप्त कर ब्रह्मचारी द्विज गृहस्थाश्रमकी कामनासे अपने गोत्रसे भिन्न गोत्रके ऋषिवाले कुलमें उत्पन्न कन्यासे विवाह करे। सदाचारमें रत द्विज अपने नियत कर्मद्वारा धनोपार्जनकर पितरों, देवों एवं अतिथियोंको

English

The people putting others in pain, theft scandal and uslra (khasa), snatcher of wings made fans (cavara) fall in

अध्याय १२

श्लोक 9

मर्माणि यस्तु साधूनां तुदन् वाग्भिर्निकृन्तति ।तस्योपरि तुदन्तस्तु तुण्डैस्तिष्ठन्ति पत्त्रिणः

marmāṇi yastu sādhūnāṃ tudan vāgbhirnikṛntati / tasyopari tudantastu tuṇḍaistiṣṭhanti pattriṇaḥ

हिन्दी अर्थ

अपनी भक्तिसे अच्छी तरह तृप्त करे॥ ९--१२॥ (ब्रह्मचारी ब्राह्मणके नियमोंको सुननेके बाद) सुकेशिने कहा-- श्रेष्ठ ब्रतवाले ऋषियो! आपलोगोंने मुझसे इसके पूर्व सदाचारका वर्णन किया है। सदाचारका लक्षण क्या है? अब मैं उसे सुनना चाहता हूँ। कृपया मुझसे अब उसका वर्णन करें

English

The fools invited to s'raddha for Pitp but eat other places are split into two parts of their bodies by the predator birds of large bodies through their sharp beak. The man who blows sharply on the heart of gentlemen by his harsh words, several birds with their sharp beaks sit on his body and peck hard white piercing the flesh therefrom.

अध्याय १२

श्लोक 10

यः करोति च पैशुन्यं साधूनामन्यथामतिः ।वज्रतुण्डनखा जिह्वामाकर्षन्ते ऽस्य वायसाः

yaḥ karoti ca paiśunyaṃ sādhūnāmanyathāmatiḥ / vajratuṇḍanakhā jihvāmākarṣante 'sya vāyasāḥ

हिन्दी अर्थ

ऋहषियोंने कहा--राक्षस ! हमलोगोंे तुमसे श्रद्धापूर्वक जिस सदाचारका वर्णन किया है, उसका (अब) लक्षण बतलाते हैं; तुम उसे .सुनो। गृहस्थको आचारका सदा पालन करना चाहिए। आचारहीन व्यक्तिका इस लोक और परलोकमें कल्याण नहीं होता है। सदाचारका उल्लङ्घन कर लोक-व्यवहार तथा शास्त्र-व्यवहार करनेवाले पुरुषके यज्ञ, दान एवं तप कल्याणकर नहीं होते। दुराचारी पुरुष इस लोक तथा परलोकमें सुख नहीं

English

rTfrgpr wpn-t^mfd :i

अध्याय १२

श्लोक 11

मातापितृगुरूणां च ये ऽवज्ञां चक्रुरुद्धताः ।मज्जन्ते पूयविम्मूत्रे त्प्रतिष्ठे ह्यधोसुखाः

mātāpitṛgurūṇāṃ ca ye 'vajñāṃ cakruruddhatāḥ / majjante pūyavimmūtre tpratiṣṭhe hyadhosukhāḥ

हिन्दी अर्थ

'पाता। अतः आचार-पालनमें सदा तत्पर रहना चाहिए। आचार दुर्लक्षणोंको नष्ट कर देता है राक्षस! हम उस (पृष्ट) सदाचारका स्वरूप कहते हैं। यदि तुम कल्याण चाहते हो तो एकाग्रचित्त होकर उसे सुनो। सुकेशिन्! सदाचारका मूल धर्म है, धन इसकी शाखा है, काम (मनोरथ) इसका पुष्प है एवं मोक्ष इसका

English

II The man who behaves like an animal with the gentlemen, his tongue is pierced by the crows having beaks like a thunderbolt and sharp nails.

अध्याय १२

श्लोक 12

देवतातिथिभूतेषु भृत्येष्वभ्यागतेषु च ।अभुक्तवत्सु ये ऽश्नन्ति बालपित्रग्निमातृषु

devatātithibhūteṣu bhṛtyeṣvabhyāgateṣu ca / abhuktavatsu ye 'śnanti bālapitragnimātṛṣu

हिन्दी अर्थ

है--ऐसे सदाचाररूपी वृक्षका जो सेवन करता है, वह पुण्यभोगी बन जाता है। मनुष्योंको ब्राह्ममुहूर्तमें उठकर सर्वप्रथम श्रेष्ठ देवों एवं महर्षियोंका स्मरण करना चाहिए तथा देवाधिदेव महादेवद्वारा कथित प्रभातकालीन मङ्गलस्तोत्रका पाठ करना चाहिए

English

T*wrf% rcttHi(d& ufopgr -.n wi

अध्याय १२

श्लोक 13

दुष्टचासृक्पूयनिर्यासं भुञ्जते त्वधमा इमे ।सूचीमुखाश्च जायन्ते क्षुधार्त्ता गिरिविग्रहाः

duṣṭacāsṛkpūyaniryāsaṃ bhuñjate tvadhamā ime / sūcīmukhāśca jāyante kṣudhārttā girivigrahāḥ

हिन्दी अर्थ

सुकेशिने पूछा-- ऋषियो! महादेव शंकरने कौन- सा “सुप्रभात' कहा है कि जिसका प्रातःकाल पाठ करनेसे मनुष्य पाप-बन्धनसे मुक्त हो जाता है ऋषिगण बोले--राक्षसश्रेष्ठ ! महादेवजीद्वारा वर्णित “सुप्रभात” स्तोत्रको सुनो । इसको सुत्ने, स्मरण. करने और पढ़नेसे मनुष्य सभी पापोंसे मुक्त हो जाता है!

