Brahmanda Purana· Brahmāṇḍa Purāṇa
26
अध्याय 26 / 156

Book 1 - Adhyaya 26

66 श्लोकWhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ66 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय २६

श्लोक 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते पूर्व भागे द्वितीये ऽनुषङ्गपादे नीलकण्ठनामोत्पत्तिकथनं नाम पञ्चविंशतितमो ऽध्यायः ऋषय ऊचुः महादेवस्य महात्म्यं प्रभुत्वं च महात्मनः ।श्रोतुमिच्छामहे सम्यगैश्वर्यगुणविस्तरम्

iti śrībrahmāṇḍe mahāpurāṇe vāyuprokte pūrva bhāge dvitīye 'nuṣaṅgapāde nīlakaṇṭhanāmotpattikathanaṃ nāma pañcaviṃśatitamo 'dhyāyaḥ ṛṣaya ūcuḥ mahādevasya mahātmyaṃ prabhutvaṃ ca mahātmanaḥ / śrotumicchāmahe samyagaiśvaryaguṇavistaram

हिन्दी अर्थ

उसके द्वारा सान्त्वना दिये'ठुए राम'ने'परम दुःख से समन्वित होते हुए भी' धीरे-धीरे अपनीः हीं आत्मा से" अर्थात् अपने ही'आस्म ज्ञान से अपने आपको' संस्तम्भित दिया था।२७। रेणुका तो महान और परम घोर शोक से घिरी” हुईं होकर'बारम्वार रुदन कर रहौ थी ओर उसने अपने दोनों! करोंसे/

English

The story of how the lihga of god 8iva appeared is told in difierent JPurftnai like Lidga, 17; KP n 36; VS. The Lidga of Siva u not the phallus

अध्याय २६

श्लोक 2

सूत उवाच पूर्वं त्रैलोक्यविजये विष्णुना समुदात्दृ तम् ।बलिं बद्ध्वा महावीर्यं त्रैलोक्याधिपतिं पुरा

sūta uvāca pūrvaṃ trailokyavijaye viṣṇunā samudātdṛ tam / baliṃ baddhvā mahāvīryaṃ trailokyādhipatiṃ purā

हिन्दी अर्थ

इक्कीस'यार अपने वक्षःर्थल' को प्रताड़ित किया था ।रव्त

English

"This has been declared by Vi?nu formerly in the course of his conquest of the three worlds after binding Bali, the lord of the three worlds, of great prowess.

अध्याय २६

श्लोक 3

प्रनष्टेषु तु दैत्येषु प्रहृष्टे तु शचीपतौ ।अथाजग्मुः प्रभुं द्रष्टुं सर्वे देवाः सनातनम्

pranaṣṭeṣu tu daityeṣu prahṛṣṭe tu śacīpatau / athājagmuḥ prabhuṃ draṣṭuṃ sarve devāḥ sanātanam

हिन्दी अर्थ

77 सिन्सम्तकुत्कोतयविद ।त्व्रमाः बक्षः. समहतम्+॥ ३-9-५, ¬ज ३5

English

"You are the supporter and the maker (of the uni« verse) O Xjord, you create the worlds. It is due to your grace, that the three worlds attain ever*lasting welfare.

अध्याय २६

श्लोक 4

यत्रास्ते विश्वरूपात्मा क्षीरोदस्य मसीपतः ।सिद्धा ब्रह्मर्षयो यक्षा गन्धर्वाप्सरसां गणाः

yatrāste viśvarūpātmā kṣīrodasya masīpataḥ / siddhā brahmarṣayo yakṣā gandharvāpsarasāṃ gaṇāḥ

हिन्दी अर्थ

नास्त्येव नूनमायातमत्तिक्राकर्म वस्तु ३३ २:

English

He resembled a hundred thousand suns. He shone by means of his own splendour. He was a four-faced person {Purua) of great Yogic power and golden lustre.

अध्याय २६

श्लोक 5

नागा देवर्षयश्चैव नद्यः सर्वे च पर्वताः ।अभिगम्य महात्मानं स्तुवन्ति पुरुषं हरिम्

nāgā devarṣayaścaiva nadyaḥ sarve ca parvatāḥ / abhigamya mahātmānaṃ stuvanti puruṣaṃ harim

हिन्दी अर्थ

२३० ब्रह्माण्ड पुराणं

English

In the middle of that massive splendour, we saw the extremely resplendent Lihga of the size of a mere span. It was unmanifest (7) yet endowed with extensive lustre.

अध्याय २६

श्लोक 6

त्वं धाता त्वं च कर्तासि त्वं लोकान्सृजसि प्रभो ।त्वत्प्रसादाच्च कल्याणं प्राप्तं त्रैलोक्यमव्ययम्

tvaṃ dhātā tvaṃ ca kartāsi tvaṃ lokānsṛjasi prabho / tvatprasādācca kalyāṇaṃ prāptaṃ trailokyamavyayam

हिन्दी अर्थ

इत्युक्ता रेणुका तेन भृशं दुःखान्विताऽपि सा । कृच्छाद्धैयँ समालंब्य तथेति प्रत्यभाषत

English

Then Brahma told me,— "You go quickly beneath. Let us find out the end of this noble-souled Lthga.

अध्याय २६

श्लोक 7

असुराश्च जिताः सर्वे बलिर्बद्धश्च वै त्वया ।एवमुक्तः सुरैर्विष्णः सिद्धैश्च परमर्षिभिः

asurāśca jitāḥ sarve balirbaddhaśca vai tvayā / evamuktaḥ surairviṣṇaḥ siddhaiśca paramarṣibhiḥ

हिन्दी अर्थ

अतृँशोकपरीतांगी रेणुकापि हढब्रता । पुतरान्सर्वान्समाहूय ट्विदं वचनमब्रवीत्

English

Thereupon, I went far below for a thousand years, but I could not find its end. I became frightened thereby.

अध्याय २६

श्लोक 8

प्रत्युवाच तदा देवान् सर्वांस्तान्पुरुषोत्तमः ।श्रूयतामभिधास्यामि कारणं सुरसत्तमाः

pratyuvāca tadā devān sarvāṃstānpuruṣottamaḥ / śrūyatāmabhidhāsyāmi kāraṇaṃ surasattamāḥ

हिन्दी अर्थ

इसी बीच में राम ने अपनी जननी कें समीप में समुपस्थित होकर अपनी आँखों में भरे हुए अश्ुओं से समन्वित होते. हुए एदन करते वाली रेणुका से कहा था कि घीरज घारण करो--इस तरह से अपनी माता को साम्त्यना' दो. थी ।२९। अपने स्वामी के वियोग जन्य शोक में डूबी हुई उस

English

Similarly, Brahma went upwards, but he too did not reach its extremity. He too returned along with me to that vast expanse of water.

