Linga Purana· Liṅga Purāṇa
6
अध्याय 6 / 108

Book 1 - Adhyaya 6

31 श्लोकWhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ31 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय ६

श्लोक 1

पवमानः पावकश् च शुचिरग्निश् च ते स्मृताः निर्मथ्यः पवमानस्तु वैद्युतः पावकः स्मृतः

pavamānaḥ pāvakaś ca śuciragniś ca te smṛtāḥ nirmathyaḥ pavamānastu vaidyutaḥ pāvakaḥ smṛtaḥ

हिन्दी अर्थ

आत्मनस्तु समान् सर्वान् सर्वलोकनमस्कृतान्। है मुनिशार्दूलो ! उन (पार्वती)-का ध्यान करके याचितो मुनिशादूला ब्रह्मणा प्रहसन् क्षणात्॥ १२ प्रार्थनापर नीललोहित महादेवजीने क्षण- भरमें लीलापूर्वक अपने ही तुल्य तथा समस्त लोकोंके वन्दनीय अनेक रुद्र उत्पन्न कर दिये। उन रुद्रोने सभी चौदह भुवनोंको पूर्णरूपेण व्याप्त कर

English

The three sons of Agni are Pavamana, Pavaka and Suci. The fire produced by attrition is called Pavamana; that from lightning is named Pavaka; that from the sun is known as Suci. The three were the sons of Svaha. Together with their sons and grandsons their number goes upto fortyninc (*-7x7). The fires are produced in sacrifices.

अध्याय ६

श्लोक 2

शुचिः सौरस्तु विज्ञेयः स्वाहापुत्रास्त्रयस्तु ते पुत्रैः पौत्रैस्त्विहैतेषां संख्या संक्षेपतः स्मृता

śuciḥ saurastu vijñeyaḥ svāhāputrāstrayastu te putraiḥ pautraistvihaiteṣāṃ saṃkhyā saṃkṣepataḥ smṛtā

हिन्दी अर्थ

जरा-मरणसे मुक्त तथा निर्मल आत्मावाले उन विविध नीललोहित रुद्रोंको देखकर पितामह ब्रह्माजीने उनसे कहा॥ १३ /२॥ हे त्रिनेत्रधारी नीललोहित महादेवो! आप सभीको नमस्कार है। आप सभी सर्वज्ञ हैं, सर्वव्यापी हैं, दीर्घ- हस्व-वामन (बौना)-रूप धारण करनेवाले हैं, शुभ हैं, हिरण्यकेश हैं, दूष्टिघ्न हैं, नित्य हैं, चेतनायुक्त हैं,

English

All these are ascetics and observers of holy rites. All of them arc praj&patis identical with Rudra.

अध्याय ६

श्लोक 3

विसृज्य सप्तकं चादौ चत्वारिंशन्नवैव च इत्येते वह्नयः प्रोक्ताः प्रणीयन्ते ऽध्वरेषु च

visṛjya saptakaṃ cādau catvāriṃśannavaiva ca ityete vahnayaḥ proktāḥ praṇīyante 'dhvareṣu ca

हिन्दी अर्थ

निर्मल आत्मावाले हैं, हन्हृरहित हैं, वीतराग हैं, विश्वको आत्मा हैं तथा शिवजीके आत्मज हैं। इस प्रकार उन रुद्रोंकी अनेकविध स्तुति करके कनकाण्डज (हिरण्यगर्भ) भगवान् ब्रह्माने शिवजीको प्रदक्षिणाकर उन भवरूप हे महादेव! आपको नमस्कार है। है प्रभो! हे शंकर! आपने तो अमर प्रजाओंको उत्पन्न कर दिया; ऐसी मृत्युहीन प्रजाकी सृष्टि उचित नहीं है। अतएव हे विभो! अब आप मरणधर्मा प्रजाओंका सूजन

English

The Pitfs are of two categories: yajvans and non-yajvans. Yajvans arc also called Agnisvattas, the non-yajvans as Barhi- das.

