Agni Purana· Agni Purāṇa
10
अध्याय 10 / 381

Adhyaya 10

34 श्लोकWhatsApp

पूर्ण अध्याय पाठ34 श्लोक

श्लोक पर जाएं:

अध्याय १०

श्लोक 1

श्रीरामावतारवर्णनं नाराद उवाच रामोक्तश्चाङ्गदो गत्वा रावणं प्राह जानकी ।दीयतां राघवायाशु अन्यथा त्वं मरिष्यसि

śrīrāmāvatāravarṇanaṃ nārāda uvāca rāmoktaścāṅgado gatvā rāvaṇaṃ prāha jānakī / dīyatāṃ rāghavāyāśu anyathā tvaṃ mariṣyasi

हिन्दी अर्थ

मेरा भाई था। वह मेरे ही साथ सूर्यमण्डलकी विस्तृत है। यह जानकर सब वानर श्रीराम और ओर उड़ा चला जा रहा था। मैंने अपनी पाँखोंकी सुग्रीवके पास जायँ और उन्हें सब समाचार बता ओटमें रखकर सूर्यको प्रखर किरणोंके तापसे दें'

English

Being asked by Rama, Angada went to Ravana (and) said, "Let JanakI be returned to Raghava immediately, otherwise you will die."

अध्याय १०

श्लोक 2

रावणो हन्तुमुद्युक्तः सङ्ग्रामोद्धतराक्षसः ।रामायाह दशग्रीवो युद्धमेकं तु मन्यते

rāvaṇo hantumudyuktaḥ saṅgrāmoddhatarākṣasaḥ / rāmāyāha daśagrīvo yuddhamekaṃ tu manyate

हिन्दी अर्थ

इस प्रकार आदि आग्नेय महापृराणमें 'रामायण-कथाके अन्तर्गत किष्किन्धाकाण्डकी कथाका वर्णन ' नामक आठवाँ अध्याय पूरा हुआ

English

The monkeys killed demons with nails, teeth and stones. The force of the demons consisting of elephants cavalry, chariots and infantry was destroyed.

अध्याय १०

श्लोक 3

रामो युद्धाय तच् छ्रुत्वा लङ्कां सकपिराययौ ।वानरो हनूमान् मैन्दो द्विविदो जाम्बवान्नलः

rāmo yuddhāya tac chrutvā laṅkāṃ sakapirāyayau / vānaro hanūmān maindo dvivido jāmbavānnalaḥ

हिन्दी अर्थ

सुन्दरकाण्डकोी संक्षिप्त कथा

English

Hanumat killed the enemy Dhumraksa with a big rock. Nila killed the fighting Akampana and Prahasta.

अध्याय १०

श्लोक 4

नीलस्तारोङ्गदो धूम्रः सुषेणः केशरी गयः ।पनसो विनतो रम्भः शरभः क्रथनो बली

nīlastāroṅgado dhūmraḥ suṣeṇaḥ keśarī gayaḥ / panaso vinato rambhaḥ śarabhaḥ krathano balī

हिन्दी अर्थ

नारदजी कहते हैं--सम्पातिकी बात सुनकर हनुमान् और अङ्गद आदि वानरोंने समुद्रकी ओर देखा। फिर वे कहने लगे--'कौन समुद्रको लाँघकर समस्त वानरोंको जीवन-दान देगा?' वानरोंकी

English

Rama and Laksmana fainted on account of the arrow dis¬ charged by Indrajit. Regaining their consciousness after per¬ ceiving Tarksya (the chief of the eagles), they killed the forces of demons.

अध्याय १०

श्लोक 5

गवाक्षो दधिवक्त्रश् च गवयो गन्धमादनः ।एते चान्ये च सुग्रीव एतैर् युक्तो ह्य् असङ्ख्यकैः

gavākṣo dadhivaktraś ca gavayo gandhamādanaḥ / ete cānye ca sugrīva etair yukto hy asaṅkhyakaiḥ

हिन्दी अर्थ

जीवन-रक्षा और श्रीरामचन्द्रजीके कार्यको प्रकृष्ट सिद्धिके लिये पवनकुमार हनुमानूजी सौ योजन विस्तृत समुद्रको लाँघ गये। लाँघते समय अवलम्बन देनेके लिये समुद्रसे मैनाक पर्वत

English

Rama made Ravana shattered in the battle by means of arrows. And the grief-stricken Ravana woke up Kumbha¬ karna.