अध्याय २६

श्लोक 9

यः स्रष्टा सर्वभूतानां कालः कालकरः प्रभुः ।येनाहं ब्रह्मणा सार्द्धं सृष्टा लोकाश्च मायया

yaḥ sraṣṭā sarvabhūtānāṃ kālaḥ kālakaraḥ prabhuḥ / yenāhaṃ brahmaṇā sārddhaṃ sṛṣṭā lokāśca māyayā

हिन्दी अर्थ

माला' रेणुका के दु:ख को दूर करते हुए उस राम ने कहा था कि आपने जो यह इस समय में इक्कीस बार अपने वक्षःस्थल को प्रत्ताड़ित किया है

English

We were surprised and frightened of that great soul. We were deluded by the Miya of that great Being. Our con¬ sciousness got lost and we stayed there (helplessly).

अध्याय २६

श्लोक 10

तस्यैव च प्रसादेन आदौ सिद्धत्वमागतः ।पुरा तमसि चाव्यक्ते त्रैलोक्ये ग्रसिते मया

tasyaiva ca prasādena ādau siddhatvamāgataḥ / purā tamasi cāvyakte trailokye grasite mayā

हिन्दी अर्थ

उतनी ही आर संख्या में मैं इस कारण से इस भूमण्डल में सर्वत्र क्षत्रिय जाति का पूर्णरूप से हनन करूगा--यह मैं आपके समक्ष में पूर्णतया सत्यः योल रहा हूँ अर्थात् इस कायं में लेशमात्र भी त्रुटि नहीं होगी ।३१। इसलिए अव आप इस शोक का परित्याग करके अपने हृदय में धेयं धारण कीजिए।

English

Thereupon, we meditated on the lord with faces on all sides, the imperishable lord who is the source of origin and the cause of dissolution of all the worlds.

अध्याय २६

श्लोक 11

उदरस्थेषु भूतेषु त्वेको ऽहं शयित स्तदा ।सहस्रशीर्षा भूत्वा च सहस्राक्षः सहस्रपात्

udarastheṣu bhūteṣu tveko 'haṃ śayita stadā / sahasraśīrṣā bhūtvā ca sahasrākṣaḥ sahasrapāt

हिन्दी अर्थ

यह तो निश्चित बात है कि जो वस्तु यहाँ से चली गयी है उसका पुनः यहाँ पर आगमत नहीं होता है अर्थात् मृत प्राणी फिर कितना ही चाहे शोक दुःख किया आंवे वापिस -नहीं आया करता है । अतः फिर इतना अधिके शोक करना व्यर्थ ही है ।३२। उस राम के द्वारा इस प्रकार से समाई हुई

English

We made obeisance, with palms joined in reverence, to the trident-bearing Siva {Servo), the lord of extremely terrific voice, of terrible features and curved fangs, to that great unmanifest lord.

अध्याय २६

श्लोक 12

शङ्खचक्रगदापाणिः शयितो विमलेंऽभसि ।एतस्मिन्नन्तरे दूरात्पश्यामि ह्यमितप्रभम्

śaṅkhacakragadāpāṇiḥ śayito vimaleṃ'bhasi / etasminnantare dūrātpaśyāmi hyamitaprabham

हिन्दी अर्थ

रेणुका असह्य दुःख के भार से समन्वित थी तथापि बड़ी कठिनाई से धेय धारण किया था और अब विशेष शोक मैं नहीं करूंगी-अपने पुत्र राम को उत्तर दिया था ।३३। है राजन् ! इसके उपरान्त राम ने अपने सहोदर भाइयों के साथ विधि पूर्वक अपने पिता के देह को अग्नि में दाह करने के

English

"Obeisance to you, O lord of worlds and Devas. Salutations unto you, O lord of Bhutas, O highly noble soul.

अध्याय २६

श्लोक 13

शतसूर्यप्रतीकाशं ज्वलन्तं स्वेन तेजसा ।चतुर्वक्त्रं महायोगं पुरुषं काञ्चनप्रभम्

śatasūryapratīkāśaṃ jvalantaṃ svena tejasā / caturvaktraṃ mahāyogaṃ puruṣaṃ kāñcanaprabham

हिन्दी अर्थ

कार्ये का आरम्भ किया था ।३४। अपने अर्ता के वियोग से समुत्पन्न शोक से परीत अङ्गों वाली तथा परम सुदृढ़ पतिब्रत धरम से युक्त रेणुका' ने भी अपने समस्त पुत्रों को बुलाकर उतसे यह वचन कहा था

English

You arc Paramesthin (the highest deity), the supreme Brahman, the imperishable great region; you are the eldest one. You are Vamadeva, Rudra, Skanda and Lord Siva.

अध्याय २६

श्लोक 14

कृष्णाजिनधरं देवं कमण्डलुविभूषितम् ।निमेषान्तरमात्रेण प्राप्तो ऽसौ पुरुषोत्तमः

kṛṣṇājinadharaṃ devaṃ kamaṇḍaluvibhūṣitam / nimeṣāntaramātreṇa prāpto 'sau puruṣottamaḥ

हिन्दी अर्थ

रेणुकोवाच-अहं वः पितरं पुत्राः स्वयेतं पुण्यशीलिनम् ।

English

You are Yajfla; you arc Vasatkara; you are Omkira; you are the subduer of enemies; you are Svahakara, the obeis¬ ance, the consecration of all holy rites.

अध्याय २६

श्लोक 15

ततो मामब्रवीद्ब्रह्मा सर्वलोकनमस्कृतः ।कस्त्वं कुतो वा कि चेह तिष्ठसे वद मे विभो

tato māmabravīdbrahmā sarvalokanamaskṛtaḥ / kastvaṃ kuto vā ki ceha tiṣṭhase vada me vibho

हिन्दी अर्थ

'परशुरामःकी प्रतिज्ञा २३१

English

You arc Svadbakara, Yajfia, holy rites and observ¬ ances, the Vedas, the worlds, the Devas—the lord alone is everything all round.