English

The people showing disobedience to their parents and teachers are drowned reverse (i.e. legs up while head downside) in Apratistha hell filled with urine, night-soil, pus etc.

अध्याय १२

श्लोक 14

एकपङ्क्त्युपविष्टानां विषमं भोजयन्ति ये ।विड्भोजनं राक्षसेन्द्र नरकं ते व्रजन्ति च

ekapaṅktyupaviṣṭānāṃ viṣamaṃ bhojayanti ye / viḍbhojanaṃ rākṣasendra narakaṃ te vrajanti ca

हिन्दी अर्थ

ब्रह्मा Ee गन्तकारी नभः सशब्दं महता सहैव

English

The mean people who eat by keeping hungry the gods, guests, other creatures, slaves, beggars, child, parents and the fire get gigantic mountain-like body but middle like a narrow mouth, starve and receive only the contaminated blood with pus as food to

अध्याय १२

श्लोक 15

एकसार्थप्रयातं ये पश्यन्तश्चार्थिनं नराः ।असंविभज्य भुञ्जन्ति ते यान्ति श्लेष्मभोजनम्

ekasārthaprayātaṃ ye paśyantaścārthinaṃ narāḥ / asaṃvibhajya bhuñjanti te yānti śleṣmabhojanam

हिन्दी अर्थ

धर्म तथार्थं च विहाय शय्याम् गच्छेत् तदोत्सर्गविधिं हि कर्तुम्

English

O demon king! The people who distribute food with partiality to the persons seated in a row for a meal, fall into the hell called The people who do not share their food with a partner to any journey even while he is

अध्याय १२

श्लोक 16

गोब्राह्णणाग्नयः स्पृष्टा यैरुच्छिष्टैः क्षपाचर ।क्षिप्यन्ते हि करास्तेषां तप्तसुम्भे सुदारुणे

gobrāhṇaṇāgnayaḥ spṛṣṭā yairucchiṣṭaiḥ kṣapācara / kṣipyante hi karāsteṣāṃ taptasumbhe sudāruṇe

हिन्दी अर्थ

न देवगोब्राह्मणवह्निमार्गे (स्तुति इस प्रकार है-) “ब्रह्मा, विष्णु, शंकर ये

English

desirous, fall into the hell called

अध्याय १२

श्लोक 17

सूर्येन्दुतारका दृष्टा यैरुच्छिष्टैश्च कामतः ।तेषां नेत्रगतो वह्निर्धम्यते यमकिङ्करैः

sūryendutārakā dṛṣṭā yairucchiṣṭaiśca kāmataḥ / teṣāṃ netragato vahnirdhamyate yamakiṅkaraiḥ

हिन्दी अर्थ

शुक्र और शनैश्चर ग्रह-ये सभी मेरे प्रातःकालको पुलस्त्य, पुलह, गौतम, रैभ्य, मरीचि, च्यवन तथा ऋभु-ये सभी (ऋषि) मेरे प्रातःकालको मङ्गलमय

English

O monster! The hands that touch a cow, Brahmin and fire at the state when impurity stuck to them, are forcibly thrown into the hot-pitcher.

अध्याय १२

श्लोक 18

मित्रजायाथ जननी ज्येष्ठो भ्राता पिता स्वसा ।जामयो गुरवो वृद्धा यैः संस्पृष्टाः पदा नृभिः

mitrajāyātha jananī jyeṣṭho bhrātā pitā svasā / jāmayo guravo vṛddhā yaiḥ saṃspṛṣṭāḥ padā nṛbhiḥ

हिन्दी अर्थ

मेरे प्रातःकालको मङ्गलमय बनायें' आकाश एवं महत्तत्त्व-ये सभी मेरे प्रातःकालको

English

The eyes that look at the sun, moon and constellation in the state when the body is anyway impure, are burnt by Yama's executives by putting fire in them.

अध्याय १२

श्लोक 19

बद्धाङ्घ्रयस्ते विगडैर्लोहैर्वाह्निप्रतापितैः ।क्षिप्यन्ते रौरवे घोरे ह्याजानुपरिदाहिनः

baddhāṅghrayaste vigaḍairlohairvāhnipratāpitaiḥ / kṣipyante raurave ghore hyājānuparidāhinaḥ

हिन्दी अर्थ

लोक-ये सभी प्रभातकालमें मुझे मङ्गल प्रदान करें।' इस प्रकार प्रातःकालमें परम पवित्र सुप्रभात- स्तोत्रको भक्तिपूर्वक पढे, स्मरण करे अथवा सुने। निष्पाप! ऐसा करनेसे भगवानूकी कृपासे निश्चय ही उसके दुःस्वप्नका नाश होता है तथा सुन्दर प्रभात होता है। उसके बाद उठकर धर्म तथा अर्थके

English

The feet of those people are tied with the burning (hot) iron bar and thrown into Raurava hell, where they bum up to the thighs, who have touched a friend's wife, mother, elder brother, father, sister, daughter, teacher and the old age people.

अध्याय १२

श्लोक 20

पायसं कृशरं मांसं वृथा भुक्तानि यैर्नरैः ।तेषामयोगुडास्तप्ताः क्षिप्यन्ते वदने ऽद्भुताः

pāyasaṃ kṛśaraṃ māṃsaṃ vṛthā bhuktāni yairnaraiḥ / teṣāmayoguḍāstaptāḥ kṣipyante vadane 'dbhutāḥ

हिन्दी अर्थ

बाद 'हरि'का नाम लेकर उत्सर्ग-विधि (शौच आदि) करनेके लिये जाय 'मल-त्याग देवता, गौ, ब्राह्मण और अग्निके मार्ग, राजपथ (सड़क) और चौराहेपर, गोशालामें तथा पूर्व या पश्चिम दिशाकी ओर मुख करके न करे। मलत्यागके बाद फिर शुद्धिके लिये मिट्टी

English

Those who eat sweet meat (payasa), Krs'ara and meat voluntarily without purpose lying there for offering it to gods, receive forcibly a burning rod in their mouth in the hell.