अध्याय ६

श्लोक 4

सर्वे तपस्विनस्त्वेते सर्वे व्रतभृतः स्मृताः प्रजानां पतयः सर्वे सर्वे रुद्रात्मकाः स्मृताः

sarve tapasvinastvete sarve vratabhṛtaḥ smṛtāḥ prajānāṃ patayaḥ sarve sarve rudrātmakāḥ smṛtāḥ

हिन्दी अर्थ

करनेकी कृपा करें तब भगवान् शंकरने ब्रह्मासे कहा-हे प्रभो! उस प्रकारकी (मरणधर्मा) सृष्टि करनेकी मेरी स्थिति नहीं है। अतएव आप ही मृत्युसे युक्त रहनेवाली प्रजाका अपने इच्छानुसार सृजन कोजिये

English

Sraddh& gave birth to the mental daughter Mena. This mental daughter is well known in the world.

अध्याय ६

श्लोक 5

अयज्वानश् च यज्वानः पितरः प्रीतिमानसाः अग्निष्वात्ताश् च यज्वानः शेषा बर्हिषदः स्मृताः

ayajvānaś ca yajvānaḥ pitaraḥ prītimānasāḥ agniṣvāttāś ca yajvānaḥ śeṣā barhiṣadaḥ smṛtāḥ

हिन्दी अर्थ

भगवान् शंकरको ऐसी आज्ञा प्राप्तकर चतुरानन ब्रह्माने जरा-मरणसे युक्त इस सम्पूर्ण स्थावर-जंगम जगतूकी रचना को भगवान् शंकर भी उस समय रुद्रों (रुद्रात्मक सृष्टिके सूजन) -से निवृत्त आत्मावाले होकर अधिष्ठित हो गये। है विप्रो! निष्कल आत्मावाले तथा अपनी इच्छासे शरीर धारण करनेवाले उन महात्मा शंकरका

English

Mena gave birth to Mainaka Kraufica, his (Mainaka's) younger sisters Uma and Gahga. The latter became the holiest by virtue of her contact with the body of lord Siva. Svadha gave birth to a mental daughter Dharani (earth) who became the support of sacrifices. That lady (Dharaii) of lotus-face became the wife of Meru, the king of mountains.

अध्याय ६

श्लोक 6

मेनां तु मानसीं तेषां जनयामास वै स्वधा अग्निष्वात्तात्मजा मेना मानसी लोकविश्रुता

menāṃ tu mānasīṃ teṣāṃ janayāmāsa vai svadhā agniṣvāttātmajā menā mānasī lokaviśrutā

हिन्दी अर्थ

तान्दृष्ट्वा विविधान् रुद्रान्निर्मलान्नीललोहितान् जरामरणानिर्मुक्तान् प्राह रुद्रान् पितामहः। नमोऽस्तु वो महादेवास्त्रिनेत्रा नीललोहिताः

English

The Pitrs are anirtapas (imbibers of nectar). Their account in detail, together with that of the sages and their fami- lies I shall narrate in a separate chapter, later on.

अध्याय ६

श्लोक 7

असूत मेना मैनाकं क्रौञ्चं तस्यानुजामुमाम् गङ्गां हैमवतीं जज्ञे भवाङ्गाश्लेषपावनीम्

asūta menā mainākaṃ krauñcaṃ tasyānujāmumām gaṅgāṃ haimavatīṃ jajñe bhavāṅgāśleṣapāvanīm

हिन्दी अर्थ

सर्वज्ञाः सर्वगा दीर्घा हृस्वा वामनकाः शुभाः। हिरण्यकेशा दृष्टिघ्ना नित्या बुद्धाश्च निर्मला: एवं स्तुत्वा तदा रुद्रान् रुद्रं चाह भवं शिवम्। प्रदक्षिणीकृत्य तदा भगवान् कनकाण्डजः

English

For agnivazha see Vdyu I. 29; Brahmia I. i.io; Mirkaoda 52, 20-21, I.IO. 14-17. According to Likga (ii*i2.33) agni is the

अध्याय ६

श्लोक 8

धरणीं जनयामास मानसीं यज्ञयाजिनीम् स्वधा सा मेरुराजस्य पत्नी पद्मसमानना

dharaṇīṃ janayāmāsa mānasīṃ yajñayājinīm svadhā sā merurājasya patnī padmasamānanā

हिन्दी अर्थ

नमोऽस्तु ते महादेव प्रजा नारहसि शङ्कर। ततस्तमाह भगवान् नहि मे तादूशी स्थितिः। स त्वं सृज यथाकामं मृत्युयुक्ताः प्रजाः प्रभो

English

Later, she cursed her father Dak$a [and immolated her- self] Rudra who thought on her created many Rudras.