अध्याय १०

श्लोक 6

रक्षसां वानराणाञ्च युद्धं सङ्कुलमाबभौ ।राक्षसा वानरान् जघ्नुः शरशक्तिगदादिभिः

rakṣasāṃ vānarāṇāñca yuddhaṃ saṅkulamābabhau / rākṣasā vānarān jaghnuḥ śaraśaktigadādibhiḥ

हिन्दी अर्थ

उठा। हनुमानूजीने टृष्टिमात्रसे उसका सत्कार किया। फिर छायाग्राहिणी सिंहिकाने सिर उठाया। वह उन्हें अपना ग्रास बनाना चाहती थी, इसलिये हनुमानूजीने उसे मार गिराया। समुद्रके

English

So saying, Kumbhakarna crushed all the monkeys. Being seized by him, Sugriva cut off his cars and nose.

अध्याय १०

श्लोक 7

वानरा राक्षसाञ् जघ्नुर् नखदन्तशिलादिभिः ।हस्त्यश्वरथपादातं राक्षसानां बलं हतं

vānarā rākṣasāñ jaghnur nakhadantaśilādibhiḥ / hastyaśvarathapādātaṃ rākṣasānāṃ balaṃ hataṃ

हिन्दी अर्थ

पार जाकर उन्होंने लङ्कापुरी देखी। राक्षसोंके घरोंमें खोज की; रावणके अन्त:पुरमें तथा कुम्भ, कुम्भकर्ण, विभीषण, इन्द्रजित् तथा अन्य राक्षसोंके गृहोंमें जा-जाकर तलाश की; मद्यपानके स्थानों

English

The king although obstructed by the women, went (to fight) seated on a chariot and accompanied by the army Be¬ ing directed by Indra, Matali* made Rama seated on a chariot.

अध्याय १०

श्लोक 8

हनूमान् गिरिशृङ्गेण धूम्राक्षमबधीद्रिपुम् ।अकम्पनं प्रहस्तञ्च युध्यन्तं नील आबधीत्

hanūmān giriśṛṅgeṇa dhūmrākṣamabadhīdripum / akampanaṃ prahastañca yudhyantaṃ nīla ābadhīt

हिन्दी अर्थ

आदिमें भी चक्कर लगाया; किंतु कहीं भी सीता उनको दृष्टिमें नहीं पड़ीं। अब वे बड़ी चिन्तामें

English

Having paid obeisance to Bharadvaja, he reached Nandigrama. Being revered by Bharata there, he reached Ayodhya and settled there.

अध्याय १०

श्लोक 9

इन्द्रजिच्च्छरबन्धाच्च विमुक्तौ रामलक्ष्मणौ ।तार्क्षसन्दर्शनाद्वाणैर् जघ्नतू राक्षसं बलम्

indrajicccharabandhācca vimuktau rāmalakṣmaṇau / tārkṣasandarśanādvāṇair jaghnatū rākṣasaṃ balam

हिन्दी अर्थ

पड़े। अन्तमें जब अशोकवाटिकाकी ओर गये तो वहाँ शिंशपा-वृक्षके नीचे सीताजी उन्हें बैठी दिखायी दीं। वहाँ राक्षसियाँ उनकी रखवाली कर रही थीं। हनुमानूजीने शिंशपा-वृक्षपर चढ़कर

English

Having saluted Vasistha and other sages, Kausalya, Kaikeyi and Sumitra and having obtained the kingdom he honoured the twice-born.

अध्याय १०

श्लोक 10

रामः शरैर् जर्जरितं रावणञ्चाकरोद्रणे ।रावनः कुम्भकर्णञ्च बोधयामास दुःखितः

rāmaḥ śarair jarjaritaṃ rāvaṇañcākarodraṇe / rāvanaḥ kumbhakarṇañca bodhayāmāsa duḥkhitaḥ

हिन्दी अर्थ

देखा। रावण सीताजीसे कह रहा था-'तू मेरी स्त्री हो जा'; किंतु वे स्पष्ट शब्दोंमें “ना' कर रही थीं। वहाँ बैठी हुई राक्षसियाँ भी यही कहती थीं--' तू रावणको स्त्री हो जा।' जब रावण चला

English

He worshipped Vasudeva (Visnu), his own self, with the Afvamedha. (sacrifice). He conferred gifts on the deserv¬ ing men). He protected (the welfare) of his subjects.