अध्याय १२

श्लोक 21

गुरुदेवद्विजातीनां वेदानां च नराधमैः ।निन्दा निशामिता यैस्तु पापानामिति कुर्वताम्

gurudevadvijātīnāṃ vedānāṃ ca narādhamaiḥ / nindā niśāmitā yaistu pāpānāmiti kurvatām

हिन्दी अर्थ

ग्रहण करे और मलद्वारमें तीन बार, बायें हाथमें सात बार तथा दोनों हाथोंमें दस बार एवं लिङ्गमें मनुष्यको जलके भीतरसे, चूहेकी बिलसे, दूसरोंके शौचसे बची हुई एवं गृहसे मिट्टी नहीं लेनी

English

Hot iron nails are hammered frequently into the ears of mean people who listen to wrong things about their teacher, gods. Brahmins and the Vedas. It is done by the executives of

अध्याय १२

श्लोक 22

तेषां लोहमयाः कीला वह्निवर्णाः पुनः पुनः ।श्रवणेषु निखन्यन्ते धर्मराजस्य किङ्करैः

teṣāṃ lohamayāḥ kīlā vahnivarṇāḥ punaḥ punaḥ / śravaṇeṣu nikhanyante dharmarājasya kiṅkaraiḥ

हिन्दी अर्थ

स्पृशेत्खानि शिरः करेण केशांस्तु संशोध्य च दन्तधावनं कृत्वा तथा दर्पणदर्शनं च

English

erfefHsrnter «i^srr feercrafe %n ^ 3 11 ffe Iqvmni gtf ?feT: fen^

अध्याय १२

श्लोक 23

प्रपादेवकुलालामान् विप्रवेश्मसभामठान् ।कूपवापीतडागांश्च भङ्क्त्वा विध्वंसयन्ति ये

prapādevakulālāmān vipraveśmasabhāmaṭhān / kūpavāpītaḍāgāṃśca bhaṅktvā vidhvaṃsayanti ye

हिन्दी अर्थ

संपूज्य तोयेन पितृन् सदेवान्। लाजामधु ब्राह्मणकन्यकां च

English

The skin of the body is decorticated by using sharp knives in spite of cries made by mean people who destroy Prapa, temple, garden, Brahmin’s home, convent, conference, well, pond and flower garden. All this is done cruelly by Yama's servants.

अध्याय १२

श्लोक 24

तेषां विलपतां चर्म देहतः क्रियते पृथक् ।कर्त्तिकाभिः सुतीक्ष्णीभिः सुरौद्रैर्यमकिङ्करैः

teṣāṃ vilapatāṃ carma dehataḥ kriyate pṛthak / karttikābhiḥ sutīkṣṇībhiḥ suraudrairyamakiṅkaraiḥ

हिन्दी अर्थ

ततस्तु कुर्यान्निजजातिधर्मम् देशानुशिष्टं कुलधर्ममग्रयं स्वगोत्रधर्म न हि संत्यजेत!

English

ife ■g^ggranfe gigw:iRmi

अध्याय १२

श्लोक 25

गोब्राह्मणार्कमग्निं च ये वै मेहन्ति मानवाः ।तेषां गुदेव चान्त्राणि विनिःकृन्तन्ति वायसाः

gobrāhmaṇārkamagniṃ ca ye vai mehanti mānavāḥ / teṣāṃ gudeva cāntrāṇi viniḥkṛntanti vāyasāḥ

हिन्दी अर्थ

नासत्प्रलापं न च सत्यहीनम् निन्द्यो भवेनैव च धर्मभेदी सङ्गं न चासत्सु नरेषु कुर्यात्

English

The people who discharge urine and night- soil at the presence of a cow, Brahmin, sun and fire receive so severe a punishment that the cows will enjoy the flesh of their intestine by extracting it through the anus out.

अध्याय १२

श्लोक 26

स्वपोषणपरो यस्तु परित्यजति मानवः ।पुत्रभृत्यकलत्रादिबन्धुवर्गमकिञ्चनम् ।दुर्भिक्षे संभ्रमे चापि स श्वभोज्ये निपात्यते

svapoṣaṇaparo yastu parityajati mānavaḥ / putrabhṛtyakalatrādibandhuvargamakiñcanam / durbhikṣe saṃbhrame cāpi sa śvabhojye nipātyate

हिन्दी अर्थ

न कर्त्तव्यं गृहस्थेन वृथा दारपरिग्रहम् वृथाऽटनान्नित्यहानिर्वृथादानाद्धनक्षयः । वृथा पशुष्नः प्राप्नोति पातकं नरकप्रदम्

English

gift Tt feftfel II ^11 .

अध्याय १२

श्लोक 27

शरणागतं ये त्यजन्ति ये च बन्धनपालकाः ।पतन्ति यन्त्रपीडे ते ताड्य मानास्तु किङ्करैः

śaraṇāgataṃ ye tyajanti ye ca bandhanapālakāḥ / patanti yantrapīḍe te tāḍya mānāstu kiṅkaraiḥ

हिन्दी अर्थ

दशाङ्ग-धर्म, आश्रम-धर्म और सदाचार-स्वरूपका वर्णन चाहिए। दीमककी बाँबीसे भी शुद्धिके लिये मिट्टी नहीं लेनी चाहिए। विद्वान् पुरुष पैर धोनेके पश्चात् उत्तर या पूर्वमुख बैठकर फेनरहित जलसे पहले मुखको दो बार धोये फिर धोनेके बाद आचमन

English

The man who eats alone leaving his poor son, servant and wife including siblings who starve from thrown into the hell called

अध्याय १२

श्लोक 28

क्लेशयन्ति हि विप्रादीन् ये ह्यकर्मसु पापिनः ।ते पिष्यन्ते शिलापेषे शोष्यनते ऽपि च शोषकैः

kleśayanti hi viprādīn ye hyakarmasu pāpinaḥ / te piṣyante śilāpeṣe śoṣyanate 'pi ca śoṣakaiḥ