अध्याय ६

श्लोक 9

पितरो ऽमृतपाः प्रोक्तास् तेषां चैवेह विस्तरः ऋषीणां च कुलं सर्वं शृणुध्वं तत्सुविस्तरम्

pitaro 'mṛtapāḥ proktās teṣāṃ caiveha vistaraḥ ṛṣīṇāṃ ca kulaṃ sarvaṃ śṛṇudhvaṃ tatsuvistaram

हिन्दी अर्थ

शङ्करोऽपि तदा रुद्रैर्निवृत्तात्मा ह्यधिष्ठितः। स्थाणुत्वं तस्य वै विप्राः शङ्करस्य महात्मनः शं रूद्रः सर्वभूतानां करोति घृणया यतः

English

He created them in the form of his own person and they were honoured by all the worlds. O leading sages, it was at the behest of Brahma that lord Rudra created them. The lord had laughed and they were created immediately.

अध्याय ६

श्लोक 10

वदामि पृथगध्यायसंस्थितं वस्तदूर्ध्वतः दाक्षायणी सती याता पार्श्वं रुद्रस्य पार्वती

vadāmi pṛthagadhyāyasaṃsthitaṃ vastadūrdhvataḥ dākṣāyaṇī satī yātā pārśvaṃ rudrasya pārvatī

हिन्दी अर्थ

श्रीलिड्रमहापुराण ति क ० २ ० जा गा +, फ ककर का फी फ ममी मी मी कमा फकिकफाफझमाफामझफफफफफकफ फ़

English

The fourteen worlds** were completely covered by them. They were of different sort, devoid of impurities, death- less and ageless. On seeing these Rudras in front Brahma spoke to them:

अध्याय ६

श्लोक 11

पश्चाद्दक्षं विनिन्द्यैषा पतिं लेभे भवं तथा तां ध्यात्वा व्यसृजद्रुद्रान् अनेकान्नीललोहितः

paścāddakṣaṃ vinindyaiṣā patiṃ lebhe bhavaṃ tathā tāṃ dhyātvā vyasṛjadrudrān anekānnīlalohitaḥ

हिन्दी अर्थ

शङ्करश्चाप्रयलेन तदात्मा योगविद्यया। वैराग्यस्थं विरक्तस्य विमुक्तिर्यच्छमुच्यते धर्मो ज्ञानञ्च वैराग्यमैश्वर्यं शङ्करादिह। स एव शङ्करः साक्षात् पिनाको नीललोहितः

English

"O lord, obeisance be to you; O great Rudra, it does not behove you to create subjects devoid of death. O lord, you should create mortal subjects."

अध्याय ६

श्लोक 12

आत्मनस्तु समान्सर्वान् सर्वलोकनमस्कृतान् याचितो मुनिशार्दूला ब्रह्मणा प्रहसन् क्षणात्

ātmanastu samānsarvān sarvalokanamaskṛtān yācito muniśārdūlā brahmaṇā prahasan kṣaṇāt

हिन्दी अर्थ

ये शङ्कराश्रिताः सर्वे मुच्यन्ते ते न संशयः। न गच्छन्त्येव नरकं पापिष्ठा अपि दारुणम् आश्रिताः शङ्कर तस्मात्प्राप्नुवन्ति शाश्वतम्।

English

Then the great lord Rudra replied thus, ''My position is not of such a nature. O Brahma, you should create such sub* jects endowed with death."