अध्याय १०

श्लोक 11

कुम्भकर्णः प्रबुद्धो ऽथ पीत्वा घटसहस्रकम् ।मद्यस्य महिषादीनां भक्षयित्वाह रावणम्

kumbhakarṇaḥ prabuddho 'tha pītvā ghaṭasahasrakam / madyasya mahiṣādīnāṃ bhakṣayitvāha rāvaṇam

हिन्दी अर्थ

गया तो हनुमानूजीने इस प्रकार कहना आरम्भ किया--' अयोध्यामें दशरथ नामवाले एक राजा थे। उनके दो पुत्र राम और लक्ष्मण वनवासके लिये गये। वे दोनों भाई श्रेष्ठ पुरुष हैं। उनमें

English

(He protected) dharma (righteousness), hama (desire for worldly enjoyments) etc. just as his sons. (He) was bent on subduing the wicked. The world was abound with all righte¬ ous activities. The earth was abound with all grains. As Rama was ruling, there was no premature death.

अध्याय १०

श्लोक 12

सीताया हरणं पापं कृतन्त्वं हि गुरुर्यतः ।अतो गच्छामि युद्धाय रामं हन्मि सवानरम्

sītāyā haraṇaṃ pāpaṃ kṛtantvaṃ hi gururyataḥ / ato gacchāmi yuddhāya rāmaṃ hanmi savānaram

हिन्दी अर्थ

श्रीरामचन्द्रजीकी पत्नी जनककुमारी सीता तुम्हीं हो। रावण तुम्हें बलपूर्वक हर ले आया है। श्रीरामचन्द्रजी इस समय वानरराज सुग्रीवके मित्र हो गये हैं। उन्होंने तुम्हारी खोज करनेके लिये

English

"The abduction of Sita is a sin done by you, since you are my elder; therefore I go to fight, to slay Rama with the monkeys."

अध्याय १०

श्लोक 13

इत्युक्त्वा वानरान् सर्वान् कुम्भकर्णो ममर्द ह ।गृहीतस्तेन सुग्रीवः कर्णनासं चकर्त सः

ityuktvā vānarān sarvān kumbhakarṇo mamarda ha / gṛhītastena sugrīvaḥ karṇanāsaṃ cakarta saḥ

हिन्दी अर्थ

ही मुझे भेजा है। पहचानके लिये गूढ़ संदेशके साथ श्रीरामचन्द्रजीने अँगूठी दी है। उनकी दी हुई

English

So saying, Kumbhakarna crushed all the monkeys; seizing Sugriva, he cut off his ears and nose.

अध्याय १०

श्लोक 14

कर्णनासाविहीनो ऽसौ भक्षयामास वानरान् ।रामो ऽथ कुम्भकर्णस्य बाहू चिच्छेद शायकैः

karṇanāsāvihīno 'sau bhakṣayāmāsa vānarān / rāmo 'tha kumbhakarṇasya bāhū ciccheda śāyakaiḥ

हिन्दी अर्थ

यह अँगूठी ले लो'॥ १--९॥

English

Without ears and nose, Sugriva ate monkeys; then Rama cut off Kumbhakarna's arms with arrows,

अध्याय १०

श्लोक 15

ततः पादौ ततश्छित्वा शिरो भूमौ व्यपातयत् ।अथ कुम्भो निकुम्भश् च मकराक्षश् च राक्षसः

tataḥ pādau tataśchitvā śiro bhūmau vyapātayat / atha kumbho nikumbhaś ca makarākṣaś ca rākṣasaḥ

हिन्दी अर्थ

हुए हनुमानूजीको देखा। फिर हनुमानजी वृक्षसे उतरकर उनके सामने आ बैठे, तब सीताने उनसे कहा-- यदि श्रीरघुनाथजी जीवित हैं तो वे मुझे यहाँसे ले क्यों नहीं जाते?” इस प्रकार शङ्का