हिन्दी अर्थ

आचमन करनेके बाद अपनी इन्द्रियों तथा सिरको हाथसे स्पर्शकर क्रमशः केश-संशोधन, दन्तधावन एवं दर्पण-दर्शनकर संध्योपासन करे। शिरःस्नान (सिरसे पैरतक स्नान) अथवा अर्धस्नान कर पितरों एवं देवताओंका जलसे पूजन करनेके पश्चात् हवन एवं माङ्गलिक वस्तुओंका स्पर्श कर बाहर निकलना प्रशस्त होता है। दूर्वा, दधि, घृत, जलपूर्ण कलश, बछडेके साथ गाय, बैल, सुवर्ण,

English

xittfe ^ tnssmraigj feq&iRfcii

अध्याय १२

श्लोक 29

न्यासापहारिणः पापा बध्यन्ते निगडैरपि ।श्रुत्क्षामाः शुष्कताल्वोष्ठाः पात्यन्ते वृश्चिकाशने

nyāsāpahāriṇaḥ pāpā badhyante nigaḍairapi / śrutkṣāmāḥ śuṣkatālvoṣṭhāḥ pātyante vṛścikāśane

हिन्दी अर्थ

मधुका स्पर्श करे और ब्राह्मणकी कन्या एवं सूर्यबिम्बका दर्शन करे तथा सुन्दर श्वेतपुष्प, आग्नि, चन्दनका दर्शन कर अश्वत्थ (पीपल) वृक्षका स्पर्श करनेके बाद अपने जाति-धर्म (अपने वर्णके लिये नियतकर्म)-का पालन करे

English

The people who lift up the protection cover from the man sheltered and a guard who watches over a prison are punished severely and thrown into Yantra-pida hell. The sinners causing pain to Brahmins by nuisance committed are ground on the boulders and the fire sucks their bodies until these turn into ashes.

अध्याय १२

श्लोक 30

पर्वमैथुनिनः पापाः परदाररताश्च ये ।ते वह्नितप्तां कूटाग्रामालिङ्गन्ते च शाल्मलीम्

parvamaithuninaḥ pāpāḥ paradāraratāśca ye / te vahnitaptāṃ kūṭāgrāmāliṅgante ca śālmalīm

हिन्दी अर्थ

देश-विहित धर्म, श्रेष्ठ कुलधर्म और गोत्रधर्मका त्याग नहीं करना चाहिए, उसीसे अर्थकी सिद्धि करनी चाहिए। असत्प्रलाप, सत्यरहित, निष्ठुर और वेद-आगमशास्त्रसे असंगत वाक्य कभी न कहे, जिससे साधुजनोंद्वारा निन्दित होना पड़े। किसीके धर्मको हानि न पहुँचाये एवं बुरे लोगोंका सङ्ग भी न करे। वीर! सन्ध्या एवं दिनके समय रति नहीं करनी चाहिए। सभी योनियोंकी परस्त्रयोंमें,

English

-umiM^iRui: w gKRt ferlrfe

अध्याय १२

श्लोक 31

उपाध्यायमधःकृत्य यैरधीतं द्विजाधमैः ।तेषामध्यापको यश्च स शिलां शिरसा वहेत्

upādhyāyamadhaḥkṛtya yairadhītaṃ dvijādhamaiḥ / teṣāmadhyāpako yaśca sa śilāṃ śirasā vahet

हिन्दी अर्थ

गृहहीन पृथ्वीपर, रजस्वला स्त्रीमें तथा जलमें सुरतव्यापार वर्जित है। गृहस्थको व्यर्थ भ्रमण, व्यर्थ दान, व्यर्थ पशुवध तथा व्यर्थ दार-परिग्रह नहीं करना चाहिए व्यर्थ घूमनेसे नित्यकर्मकी हानि होती है तथा वृथा दानसे धनकी हानि होती है और वृथा पशुवध करनेवाला नरक प्राप्त करानेवाले पापको प्राप्त होता है। अवैध

English

The people misappropriating the trust fund are tied with hot iron bars, are left for starving and without water to drink. Then they are thrown into Vrscikasana hell.

अध्याय १२

श्लोक 32

मूत्रश्लेष्मपुरीषाणि यैरुत्सृष्टानि वारिणि ।ते पात्यन्ते च विण्मूत्रे दुर्गन्धे पूयपूरिते

mūtraśleṣmapurīṣāṇi yairutsṛṣṭāni vāriṇi / te pātyante ca viṇmūtre durgandhe pūyapūrite

हिन्दी अर्थ

संतत्या हानिरश्लाघ्या वर्णसंकरतो भयम्। भेतव्यं च भवेल्लोके वृथादारपरिग्रहात् परस्वे परदारे च न कार्या बुद्धिरुत्तमै:। परस्वं नरकायैव परदाराश्च मृत्यवे

English

TJTOT:- ■«R<5KHVTHST h

अध्याय १२

श्लोक 33

श्राद्धातिथेयमन्योन्यं यैर्भुक्तं भुवि मानवैः ।परस्परं भक्षयन्ते मांसानि स्वानि बालिशाः

śrāddhātitheyamanyonyaṃ yairbhuktaṃ bhuvi mānavaiḥ / parasparaṃ bhakṣayante māṃsāni svāni bāliśāḥ

हिन्दी अर्थ

नेक्षेत् परस्त्रियं नग्नां न सम्भाषेत तस्करान्। उदक्यादर्शनं स्पर्शं संभाषं च विवर्जयेत् नैकासने तथा स्थेयं सोदर्या परजायया। तथैव स्यान्न मातुश्च तथा स्वदुहितुस्त्वपि

English

The sinners doing coition on auspicious days and who do intercourse with others' wife have to embrace Salmall with hot nails.