अध्याय ६

श्लोक 13

तैस्तु संछादितं सर्वं चतुर्दशविधं जगत् तान्दृष्ट्वा विविधान् रुद्रान् निर्मलान्नीललोहितान्

taistu saṃchāditaṃ sarvaṃ caturdaśavidhaṃ jagat tāndṛṣṭvā vividhān rudrān nirmalānnīlalohitān

हिन्दी अर्थ

कोटयो नरकाणान्तु पच्यन्ते तासु पापिनः। अनाश्रिताः शिवं रुद्रं शङ्करं नीललोहितम् स्थाणुत्व हो गया। इसीलिये वे भगवान् रुद्र दयार्द् होकर सभी प्राणियोंका कल्याण करते हैं

English

Thus, at the will of Rudra, the four-faced Brahma created the Universe, of the mobile and immobile beings, en- dowed with death and old age.

अध्याय ६

श्लोक 14

जरामरणनिर्मुक्तान् प्राह रुद्रान्पितामहः नमो ऽस्तु वो महादेवास् त्रिनेत्रा नीललोहिताः

jarāmaraṇanirmuktān prāha rudrānpitāmahaḥ namo 'stu vo mahādevās trinetrā nīlalohitāḥ

हिन्दी अर्थ

भगवान् शंकरकी आत्मा बिना प्रयत्नके ही कल्याण करनेवाली है। वे योगविद्याके द्वारा वैराग्यमे स्थित रहते हैं। विरक्त विरक्त पुरुषकी मुक्तिको ही कल्याण कहा जाता है स्वल्प विषयोंका त्याग करके प्राणी सांसारिक भयसे मुक्त होकर क्रमसे वैराग्यको प्राप्त होता है और उस वैराग्यसे उस विरागी पुरुषको अन्तमें शिवजीका साक्षात् दर्शन प्राप्त होता है

English

Thus, as Rudra desisted from creating mortal sub- jects he obtained the title 'sthanu'. O Brahmins, Rudra alone is capable of that. He is the supreme and unsullied soul who can assume physical bodies when he wills. The lord bestows happi- ness on all living beings mercifully and without strain. He has, therefore, acquired the title Sankara. He is the all-pervading

अध्याय ६

श्लोक 15

सर्वज्ञाः सर्वगा दीर्घा ह्रस्वा वामनकाः शुभाः हिरण्यकेशा दृष्टिघ्ना नित्या बुद्धाश् च निर्मलाः

sarvajñāḥ sarvagā dīrghā hrasvā vāmanakāḥ śubhāḥ hiraṇyakeśā dṛṣṭighnā nityā buddhāś ca nirmalāḥ

हिन्दी अर्थ

7 संसारनिवर्तक आत्मानात्मविवेकरूप विशिष्ट ज्ञानका विचार किये बिना जो ना जो क्षणिक विषयत्याग हैँ वह जानरहित होनेसे अस्थायी है, अतएव विम्य अप्रशंस्य है। उस सत्, असत् वस्तु-विवेकरूप विचार तथा इस (सांसारिक) विषयोंके त्यागका एक साथ होना परमेष्ठी सदाशिवके कृपाप्रसादसे ही सम्भव है

English

The universe is comprised of fourteen worlds, seven rising above the earth and seven lying below. The seven upper regions are (i) bhCir, (ii) bhsHah, (iii) svar, (iv) mahar, (v) janah (vi) tapas, (vii) satyam and the seven lower are (i) atala,. (ii) vitala, (iii) sutala, (iv) rasfttala, (v) tala, (vi) tal&tala, (vii) ptala.

अध्याय ६

श्लोक 16

निर्द्वंद्वा वीतरागाश् च विश्वात्मानो भवात्मजाः एवं स्तुत्वा तदा रुद्रान् रुद्रं चाह भवं शिवम् प्रदक्षिणीकृत्य तदा भगवान्कनकाण्डजः

nirdvaṃdvā vītarāgāś ca viśvātmāno bhavātmajāḥ evaṃ stutvā tadā rudrān rudraṃ cāha bhavaṃ śivam pradakṣiṇīkṛtya tadā bhagavānkanakāṇḍajaḥ

हिन्दी अर्थ

इस लोकमें धर्म, ज्ञान, वैराग्य तथा ऐश्वर्य शिवजीकी कृपासे प्राप्त होते हैं। वे कल्याण करनेके कारण शंकर हैं, पिनाक नामक धनुष धारण करनेके कारण पिनाकी हैं तथा उनका कण्ठ नीला एवं देह लाल होनेके कारण नीललोहित हैं

English

Virtue, knowledge, detachment and prosperity are the result of his blessing. By taking recourse to him one can be easily liberated. Even if he is engrossed in sin he does not fall into hell.