अध्याय २६

श्लोक 16

अहं कर्तास्मि लोकानां स्वयंभूर्विश्वतोमुखः ।एवमुक्तस्तदा तेन ब्रह्मणाहमुवाच तम्

ahaṃ kartāsmi lokānāṃ svayaṃbhūrviśvatomukhaḥ / evamuktastadā tena brahmaṇāhamuvāca tam

हिन्दी अर्थ

भतुःमैम भविष्यामि पितृलोकप्रियातिथि: ।।३६.

English

You are the quality of sound of the firmament; you are the source of origin and cause of dissolution of all living

अध्याय २६

श्लोक 17

अहं कर्त्ता हि लोकानां संहर्ता च पुनः पुनः ।एवं संभाषमाणौ तु परस्परजयैषिणौ

ahaṃ karttā hi lokānāṃ saṃhartā ca punaḥ punaḥ / evaṃ saṃbhāṣamāṇau tu parasparajayaiṣiṇau

हिन्दी अर्थ

अनुवादमृते पुत्रा भवद्िस्तत्र कर्मणि ।

English

O lord of the Devas, you are the quality (called) touch in Vayu (wind); you form the body of the moon.

अध्याय २६

श्लोक 18

उत्तरां दिशमास्थाय ज्वालामद्राक्ष्व विष्ठिताम् ।ज्वालां ततस्तामालोक्य विस्मितौ च तदानघाः

uttarāṃ diśamāsthāya jvālāmadrākṣva viṣṭhitām / jvālāṃ tatastāmālokya vismitau ca tadānaghāḥ

हिन्दी अर्थ

इत्येबमुक्त् वा वचनं रेणुका हढनिशचया ।

English

O Lord of the Devas» you are knowledge in the in¬ tellect; you are the seed of Prakfti.

अध्याय २६

श्लोक 19

तेजसा च बलेनाथ शार्वं ज्योतिः कृताञ्जली ।वर्द्धमानां तदा ज्वालामत्यन्तपरमाद्भुताम्

tejasā ca balenātha śārvaṃ jyotiḥ kṛtāñjalī / varddhamānāṃ tadā jvālāmatyantaparamādbhutām

हिन्दी अर्थ

एतस्मिन्नेव काले सु रेणूकां तनयैः सह्।

English

You are the annihilator of all the worlds; you are K&la identical with the god of Death, the cause of destruc¬ tion. You sustain the three worlds, O Lord, you alone create them.

अध्याय २६

श्लोक 20

अभिदुद्राव तां ज्वालां ब्रह्मा चाहं च सत्वरौ ।दिवं भूमिं च निर्भिद्य तिष्ठन्तं जवालमण्डलम्

abhidudrāva tāṃ jvālāṃ brahmā cāhaṃ ca satvarau / divaṃ bhūmiṃ ca nirbhidya tiṣṭhantaṃ javālamaṇḍalam

हिन्दी अर्थ

रेणुका ने कहा--है पुत्रो ! मैं अब आप लोगों के परमाध्षिक पुण्य शील स्वर्ण में गये हुए पिता का ही मैं अनुगमन यहाँ करना चाहती हैं सो आप लोग सब मुझे ऐता करने की आज्ञा देने के लिए योग्य होते हो

English

With your eastern face you assume the form of Indra; with your southern face you withdraw the worlds again.

अध्याय २६

श्लोक 21

तस्या ज्वालस्य मध्ये तु पश्यावो विपुलप्रभम् ।प्रादेशमात्रमव्यक्तं लिङ्गं परमदीप्तिमत्

tasyā jvālasya madhye tu paśyāvo vipulaprabham / prādeśamātramavyaktaṃ liṅgaṃ paramadīptimat

हिन्दी अर्थ

विवा हो जाने का दुख बहुत ही असत्य होता है उसे सहन करती हुई में कौसे-कैसे रहुँगी और अपने स्वामी के विरह वाली विशेष रूप से निम्दित होकर इस संसार में अपना जीबन प्रवृत्त करूंगो ।३७। इस कारण से मैं अपने परम प्रिय स्व।मी का अनुगमन करूगी अर्यात् उनके ही देह के साथ

English

With your western face you are stationed in Vanina undoubtedly. O excellent one among the Devas, with your northern face you are Soma.

अध्याय २६

श्लोक 22

न च तत्काञ्चनं मध्ये नशैलं न च राजतम् ।अनिर्देश्यमचिन्त्यं च लक्ष्यालक्ष्यं पुनः पुनः

na ca tatkāñcanaṃ madhye naśailaṃ na ca rājatam / anirdeśyamacintyaṃ ca lakṣyālakṣyaṃ punaḥ punaḥ

हिन्दी अर्थ

सती हो जाऊंगी जिससे परलोक में भो निरन्तर उनके ही साथ रहः सक्षंगी।३८। जलती हुई इसी अग्नि में प्रवेश करके कुछ ही समय में मैं अपने स्वामी की पितृलोक में श्रिय अतिथि बन जाऊेगी ।३६। है पुरो ! यदि आव लोग भेरे अमोप्सित चाहते हैं अर्थात् मेरे प्यारे बनना चाहते हैं

English

O Lord endowed with the potential strength and influence of ten thousand sets of ten thousand suns, obeisance be to you, O lord, as white as a thousand moons. Obeisance be to you who hold Vyra (thunderbolt) and Pinaka bow. Obeisance be to you, O lord, with arrows ajod bow in your hands.

अध्याय २६

श्लोक 23

ज्वालामालासहस्राढ्यं विस्मयं परमद्भुतम् ।महता तेजसायुक्तं वर्दभमानंभृशन्तथा

jvālāmālāsahasrāḍhyaṃ vismayaṃ paramadbhutam / mahatā tejasāyuktaṃ vardabhamānaṃbhṛśantathā

हिन्दी अर्थ

-सो अनुवाद कें विना उस कर्म में आप लोगों को प्रतिकूल होकर कुछ भी: नहीं बोलना चाहिए ।४०। इस रीति से इन बचनों को ही कहकर रेणुका सुहढ़ निश्चय वाली हो गयी थी तथा अग्नि में प्रवेश करके अपने स्वामी. का अनुगमन: करने के लिये उसने मन में ठान ली थो ।४१। इसी का्-में

English

Obeisance to you, O lord, whose limbs are embellished with Bhasma (sacred ash). Hail to you, O lord, the destroyer of Kama's body.