अध्याय १२

श्लोक 34

वेदवह्निगुरुत्यागी भार्यापित्रोस्तथैव च।गिरिशृड्गादधःपातं पात्यन्ते यमकिङ्करैः

vedavahnigurutyāgī bhāryāpitrostathaiva ca/ giriśṛḍgādadhaḥpātaṃ pātyante yamakiṅkaraiḥ

हिन्दी अर्थ

नाभ्यङ्गम्के न च भूमिपुत्रे शेषेषु सर्वाणि सहैव कुर्यात्

English

The dvijas and their teachers have to bear a burden of boulders who do study from preceptors but offer them a seat lower than

अध्याय १२

श्लोक 35

पुनर्भूपतयो ये च कन्याविध्वंसकाश्च ये ।तद्गर्भश्राद्धभुग् यश्च कृमीन्भक्षेत्पिपीलिकाः

punarbhūpatayo ye ca kanyāvidhvaṃsakāśca ye / tadgarbhaśrāddhabhug yaśca kṛmīnbhakṣetpipīlikāḥ

हिन्दी अर्थ

चित्रासु हस्ते श्रवणे न तैलं सहैव वर्ज्य शयनमुदक्शिरा-

English

The rudes discharging urine, phlegm and night-soil on water are thrown in Vinmutra hell filled with the stench night-soil and pus.

अध्याय १२

श्लोक 36

चाण्डालादन्त्यजाद्वापि प्रतिगृह्णाति दक्षिणाम् ।याजको यजमानश्च सो ऽस्मान्तः स्थूलकीटकः

cāṇḍālādantyajādvāpi pratigṛhṇāti dakṣiṇām / yājako yajamānaśca so 'smāntaḥ sthūlakīṭakaḥ

हिन्दी अर्थ

न कारणं चैव विना निशासु। मुक्त्वा च जन्मर्क्षगते शशाङ्के

English

Tfwt ^ wrorfir iifdpyri:ii 33 n

अध्याय १२

श्लोक 37

पृष्ठमांसाशिनो मूढास्तथैवोत्कोचजीविनः ।क्षिप्यन्ते वृकभक्षे ते नरके रजनीचर

pṛṣṭhamāṃsāśino mūḍhāstathaivotkocajīvinaḥ / kṣipyante vṛkabhakṣe te narake rajanīcara

हिन्दी अर्थ

स्त्री-संग्रहसे सन्तानकी निन्दनीय हानि, वर्णसांकर्यका भय तथा लोकमें भी भय होता है। उत्तम व्यक्ति परधन तथा परस्त्रीमें बुद्धि न लगाये। परधन नरक देनेवाला और परस्त्री मृत्युका कारण होती है। परस्त्रीको जग्रावस्थामें न देखे, चोरोंसे बातचीत न करे एवं रजस्वला स्त्रीको न तो देखे, न उसका स्पर्श ही करे और न उससे बातचीत ही करे॥ ४२--४५॥

English

The fools who eat themselves the food offered for guests on the occasion of sraddha have to eat the flesh of each other after death and on rebirth. Those persons are thrown down from the peak of mountain who abandon the Vedas, fire, teacher, wife, father and mother.

अध्याय १२

श्लोक 38

स्वर्णस्तेयी च ब्रह्मघ्नः सुरापो गुरुलल्पगः ।तथा गोभूमिहर्त्तरो गोस्त्रीबालहनाश्च ये

svarṇasteyī ca brahmaghnaḥ surāpo gurulalpagaḥ / tathā gobhūmiharttaro gostrībālahanāśca ye

हिन्दी अर्थ

अपनी बहन तथा परस्त्रीके साथ एक आसनपर न बैठे। इसी प्रकार अपनी माता तथा कन्याके साथ भी एक आसनपर न बैठे। नग्न होकर स्नान और शयन न करे। वस्त्रहीन होकर इधर-उधर न घूमे, टूटे आसन और बर्तन आदिको अलग रख दे। नन्दा (प्रतिपद्, षष्ठी और एकादशी) तिथियोंमें तेलसे मालिश न करे, रिक्ता

English

The people who accept food offered on the occasions of sraddha by the person married to a widow, involved in coition with an unmarried girl and by the children so bom are compelled to eat insects and ants.

अध्याय १२

श्लोक 39

एत नरा द्विजा ये च गोषु विक्रयिणस्तथा ।सोमविक्रयिणो ये च वेदविक्रयिणस्तथा

eta narā dvijā ye ca goṣu vikrayiṇastathā / somavikrayiṇo ye ca vedavikrayiṇastathā

हिन्दी अर्थ

त्रयोदशी) तिथियोंमें फलका गूदा नहीं खाना चाहिए। द्वादशी) तिथियोंमें सभी कार्य करे। रविवार एवं मङ्गलवारको तेलकी मालिश, शुक्रवारको क्षौरकर्म नहीं कराना चाहिए (न करना चाहिए) शनिवारको फलका गूदा न खाये तथा बुधवारको स्त्री वर्ज्य है। शेष दिनोंमें

English

The priests and their clients receiving Daksina from Candala and Antyajas have to

अध्याय १२

श्लोक 40

कूटसभ्यास्त्वशौचाश्च नित्यनैमित्तनाशकाः ।कूटसाक्ष्यप्रदा ये च ते महारौरवे स्थिताः

kūṭasabhyāstvaśaucāśca nityanaimittanāśakāḥ / kūṭasākṣyapradā ye ca te mahāraurave sthitāḥ

हिन्दी अर्थ

सभी कार्य सहैव कर्तव्य हैं चित्रा, हस्त और श्रवण नक्षत्रोंमें तेल तथा विशाखा और अभिजित् नक्षत्रोंमें क्षौर-कार्य नहीं 'करना-कराना चाहिए। मूल, मृगशिरा, पूर्वाभाद्रपद और उत्तराभाद्रपदमें गूदा-भक्षण तथा मघा, कृत्तिका और

English

be bom as heavy insects living in caves in their re-birth.