अध्याय ६

श्लोक 17

नमो ऽस्तु ते महादेव प्रजा नार्हसि शंकर मृत्युहीना विभो स्रष्टुं मृत्युयुक्ताः सृज प्रभो

namo 'stu te mahādeva prajā nārhasi śaṃkara mṛtyuhīnā vibho sraṣṭuṃ mṛtyuyuktāḥ sṛja prabho

हिन्दी अर्थ

जो प्राणी शंकरजीका आश्रय ग्रहण करते हैं अर्थात् उनके शरणागत होते हैं, वे सभी मुक्ति प्राप्त करते हैं। भगवान् शंकरके आश्रित महान् पापी भी अत्यन्त भयावह नरकको नहीं प्राप्त होते हैं। वे शिवजीके शाश्वत पदको पा जाते हैं। इस विषयमें कोई भी संदेह नहीं है॥ २६१, ॥

English

Hence, by resorting to him, people can attain eternal release from worldly existence.

अध्याय ६

श्लोक 18

ततस्तमाह भगवान् न हि मे तादृशी स्थितिः स त्वं सृज यथाकामं मृत्युयुक्ताः प्रजाः प्रभो

tatastamāha bhagavān na hi me tādṛśī sthitiḥ sa tvaṃ sṛja yathākāmaṃ mṛtyuyuktāḥ prajāḥ prabho

हिन्दी अर्थ

ऋषिगण बोले--अहंकार (घोर)-से लेकर मायापर्यन्त विभिन्न प्रकारके कुल अट्टाईस करोड नरक हैं; उनमें जाकर पापी प्राणी अपने द्वारा किये गये कर्मोके फल भोगते हैं। ये वही प्राणी होते हैं, जो शिव, रुद्र, शंकर, नीललोहित, सभी प्राणियोंके आश्रय,

English

Hence, by resorting to him, people can attain eternal release from worldly existence.

अध्याय ६

श्लोक 19

लब्ध्वा ससर्ज सकलं शंकराच्चतुराननः जरामरणसंयुक्तं जगदेतच्चराचरम्

labdhvā sasarja sakalaṃ śaṃkarāccaturānanaḥ jarāmaraṇasaṃyuktaṃ jagadetaccarācaram

हिन्दी अर्थ

अध्याय ७1 माहेश्वरयोगका प्रतिपादन “माहेश्‍्वरयोगावतारोंका वर्णन तमसा कालरुद्राख्यं रजसा कनकाण्डजम्। सत्त्वेन सर्वगं विष्णुं निर्गुणत्वे महेश्वरम्

English

Hence, by resorting to him, people can attain eternal release from worldly existence.

अध्याय ६

श्लोक 20

शंकरो ऽपि तदा रुद्रैर् निवृत्तात्मा ह्यधिष्ठितः स्थाणुत्वं तस्य वै विप्राः शंकरस्य महात्मनः

śaṃkaro 'pi tadā rudrair nivṛttātmā hyadhiṣṭhitaḥ sthāṇutvaṃ tasya vai viprāḥ śaṃkarasya mahātmanaḥ

हिन्दी अर्थ

पुरुष्टुत, तमोगुणको प्रधानता होनेपर कालरुद्ररूप, रजो- गुणकी प्रधानता होनेपर ब्रह्मारूप, सत्त्वगुणको प्रधानता होनेपर सर्वव्यापी विष्णुरूप तथा गुणरहित होनेपर महेश्वर-रूप भगवान् महादेवजीका आश्रय ग्रहण नहीं किये होते हैं॥ २७--३० ॥

English

Hence, by resorting to him, people can attain eternal release from worldly existence.