अध्याय २६

श्लोक 24

ज्वालामालाततं न्यस्तं सर्वभूतभयङ्करम् ।घोररूपिणमत्यर्थं भिन्दं तमिव रोदसी

jvālāmālātataṃ nyastaṃ sarvabhūtabhayaṅkaram / ghorarūpiṇamatyarthaṃ bhindaṃ tamiva rodasī

हिन्दी अर्थ

पुतो के सहितःरेशुका को सम्बोधित करके अर्यन्त गम्भीर बिना शरीरः बाणी अर्थात् अन्तरिक्ष में कही हुई वाणी ने कहा था

English

Bow to you, O lord of golden womb. Obeisance to you, O lord of golden navel; Hail to you, O lord of golden

अध्याय २६

श्लोक 25

ततो मामब्रवीद्ब्रह्मा अधो गच्छ त्वमाशु वै ।अन्तमस्य विजानीवो लिङ्गस्य तु महात्मनः

tato māmabravīdbrahmā adho gaccha tvamāśu vai / antamasya vijānīvo liṅgasya tu mahātmanaḥ

हिन्दी अर्थ

२३२ अह्याष्ड पुराणः

English

Obeisance be to you, O lord of golden colour. Salute to you, O lord of golden hair; obeisance be to you, O lord of golden heroism* (?); obeisance be to you, the lord who distributes gold.

अध्याय २६

श्लोक 26

अहमूर्ध्वं गमिष्यामि यावदन्तो ऽस्य दृश्यते ।तदा तु समयं कृत्वा गत उर्द्ध्वमधश्च हि

ahamūrdhvaṃ gamiṣyāmi yāvadanto 'sya dṛśyate / tadā tu samayaṃ kṛtvā gata urddhvamadhaśca hi

हिन्दी अर्थ

हे रेणुके स्वतनयेगिरं मेंज्वहिता म्यृणु

English

Mahadeva of great lustre became filled with pity. He spoke to us as if he was about to swallow the sky with a thousand crores of mouths.

अध्याय २६

श्लोक 27

ततो वर्षसहस्रं तु ह्यहं पुनरधो गतः ।न पश्यामि च तस्यान्तं भीतश्चाहं ततो ऽभवम्

tato varṣasahasraṃ tu hyahaṃ punaradho gataḥ / na paśyāmi ca tasyāntaṃ bhītaścāhaṃ tato 'bhavam

हिन्दी अर्थ

मा कार्षी: साहसं भद्रे प्रवक्ष्यामि प्रिये तव

English

The lord had Pinaka in his hand; he held the trident; he was worthy of being worshipped by the Devas; he had serpents as the sacred thread; he was the cause of freedom from fear unto the Devas.

अध्याय २६

श्लोक 28

तथैव ब्रह्मा ह्यूध्व च न चान्तं तस्य लब्धवान् ।समागतो मया सार्द्ध तत्रैव च महाभसि

tathaiva brahmā hyūdhva ca na cāntaṃ tasya labdhavān / samāgato mayā sārddha tatraiva ca mahābhasi

हिन्दी अर्थ

साहसो नैव कर्त्तव्यः केनाप्यात्महितैषिणा ।

English

At that time, he burst unto a laughter, the sound of which was similar to that of Dundubhi (a big drum) and was comparable to the rumbling sound of the cloud. The sound filled the whole universe.

अध्याय २६

श्लोक 29

ततो विस्मयमापन्नौ भीतौ तस्य महात्मनः ।मायया मोहितौ तेन नष्टसंज्ञै व्यवस्थितौ

tato vismayamāpannau bhītau tasya mahātmanaḥ / māyayā mohitau tena naṣṭasaṃjñai vyavasthitau

हिन्दी अर्थ

तस्माद्ध येधना भुत्वा भव त्वं कालकांलिणी ।

English

This Brahmi, the grandfather of the worlds is my right hand. Vinu who is never defeated in any battle, is my left hand.

अध्याय २६

श्लोक 30

ततो ध्यानरतौ तत्र चेश्वरं सर्वतोमुखम् ।प्रभवं निधनं चैव लौकानां प्रभुमव्ययम्

tato dhyānaratau tatra ceśvaraṃ sarvatomukham / prabhavaṃ nidhanaṃ caiva laukānāṃ prabhumavyayam

हिन्दी अर्थ

निमित्तमंतरीकृत्य किचिदेव शुचिस्मिते ४५

English

Thus the potentiality of that intelligent lord has been recounted to you. 'Fhis is the greatest knowledge. The unman Ifest one is termed Siva (Ample rous).

अध्याय २६

श्लोक 31

प्रह्वाञ्जलिपुटौ भूत्वा तस्मै शर्वाय शूलिने ।महाभैरवनादाय भीमरूपाय दंष्ट्रिणे ।अव्यक्तायाथ महते नमस्कारं प्रकुर्वहे

prahvāñjalipuṭau bhūtvā tasmai śarvāya śūline / mahābhairavanādāya bhīmarūpāya daṃṣṭriṇe / avyaktāyātha mahate namaskāraṃ prakurvahe

हिन्दी अर्थ

उत्पन्नजीचितेन त्वं कामं प्राप्स्यसि शोभने ।

English

"After hearing this, all the Devas went to their respective abodes, paying homage and respects unto Sankara the great soul.

अध्याय २६

श्लोक 32

नमो ऽस्तु ते लोकसुरेश देव नमो ऽस्तु ते भूतपते महात्मन् ।नमो ऽस्तु ते शाश्वतसिद्धयोगिने नमोस्तु ते सर्वजगत्प्रतिष्ठित

namo 'stu te lokasureśa deva namo 'stu te bhūtapate mahātman / namo 'stu te śāśvatasiddhayogine namostu te sarvajagatpratiṣṭhita

हिन्दी अर्थ

इति तद्वचनं श्ुत्वाः धृतिमालंब्य रेणुका ।

English

He who recites this hymn unto the lord, the great soul, obtains all desires and gets rid of all sins.

अध्याय २६

श्लोक 33

परमेष्ठी परं ब्रह्म त्वक्षरं परमं पदम् ।ज्येष्ठस्त्वं वामदेवश्च रुद्रः स्कन्दः शिवः प्रभुः

parameṣṭhī paraṃ brahma tvakṣaraṃ paramaṃ padam / jyeṣṭhastvaṃ vāmadevaśca rudraḥ skandaḥ śivaḥ prabhuḥ

हिन्दी अर्थ

निमत्तानि शुभान्यासन्ननेकानि' महांति च ।॥

English

He who recites this hymn unto the lord, the great soul, obtains all desires and gets rid of all sins.