English

then his feet, and cast his head to the ground. Then Kumbha, Nikumbha and the Rakshasa Makaraksha,

अध्याय १०

श्लोक 16

महोदरो महापार्श्वो मत्त उन्मत्तराक्षसः ।प्रघसो भासकर्णश् च विरूपाक्षश् च संयुगे

mahodaro mahāpārśvo matta unmattarākṣasaḥ / praghaso bhāsakarṇaś ca virūpākṣaś ca saṃyuge

हिन्दी अर्थ

करती हुई सीताजीसे हनुमान्जीने इस प्रकार कहा-'देवि सीते! तुम यहाँ हो, यह बात श्रीरामचन्द्रजी नहीं जानते। मुझसे यह समाचार जान लेनेके पश्चात् सेनासहित राक्षस रावणको

English

Mahodara, Mahaparshva, the Rakshasas Matta and Unmatta, Pragasa, Bhasakarna and Virupaksha in battle,

अध्याय १०

श्लोक 17

देवान्तको नरान्तश् च त्रिशिराश्चातिकायकः ।रामेण लक्ष्मणेनैते वानरैः सविभीषणैः

devāntako narāntaś ca triśirāścātikāyakaḥ / rāmeṇa lakṣmaṇenaite vānaraiḥ savibhīṣaṇaiḥ

हिन्दी अर्थ

मारकर वे तुम्हें अवश्य ले जायँगे। तुम चिन्ता न करो। मुझे कोई अपनी पहचान दो।' तब सीताजीने हनुमानूजीको अपनी चूडामणि उतारकर दे दी और कहा--' भैया! अब ऐसा उपाय करो,

English

Devantaka, Narantaka, Trishiras and Atikaya — these were by Rama, Lakshmana, the monkeys and Vibhishana,

अध्याय १०

श्लोक 18

युध्यमानास्तया ह्य् अन्ये राक्षसा भुवि पातिताः ।इन्द्रजिन्मायया युध्यन् रामादीन् सम्बबन्ध ह

yudhyamānāstayā hy anye rākṣasā bhuvi pātitāḥ / indrajinmāyayā yudhyan rāmādīn sambabandha ha

हिन्दी अर्थ

जिससे श्रीरघुनाथजी शीघ्र आकर मुझे यहाँसे ले चलें। उन्हें कौएकी आँख नष्ट कर देनेवाली घटनाका स्मरण दिलाना; आज यहीँ रहो कल सबेरे चले जाना; तुम मेरा शोक दूर करनेवाले

English

and other Rakshasas fighting were laid on the earth. Indrajit, fighting by magic, bound Rama and the others.

अध्याय १०

श्लोक 19

वरदत्तैर् नागबाणैः(१) ओषध्या तौ विशल्यकौ ।विशल्ययाब्रणौ कृत्वा मारुत्यानीतपर्वते

varadattair nāgabāṇaiḥ(1) oṣadhyā tau viśalyakau / viśalyayābraṇau kṛtvā mārutyānītaparvate

हिन्दी अर्थ

हो। तुम्हारे आनेसे मेरा दुःख बहुत कम हो गया है।' चूडामणि और काकवाली कथाको पहचानके रूपमें लेकर हनुमानूजीने कहा-- कल्याणि ! तुम्हारे पतिदेव अब तुम्हें शीघ्र ही ले जायेगे। अथवा

English

By serpent-arrows given as a boon, the two were freed of the arrows by an herb; made free of wounds by the herb brought by Maruti on the mountain,

अध्याय १०

श्लोक 20

हनूमान् धारयामास तत्रागं यत्र संस्थितः ।निकुम्भिलायां होमादि कुर्वन्तं तं हि लक्ष्मणः

hanūmān dhārayāmāsa tatrāgaṃ yatra saṃsthitaḥ / nikumbhilāyāṃ homādi kurvantaṃ taṃ hi lakṣmaṇaḥ