अध्याय ६

श्लोक 21

निष्कलस्यात्मनः शम्भोः स्वेच्छाधृतशरीरिणः शं रुद्रः सर्वभूतानां करोति घृणया यतः

niṣkalasyātmanaḥ śambhoḥ svecchādhṛtaśarīriṇaḥ śaṃ rudraḥ sarvabhūtānāṃ karoti ghṛṇayā yataḥ

हिन्दी अर्थ

है महामते! अब हम लोगोंको यह सुननेकी केन गच्छन्ति नरकं नराः केन महामते। उत्कट अभिलाषा है कि किन-किन कर्मोके करने कर्मणाकर्मणा वापि श्रोतुं कौतूहलं हि नः॥ ३९ अथवा न करनेसे मनुष्य नरकको प्राप्त होते हैं माहेश्वरयोगका प्रतिपादन, अट्टाईस व्यासों तथा चौदह मनुओंकी नामावली, विभिन्न युगोंमें हुए माहेशवरयोगावतारोंका वर्णन सूत उवाच सूतजी बोले--हे मुनीश्वरो! अब मैं संक्षेपमें रहस्यं वः प्रवक्ष्यामि भवस्यामिततेजसः । तेजवाले, सर्वतत्त्वदर्शी भगवान् शंकरके रहस्य

English

Hence, by resorting to him, people can attain eternal release from worldly existence.

अध्याय ६

श्लोक 22

शंकरश्चाप्रयत्नेन तदात्मा योगविद्यया वैराग्यस्थं विरक्तस्य विमुक्तिर्यच्छमुच्यते

śaṃkaraścāprayatnena tadātmā yogavidyayā vairāgyasthaṃ viraktasya vimuktiryacchamucyate

हिन्दी अर्थ

प्रभावं शङ्करस्याद्यं सङ्क्षेपात् सर्वदर्शिनः ॥ १ तथा श्रेष्ठ प्रभावका वर्णन करूँगा प्राणायाम आदि योगके आठ साधनोंसे युक्त तथा केर ना साधनोंसे युक्त तथा करुणा आदि गुणोंसे सम्पन्न बड़े-बड़े योगिजन नानाविध कर्म करके भी अपने कर्मानुसार नरक तथा स्वर्ग जाते है स्वर्गमें जाते हैं

English

Hence, by resorting to him, people can attain eternal release from worldly existence.

अध्याय ६

श्लोक 23

अणोस्तु विषयत्यागः संसारभयतः क्रमात् वैराग्याज्जायते पुंसो विरागो दर्शनान्तरे

aṇostu viṣayatyāgaḥ saṃsārabhayataḥ kramāt vairāgyājjāyate puṃso virāgo darśanāntare

हिन्दी अर्थ

भगवान् शंकरकी अनुकम्पासे ज्ञान उत्पन्न होता है, ज्ञानसे योगमें प्रवृत्ति होती है और योगसे मुक्तिको प्राप्ति होती है। इस प्रकार उन्हीं शिवजीकी कृपासे सब कुछ सिद्ध होता है ऋषिगण बोले--हे योगवेत्ताओंमें श्रेष्ठ सूतजी ! शिवजीकी कृपासे ही यदि विशिष्ट ज्ञान तथा योग होता है, तो उस ज्ञानस्वरूप दिव्य माहेश्वरयोगका आप वर्णन कीजिये

English

Hence, by resorting to him, people can attain eternal release from worldly existence.

अध्याय ६

श्लोक 24

विमुख्यो विगुणत्यागो विज्ञानस्याविचारतः तस्य चास्य च संधानं प्रसादात्परमेष्ठिनः

vimukhyo viguṇatyāgo vijñānasyāvicārataḥ tasya cāsya ca saṃdhānaṃ prasādātparameṣṭhinaḥ

हिन्दी अर्थ

विभुतासम्पन्न तथा चिन्तारहित भगवान् शिव योगमार्गके द्वारा किस प्रकार तथा किस कालमें प्राणियोंक ऊपर अनुग्रह करते हैं ? सूतजी बोले-- प्राचीनकालमें देवताओं, ऋषियों तथा पितरोंकी सन्निधिमें शिलादपुत्र नन्दीके द्वारा ब्रह्मा- पुत्र सनत्कुमारसे जिस योगके विषयमें कहा गया था, उसे आपलोग सुनें

English

Hence, by resorting to him, people can attain eternal release from worldly existence.