अध्याय २६

श्लोक 34

त्वं य५स्त्वं वषट्कारस्त्वमोङ्कारः परन्तपः ।स्वाहाकारो नमस्कारः संस्कारः सर्वकर्मणाम्

tvaṃ ya5stvaṃ vaṣaṭkārastvamoṅkāraḥ parantapaḥ / svāhākāro namaskāraḥ saṃskāraḥ sarvakarmaṇām

हिन्दी अर्थ

हे रेणुके! परम सावधान होकर अपने पुत्रों के सहित मेरी वाणी का श्रवण करो । है भद्रे ! तुम साहस मत करो । मैं आपका प्रिय वचनः कहुँगो'।४३। अपनी आत्मा के हित की अभिलाषो रखने वाले किसी को भी साहस कभी नहीं करना चाहिए। आपको नहीं "मरना चाहिए क्योंकि जो

English

He who recites this hymn unto the lord, the great soul, obtains all desires and gets rid of all sins.

अध्याय २६

श्लोक 35

स्वधाकारश्च यज्ञश्च व्रतानि नियमास्तथा ।वेदा लोकाश्च देवाश्च भगवानेव सर्वशः

svadhākāraśca yajñaśca vratāni niyamāstathā / vedā lokāśca devāśca bhagavāneva sarvaśaḥ

हिन्दी अर्थ

आणी जीवित रहता है वह शुभ कर्मों को देखा करता है।४४। इसलिए आप घैंयें के घन वाली होकर काल की प्रतीक्षा की आकाङ्क्षा वाली होओ। हे शुचिःस्मितःवालोः! भले ही कुछ' ही निमित्त को अन्तरित बनाकर ऐसा करो।४५।-बहुत ही स्वल्प समय में आपके भर्ता सचेतन हो जाँयंगे अर्थात्

English

He who recites this hymn unto the lord, the great soul, obtains all desires and gets rid of all sins.

अध्याय २६

श्लोक 36

आकाशस्य च शब्दस्त्वंभूतानां प्रभवाप्ययः ।भूमौ गन्धो रसश्चाप्सु तेजोरूपं महेश्वरः

ākāśasya ca śabdastvaṃbhūtānāṃ prabhavāpyayaḥ / bhūmau gandho rasaścāpsu tejorūpaṃ maheśvaraḥ

हिन्दी अर्थ

जीवितः होःजाँयमे ग हेएशोभने ! 'जक उनमें जीवन'सभुस्वन्तम्होः नायगेहलो' ओपकी/कॉमला पूर्णतया प्राप्त हो जायि और फिरे विशेषः अधिककालः पर्थन्तः अंनेके कल्याणों की-भाजन होनेःवाली) होंगी'।४६। वसिछिकी ने कहाःःः इस प्रकार के उसःअन्तरिकःवाणी केःवचेत काः अवण करके रेणुकाःने धैर्य:

English

He who recites this hymn unto the lord, the great soul, obtains all desires and gets rid of all sins.

अध्याय २६

श्लोक 37

वायोः स्पर्शश्च देवेश वपुश्चन्द्रमसस्तथा

vāyoḥ sparśaśca deveśa vapuścandramasastathā

हिन्दी अर्थ

पंरशुराम,कीो प्रतिज्ञा र २३३

English

He who recites this hymn unto the lord, the great soul, obtains all desires and gets rid of all sins.

अध्याय २६

श्लोक 38

बुद्धौ ज्ञानं च देवेश प्रकृतेर्बीजमेव च

buddhau jñānaṃ ca deveśa prakṛterbījameva ca

हिन्दी अर्थ

का आलम्बन ग्रहण किया था । और उसके जो पुत्र थे उन्होंने. भी उसके बचनों के गौरव से परम श्रसन्नता प्राप्त की थो ।४७। इसके पश्चात् उन्होने उस मुनि अपने पिता के मृत शरीर को आश्रम को भीतर ले जाकर रख दिया-ा ओर.उसको बहाँ लिटाकर निवात में वे उसके चारों ओर बैठ गये

English

He who recites this hymn unto the lord, the great soul, obtains all desires and gets rid of all sins.

अध्याय २६

श्लोक 39

संहर्त्ता सर्वलोकानां कालो मृत्युमय्ॐऽतकः ।त्वं धारयसि लोकांस्त्रींस्त्वमेव सृजसि प्रभो

saṃharttā sarvalokānāṃ kālo mṛtyumayoṃ'takaḥ / tvaṃ dhārayasi lokāṃstrīṃstvameva sṛjasi prabho

हिन्दी अर्थ

थे ॥४८। जिस समय में जे वहाँ पर बहुत ही खिन्न आत्मा और मतों वाले बैठे हुए थे. तो उस बेला में उनको बहुत से परम शुअ एवं महान् निमित्त हुए

English

He who recites this hymn unto the lord, the great soul, obtains all desires and gets rid of all sins.

अध्याय २६

श्लोक 40

पूर्वेण वदनेन त्वमिन्द्रत्वं प्रकरोषि वै ।दक्षिणेन तु वक्त्रेण लोकान्संक्षिपसे पुनः

pūrveṇa vadanena tvamindratvaṃ prakaroṣi vai / dakṣiṇena tu vaktreṇa lokānsaṃkṣipase punaḥ

हिन्दी अर्थ

तेन' तै किचिदाश्वस्तचेतसो मुनिपु'गवाः ।

English

He who recites this hymn unto the lord, the great soul, obtains all desires and gets rid of all sins.

अध्याय २६

श्लोक 41

पश्चिमेन तु वक्त्रेण वरुणस्थो न संशयः ।उत्तरेण तु वक्त्रेण सोमस्त्वं देवसत्तमः

paścimena tu vaktreṇa varuṇastho na saṃśayaḥ / uttareṇa tu vaktreṇa somastvaṃ devasattamaḥ

हिन्दी अर्थ

निषेदुः संहिता मांत्रा कांक्षंतो जीवितं पितुः

English

He who recites this hymn unto the lord, the great soul, obtains all desires and gets rid of all sins.