अध्याय १२

श्लोक 41

दशवर्ष सहस्राणि तावत् तामिस्रके स्थिताः ।तावच्चैवान्धतामिस्रे असिपत्रवने ततः

daśavarṣa sahasrāṇi tāvat tāmisrake sthitāḥ / tāvaccaivāndhatāmisre asipatravane tataḥ

हिन्दी अर्थ

में स्त्री-सहवास न करे। राक्षसराज! उत्तर एवं पश्चिमकी ओर सिर करके शयन नहीं करना चाहिए। दक्षिण एवं पश्चिममुख भोजन नहीं करना चाहिए। देवमन्दिर, चैत्य-वृक्ष, देवताके समान पूज्य पीपल आदिके वृक्ष, चौराहे, अपनेसे अधिक विद्वान् तथा गुरुकी प्रदक्षिणा करे। बुद्धिमान् व्यक्ति यत्रपूर्वक दूसरेके द्वारा व्यवहृत माला, अन्न और वस्त्रका व्यवहार न करे। नित्य सिरके 'ऊपरसे स्नान करे। ग्रहोपराग (ग्रहणके समय) और

English

O monster! The sneaking and bribe accepting rudes are thrown into the hell called

अध्याय १२

श्लोक 42

तावच्चैव घटीयन्त्रे तप्तकुम्भे ततः परम् ।प्रपातो भवते तेषां यैरिदं दुष्कृतं कृतम्

tāvaccaiva ghaṭīyantre taptakumbhe tataḥ param / prapāto bhavate teṣāṃ yairidaṃ duṣkṛtaṃ kṛtam

हिन्दी अर्थ

स्वजनकी मृत्यु तथा जन्म-नक्षत्रमें चन्द्रमाके रहनेके अतिरिक्त समयमें रात्रिमें बिना विशेष कारण स्नान नहीँ करना चाहिए स्नातो न केशान् चापि।

English

to %rr ^ d % fadiPtuiwm i qlufeaHtu i l w tsfasfifatrowTii ^ s n

अध्याय १२

श्लोक 43

ये त्वेते नरका रौद्रा रौरवाद्यास्तवोदिताः ।ते सर्वे क्रमशः प्रोक्ताः कृतघ्ने लोकनिन्दिते

ye tvete narakā raudrā rauravādyāstavoditāḥ / te sarve kramaśaḥ proktāḥ kṛtaghne lokanindite

हिन्दी अर्थ

देशेषु सुराजकेषु सच्छोत्रियस्तत्र वसेत नित्यम्

English

The people committing loot of gold, murderer of Brahmin, drunkard, cohabiting with teacher's wife, snatcher of cow and the land, torturers to women and children, vendor of soma and Veda, diplomat, untidy, non¬ abiding by routine and dvijas who submit forged evidence have to dwell in the hell called Maharaurava. dtddifro& %na

अध्याय १२

श्लोक 44

यथा सुराणां प्रवरो जनार्दनो यथा गिरीणामपि शैशिराद्रिः ।यथायुधानां प्रवरं सुदर्शनं यथा खगानां विनतातनूजः ।महोरगाणां प्रवरो ऽप्यनन्तो यथा च भूतेषु मही प्रधाना

yathā surāṇāṃ pravaro janārdano yathā girīṇāmapi śaiśirādriḥ / yathāyudhānāṃ pravaraṃ sudarśanaṃ yathā khagānāṃ vinatātanūjaḥ / mahoragāṇāṃ pravaro 'pyananto yathā ca bhūteṣu mahī pradhānā

हिन्दी अर्थ

यच्च वर्ज्य महाबाहो सदा धर्मस्थितैर्नरैः। अस्नेहा व्रीहयः श्लक्ष्णा विकाराः पयसस्तथा

English

dieted dH^TO dd: TOfl

अध्याय १२

श्लोक 45

नदीषु गङ्गा जलजेषु पद्मं सुरारिमुख्येषु हराङ्घ्रिभक्तः ।क्षेत्रेषु यद्वत्कुरुजङ्गलं वरं तीर्थेषु यद्वत् प्रवरं पृथूदकम्

nadīṣu gaṅgā jalajeṣu padmaṃ surārimukhyeṣu harāṅghribhaktaḥ / kṣetreṣu yadvatkurujaṅgalaṃ varaṃ tīrtheṣu yadvat pravaraṃ pṛthūdakam

हिन्दी अर्थ

तद्वद् द्विदलकादीनि भोज्यानि मनुरब्रवीत् सस्नेहानामथोष्णेन तिलकल्केन वारिणा। कार्पासिकानां वस्त्राणां शुद्धिः स्यात्सह भस्मना

English

The above-said sinners have to live ten thousand years in each hell known as Tamistra, Andhatamistra, Asipatravana, Ghatiyantra and Taptakumbha one after another in a systematic manner. ^ TO(

अध्याय १२

श्लोक 46

सरस्सु चैवोत्तरमानसं यथा वनेषु पुण्येषु हि नन्दनं यथा ।लोकेषु यद्वत्सदनं विरिञ्चेः सत्यं यथा धर्मविधिक्रियासु

sarassu caivottaramānasaṃ yathā vaneṣu puṇyeṣu hi nandanaṃ yathā / lokeṣu yadvatsadanaṃ viriñceḥ satyaṃ yathā dharmavidhikriyāsu

हिन्दी अर्थ

पुनः पाकेन भाण्डानां मृण्मयानां च मेध्यता शुचि भैक्षं कारुहस्तः पण्यं योषिन्मुखं तथा। रथ्यागतमविज्ञातं दासवर्गेण यत्कृतम्

English

^ cii<*>f'iQtrlll'#3ll

अध्याय १२

श्लोक 47

यथाश्वमेधः प्रवरः क्रतूनां पुत्रो यथा स्पर्शवतां वरिष्ठः ।तपोधनानामपि सुम्भयोनिः श्रुतिर्वरा यद्वदिहागमेषु

yathāśvamedhaḥ pravaraḥ kratūnāṃ putro yathā sparśavatāṃ variṣṭhaḥ / tapodhanānāmapi sumbhayoniḥ śrutirvarā yadvadihāgameṣu