अध्याय ६

श्लोक 25

धर्मो ज्ञानं च वैराग्यम् ऐश्वर्यं शंकरादिह स एव शंकरः साक्षात् पिनाकी नीललोहितः

dharmo jñānaṃ ca vairāgyam aiśvaryaṃ śaṃkarādiha sa eva śaṃkaraḥ sākṣāt pinākī nīlalohitaḥ

हिन्दी अर्थ

करुणादिगुणोपेताः कृत्वापि विविधानि ते। कर्माणि नरकं स्वर्ग गच्छन्त्येव स्वकर्मणा कथं करोति भगवान् चिन्तया रहितः शिवः। प्रसादं योगमार्गेण कस्मिन् काले नृणां विभुः

English

Hence, by resorting to him, people can attain eternal release from worldly existence.

अध्याय ६

श्लोक 26

ये शंकराश्रिताः सर्वे मुच्यन्ते ते न संशयः न गच्छन्त्येव नरकं पापिष्ठा अपि दारुणम्

ye śaṃkarāśritāḥ sarve mucyante te na saṃśayaḥ na gacchantyeva narakaṃ pāpiṣṭhā api dāruṇam

हिन्दी अर्थ

देवानाञ्च ऋषीणाञ्च पितृणां सन्निधौ पुरा। शैलादिना तु कथितं शृण्वन्तु ब्रह्मसूनवे फफफ फफक फफफफ फफफाफीफफ फफ फफफ फक फफ फफफ मज्जमे तामाका माका” यः

English

Hence, by resorting to him, people can attain eternal release from worldly existence.

अध्याय ६

श्लोक 27

आश्रिताः शंकरं तस्मात् प्राप्नुवन्ति च शाश्वतम् मायान्ताश्चैव घोराद्या ह्य् अष्टविंशतिरेव च

āśritāḥ śaṃkaraṃ tasmāt prāpnuvanti ca śāśvatam māyāntāścaiva ghorādyā hy aṣṭaviṃśatireva ca

हिन्दी अर्थ

फक्क कक कफ कक फफ काक फ फक काक फक काका क की कम कम मजा आ हे सुव्रत ऋषियो ! द्वापरके अन्तमें व्यासके अवतार RE ल ड र लि । योगाचार्योके अवतार तथा कलियुगमें शिवजीके अवतार योचा या तताराणा तथा 5 : प्रभुके पवित्र अन्तःकरणवाले चार शिष्य और बहुतसे प्रशिष्य

English

Hence, by resorting to him, people can attain eternal release from worldly existence.

अध्याय ६

श्लोक 28

कोटयो नरकाणां तु पच्यन्ते तासु पापिनः अनाश्रिताः शिवं रुद्रं शंकरं नीललोहितम्

koṭayo narakāṇāṃ tu pacyante tāsu pāpinaḥ anāśritāḥ śivaṃ rudraṃ śaṃkaraṃ nīlalohitam

हिन्दी अर्थ

क्रमागतं ज्ञानं मुखादेव नृणां विभोः। हुए तयात उ इस प्रकार वह ज्ञान क्रमशः शिष्य-परम्पराक्रे वैश्यान्तं ब्राह्मणाद्यं हि घृणया चानुरूपतः॥ १० माध्यमसे ब्राह्मण, क्षत्रिय तथा वैश्योंको भगवान् शिवकी ह कृपासे उनके मुखसे प्राप्त हुआ

English

Hence, by resorting to him, people can attain eternal release from worldly existence.

अध्याय ६

श्लोक 29

आश्रयं सर्वभूतानाम् अव्ययं जगतां पतिम् पुरुषं परमात्मानं पुरुहूतं पुरुष्टुतम्

āśrayaṃ sarvabhūtānām avyayaṃ jagatāṃ patim puruṣaṃ paramātmānaṃ puruhūtaṃ puruṣṭutam