अध्याय २६

श्लोक 42

एकधा बहुधा देव लोकानां प्रभवाप्ययः ।आदित्या वसवो रुद्रा मरुतश्च सहाश्विनः

ekadhā bahudhā deva lokānāṃ prabhavāpyayaḥ / ādityā vasavo rudrā marutaśca sahāśvinaḥ

हिन्दी अर्थ

एतस्मिन्तंतरे राजन्भृगुवंशधरो मुनिः ।

English

He who recites this hymn unto the lord, the great soul, obtains all desires and gets rid of all sins.

अध्याय २६

श्लोक 43

साध्या विद्याधरा नागाश्चारणाश्च तपोधनाः ।वालखिल्या महात्मानस्तपः सिद्धाश्च सुव्रताः

sādhyā vidyādharā nāgāścāraṇāśca tapodhanāḥ / vālakhilyā mahātmānastapaḥ siddhāśca suvratāḥ

हिन्दी अर्थ

मृतसंजीविनीं विद्या यो वेद मुनिदुलेभास् ॥

English

He who recites this hymn unto the lord, the great soul, obtains all desires and gets rid of all sins.

अध्याय २६

श्लोक 44

त्वत्तः प्रसूता देवेश ये चान्ये नियतव्रताः ।उमा सीता सिनीवाली कुहूर्गायत्र्य एव च

tvattaḥ prasūtā deveśa ye cānye niyatavratāḥ / umā sītā sinīvālī kuhūrgāyatrya eva ca

हिन्दी अर्थ

यथाहतान्मृतान्देवँरुत्थापयति दानवा

English

He who recites this hymn unto the lord, the great soul, obtains all desires and gets rid of all sins.

अध्याय २६

श्लोक 45

लक्ष्मीः कीर्त्तिर्धृतिर्मेधा लज्जा कान्तिर्वपुः स्वधा ।तुष्टिः पुष्टिः क्रिया चैव वाचां देवी सरस्वती ।त्वत्तः प्रसूता देवेश संध्या रात्रिस्तथैव च

lakṣmīḥ kīrttirdhṛtirmedhā lajjā kāntirvapuḥ svadhā / tuṣṭiḥ puṣṭiḥ kriyā caiva vācāṃ devī sarasvatī / tvattaḥ prasūtā deveśa saṃdhyā rātristathaiva ca

हिन्दी अर्थ

स त दाश्रममासाद्य प्रविष्टोंऽतमेहामुनिः।

English

He who recites this hymn unto the lord, the great soul, obtains all desires and gets rid of all sins.

अध्याय २६

श्लोक 46

सूर्यायुतानामयुतप्रभाव नमो ऽस्तु ते चन्द्रसहस्रगौर ।नमो ऽस्तु ते वज्रपिनाकधारिणे नमोस्तु ते देव हिरण्यवाससे

sūryāyutānāmayutaprabhāva namo 'stu te candrasahasragaura / namo 'stu te vajrapinākadhāriṇe namostu te deva hiraṇyavāsase

हिन्दी अर्थ

इस रीति से जब शुभ शकुन दिखाई दिये तो उनके देखने से वे श्रेष् मुनिगण परम आश्वस्त मन वाले/हो गये ये अर्थात् उनको कुछ शुभाशा हुई 'थी। वे सभी अपने पिता के जीवित की आकाङक्षा करते, हुए माता के साथ वहाँ पर बैठ गये ये ।५०। है राजनु ! इसी बीच में भृगु के वंश को

English

He who recites this hymn unto the lord, the great soul, obtains all desires and gets rid of all sins.

अध्याय २६

श्लोक 47

नमोस्तु ते भस्मविभूषिताङ्ग नमो ऽस्तु ते कामशरीरनाशन ।नमो ऽस्तु ते देव हिरण्यरेतसे नमो ऽस्तु ते देव हिरण्यवाससे

namostu te bhasmavibhūṣitāṅga namo 'stu te kāmaśarīranāśana / namo 'stu te deva hiraṇyaretase namo 'stu te deva hiraṇyavāsase

हिन्दी अर्थ

धारण करने वाले मतिमान् मुनि विधि के वल से यदच्छा से ही वहाँ पर समागत हो गये थे ।५१। वे मुनि अथर्व वेद-की साक्षात् विधि के स्वरूप बाले थे और अन्य सभी वेदों लथा वेदोंके अङ्क शास्त्रों के 'प्रारगामी मनीषी

English

He who recites this hymn unto the lord, the great soul, obtains all desires and gets rid of all sins.

अध्याय २६

श्लोक 48

नमो ऽस्तु ते देव हिरण्ययोने नमो ऽस्तु ते देव हिरण्यनाभ ।नमो ऽस्तु ते देव हिरण्यरेतसे नमो ऽस्तु ते नेत्रसहस्रचित्र

namo 'stu te deva hiraṇyayone namo 'stu te deva hiraṇyanābha / namo 'stu te deva hiraṇyaretase namo 'stu te netrasahasracitra

हिन्दी अर्थ

रस्ट ब्रह्माण्ड पुराण थे। वे समस्त शास्त्रों के पारगामी अनीषी थे। के समस्त शास्त्रों के तात्त्विक अथीं के ज्ञाता विद्वान् थे और समस्त असुरों के दवारा वन्दित थे !५२ जो मनिमों के लिये भो अत्यन्त दुर्लभ होती है ऐसी मृत प्राणियों को

English

He who recites this hymn unto the lord, the great soul, obtains all desires and gets rid of all sins.

अध्याय २६

श्लोक 49

नमो ऽस्तु ते देव हिरण्यवर्ण नमो ऽस्तु ते देव हिरण्यकेश ।नमो ऽस्तु ते देव हिरण्यवीर नमो ऽस्तु ते देव हिरण्यदायिने

namo 'stu te deva hiraṇyavarṇa namo 'stu te deva hiraṇyakeśa / namo 'stu te deva hiraṇyavīra namo 'stu te deva hiraṇyadāyine

हिन्दी अर्थ

भी जीवित कर देने वाली विद्या को जानते थे। जब भी देवों के द्वारा रण अं दानव निकृत हो जाया करते हैं ठो इसी मृत संजीवनी विद्या से उनको उड़ा दिया करते हैं अर्थाद् जीवित बना देते हैं ।५३। जिस महामुनि ने औशनस शास्त्र को प्रणीत किया था जो राजाओं को राज्य के फल को

English

He who recites this hymn unto the lord, the great soul, obtains all desires and gets rid of all sins.