हिन्दी अर्थ

यदि तुम्हें चलनेको जल्दी हो, तो मेरी पीठपर बैठ जाओ। मैं आज ही तुम्हें श्रीराम और सुग्रीवके दर्शन कराऊँगा।' सीता बोलीं--' नहीं, श्रीरघुनाथजी ही आकर मुझे ले जायँ'॥ १०-१५ ३॥

English

Hanuman held the mountain where it stood. Lakshmana, seeing him performing oblations at Nikumbhila,

अध्याय १०

श्लोक 21

शरैर् इन्द्रजितं वीरं युद्धे तं तु व्यशातयत् ।रावणः शोकसन्तप्तः सीतां हन्तुं समुद्यतः

śarair indrajitaṃ vīraṃ yuddhe taṃ tu vyaśātayat / rāvaṇaḥ śokasantaptaḥ sītāṃ hantuṃ samudyataḥ

हिन्दी अर्थ

तदनन्तर हनुमानूजीने रावणसे मिलनेकी युक्ति सोच निकाली। उन्होंने रक्षकोंको मारकर उस वाटिकाको उजाड डाला। फिर दाँत और नख आदि आयुधोंसे वहाँ आये हुए रावणके समस्त

English

slew the hero Indrajit in battle with arrows. Ravana, burning with grief, rose to kill Sita,

अध्याय १०

श्लोक 22

अविन्ध्यवारितो(२) राजा रथस्थः सबलो ययौ ।इन्द्रोक्तो मातली रामं रथस्थं प्रचकार तम्

avindhyavārito(2) rājā rathasthaḥ sabalo yayau / indrokto mātalī rāmaṃ rathasthaṃ pracakāra tam

हिन्दी अर्थ

सेवकांको मारकर सात मन्त्रिकुमारों तथा रावणपुत्र अक्षयकुमारको भी यमलोक पहुँचा दिया। तत्पश्चात् इन्द्रजितूने आकर उन्हें नागपाशसे बाँध लिया और

English

restrained by Avindhya, the king went in his chariot with his army. Told by Indra, Matali had Rama mount the chariot.

अध्याय १०

श्लोक 23

रामरावणयोर्युद्धं रामरावणयोरिव ।रावणो वानरान् हन्ति मारुत्याद्याश् च रावणम्

rāmarāvaṇayoryuddhaṃ rāmarāvaṇayoriva / rāvaṇo vānarān hanti mārutyādyāś ca rāvaṇam

हिन्दी अर्थ

उन वानरवीरको रावणके पास ले जाकर उससे

English

The fight of Rama and Ravana was like that of Rama and Ravana. Ravana slew monkeys and Maruti and others slew Ravana.

अध्याय १०

श्लोक 24

रामः शस्त्रैस्तमस्त्रैश् च ववर्ध जलदो यथा ।तस्य ध्वजं स चिच्छेद रथमश्वांश् च सारथिम्

rāmaḥ śastraistamastraiś ca vavardha jalado yathā / tasya dhvajaṃ sa ciccheda rathamaśvāṃś ca sārathim

हिन्दी अर्थ

है ?' तब हनुमानूजीने रावणको उत्तर दिया--'मैं श्रीरामचन्द्रजीका दूत हूँ। तुम श्रीसीताजीको श्रीरघुनाथजीकी सेवामें लौटा दो; अन्यथा लङ्कानिवासी समस्त राक्षसोंके साथ तुम्हें श्रीरामके

English

Rama grew with weapons and missiles like a cloud. He cut down his banner, his chariot, horses and charioteer,

अध्याय १०

श्लोक 25

धनुर्बाहूञ्छिरांस्येव उत्तिष्ठन्ति शिरांसि हि ।पैतामहेन हृदयं भित्वा रामेण रावणः

dhanurbāhūñchirāṃsyeva uttiṣṭhanti śirāṃsi hi / paitāmahena hṛdayaṃ bhitvā rāmeṇa rāvaṇaḥ

हिन्दी अर्थ

बाणोंसे घायल होकर निश्चय ही मरना पड़ेगा।' यह सुनकर रावण हनुमानूजीको मारनेके लिये उद्यत हो गया; किंतु विभीषणने उसे रोक दिया। तब रावणने उनकी पूँछमें आग लगा दी। :

English

his bow, arms and heads; and heads rose up again. With the Paitamaha missile Rama split Ravana's heart.