हिन्दी अर्थ

वाक्ग्रशस्तं चिरातीतमनेकान्तरितं लघु। चेष्टितं बालवृद्धानां बालस्य च मुखं शुचि दशाङ्ग-धर्म, आश्रम-धर्म और सदाचार-स्वरूपका वर्णन

English

The people ungrateful and condemned by the public are thrown by turns in all dreadful Raurava hells, about which I have already told

अध्याय १२

श्लोक 48

मुख्यः पुराणेषु यथैव मात्स्यः स्वायंभुवोक्तिस्त्वपि संहितासु ।मनुः स्मृतीनां प्रवरो यथैव तिथीषु दर्शा विषुवेषु दानम्

mukhyaḥ purāṇeṣu yathaiva mātsyaḥ svāyaṃbhuvoktistvapi saṃhitāsu / manuḥ smṛtīnāṃ pravaro yathaiva tithīṣu darśā viṣuveṣu dānam

हिन्दी अर्थ

राक्षसेश्वर! तेल-मालिश किये हुए किसीके शरीरका स्पर्श नहीं करना चाहिए। स्नानके बाद बालोंको उसी समय कंघीसे न झाड़े। मनुष्यको वहाँ रहना चाहिए जहाँका राजा धर्मात्मा हो एवं जनवर्गमें समता हों, लोग क्रोधी न हों, न्यायी हों, परस्परमें डाह न हो, खेती करनेवाले किसान और ओषधियाँ हों। जहाँ चतुर वैद्य, धनी-मानी दानी, श्रेष्ठ श्रोत्रिय विद्वान् हों वहाँ निवास करना चाहिए। जिस देशका राजा प्रजाको मात्र दण्ड

English

sm ^ ^5 ‘Tift WqTIU^II

अध्याय १२

श्लोक 49

तेजस्विनां यद्वदिहार्क उक्तो ऋक्षेषु चन्द्रो जलधिर्ह्वदेषु ।भवान् यथा राक्षससत्तमेषु पाशेषु नागस्तिमितेषु बन्धः

tejasvināṃ yadvadihārka ukto ṛkṣeṣu candro jaladhirhvadeṣu / bhavān yathā rākṣasasattameṣu pāśeṣu nāgastimiteṣu bandhaḥ

हिन्दी अर्थ

ही देना चाहता हो तथा उत्सवोंमें जन-समाजमें नित्य किसी-न-किसी प्रकारका वैर-विदठ्ठेष हो एवं लड़ाई- झगड़ा करनेकी ही लालसा हो, निर्बल मनुष्यको ऐसे स्थानपर नहीं रहना चाहिए॥ ५४--५७॥ ऋषियोंने कहा--महाबाहो ! जो पदार्थ धर्मात्मा व्यक्तियोंके लिये सहैव त्याज्य है एवं जो भोज्य है, हम उनका वर्णन कर रहे हैं। तैल, घी आदि स्निग्ध पदार्थोसे पकाया गया अन्न बासी एवं बहुत पहलेका

English

As Janardana in gods, the Himalaya in mountains, Sudarsana in weapons, Garuda in birds, Anantanaga in serpents and earth in all beings is supreme.

अध्याय १२

श्लोक 50

धान्येषु शलिर्द्विपदेषु विप्रः चतुष्पदे गौः श्वपदां मृगेन्द्रः ।पुष्पेषु जाती नगरेषु काञ्ची नारीषु रम्भा श्रमीणां गृहस्थः

dhānyeṣu śalirdvipadeṣu vipraḥ catuṣpade gauḥ śvapadāṃ mṛgendraḥ / puṣpeṣu jātī nagareṣu kāñcī nārīṣu rambhā śramīṇāṃ gṛhasthaḥ

हिन्दी अर्थ

बने रहनेपर भी भोज्य (खानेयोग्य) है तथा सूखे भूने हुए चावल एवं दूधके विकार-दही, घी आदि भी नासी एवं पुराने होनेपर भी भक्ष्य-खानेयोग्य हैं। इसी प्रकार मनुने चने, अरहर, मसूर आदिके भूने (तले) हुए दालको भी अधिक कालतक भोजनके योग्य बतलाये हैं

English

As the Ganges in rivers, lotus in water bom flowers, Siva's devotee in daityas, Kurujangala in regions and Prthudaka in holy place is supreme.

अध्याय १२

श्लोक 51

कुशस्थली श्रेष्ठतमा पुरेषु देशेषु सर्वेषु च मध्यदेशः ।फलेषु चूतो मुकुलेष्वशोकः सर्वौषधीनां प्रवरा च पथ्या

kuśasthalī śreṣṭhatamā pureṣu deśeṣu sarveṣu ca madhyadeśaḥ / phaleṣu cūto mukuleṣvaśokaḥ sarvauṣadhīnāṃ pravarā ca pathyā

हिन्दी अर्थ

(यहाँसे आगे अब द्रव्य-शुद्धि बतलाते हैं) मणि, रत्न, प्रवाल (मूँगा), मोती, पत्थर और लकड़ीके बने मृगचर्म, सिले हुए वस्त्र एवं वृक्षोके सभी छालोंकी शुद्धि जलसे होती है। तैल-घृत आदिसे मलिन बस्त्रोंकी शुद्धि उष्ण जल तथा तिल-कल्क (खली)-से एवं 'कपासके वस्त्रोंकी शुद्धि भस्मसे (पत्थर कोयले आदिकी

English

As uttaramanasa in reservoirs, Nandana in holy forests, abode of Brahma in lokas, Satya property in religious deeds.