अध्याय २६

श्लोक 50

नमो ऽस्तु ते देव हिरण्यनाथ नमो ऽश्तुते देव हिरण्यनाद ।नमो ऽस्तु ते देव पिनाकपाणे नमो ऽश्तुते ते शङ्कर नीलकण्ठ

namo 'stu te deva hiraṇyanātha namo 'śtute deva hiraṇyanāda / namo 'stu te deva pinākapāṇe namo 'śtute te śaṅkara nīlakaṇṭha

हिन्दी अर्थ

प्रदान करने वाला है और आज भी यहाँ पर नृपगण -जनुजीबिस रहते हैं ।५४। बह महामुनि उस आश्रम में पहुँच कर अन्दर प्रविष्ट हुए थे ओर अन्होंने उस अवम्भा में अवस्थित सबको दुःख से परिप्लुत हुए देखा था

English

He who recites this hymn unto the lord, the great soul, obtains all desires and gets rid of all sins.

अध्याय २६

श्लोक 51

एवं संस्तूयमानस्तु व्यक्तो भूत्वा महामतिः ।देवदेवो जगद्योनिः सूर्य कोटिसमप्रभः

evaṃ saṃstūyamānastu vyakto bhūtvā mahāmatiḥ / devadevo jagadyoniḥ sūrya koṭisamaprabhaḥ

हिन्दी अर्थ

इसके अनन्तर उम सबने बंश के पिता भूगु मुनि का दर्शन प्राप्त करके बड़े ही आनन्द के साथ वे सब खड़े हो गये थे और गोत्रोत्यान देकर सबने उनका बड़ा सतकार किया था तथा प्रणाम करके भृगु मुनि को आसन सम- पित किया था

English

He who recites this hymn unto the lord, the great soul, obtains all desires and gets rid of all sins.

अध्याय २६

श्लोक 52

आबभाषे कृपाविष्टो महादेवो महाद्युतिः ।वक्त्रकोटिसहस्रेण ग्रसमान इवांबरम्

ābabhāṣe kṛpāviṣṭo mahādevo mahādyutiḥ / vaktrakoṭisahasreṇa grasamāna ivāṃbaram

हिन्दी अर्थ

स चाशीभिस्तु तान्सर्वानभिनंद्य महामुनिः ।

English

He who recites this hymn unto the lord, the great soul, obtains all desires and gets rid of all sins.

अध्याय २६

श्लोक 53

कंबुग्रीवः सुज ठरो नानाभूषणभूषितः ।नानारत्नविचित्राङ्गो नानामाल्यानुलेपनः

kaṃbugrīvaḥ suja ṭharo nānābhūṣaṇabhūṣitaḥ / nānāratnavicitrāṅgo nānāmālyānulepanaḥ

हिन्दी अर्थ

यज्ञस्य तपसो बीर्थं ममापि शुभमस्ति चेत् )

English

He who recites this hymn unto the lord, the great soul, obtains all desires and gets rid of all sins.

अध्याय २६

श्लोक 54

पिनाकपाणिर्भगवान्सुरपूज्यस्त्रिशूलधृक् ।व्यालय ज्ञोपवीती च सुराणामभयङ्करः

pinākapāṇirbhagavānsurapūjyastriśūladhṛk / vyālaya jñopavītī ca surāṇāmabhayaṅkaraḥ

हिन्दी अर्थ

एबमुक्ता शुभे वाक्ये भृगुणा साधुकारिणा ।

English

He who recites this hymn unto the lord, the great soul, obtains all desires and gets rid of all sins.

अध्याय २६

श्लोक 55

दुन्दुभिस्वरनिर्घोषः पर्जन्यनिनदोपमः ।मुक्तो हासस्तदा तेन सर्वमापूरयञ्जगत्

dundubhisvaranirghoṣaḥ parjanyaninadopamaḥ / mukto hāsastadā tena sarvamāpūrayañjagat

हिन्दी अर्थ

यत्पश्के चरणी तेऽद्य सुरसुरनमस्झती ।

English

He who recites this hymn unto the lord, the great soul, obtains all desires and gets rid of all sins.

अध्याय २६

श्लोक 56

तेन शब्देन महता चावां भीतौ महात्मनः ।अथोवाच महादेवः प्रीतो ऽहं सुरसत्तमौ

tena śabdena mahatā cāvāṃ bhītau mahātmanaḥ / athovāca mahādevaḥ prīto 'haṃ surasattamau

हिन्दी अर्थ

भगवन्कि करोम्यद्य शुश्ूषां तव भानद ६३

English

He who recites this hymn unto the lord, the great soul, obtains all desires and gets rid of all sins.

अध्याय २६

श्लोक 57

पश्यतां च महायोगं भयं सर्व प्रमुच्यताम् ।युवां प्रसूतौ गात्रेभ्यो मम पूर्वं सनातनौ

paśyatāṃ ca mahāyogaṃ bhayaṃ sarva pramucyatām / yuvāṃ prasūtau gātrebhyo mama pūrvaṃ sanātanau

हिन्दी अर्थ

परशुराम की श्रतिज्ञा २३५

English

He who recites this hymn unto the lord, the great soul, obtains all desires and gets rid of all sins.

अध्याय २६

श्लोक 58

यं मे दक्षिणो बाहुर्ब्रह्मा लोकपितामहः ।वामो बाहुश्च मे विष्णुर्नित्यं युद्धेष्वनिर्जितः

yaṃ me dakṣiṇo bāhurbrahmā lokapitāmahaḥ / vāmo bāhuśca me viṣṇurnityaṃ yuddheṣvanirjitaḥ

हिन्दी अर्थ

उन महामुनि ने आशीर्वादों के द्वारा सबका अभिनन्दन करके उनसे उन्होने पूछा था कि यह क्या हुआ है ! इस पर उन्होंने पूरा वृत्तान्त जो भी वहाँ पर घटनाएँ चटित हुई थीं भुगुमुनि की सेवा में निवेदित कर दी थीं ५७) यह सारा वृत्तान्त सुनकर मन्त्र शास्त्र के महामनोषी भगु भुनि ने

English

He who recites this hymn unto the lord, the great soul, obtains all desires and gets rid of all sins.