हिन्दी अर्थ

द्वापरे द्वापरे व्यासाः के वै कुत्रान्तरेषु वै। क अंगणे 8 द्वापरमे, किन-किन कल्पेषु कस्मिन् कल्पे नो वक्तुमहसि चात्र तान्॥ ११ ल्मे तथा किन मन्वन्तरोंमें कौन-कौन व्यास हुए अ हैं? आप उनके विषयमें हमलोगोंको बताइये व्यासांश्च साम्प्रतं रुद्रांस्तथा सर्वान्तरेषु वै॥ १२ तथा वैवस्वत मन्वन्तरमें एवं अन्य मन्वन्तरोंमें भी जो वेदानाञ्च पुराणानां तथा ज्ञानप्रदर्शकान् । व्यास तथा रुद्र हुए त्त उन सभी ज्ञानप्रदर्शक महात्माओके यथाक्रमं प्रवक्ष्यामि सर्वावर्तेषु साम्प्रतम्॥ १३ विषयमें वेदों तथा पुराणोंके अनुसार मैं यथाक्रम कहता

English

Hence, by resorting to him, people can attain eternal release from worldly existence.

अध्याय ६

श्लोक 30

तमसा कालरुद्राख्यं रजसा कनकाण्डजम् सत्त्वेन सर्वगं विष्णुं निर्गुणत्वे महेश्वरम्

tamasā kālarudrākhyaṃ rajasā kanakāṇḍajam sattvena sarvagaṃ viṣṇuṃ nirguṇatve maheśvaram

हिन्दी अर्थ

मृत्युः शतक्रतुर्धीमान् वसिष्ठो मुनिपुङ्गवः॥ १४ है द्विजो! क्रतु, सत्य, भार्गव, अंगिरा, सविता, सारस्वतस्त्रिधामा च त्रिवृतो मुनिपुङ्गवः। मृत्यु, बुद्धिसम्पन्न शतक्रतु, मुनिश्रेष्ठ वसिष्ठ, सारस्वत, शततेजाः स्वयं धर्मो नारायण इति श्रुतः॥ १५ त्रिधामा, मुनिवर त्रिवृत, शततेजा, साक्षात् धर्मस्वरूप तरक्षुश्चारुणिरधीमांस्तथा देवः कृतञ्जयः। नारायण, तरक्षु, बुद्धियुक्त अरुणि, देव, कृतंजय, ऋतंजय, ऋतञ्जयो भरद्वाजो गौतमः कविसत्तमः ॥ १६ भरद्वाज, कविश्रेष्ठ गौतम, साक्षात् मुनिस्वरूप वाचः श्रवा, वाचःश्रवाः मुनिः साक्षात्तथा शुष्मायणिः शुचिः। परम पावन शुष्मायणि, मुनि तृणबिन्दु, रक्ष, शक्ति, तृणबिन्दर्मुनी रुक्षः शक्तिः शाक्तेय उत्तरः ॥ १७ शक्तिपुत्र पराशर, जातूकर्ण्य तथा साक्षात् विष्णुस्वरूप जातूकण्यों हरिः साक्षात् कृष्णद्वैपायनो मुनिः। मुनि कृष्णद्वैपायन--ये अट्ठाईस व्यास हुए। इसी प्रकार

English

Hence, by resorting to him, people can attain eternal release from worldly existence.

अध्याय ६

श्लोक 31

केन गच्छन्ति नरकं नराः केन महामते कर्मणाकर्मणा वापि श्रोतुं कौतूहलं हि नः

kena gacchanti narakaṃ narāḥ kena mahāmate karmaṇākarmaṇā vāpi śrotuṃ kautūhalaṃ hi naḥ

हिन्दी अर्थ

व्यासास्त्वेते शृण्वन्तु कलौ योगेश्वरान् क्रमात्॥ १८ लियुगमें क्रमसे जो योगेश्वर हुए, कल्योंमें तथा सभी असंख्याता हि कल्पेषु विभोः सर्वान्तरेषु च। मन्वन्तरोमें महेश्वरके जो असंख्य अवतार हुए, कलिमें कलौ रुद्रावताराणां व्यासानां किल गौरवात् ॥ १९ विशेष महिमाके कारण रुद्रों तथा व्यासोंके जो अवतार हुए एवं श्वेतवाराह कल्पके वैवस्वत मन्वन्तरमें तथा

English

Hence, by resorting to him, people can attain eternal release from worldly existence.

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_liGgapurANa1-108.txt · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Linga Purana — Chapter 6
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.