अध्याय १२

श्लोक 52

मूलेषु कन्दः प्रवरो यथोक्तो व्याधिष्वजीर्णं क्षणदाचरेन्द्र ।श्वेतेषु दुग्धं प्रवरं यथैव कार्पासिकं प्रावरणेषु यद्वत्

mūleṣu kandaḥ pravaro yathokto vyādhiṣvajīrṇaṃ kṣaṇadācarendra / śveteṣu dugdhaṃ pravaraṃ yathaiva kārpāsikaṃ prāvaraṇeṣu yadvat

हिन्दी अर्थ

राखसे) होती है। हाथीके दाँत, हड्डी और सींगकी बनी चीजोंकी शुद्धि तराशनेसे (खरादनेसे) होती है। मिट्टी के बर्तन पुनः आगमें जलानेसे शुद्ध होते हैं। भिक्षान्न, कारीगरोंका हाथ, विक्रेय वस्तु, स्त्री-मुख, अज्ञात वस्तु, ग्रामके मध्य मार्ग या चौराहेसे लायी जानेवाली तथा नौकरोंद्वारा निर्मित वस्तुएँ पवित्र मानी गयी हैं। वचनद्वारा प्रशंसित, पुराना, अनेकानेक जनोंसे होती हुई लायी जानेवाली छोटी वस्तुएँ, बालकों और वृद्धोंद्वार किया

English

Asvamedha in yajna, son in things worth touching, Agastya in ascetics and the Veda in Agama scriptures.

अध्याय १२

श्लोक 53

कलासु मुख्या गणितज्ञता च विज्ञानमुख्येषु यथेन्द्रजालम् ।शाकेषु मुख्या त्वपि काकमाची रसेषु मुख्यं लवणं यथैव

kalāsu mukhyā gaṇitajñatā ca vijñānamukhyeṣu yathendrajālam / śākeṣu mukhyā tvapi kākamācī raseṣu mukhyaṃ lavaṇaṃ yathaiva

हिन्दी अर्थ

गया कर्म तथा शिशुका मुख शुद्ध होता है कर्मान्ताङ्गारशालासु स्तनंधयसुता: स्त्रियः। वाग्विप्रुषो द्विजेन्द्राणां संतप्ताश्चाम्बुबिन्दवः

English

As Matsya Purana among the Puranas, code laid down by Svayambhu among codes, Manusmrti among smrtis, Amavasya among tithi and donation made on Visuvas (rotation of Aries and Libra) among other donations is

अध्याय १२

श्लोक 54

तुङ्ड्गेषु तालो नलिनीषु पम्पा वनौकसेष्वेव च ऋक्षराजः ।महीरुहेष्वेव यथा वटश्च यथा हरो ज्ञानवतां वरिष्ठः

tuṅḍgeṣu tālo nalinīṣu pampā vanaukaseṣveva ca ṛkṣarājaḥ / mahīruheṣveva yathā vaṭaśca yathā haro jñānavatāṃ variṣṭhaḥ

हिन्दी अर्थ

'लेपादुल्लेखनात् सेकाद् वेश्मसंमार्जनार्चनात् 'केशकीटावपन्नेऽन्ने गोघ्राते मक्षिकान्विते। मृदम्बुभस्मक्षाराणि प्रक्षेप्तव्यानि शुद्धये

English

And as the sun in ascetics, moon in constellations, ocean in reservoirs, you in demon kings and NSgapas in the pas'as making inactive is supreme.

अध्याय १२

श्लोक 55

यथा सतीनां हिमवत्सुता हि यथार्जुनीनां कपिला वरिष्ठा ।यथा वृषाणामपि नीलवर्णो यथैव सर्वेष्वपि दुःसहेषु ।दुर्गेषु रौद्रेषु निशाचरेश नृपातनं वैतरणी प्रधाना

yathā satīnāṃ himavatsutā hi yathārjunīnāṃ kapilā variṣṭhā / yathā vṛṣāṇāmapi nīlavarṇo yathaiva sarveṣvapi duḥsaheṣu / durgeṣu raudreṣu niśācareśa nṛpātanaṃ vaitaraṇī pradhānā

हिन्दी अर्थ

भस्माम्बुभिश्च कांस्यानां शुद्धि: प्लावो द्रवस्य च रथ्याकर्दमतोयानि नावः पथि तृणानि च। मारुतेनैव शुद्धयन्ति पक्रेष्टकचितानि च

English

And as Sali in paddys, Brahmin in human beings, cow in cattle, lion in wild animal, Jati in flowers, Kane! in cities, Rambha in women and household in asramas' is supreme.

अध्याय १२

श्लोक 56

पापीयसां तद्वदिह कृघ्नाः सर्वेषु पापेषु वनशाचरेन्द्र ।ब्रह्मघ्नगोघ्नादिषु निष्कृतिर्हि विद्येतत नैवास्य तु दुष्टचारिणः ।न निष्कृतिश्चास्ति कृतघ्नवृत्तेः सुहृत्कृतं नाशयतो ऽब्दकोटिभिः

pāpīyasāṃ tadvadiha kṛghnāḥ sarveṣu pāpeṣu vanaśācarendra / brahmaghnagoghnādiṣu niṣkṛtirhi vidyetata naivāsya tu duṣṭacāriṇaḥ / na niṣkṛtiścāsti kṛtaghnavṛtteḥ suhṛtkṛtaṃ nāśayato 'bdakoṭibhiḥ

हिन्दी अर्थ

उदक्याश्वाननग्रांश्च॒सूतिकान्त्यावसायिनः। स्पृष्ठा स्नायीत शौचार्थं तथैव मृतहारिणः कर्मशाला, अन्तर्गृह एवं अग्निशालामें दुधमुँहे बच्चोंको ली हुई स्त्रियाँ, सम्भाषण करते हुए विद्वान् ब्राह्मणोंके मुखके छीटे तथा उष्ण जलके बिन्दु पवित्र होते हैं। पृथ्वीकी शुद्धि खोदने, जलाने, झाडू देने, गौओंके चलने,

English

As Kusasthall in Purls, Madhyadesa in all countries, mango in fruits, Asoka in buds and Pathya in all herbs is supreme. O monster! As Kanda in roots, constipation in disease, milk in white things and garments in cotton is

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/1_sanskr/3_purana/vamp__u.htm | https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_vAmanapurANasaromAhAtmya.txt · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Vamana Purana — Chapter 12
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.