अध्याय २६

श्लोक 59

प्रीतो ऽहं युवयोः सम्यग्वरं दद्यां यथैप्सितम् ।ततः प्रहृष्टमनसौ प्रणतौ पादयोः प्रभोः

prīto 'haṃ yuvayoḥ samyagvaraṃ dadyāṃ yathaipsitam / tataḥ prahṛṣṭamanasau praṇatau pādayoḥ prabhoḥ

हिन्दी अर्थ

बहुत ही शीक्ष जल लेकर यह उच्चारण करते हुए संजीवनी विद्या से उस जमदरिन के देह को अभिषिक्त किया था। यदि मेरे तप का और यक्ष का बीयं शुभ है तो उसके प्रभाव से यह जमदस्नि सोकर उठे हुए के ही समान शीघ्र ही जीवित हो आवें ।५८-५६१ इस प्रकार से इस परम शुभ वाक्य को

English

He who recites this hymn unto the lord, the great soul, obtains all desires and gets rid of all sins.

अध्याय २६

श्लोक 60

अब्रूतां च महादेवं प्रसादाभिमुखं स्थितम् ।यदि प्रीतिः समुत्पन्ना यदि देयो वरश्च ते ।भक्तिर्भवतु नौ नित्यं त्वयि देव सुरेश्वर

abrūtāṃ ca mahādevaṃ prasādābhimukhaṃ sthitam / yadi prītiḥ samutpannā yadi deyo varaśca te / bhaktirbhavatu nau nityaṃ tvayi deva sureśvara

हिन्दी अर्थ

साधुकारी भृगु मुनि के द्वारा उच्चारित होने पर शीघ्र ही जमदग्नि साक्षाद् दूसरे देवगुंक के हो सह सभुस्थित हो गया था ।६०। जब उठा तो उसने बहाँ पर संस्थित-बम्दना करने के योग्य अपने पितामह भुगु मुनि का दशेन किया था । है नृपते ! उस जमदग्नि ने भक्ति की भावना से प्रणाम करके

English

He who recites this hymn unto the lord, the great soul, obtains all desires and gets rid of all sins.

अध्याय २६

श्लोक 61

देवदेव उवाच एवमस्तु महाभागौ सृजतां विपुलाः प्रजाः ।एवमुक्त्वा स भगवांस्तत्रैवातरधाद्विभुः

devadeva uvāca evamastu mahābhāgau sṛjatāṃ vipulāḥ prajāḥ / evamuktvā sa bhagavāṃstatraivātaradhādvibhuḥ

हिन्दी अर्थ

दोनों हाथों को जोड़कर उनसे कहा था ॥६१। जमदग्नि ने कहा--मैं परम धन्य तथा कृतकृत्य हो गपा हैं और मेरा जीवन आज सफल हो गया है ।६२। जौ सुरगण और असुरो के द्वारा बन्दित आपके चरण कमल हैं उनका आज मैं अपने नेश्रों से अवलोकन कर रहा हूँ । है मान के प्रदान करने वाले

English

He who recites this hymn unto the lord, the great soul, obtains all desires and gets rid of all sins.

अध्याय २६

श्लोक 62

एष एव मयोक्तो वः प्रभावस्तस्य धीमतः ।एतद्धि परमं ज्ञानमव्यक्तं शिवसंज्ञितम्

eṣa eva mayokto vaḥ prabhāvastasya dhīmataḥ / etaddhi paramaṃ jñānamavyaktaṃ śivasaṃjñitam

हिन्दी अर्थ

भगवन् ! मैं आपकी इस समय में क्या शुषा करूँ ? मुझे आप आशा कीजिए

English

He who recites this hymn unto the lord, the great soul, obtains all desires and gets rid of all sins.

अध्याय २६

श्लोक 63

एतत्सूक्ष्ममचिन्त्यं च पश्यन्ति ज्ञ३नचक्षुषः ।तस्मै देवाधिदेवाय नमस्कारं प्रकुर्महे ।महादेव नमस्ते ऽस्तु महेश्वर नमो ऽस्तु ते

etatsūkṣmamacintyaṃ ca paśyanti jña3nacakṣuṣaḥ / tasmai devādhidevāya namaskāraṃ prakurmahe / mahādeva namaste 'stu maheśvara namo 'stu te

हिन्दी अर्थ

पुनीह्यात्मकुलं स्वस्य चरणांबुकर्णविभो ।

English

He who recites this hymn unto the lord, the great soul, obtains all desires and gets rid of all sins.

अध्याय २६

श्लोक 64

सूत उवाच एतच्छ्रुत्वा गताः सर्वे सुराः स्वं स्वं निवेशनम् ।नमस्कारं प्रकुर्वाणाः शङ्कराय महात्मने

sūta uvāca etacchrutvā gatāḥ sarve surāḥ svaṃ svaṃ niveśanam / namaskāraṃ prakurvāṇāḥ śaṅkarāya mahātmane

हिन्दी अर्थ

साधुबुद्धघा स दुशत्मा कि चकार महामते ।

English

He who recites this hymn unto the lord, the great soul, obtains all desires and gets rid of all sins.

अध्याय २६

श्लोक 65

इमं स्तवं पठिद्यस्तु चेश्वरस्य महात्मनः ।कामांश्च लभते सर्वान् पापेभ्यश्च प्रमुच्यते

imaṃ stavaṃ paṭhidyastu ceśvarasya mahātmanaḥ / kāmāṃśca labhate sarvān pāpebhyaśca pramucyate

हिन्दी अर्थ

चिरं ध्यास्वा समालोच्य कारणं प्राह भूपते

English

He who recites this hymn unto the lord, the great soul, obtains all desires and gets rid of all sins.

अध्याय २६

श्लोक 66

एतत्सर्वं तदा तेन न विष्णुना प्रभविष्णुना ।महादेवप्रसादेन ह्युक्तं ब्रह्म सनातनम् ।एतद्वः सर्वमाख्यातं मया माहेश्वरं बलम्

etatsarvaṃ tadā tena na viṣṇunā prabhaviṣṇunā / mahādevaprasādena hyuktaṃ brahma sanātanam / etadvaḥ sarvamākhyātaṃ mayā māheśvaraṃ balam

हिन्दी अर्थ

२३६ ब्रह्माण्ड पुराण

English

He who recites this hymn unto the lord, the great soul, obtains all desires and gets rid of all sins.

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_brahmANDapurANa.txt · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता · Identifier:

Brahmanda Purana — Chapter 26

ब्रह्माण्डपुराण

संस्कृत संस्करण · Sanskrit Edition:

Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

प्रकाशक अथवा पुरालेखागार · Archive:

Open Sanskrit text archives (see the source link)

डिजिटल पुरालेख देखें
गणना पद्धति टिप्पणी · Numbering System:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.