अध्याय १०

श्लोक 26

भूतले पातितः सर्वै राक्षसै रुरुदुः स्त्रियः ।आश्वास्य तञ्च संस्कृत्य रामाज्ञप्तो विभीषणः

bhūtale pātitaḥ sarvai rākṣasai ruruduḥ striyaḥ / āśvāsya tañca saṃskṛtya rāmājñapto vibhīṣaṇaḥ

हिन्दी अर्थ

पूँछ जल उठी। यह देख पवनपुत्र हनुमानूजीने राक्षसोंकी पुरी लङ्काको जला डाला और सीताजीका पुनः दर्शन करके उन्हें प्रणाम किया। फिर समुद्रके पार आकर अङ्गद आदिसे कहा

English

Felled to the ground by all the Rakshasas, the women wept. Having consoled them and done his rites, Vibhishana, commanded by Rama,

अध्याय १०

श्लोक 27

हनूमतानयद्रामः सीतां शुद्धां गृहीतवान् ।रामो वह्नौ प्रविष्टान्तां शुद्धामिन्द्रादिभिः स्तुतः

hanūmatānayadrāmaḥ sītāṃ śuddhāṃ gṛhītavān / rāmo vahnau praviṣṭāntāṃ śuddhāmindrādibhiḥ stutaḥ

हिन्दी अर्थ

'मैंने सीताजीका दर्शन कर लिया है।' तत्पश्चात् अङ्गद आदिके साथ सुग्रीवके मधुवनमें आकर, दधिमुख आदि रक्षकोंको परास्त करके, मधुपान करनेके अनन्तर वे सब लोग श्रीरामचन्द्रजीके पास

English

brought Sita by Hanuman; Rama accepted Sita, pure, who had entered the fire, praised by Indra and others.

अध्याय १०

श्लोक 28

ब्रह्मणा दशरथेन त्वं विष्णू राक्षसमर्दनः ।इन्द्रोर्चितो ऽमृतवृष्ट्या जीवयामास वानरान्

brahmaṇā daśarathena tvaṃ viṣṇū rākṣasamardanaḥ / indrorcito 'mṛtavṛṣṭyā jīvayāmāsa vānarān

हिन्दी अर्थ

आये और बोले“ सीताजीका दर्शन हो गया।' श्रीरामच्द्रजीने भी अत्यन्त प्रसन्न होकर हनुमानूजीसे पूछा-

English

By Brahma and Dasharatha: "You are Vishnu, the destroyer of the Rakshasa." Worshipped by Indra, he revived the monkeys with a rain of nectar.

अध्याय १०

श्लोक 29

१ नागपशैर् इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः २ सुहृन्निवारित इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः :प् २५ रामेण पूजिता जग्मुर् युद्धं दृष्ट्वा दिवञ्च ते ।रामो विभीषणायादाल् लङ्कामभ्यर्च्य वानरान्

1 nāgapaśair iti kha, cihnitapustakapāṭhaḥ 2 suhṛnnivārita iti kha, cihnitapustakapāṭhaḥ :p 25 rāmeṇa pūjitā jagmur yuddhaṃ dṛṣṭvā divañca te / rāmo vibhīṣaṇāyādāl laṅkāmabhyarcya vānarān

हिन्दी अर्थ

श्रीरामचन्द्रजी बोले कपिवर ! तुम्हें सीताका दर्शन कैसे हुआ? उसने मेरे लिये क्या संदेश दिया है? मैं विरहकी आगमें जल रहा हूँ। तुम सीताको अमृतमयी कथा सुनाकर मेरा संताप

English

Honored by Rama, having seen the battle they went to heaven. Rama gave Lanka to Vibhishana, having honored the monkeys,

अध्याय १०

श्लोक 30

ससीतः पुष्पके स्थित्वा गतमार्गेण वै गतः(१) ।दर्शयन् वनदुर्गाणि सीतायै हृष्टमानसः

sasītaḥ puṣpake sthitvā gatamārgeṇa vai gataḥ(1) / darśayan vanadurgāṇi sītāyai hṛṣṭamānasaḥ

हिन्दी अर्थ

नारदजी कहते हैं-- यह सुनकर हनुमान्जीने रघुनाथजीसे कहा--' भगवन्! मैं समुद्र लाँघकर लङ्कामें गया था। वहाँ सीताजीका दर्शन करके, लङ्कापुरीको जलाकर यहाँ आ रहा हूँ। यह

English

with Sita stood in the Pushpaka and went by the road he had come, showing Sita the forest fastnesses with joyful mind.

अध्याय १०

श्लोक 31

भरद्वाजं नमस्कृत्य नन्दिग्रामं समागतः ।भरतेन नतश्चागाद् अयोध्यान्तत्र संस्थितः

bharadvājaṃ namaskṛtya nandigrāmaṃ samāgataḥ / bharatena nataścāgād ayodhyāntatra saṃsthitaḥ

हिन्दी अर्थ

सीताजीकी दी हुई चूडामणि लीजिये। आप शोक न करें; रावणका वध करनेके पश्चात् निश्चय ही आपको सीताजीकी प्राप्ति होगी ।' श्रीरामचन्द्रजी

English

Saluting Bharadvaja he came to Nandigrama; bowed to by Bharata, he went to Ayodhya and stayed there.

अध्याय १०

श्लोक 32

वसिष्ठादीन्नमस्कृत्य कौशल्याञ्चैव केकयीम् ।सुमित्रां प्राप्तराज्यो ऽथ द्विजादीन् सो ऽभ्यपूजयत्

vasiṣṭhādīnnamaskṛtya kauśalyāñcaiva kekayīm / sumitrāṃ prāptarājyo 'tha dvijādīn so 'bhyapūjayat

हिन्दी अर्थ

उस मणिको हाथमें ले, विरहसे व्याकुल होकर विभीषणको अपना मित्र बनाया और लङ्काके

English

Having saluted Vasishtha and others, Kaushalya, Kaikeyi and Sumitra, having received the kingdom, he honored the Brahmins and the rest.

अध्याय १०

श्लोक 33

वासुदेवं स्वमात्मानम् अश्वमेधैर् अथायजत् ।सर्वदानानि स ददौ पालयामास सः प्रजाः

vāsudevaṃ svamātmānam aśvamedhair athāyajat / sarvadānāni sa dadau pālayāmāsa saḥ prajāḥ

हिन्दी अर्थ

रोने लगे और बोले-इस मणिको देखकर ऐसा जान पड़ता है, मानो मैंने सीताको ही देख लिया। अब मुझे सीताके पास ले चलो; मैं उसके बिना जीवित नहीं रह सकता।' उस समय सुग्रीव

English

He then worshipped Vasudeva, his own Self, with horse-sacrifices. He gave all gifts and protected the people.

अध्याय १०

श्लोक 34

पुत्रवद्धर्मकामादीन् दुष्टनिग्रहणे रतः ।सर्वधर्मपरो लोकः सर्वशस्या च मेदिनी ।नाकालमरणञ्चासीद् रामे राज्यं प्रशासति

putravaddharmakāmādīn duṣṭanigrahaṇe rataḥ / sarvadharmaparo lokaḥ sarvaśasyā ca medinī / nākālamaraṇañcāsīd rāme rājyaṃ praśāsati

हिन्दी अर्थ

आदिने श्रीरामचन्द्रजीको समझा-बुझाकर शान्त किया। तदनन्तर श्रीरघुनाथजी समुद्रके तटपर गये। वहाँ उनसे विभीषण आकर मिले। विभीषणके भाई दुरात्मा रावणने उनका तिरस्कार किया था।

English

Like sons, devoted to dharma, desire and the rest and to punishing the wicked; the people were devoted to all dharma, the earth had abundant crops; there was no untimely death while Rama ruled the kingdom.

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_agnipurANa.txt · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

६ स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पहचानकर्ता:Agni Purana — Chapter 10
संस्कृत संस्करण:Imported text; printed edition not recorded

Digitised text taken from the archive linked below. It has not been collated against a printed edition by this site.

पुरालेखागार / स्रोत:Open Sanskrit text archives (see the source link)
गणना पद्धति:

Numbering follows the imported source and may differ from other editions.